เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว ชุดพลายชุมพล

เอกสารประกอบการเรียน รายวิชารำเดี่ยว รำคู่ หลักสูตรนาฏศิลป์ เรื่อง รำพลายชุมพล นักศึกษาชั้นปีที่ 2 นายอนาวิล จันทร์เกิด รหัส6311120016 นวัตกรรมทางการศึกษาเอกสารประกอบการเรียนรำพลายชุมพล หลักสูตรนาฏศิลป์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 2565

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 2 คำนำ เอกสารประกอบการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ ชื่อวิชา นาฏศิลป์ เรื่อง นาฏศิลป์ไทยรำเดี่ยว (รำพลายชุมพล) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่2 ฉบับนี้พัฒนาขึ้นมีจุดมุ่งหวังจะ ร่วมอนุรักษ์และสืบสานนาฏศิลป์ไทยให้คงอยู่เป็นวัฒนธรรมที่งดงามของเยาวชนไทย เข้าใจ และ แสดงออกทางนาฏศิลป์อย่างสร้างสรรค์ วิเคราะห์ วิพากษ์วิจารณ์คุณค่าด้านนาฏศิลป์ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดอย่างอิสระ ชื่นชม และประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน สาระสำคัญของเอกสารประกอบกอบการเรียนเรื่อง นาฏศิลป์ไทยรำเดี่ยว (รำพลายชุมพล) ประกอบด้วย ประวัติชุดการแสดงฉุยฉายพราหมณ์ องค์ประกอบของชุดการแสดงฉุยฉายพราหมณ์ ได้แก่ เครื่องแต่งกาย บทร้อง และท่ารำประกอบการแสดง ขอขอบคุณผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวัฒน์ ช่างสาน อาจารย์ประจำวิชาการแสดงรำเดี่ยว รำคู่ ที่ ชี้แนะการพัฒนาเอกสารจนสมบูรณ์เป็นสื่อที่ดีมีประโยชน์และต่อท่าที่ถูกต้องตามแบบแผน ขอบคุณ ครอบครัวและเพื่อน ๆ น้อง ๆ สาขาวิชานาฏศิลป์ทุกคนที่เป็นกำลังใจในการพัฒนาสร้างผลสัมฤทธิ์ที่ดีของ งานเอกสารครั้งนี้ จึงขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้ นายอนาวิล จันทร์เกิด

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 3 สารบัญ หน้า คำนำ......................................................................................................................... ...... 2 สารบัญ .......................................................................................................................... 3 สารบัญภาพ.......................................................................................................... ........... 4 คำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับครู........................................................ 6 คำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียน............................................... 7 กระดาษคำตอบ............................................................................................................... 8 สาระการเรียนรู้............................................................................................................... 9 จุดประสงค์การเรียนรู้...................................................................................................... 9 แบบทดสอบก่อนเรียน..................................................................................................... วิธีสอนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู้............................................................................. 10 13 สื่อการจัดการเรียนรู้........................................................................................................ 13 การวัดผลและประเมินผล................................................................................................ 13 ความรู้เบื้องต้นรำพลายชุมพล………………....................................................................... 15 ประวัติความเป็นมาของรำพลายชุมพล……………............................................................ 15 องค์ประกอบของการแสดงฉุยฉายพราหมณ์.................................................................... 15 ผู้แสดง……………..……….................................................................................... 15 การแต่งกาย….................................................................................................. 17 อธิบายท่ารำพลายชุมพล……….……….............................................................................. สรุป………………………………….............................................................................................. คำถามทบทวน……….......................................................................................................... แบบทดสอบหลังเรียน….................................................................................................... 19 53 54 55 กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน…........................................................................... 58

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 4 สารบัญ (ต่อ) หน้า แนวการตอบแบบฝึกหัด.................................................................................................... เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน/หลังเรียน.............................................................................. บรรณานุกรม..................................................................................................................... 59 60 61

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 5 สารบัญภาพ ภาพที่ หน้า 1 เครื่องดนตรีของการรำพลายบัว.............................................................................. 16 2 การแต่งกายของนักแสดงพลายชุมพล…………………………....................................... 18

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 6 คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับครู กรณีที่ครูผู้สอนประจำวิชาไม่อยู่ หรือไม่สามารถปฏิบัติการสอนได้ ในชั่วโมงนั้น ๆ และเพื่อให้ครู ที่สอนแทนมีความมั่นใจในการสอน และใช้นวัตกรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ควรปฏิบัติตามขั้นตอน การใช้เอกสารประกอบการเรียน ดังนี้ 1. ศึกษาเอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ และทำความเข้าใจเนื้อหาสาระตั้งแต่ต้นจนจบเล่มก่อน ล่วงหน้า 2. ศึกษาองค์ประกอบของเอกสาร ให้เข้าใจก่อนปฏิบัติการสอน 3. อ่านคำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน สำหรับนักเรียนทุกข้อ และทำความเข้าใจให้ ถ่องแท้ ในแต่ละข้อ เพื่อปฏิบัติการสอนได้ตามขั้นตอน 4. ครูควรดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด ในขณะที่นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน และทำ กิจกรรมคำถามทบทวน เพื่อคอยให้คำแนะนำ และเป็นที่ปรึกษา 5. ควรกำกับ ติดตามการใช้เอกสารประกอบเรียน เป็นระยะๆ และคอยกำชับปลูกฝังคุณธรรม เรื่องความซื่อสัตย์ และการตรงต่อเวลาของนักเรียน ในขณะที่ทำแบบทดสอบก่อนและหลังเรียนและ คำถามทบทวน / แบบฝึกหัดท้ายบทเรียน ของแต่ละเรื่อง โดยไม่อนุญาตให้เปิดดูเฉลยก่อน

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 7 คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียน เพื่อให้การใช้เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ได้ผลตามจุดประสงค์และเจตนารมณ์ของครูผู้สอน ให้นักเรียนทำความเข้าใจโดยอ่านคำชี้แจง และปฏิบัติตามข้อกำหนดข้างล่างนี้อย่างเคร่งครัด ดังนี้ 1. ให้นักเรียนใช้เอกสารประกอบการเรียน 1 เล่ม ต่อนักเรียน 1 คน 2. นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง โดยไม่เปิดดูเฉลยก่อนและตรงต่อเวลา 3. นักเรียนต้องปฏิบัติตามขั้นตอนของคำสั่งอย่างเคร่งครัด และตั้งใจจริง 4. ห้ามมิให้ขีดเขียน หรือทำเครื่องหมายใด ๆ ลงในเอกสารประกอบการเรียน 5. ให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนตามที่ครูกำหนดทีละเรื่องและกิจกรรมท้ายเล่ม ควบคู่กันไปตามเวลาที่กำหนดไว้ โดยใช้สมุดของนักเรียน หรือกระดาษที่ครูแจกให้ 6. ก่อนลงมือศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ก่อน เรียน จำนวน 30 ข้อและทำแบบทดสอบก่อนเรียนแต่ละหน่วย หน่วยการเรียนละ 10 ข้อ 7. เมื่อศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ต้องทำแบบทดสอบหลังเรียน หน่วยการเรียนละ 10 ข้อ เมื่อเรียนจบทุกหน่วยการเรียน และให้ทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน 30 ข้ออีกครั้งหนึ่ง เพื่อ ตรวจสอบว่ามีความรู้ผ่านจุดประสงค์ทุกข้อหรือไม่ 8. หากนักเรียนไม่ผ่านจุดประสงค์ใด ให้กลับไปศึกษาเรื่องนั้น ๆ อีกครั้งหนึ่ง

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 8 รำพลายชุมพล กระดาษคำตอบ โรงเรียน......................................................................ปีการศึกษา........................... ชื่อ..........................................................................ชั้น...................เลขที่................ กลุ่มสาระการเรียนรู้.....................วันที่..............เดือน...................พ.ศ.................. ข้อ ก ข ค ง จ ข้อ ก ข ค ง จ 1 6 2 7 3 8 4 9 5 10 ประเมินผล เต็ม ได้

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 9 มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจ และแสดงออกทางนาฏศิลป์อย่างสร้างสรรค์ วิเคราะห์ วิพากษ์วิจารณ์คุณค่า ด้านนาฏศิลป์ ถ่ายทอดความรู้สึก ความคิดอย่างอิสระ ชื่นชม และประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน ผลการเรียนรู้ 1. นักเรียนรู้ความหมาย ประวัติความเป็นมาและองค์ประกอบของรำพลายชุมพล 2. นักเรียนเห็นคุณค่าของการรำเดี่ยวชุดรำพลายชุมพลที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม และภูมิ ปัญญาของชาติ สาระการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้มีดังนี้ 1. ประวัติความเป็นมาของรำพลายชุมพล 2. องค์ประกอบของการแสดงรำพลายชุมพล 2.1 ผู้แสดง 2.2 วงดนตรีและเพลง 2.3 การแต่งกาย 2.4 ท่ารำ จุดประสงค์การเรียนรู้ เมื่อศึกษานวัตกรรมฉบับนี้แล้วจะมีความรู้ ดังนี้ 1. ผู้เรียนสามารถอธิบายประวัติของชุดการแสดงรำพลายชุมพลได้ถูกต้อง 2. ผู้เรียนเข้าใจองค์ประกอบของชุดการแสดงรำพลายชุมพลได้ถูกต้อง 3. ผู้เรียนมีทักษะการปฏิบัติท่ารำพลายชุมพลถูกต้องสวยงาม 4. ผู้เรียนมีเจตคติที่ดีต่อการเรียนและปฏิบัติกิจกรรมการเรียนได้อย่างมีความสุข

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 10 แบบทดสอบก่อนเรียน วิชารำเดี่ยวรำคู่ สาขานาฏศิลป์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช เรื่อง รำพลายชุมพล เวลา 15 นาที คะแนน 10 คะแนน ********************************************************************************************* คำชี้แจง โปรดตรวจสอบและเลือกคำตอบที่ถูกต้องเพียงคำตอบเดียวทำเครื่อง (X) ลงในกระดาษคำตอบ ********************************************************************************* 1. รำพลายชุมพล อยู่ในละครเรื่องใด ก. ขุนช้าง-ขุนแผน ข. สังข์ทอง ค. เงาะป่า ง. พิกุลทอง จ. แก้วหน้าม้า 2. รำพลายชุมพล อยู่ในละครประเภทใด ก. ละครใน ข. ละครนอก ค. ละครดึกดำบรรพ์ ง. ละครร้อง จ. ละครชาตรี 3. พลายชุมพลเป็นลูกของใคร. ก. ขุนแผน-นางวันทอง ข. ขุนแผน-นางลาวทอง ค. ขุนแผน-นางบุษบา ง. ขุนแผน-นางสายทอง จ. ขุนแผน-นางแก้วกิริยา 4. พลายชุมพลยกทัพไปรับกับผู้ใด ก. ขุนช้าง ข. พระไวย ค. พลายทอง ง. พระพันวษา จ. ไม่มีข้อใดถูก 5. รำพลายชุมพลใช้อาวุธอะไร ก. พะขรรค์ ข. ดาบ ค. หอก ง. แซ่ จ. ธนู

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 11 6. พาหนะของพลายชุมพล คืออะไร ก. ช้าง ข. ม้า ค. วัว ง. ควาย จ. แพะ 7. คอผูกผ้าประเจียดของอาจารย์ ……………………………….ท่อนที่หายไปร้องว่าอะไร ก. ใส่เสื้อลงยันต์ย้อมว่านยา ข. โอมอ่านเศกผงผัดหน้า ค. คาดตะกรุดโทนทองของบิดา ง. โพกผ้าสีทับทิมริมขลิบทอง จ. ไม่มีข้อใดถูก 8. ท่ารำข้างต้นเนื้อเพลงร้องว่าอะไร ก. นุ่งผ้า ข. ตราหมากรุก ค. ของรามัน ง. ของอาจารย์ จ. ของบิดา 9. เครื่องดนตรีชนิดนี้เรียกว่าอะไร ก. ปี่ ข. ปี่มอญ ค. ขลุ่ย ง. ทรัมเป็ต จ. แซ็กโซโฟน

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 12 10. พลายบัวคาดตะกรุดของใคร ก. บิดา ข. มารดา ค. อาจารย์ ง. ปู่ จ. ย่า

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 13 วิธีสอนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ 1. วิธีสอน ใช้วิธีสอนแบบบรรยายเนื้อหา การศึกษาด้วยตนเอง การทำแบบทดสอบ ก่อนเรียน/หลัง เรียน และการทำแบบฝึกหัดท้ายบท 2. กิจกรรมการจัดการเรียนรู้ เอกสารฉบับนี้จะใช้สอน ....... ชั่วโมง ดังนี้ ชั่วโมงที่ 1 1. ครูกล่าวทักทายนักเรียนและแนะนำตนเองเพื่อสร้างความคุ้นเคยกับนักเรียน พร้อมทั้ง แนะนำเกี่ยวกับการเรียน จุดประสงค์การเรียนรู้ กระบวนการเรียนการสอน วิธีการวัดผลและประเมินผล 2. ครูให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน โดยให้เวลาทำแบบทดสอบเป็นเวลา 5 นาที 3. ครูแนะนำเรื่องรำฉุยฉายพราหมณ์ ความหมาย ประวัติความเป็นมา และองค์ประกอบของ การแสดงรำพลายชุมพล 4. นักเรียนศึกษารายละเอียดจากเอกสารประกอบการเรียน 5. ให้นักเรียนทำแบบฝึกหัดที่1 ในคำถามทบทวน ชั่วโมงที่ 2 1. ครูกล่าวทักทายนักเรียนและทบทวนสาระการเรียน เรื่องความหมาย ประวัติ และ องค์ประกอบของรำพลายชุมพล 2. ครูให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนเรื่องรำพลายชุมพล สถานที่แสดง และ โอกาสที่ใช้แสดง 3. ให้นักเรียนทำแบบฝึกหัดที่2 ในคำถามทบทวน 4. ครูและนักเรียนร่วมสนทนาสรุปเนื้อหาการเรียนในเอกสารเล่มที่ 1 อีกครั้ง 5. ครูให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน โดยให้เวลาทำแบบทดสอบเป็นเวลา 5 นาที สื่อการจัดการเรียนรู้ 1. แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2. เอกสารประกอบการเรียน 3. สมุดจดบันทึก 4. PowerPoint 5. รูปภาพการแสดงพลายชุมพล การวัดและประเมินผล

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 14 1. วิธีการวัดผล 1.1 ตรวจงานแบบฝึกหัดท้ายบท 1.2 ตรวจงานที่มอบหมายเพิ่มเติม 1.3 ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 1.4 สังเกตพฤติกรรม 2. เครื่องมือวัดผล 2.1 คำถามทบทวน / แบบฝึกหัด 2.2 แบบตรวจสอบงานเพิ่มเติม 2.3 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2.4 แบบสังเกตพฤติกรรม 3. เกณฑ์การประเมิน 3.1 แบบฝึกหัด คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.2 แบบทดสอบ คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.3 การปฏิบัติท่ารำ รวมคะแนนเฉลี่ยอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.4 สังเกตพฤติกรรมคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 1 3.5 สังเกตพฤติกรรมสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 1

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 15 รำพลายชุมพล รำพลายชุมพล เป็นชุดการแสดงรำเดี่ยวที่มีความงดงามลงตัวในลีลาของตัวพระพันทางเชื้อชาติ มอญ ตัวพลายชุมพลที่ทำตามแผนของขุนแผนผู้เป็นพ่อให้ปลอมตนเป็นมอญใหม่ เพื่อยกทัพสู้กับพระ ไวยวรนาถ พี่ชายต่างมารดา การรำนี้เป็นการชี้แสดงการแต่งกายที่คมสันของตัวพลายชุมพล ในลักษณะ ของมอญ ผู้รำจะต้องใช้อาวุธและเข้าใจกระบวนการแต่งกายเพื่อความคมสันของการแสดงจึงต้องทำ ความเข้าใจ ประวัติชุดการแสดง บทร้อง ลักษณะการแต่งกาย เพราะจะทำให้เกิดความตระหนัก และ เข้าใจแนวคิดของชุดการแสดงได้อย่างลึกซึ้งและแจ่มแจ้งต่อความประสงค์ของผู้ประดิษฐ์ เพื่อให้เกิด อารมณ์ถ่ายทอดที่มีศิลปะทุกกระบวน ท่ารำ ดังจะอธิบายต่อไปนี้ ประวัติรำฉุยฉายพราหมณ์ รำพลายชุมพล เป็นการแสดงรำเดี่ยว อยู่ในละครเสภา เรื่องขุนช้างขุนแผนตอนพระไวยแตกทัพ มีเนื้อเรื่องโดยย่อว่า ขุนแผนได้คบคิดกับลูกชายคือพลายชุมพล ลูกชายของตนอีกคนหนึ่ง ซึ่งเกิดจากนาง แก้วกิริยา ธิดาเจ้าเมืองสุโขทัย และนัดแนะอุบายให้พลายชุมพล ปลอมตนเป็นมอญใหม่ ยกทัพหุ่นยนต์ ทำทีให้ข่าวระบือ ไปว่าพวกมอญใหม่ ยกกองทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา แต่ความจริงเป็นศึกแก้แค้นระหว่าง สมาชิกครอบครัวเดียวกันเอง หรือถ้าจะกล่าวให้ตรงก็คือ ศึกแก้แค้นระหว่างพ่อกับลูก (ขุนแผนกับพระ ไวย)การแสดงละคร เรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนพระไวยแตกทัพ (ดุษฎี ซังตู, 2560) องค์ประกอบของการรำพลายชุมพล องค์ประกอบของการรำพลายชุมพล ประกอบด้วย ผู้แสดง วงดนตรีและเพลง เครื่องแต่ง กาย ท่ารำพลายชุมพล ดังนี้ 1.ผู้แสดง ผู้แสดง หมายถึง ผู้เล่นหรือผู้ร่วมในการละเล่นหรือการแสดงต่างๆ ให้คนดู(ราชบัณฑิตยสภา, 2554). ผู้แสดงที่ใช้ประกอบการรำพระลอตามไก่ มีผู้แสดง 3 ฝ่าย ประกอบด้วยพระลอ ไก่แก้ว และตัว พระพี่เลี้ยง 1.1 พลายชุมพล พลายชุมพล เป็นลูกของขุนแผนกับนางแก้วกิริยา เป็นน้องของพลายงาม เมื่อ ขุนแผนเป็นเจ้าเมืองกาญจนบุรีนางทองประศรีก็ขอมาเลี้ยงไว้ที่กรุงศรีอยุธยา ตั้งแต่เด็ก ๆ ครั้นเกิดเรื่องหึง หวงกันระหว่างนางศรีมาลา กับ นางสร้อยฟ้าพลายชุมพลก็หนีไปหาพ่อแม่ที่กาญจนบุรี แล้วหนีต่อไปหา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 16 ตายายที่สุโขทัยได้ บวชเณร และเรียนวิชาล่องหนหายตัว ดำดิน เสกหุ่นหญ้า อยู่ยงคงกระพัน สำเร็จวิชา แล้วก็สึกจากเณร ปลอมตัวเป็นมอญใช้ชื่อว่า สมิงมัตรา ยกทัพหุ่นหญ้าเสกมาสมทบกับขุนแผนเพื่อจับตัว พลายงาม พลายงามรู้ตัวจึง รีบไปฟ้องสมเด็จพระพันวษา พระองค์จึงเรียกตัวมาสอบถามแล้วมอบให้ พลายชุมพล สืบหาคนทำเสน่ห์จนสามารถแก้ไขได้สำเร็จ ต่อมาก็อาสาไปปราบเณรขวาดซึ่งแปลงเป็น จระเข้มาอาลาวาดฆ่าคนและจับตัวเณรขวาดได้สมเด็จพระพันวษา จึงแต่งตั้งให้เป็น หลวงนายฤทธิ์ 2.วงดนตรีและเพลง วงดนตรีและเพลงของสาระสำคัญในการนำเสนอ จะให้รายละเอียด 2 ประเด็นคือ วงดนตรี และเพลง ดังนี้ 1. วงดนตรี หมายถึง เสียงที่จัดเรียงอย่างเป็นระเบียบ และมีแบบแผนโครงสร้าง เป็นรูปแบบ ของกิจกรรมเชิงศิลปะของมนุษย์ที่เกี่ยวข้องกับเสียงโดยดนตรีนั้นแสดงออกมาในด้านระดับเสียง (ซึ่ง รวมถึงท่วงทำนองและเสียงประสาน) จังหวะ และคุณภาพเสียง (ความต่อเนื่องของเสียง พื้นผิวของเสียง ความดังค่อย) ดนตรีนั้นสามารถใช้ในด้านศิลปะหรือสุนทรียศาสตร์ การสื่อสาร ความบันเทิง รวมถึงใช้ใน งานพิธีการต่างๆ (สุกรี เจริญสุข,2561) วงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงรำพลายชุมพล คือ วงปีพาทย์ไม้นวม แต่เปลี่ยนขลุ่ยเป็นปีมอญ และเพิ่มตะโพนมอญ มีรายละเอียดของเครื่องดนตรี ประกอบด้วย ปีมอญ ระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่ – เล็ก ซออู้ตะโพน มอญ กลองทัด ฉิ่ง ดังภาพ ภาพที่ 1 แสดงวงดนตรี ที่มา : ( ภีระเมศร์, 2560)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 17 2. เพลง หมายถึงถ้อยคำที่นักประพันธ์เรียงร้อยหรือเรียบเรียงขึ้น ซึ่งประกอบด้วย เนื้อร้อง ทำนอง จังหวะ ทำให้เกิดความไพเราะสร้างความเพลิดเพลินให้แก่ผู้ฟัง เพลงที่ใช้ประกอบการแสดงรำพลายชุมพล ประกอบด้วย เพลงมอญดูดาว เพลงม้าย่อง ดังนี้ 2.1 เพลงมอญดูดาว หมายถึง ทำนองเพลงมอญโบราณ ไม่ทราบชื่อคนแต่ง มีผู้นำไปดัดแปลง แต่งเนื้อร้องกันหลากหลาย ทั้งไทยเดิม ลูกทุ่ง ลูกกรุง ความยิ่งใหญ่ของเพลงนี้นอกจากรัชกาลที่ 7 ทรง นิพนธ์เนื้อร้องขึ้นในชื่อ "ราตรีประดับดาว" และยังถูกใช้เป็นเพลงประจำมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อีกด้วย 2.2 เพลงม้าย่อง หมายถึง ชื่อเพลงชนิดหนึ่งของไทย ที่เป็นดนตรีลีลาการการแสดงคล้ายอัศวิน ลีลา เพลงร้องรำพลายชุมพลมีรายละเอียด ดังนี้ -ปี่พาทย์ทำเพลงมอญดูดาว- – ร้องเพลงมอญดูดาวแล้วจัดแจงแต่งกายพลายชุมพล ปลอมตนเป็นมอญใหม่ดูคมสัน นุ่งผ้าตาหมากรุกของรามัญ ใส่เสื้อลงยันต์ย้อมว่านยา -รับคอผูกผ้าประเจียดของอาจารย์ โอมอ่านเศกผงผัดหน้า คาดตะกรุดโทนทองของบิดา โพกผ้าสีทับทิมริมขลิบทอง -รับถือหอกสัตตะโลหะชนะชัย เหมือนสมิงมอญใหม่ดูไวว่อง ขุนแผนขี่สีหมอกออกลำพอง ชุมพลขึ้นกะเลียวผยองนำโยธา ฯ -รับ- –ปี่พาทย์ ทำเพลงมอญดูดาว และเพลงม้าย่อง3.เครื่องแต่งกาย “เครื่อง” คือ สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดียวกัน “แต่ง” คือจัดให้งาม “กาย”คือตัว ดังนั้น “เครื่องแต่งกาย” จึงหมายถึง สิ่งสำหรับประกันจัดให้งามที่เกี่ยวกับตัวของนักแสดง โดยมีองค์ประกอบการแต่งกาย ประกอบด้วย เสื้อผ้า เสื้อแขนยาว คอตั้งผ่าอกตลอด สีชมพู กางเกงสีชมพู (สนับเพลา) ผ้านุ่งเป็นผ้าตะโก้ง (ลายตา หมากรุก) ลายตาราง ผูกประเจียดสีขาว เขียนยันต์ ผ้าคาดเอวสีเขียว ผ้าโพกหัวสีแดง ขลิบทอง เสื้อ กั๊กสีดำ ปักลายยันต์ เครื่องประดับ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 18 ต่างหู สายเพชรคาดผ้าโพก เข็มขัดพร้อมหัว ข้อเท้า อุปกรณ์ประกอบการแสดง ตะกรุด หอกสัตตะโลหะ ม้าสีกะเลียว (เขียว) ดังนี้ ภาพที่2 การแต่งกายรำพลายชุมพล ที่มา : ดุษฎี ซังตู. (2560).

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 19 ท่ารำพลายชุมพลแต่งตัว 1. ท่าออก ท่าที่ อธิบายการปฏิบัติ ภาพประกอบ 1 ท่า เตรียม ยืนพักท่า เท้าซ้าย มือขวาจับสะเอว มือซ้าย แตะหน้าขา เอียงขวา 2. ท่า ออก1 1. ก้าวหน้าเท้าซ้าย เดินมือขวาจีบข้างสะโพก แล้วมาปล่อยเป็นวงล่าง มือซ้ายไขว้หลัง เอียง ซ้าย 2. จากนั้น ก้าวหน้าเท้าขวา เดินมือขวาจีบชาย พก ปล่อยเป็นวงข้างสะโพก มือซ้ายไขว้หลัง เอียงขวา หมายเหตุ ปฏิบัติท่า 1 และ 2 ต่อเนื่องอีก 4 ครั้ง

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 20 3 ท่า ออก2 1. ก้าวหน้าเท้าซ้าย เดินมือทั้ง 2 ข้าง มือซ้าย จีบปล่อยวงข้างสะโพก มือขวาจีบปล่อยเป็นวง ล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ก้าวหน้าเท้าขวา เดินมือทั้งสอง มือ ซ้ายจีบปล่อยเป็นวงล่าง มือขวาจีบปล่อยเป็น วงข้างสะโพก เอียงขวา หมายเหตุ ปฏิบัติท่า 1 และ 2 ต่อเนื่องจน หมดจังหวะ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 21 4 ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 22 2. ท่ารำมอญดูดาว ท่าที่ อธิบายการปฏิบัติ ภาพประกอบ 1. ท่าแล้ว จัดแจง แต่งกาย 1. “แล้วจัดแจง” เบี่ยงหน้าทางขวา ก้าวหน้า เท้าซ้าย มือทั้งสองวาดเป็นวงบน เอียงซ้าย 2. “แต่งกาย” ย่อเข่าพร้อมกับวาดมือทั้งสอง ลงมาระดับวงล่าง เอียงขวา 2. ท่า พลายชุม พล 1. “เอื้อน” เบี่ยงหน้าทางซ้าย พร้อมกับสะอึก เท้าขวา มือทั้งสองกำหลวมๆ ระดับวงล่าง เอียงซ้าย 2. “พลายชุมพล” ถอนเท้าซ้ายแตะเท้าขวา มือซ้ายกำมือชี้หัวแม่โป้งระดับอก มือขวากำ มือระดับวงล่าง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 23 3. ท่า(ร้อง ซ้ำ)แล้ว จัดแจง แต่งกาย 1. “แล้วจัดแจง” หน้าตรง มือขวาแตะแขน ซ้าย จากนั้นมือซ้ายแตะแขนขวา 2. “แต่งกาย” แล้วค่อยเลื่อนจัดระเบียบผ้า ห้อยคอ ตัวเสื้อ

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 24 4. ท่า(ร้อง ซ้ำ)พลาย ชุมพล 1. “เอื้อน” เบี่ยงหน้าทางขวา พร้อมกับสะอึก เท้าซ้าย มือทั้งสองกำหลวมๆ ระดับวงล่าง เอียงขวา 2. “พลายชุมพล” ถอนเท้าขวาแตะเท้าซ้าย มือทั้งสองไขว้หลัง เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 25 5. ท่า ปลอมตน เป็นมอญ ใหม่ 1. “ปลอมตน” เบี่ยงหน้าทางขวา ก้าวหน้าเท้า ซ้าย มือทั้งสองวาดเป็นวงบนแล้วเลื่อนมาเป็น วงล่าง เอียงขวา 2. “เป็นมอญใหม่” หน้าตรง ก้าวข้างเท้าขวา มือชวากำมือชี้ไปข้าง มือซ้ายจับสะเอว เอียง ขวา 6. ท่าดูคม สันเอย 1. “ดูคม” หน้าตรงก้าวข้างเท้าซ้าย มือทั้งสอง กำมือระดับวงล่าง ลักคอซ้าย 2. “สันเอย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือปฏิบัติ เช่นเดิม ลักคอขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 26 6. ท่าร้อง รับ1 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” หน้าตรง ขยับเท้าซ้าย ก้าวข้างเท้าขวา มือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวาเดิน มือจับจีบคว่ำระดับไหล่ เอียงขวา 2. “โอละหน่าย” เท้ายืนลักษณะเดิม ทิ้ง น้ำหนักตัวทางซ้าย มือซ้ายจีบหงาย มือขวาตั้ง วงกลาง เอียงซ้าย 3. “หน่อยเอย” เท้ายืนลักษณะเดิม ทิ้งน้ำหนัก ตัวทางขวา มือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวาเดินมือจับ จีบคว่ำระดับไหล่ เอียงขวา 4. “จังหวะฟรี” เท้ายืนลักษณะเดิม ทิ้งน้ำหนัก ตัวทางซ้าย มือซ้ายจีบหงาย มือขวาตั้งวงกลาง เอียงซ้าย 5. “เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” เท้ายืนลักษณะเดิม ทิ้งน้ำหนังตัวทางขวา มือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวา เดินมือจับจีบคว่ำระดับไหล่ เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 27 7 ท่าโบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 28 8. ท่านุ่ง ผ้าตา หมากรุก 1. “นุ่งผ้า” ก้าวหน้าเท้าขวา มือขวาม้วนจีบ หงาย มือซ้ายตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. “ตาหมากรุก” ยกหน้าเท้าซ้าย มือซ้ายม้วน มือจีบหงาย มือขวาตั้งวงล่าง เอียงขวา 9. ท่าของ รามัญ 1. “เอื้อน” ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือทั้งสองรวม ระดับสะเอว โดยมือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวากำ มือชี้นิ้ว เอียง 2. “ของรามัญ” ก้าวข้างเท้าขวา มือซ้ายตั้งวง ล่าง มือขวาชี้นิ้วข้างลำตัวแขนตึงระดับไหล่ เอียงขวา 10. ท่า ร้องซ้ำ “นุ่งผ้าตา หมากรุก 1. “นุ่งผ้า” ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือซ้ายม้วนจีบ หงาย มือขวาตั้งวงล่าง เอียงขวา 2. “ตาหมากรุก” ยกหน้าเท้าขวา มือขวาม้วน มือจีบหงาย มือซ้ายตั้งวงล่าง เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 29 11. ท่า ร้องซ้ำของ รามัญ 1. “เอื้อน” สะดุดเท้าขวา มือทั้งสองกำมือ ระดับวงล่าง เอียงซ้าย 2. “ของรามัญ” ถอนเท้าซ้าย แตะเท้าขวา มือ ทั้งสองจับผ้านุ่งระดับวงล่าง เอียงซ้าย 12 ท่าใส่ เสื้อลง ยันต์ 1. “ใส่เสื้อ” เบี่ยงตัวทางขวา ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือทั้งสองวาดเป็นวงบน เอียงซ้าย 2. “ลงยันต์” ดึงมือทั้งสองลงเป็นวงล่าง เอียง ขวา 11. ท่า ย้อมว่าน ยาเอย 1. “ย้อมว่าน” หน้าตรงก้าวข้างเท้าขวา มือ ทั้งสองรวมไว้ระดับอก กล่อมตัวจากซ้ายไป ขวา เอียงขวา 2. “ยาเอย” ทิ้งน้ำหนักตัวมาทางเข่าซ้าย ดึง มือทั้งสองแยกออกเหยียดตึงระดับไหล่ ปลาย นิ้วตั้งขึ้น เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 30 12. ท่า ร้องรับ2 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” ยืนลักษณะเดิม ทิ้ง น้ำหนักตัวทางซ้าย มือซ้ายตั้งวงกลาง มือขวา ปาดมือ เอียงซ้าย 2. “โอละหน่าย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือ ขวาตั้งวงกลาง มือซ้ายปาดมือ เอียงขวา 3. “หน่อยเอย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือซ้าย ตั้งวงกลาง มือขวาปาดมือ เอียงซ้าย 4. “จังหวะฟรี” ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือขวา ตั้งวงกลาง มือซ้ายปาดมือ เอียงขวา 5. “เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” ทิ้งน้ำหนักตัว ทางซ้าย มือซ้ายตั้งวงกลาง มือขวาปาดมือ เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 31 13 ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 32 14. ท่า ดนตรีรับ 1 จังหวะที่1 “หน้าตรง ขยับเท้าซ้าย ก้าวข้างเท้า ขวา มือซ้ายตั้งวงล่าง มือขวาเดินมือจับจีบคว่ำ ระดับไหล่ เอียงขวา จังหวะที่2 ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือซ้ายจีบ หงาย มือขวาตั้งวงกลาง เอียงซ้าย หมายเหตุ ปฏิบัติจังหวะ1 และจังหวะ2 ต่อเนื่อง 7 ครั้ง จังหวะที่8 “หน้าตรง ขยับเท้าขวา ก้าวข้าง เท้าซ้าย มือขวาตั้งวงล่าง มือซ้ายเดินมือจับจีบ คว่ำระดับไหล่ เอียงซ้าย จังหวะที่9 ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือขวาจีบ หงาย มือซ้ายตั้งวงกลาง เอียงขวา หมายเหตุ ปฏิบัติจังหวะ8 และจังหวะ9 ต่อเนื่อง 16 ครั้ง

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 33 15 ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 34 16. ท่าคอ ผูกผ้า ประเจียด 1. “คอผูก” ยืนด้วยเท้าขวา พักเท้าซ้าย มือ ทั้งสองแตะลำคอ เอียงขวา 2. “ผ้าประเจียด” ยืนลักษณะเดิม สั่นไหล่ 17. ท่า ของ อาจารย์ 1. “เอื้อน” ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือทั้งสองประกบ ระดับอก เอียงซ้าย 2. “ของอาจารย์” ก้าวข้างเท้าขวา มือทั้งสอง ไหว้ระดับไหล่ขวา เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 35 18 ท่า ร้องซ้ำ “คอผูกผ้า ประเจียด” 1. “คอผูก” ถอนเท้าซ้าย พักเท้าขวา มือทั้ง สองแตะลำคอ เอียงซ้าย 2. “ผ้าประเจียด” ยืนลักษณะเดิมมือทั้งสอง จับชายผ้าประเจียด เอียงซ้าย 19. ท่า ร้องซ้ำ “ของ อาจารย์” 1. “เอื้อน” ก้าวหน้าเท้าขวา มือทั้งสองประกบ ระดับอก เอียงขวา 2. “ของอาจารย์” ก้าวข้างเท้าซ้าย มือทั้งสอง ไหว้ระดับไหล่ซ้าย เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 36 20. ท่า โอมอ่าน เสกผง 1. “โอมอ่าน” ก้าวหน้าเท้าขวา มือทั้งสอง ไหว้จรดหน้าผาก หน้าตรง 2. “เสกผง” กระดกเท้าซ้าย มือทั้งสองลดลง มาไหว้ระดับอก หน้าตรง 21.ท่าผัด หน้าเอย 1. “ผัด” ยืนรวมเท้าสะดุ้งเข่า มือทั้งสอง ประกบกันระดับอก หน้าตรง 2. “หน้าเอย” ก้าวข้างเท้าซ้าย ก้าวข้างเท้า ซ้าย มือซ้ายลูบแก้มซ้าย มือขวา แบหงาย ระดับอก เอียงซ้าย 22. ร้อง รับ 3 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” ยืนลักษณะเดิม ทิ้ง น้ำหนักตัวทางขวา มือขวาลูบแก้ม มือซ้าย แบ หงายระดับอก เอียงขวา 2. “โอละหน่าย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือ ซ้ายลูบแก้ม มือขวา แบหงายระดับอก เอียง ซ้าย 3. “หน่อยเอย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือขวา ลูบแก้ม มือซ้าย แบหงายระดับอก เอียงขวา 4. “จังหวะฟรี” ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือซ้าย ลูบแก้ม มือขวา แบหงายระดับอก เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 37 5. “เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” ทิ้งน้ำหนักตัว ทางขวา มือขวาลูบแก้ม มือซ้าย แบหงาย ระดับอก เอียงขวา 23. ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 38 24. ท่า คาด ตะกรุด โทนทอง 1. “คาดตะกรุด” ก้าวหน้าเท้าขวา มือทั้งสอง ส่งจีบด้านหลัง หน้าตรง 2. “โทนทอง” ยกหน้าเท้าซ้าย มือทั้งสองจีบ หงายไขว้กันระดับสะเอว เอียงขวา 25. ท่า ของบิดา 1. “เอื้อน” สะดุดเท้าซ้าย มือทั้งสองประกบ กันระดับอก 2. “ของบิดา” ถอนเท้าขวา พักเท้าซ้าย มือทั้ง สองไหว้ระดับไหล่ขวา เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 39 26. ท่า ร้องซ้ำ “คาด ตะกรุด โทนทอง 1. “คาดตะกรุด” ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือทั้งสอง ส่งจีบด้านหลัง หน้าตรง 2. “โทนทอง” ยกหน้าเท้าขวา มือทั้งสองจีบ หงายไขว้กันระดับสะเอว เอียงซ้าย 27. ท่า ร้องซ้ำของ บิดา 1. “เอื้อน” สะดุดเท้าขวา มือทั้งสองกำมือ ระดับวงล่าง เอียงซ้าย 2. “ของบิดา” ถอนเท้าซ้าย แตะเท้าขวา มือ ซ้ายไว้มือ มือขวาไขว้หลัง เอียงซ้าย 28 ท่า โพกผ้าสี ทับทิม 1. “โพกผ้า” เบี่ยงตัวทางซ้าย ก้าวหน้าเท้าขวา มือซ้ายตั้งวงบนมือขวาจีบรวมมือ (ภมรเคล้า) เอียงซ้าย 2. “สีทับทิม” หมุนตัวทางขวาเบี่ยงหน้าขวา กระดกเท้าซ้าย มือขวาตั้งวงบนมือซ้ายจีบรวม มือ (ภมรเคล้า) เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 40 29. ท่าริม ขลิบทอง เอย 1. “ริมขลิบ” ปฏิบัติท่าลักษณะเดิม สะดุ้งตัว ขึ้น 2. “ทองเอย” หน้าตรง ก้าวข้างเท้าซ้าย วาด มือขวาจีบปรกหน้า มือซ้ายไขว้หลัง เอียงซ้าย 30. ท่า ร้องรับ3 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” ยืนลักษณะเดิม ทิ้ง น้ำหนักตัวทางขวา มือขวาปล่อยจีบเป็นวงบน มือซ้ายไขว้หลัง เอียงขวา 2. “โอละหน่าย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือ ขวาวาดมือจีบปรกหน้า มือซ้ายไขว้หลัง เอียง ซ้าย 3. “หน่อยเอย” ทิ้งน้ำหนักตัวทางขวา มือขวา ปล่อยจีบเป็นวงบนมือซ้ายไขว้หลัง เอียงขวา 4. “จังหวะฟรี” ทิ้งน้ำหนักตัวทางซ้าย มือขวา วาดมือจีบปรกหน้า มือซ้ายไขว้หลัง เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 41 5. “เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” ทิ้งน้ำหนักตัว ทางขวา มือขวาปล่อยจีบเป็นวงบนมือซ้ายไขว้ หลัง เอียงขวา 31. ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 42 32. ท่า ดนตรีรับ 2 จังหวะที่1 “เบี่ยงหน้าทางขวา ขยับเท้าซ้าย ก้าวข้างเท้าขวา มือทั้งสองจับจีบคว่ำระดับไหล่ จากนั้นปล่อยมือจีบเป็นมือซ้ายบัวชูฝักระดับ วงบน มือขวาบัวชูฝักระดับวงหน้า เอียงขวา หมายเหตุ ปฏิบัติซ้ำท่ารำจังหวะ1 ต่อเนื่อง 7 ครั้ง (ค่อยๆ หมุนตัวทางขวาผ่านหลังเวทีมา ทางซ้าย) จังหวะที่8 “เบี่ยงหน้าทางซ้าย ขยับเท้าขวา ก้าวข้างเท้าซ้าย มือทั้งสองจับจีบคว่ำระดับ ไหล่ จากนั้นปล่อยมือจีบเป็นมือขวาบัวชูฝัก ระดับวงบน มือซ้ายบัวชูฝักระดับวงหน้า เอียง ซ้าย หมายเหตุ ปฏิบัติซ้ำท่ารำจังหวะ8 ต่อเนื่อง 7 ครั้ง (ค่อยๆ หมุนตัวทางซ้ายผ่านหลังเวทีมา ทางขวา)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 43 33. ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือทั้งสอง รวมไว้ระดับสะเอว โดยมือซ้ายจีบหงายชายพก มือขวาตั้งวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาส่งจีบหลัง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 44 34. ท่าถือ หอกสัต โลหะ 1. “ถือหอก” เดินมารับหอกข้างเวที ด้วยมือ ขวา 2. “สัตโลหะ” เก็บเท้า มือขวาถือหอกควง ระดับใบหน้า หน้าตรง

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 45 35. ท่า ชนะชัย 1. “เอื้อน” โยนหอก 2. “ชนะชัย” ก้าวหน้าเท้าซ้าย มือขวารับหอก เหยียดแขนตึงระดับไหล่ เอียงขวา 36. ท่า ร้องซ้ำ “ถือหอก สัตโลหะ 1. “ถือหอก” เก็บเท้า ควงหอก 2. “สัตโลหะ” เก็บเท้าควงหอก 37. ท่า ร้องซ้ำ ชนะชัย 1. “เอื้อน” จับหอกปักกับพื้น เท้าขวาเตะด้าม หอก 2. “ชนะชัย” ก้าวหน้าเท้าขวา มือขวาเหวี่ยง ด้ามหอกพาดไหล่ซ้าย มือซ้ายยกมือรับด้าม หอกลักษณะบัวชูฝัก เอียงซ้าย

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 46 38 ท่า เหมือน สมิงมอญ ใหม่ 1. “เหมือนสมิง” ยืนพักเท้าขวา มือขวาจับหอ กวางบนพื้น มือซ้ายลูบหนวด เอียงซ้าย 2. “มอญใหม่” ยืนลักษณะเดิมกล่อมตัวไปมา 39. ท่าดู ไวว่องเอย 1. “ดูไว” ขยับเท้าซ้าย เท้าขวา มือซ้ายจับ ด้ามหอก มือขวาจับปลายหอก เอียงซ้าย 2. “ว่องเอย” ก้าวหน้าเท้าขวา มือซ้ายแทง หอกไปด้านหน้า มือขวารับปลายหอก เอียง ขวา 40. ท่า ร้องรับ4 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” ยืนลักษณะเดิม มือซ้าย จับด้ามหอก มือขวาโยนปลายหอก เอียงซ้าย 2. “โอละหน่าย” มือซ้ายจับด้ามหอก มือขวา โยนปลายหอก เอียงซ้าย 3. “หน่อยเอย” มือซ้ายจับด้ามหอก มือขวา โยนปลายหอก เอียงซ้าย 4. “จังหวะฟรี” มือซ้ายจับด้ามหอก มือขวา โยนปลายหอก เอียงซ้าย 5. “เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” มือซ้ายจับด้ามหอก มือขวาโยนปลายหอก เอียงซ้าย หมายเหตุ ค่อยๆ หมุนตัวทางซ้ายผ่านหลังเวที

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 47 41. ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือซ้ายจีบ หงายชายพก มือขวาจับหอกระดับวงล่าง เอียง ซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาจับหอก ระดับวงล่าง เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 48 42. ท่า ขุนแผนขี่สี หมอก ออก ลำพอง 1. “ขุนแผนขี่สีหมอกออกลำพอง” เดินเข้าไป ติดม้าสีหมอก ระดับสะเอวขวา 43. ท่า ร้องซ้ำของ ขุนแผนขี่สี หมอกออก ลำพอง 1. “เอื้อน” เดินก้าวเท้าซ้าย มือซ้ายจับจีบ ระดับหัวม้า มือขวาจับหอกปลายตั้งขึ้น เอียง ซ้าย 2. “ออกลำพอง” เดินก้าวเท้าขวา มือซ้ายจับ จีบระดับหัวม้า มือขวาจับหอกปลายตั้งขึ้น เอียงขวา

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 49 44. ท่า ชุมพลขึ้น กะเลียว ผยอง 1. “ชุมพลขึ้น” ก้าวหน้าเท้าขวา มือซ้ายจีบ คว่ำระดับสะเอว เอียงซ้าย 2. “กะเลียวผยอง” ยกหน้าเท้าซ้าย มือซ้าย ปล่อยจีบเป็นบัวชูฝัก มือขวาจับหอกเหยียด แขนตึงระดับไหล่ เอียงขวา 45. ท่านำ โยธาเอย 1. “นำโย” ยกหน้าเท้าขวา มือซ้ายจับหัวม้า เหวี่ยงด้ามหอกมาทางซ้าย และขวา 2. “ธาเอย” กระโดด ขโยกเท้า (ท่าขี่ม้า)

เอกสารประกอบการเรียนรำเดี่ยว รำพลายชุมพล 50 46. ท่า ร้องรับ4 1. “เฮ้ยโอละหน่าย” ก้าวข้างเท้าซ้าย มือซ้าย จีบหงายชายพก มือขวาเหวี่ยงด้ามหอกผ่าน ศีรษะ เอียงซ้าย แล้วค่อยวางปลายหอกลงพื้น เอียงขวา 2. “โอละหน่ายหน่อยเอย” มือซ้ายจีบหงาย ชายพก มือขวาเหวี่ยงด้ามหอกผ่านศีรษะ เอียง ซ้าย แล้วค่อยวางปลายหอกลงพื้นเอียงขวา 3. “จังหวะฟรี เออเหิงเอ่อ เอิงเอย” มือซ้าย จีบหงายชายพก มือขวาเหวี่ยงด้ามหอกผ่าน ศีรษะ เอียงซ้าย แล้วค่อยวางปลายหอกลงพื้น เอียงขวา 47. ท่า โบก 1. เบี่ยงตัวทางขวา ยืนผสมเท้าซ้าย มือซ้าย จีบหงายชายพก มือขวาจับหอกระดับวงล่าง เอียงซ้าย 2. จากนั้น ประเท้าซ้าย ยกขึ้นแล้วค่อยวางส้น มือซ้ายปล่อยจีบเป็นวงบน มือขวาจับหอก ระดับวงล่าง เอียงขวา