เสน่ห์เกาะมะพร้าวภูเก็ต

เสนหเ กาะมะพรา วภูเก็ต

ภูมปิ ัญญาท้องถิ่นอันดามนั

ขอ มลู ทางบรรณานุกรม
พิชานนั ต์ พูลเกดิ , สมหมาย ป่นิ พทุ ธศิลป,์ อรุณรตั น์ สรรเพชร
เสน่ห์เกาะมะพรา้ วภูเก็ต ภูมปิ ญั ญาทอ้ งถนิ่ อนั ดามนั
ภูเก็ต : พีพร้ินต์แอนดซ์ ัพพลาย, 2565
18 หนา้
เผยแพร่ มีนาคม 2565

AUTHOR :
พชิ านันต์ พลู เกิด
สมหมาย ปิน่ พุทธศิลป์
อรณุ รตั น์ สรรเพช็ ร

EDITORS :
พิชานันต์ พลู เกิด
ณภทั ร จนั ทร์อยู่
[email protected]

GRAPHIC DESIGN :
ดารารัตน์ เจริญสุข
สุวิมล สาลิกา

ออกแบบและเผยแพรหนังสืออเิ ลก็ ทรอนกิ สโดย
รา้ นพีพร้นิ ตแ์ อนดซ์ พั พลาย
68/2 หมู่ 10 ต.เทพกระษัตรี อ.ถลาง จ.ภูเก็ต 83110
โทร. 082-272-9360

เกาะมะพรา วภูเกต็

Phuket Coconut Island

เกาะมะพราว

หมู 6 ตำบลเกาะแกว อำเภอเมือง จังหวัดภูเก็ต

รูจักเกาะมะพราว

ดวยสภาพภูมิศาสตรที่เปนเกาะ มีน้ำลอมรอบ อยูหางจากแผนดินใหญ
พื้นที่บนเกาะเปนสวนมะพราว ชาวบานบนเกาะสวนใหญเปนชาวมุสลิม
ชาวเกาะมะพราวอยูกับทะเลไดอยางมีความสุข เพราะชาวเกาะมะพราว
มีภูมิปญญาในพื้นที่วิถีชีวิตของตนนั่นเอง ภูมิปญญา หมายถึง การมีชีวิต
การใชชีวิตอยางมีความสุขในพื้นที่ของตน โดยใชความรู ความสามารถ
ประสบการณมาใชในการดำรงชีวิต การพิจารณาการมีภูมิปญญา

มีหลักเกณฑ ๓ ระดับ ดังนี้

ระดับขอมลู (Data)

การนำเสนอเพียงขอมูลพื้นฐานของชาวเกาะมะพราว
นับไดวาปนภูมิปญญาขั้นเริ่มตน ขอมูลของเกาะมะพราว
จึงถือเปนภูมิปญญาของคนที่นั่น การนำเสนอสาระของชาวเกาะมะพราว
เปนการนำภูมิปญญาของชาวเกาะมะพราวซึ่งไดจาก การจำ จากความเขาใจ
และจากการเคยนำไปใชถึงผูรับสื่อประเภทตางๆ ทั้งผูสงสารและผูรับสาร มีขอมูล
ที่สัมพันธกับชาวเกาะมะพราวในระยะของความคิด ในระดับของการรับรู
ที่ผูสื่อสารและผูรับสารตางมีฐานความคิดระยะความพรอม และประสบการณ
ทางกาย ทางอารมณ ทางสังคม และทางสติปญญา ที่ประสาทสัมผัสพื้นฐาน
คือ อายตนะ๖ มีในภาวะปรกติ เมื่อการรับรูเปลี่ยนเปนระดับมโนภาพ และกาวไปถึง
ระดับมโนคติ ทั้งผูสงสารและผูรับสารก็เขาสูภูมิปญญาระดับความรู

ระดบั ความรู (Knowledge)

เมื่อการรับรูเปลี่ยนเปนระดับมโนภาพ และกาวไปถึงระดับมโนคติ
ทั้งผูสงสาร และ ผูรับสารก็เขาสูภูมิปญญาระดับความรู

ระดบั ภมู ิปญญา (Intellegence)

เมื่อการรับรูเปลี่ยนเปนระดับมโนภาพ และกาวไปถึงระดับมโนคติ
มีความคิดดานการวิเคราะห การสังเคราะห และการประเมินคาผูสื่อสาร
นั้นก็สื่อสารในระดับภูมิปญญา และทำใหมองเห็นภูมิปญญาของชาวเกาะมะพราว

ภูมิปญญาชาวเกาะมะพรา ว

จังหวัดภูเกต็

บา นเกาะมะพราว หมู 6 ตำบลเกาะแกว
อำเภอเมืองภูเกต็ จงั หวัดภเู ก็ต

ภูมปิ ญั ญา

ชาวเกาะมะพรา ว

1. ภูมิปญญา 2. ภมู ิปญ ญา
ดานมนษุ ยศาสตร ดา นภาษาและวรรณกรรม

3. ภมู ปิ ญญา 4. ภูมิปญ ญา 5. ภมู ิปญ ญา
ดา นการชางฝม อื
ดานกีฬาและนนั ทนาการ ดานคหกรรมศิลป

ภูมิปญ ญา

ด้านมนษุ ยศาสตร์

ภูมิปญญา

ดานมนุษยศาสตร

ความเชื่อ ตำนาน

ความเชื่อเรื่องโตะหินธง โตะเบกหลา และโตะบาลาหิน บานเกาะมะพราว
ความเชอ่ื ของชาวเกาะมะพราว หากเกิดเหตกุ ารณมบี คุ คลหรือทรพั ย มีเร่ืองเลาสืบตอกันมาวา มสี ามภี รรยาคูหนึ่ง เปนชาวกลนั ตนั
สนิ สญู หายเจา ของทรพั ยสินจะเอยนาม (ออกชอื่ ) สิ่งศักดิ์สทิ ธิ์ ประเทศมาเลเซยี นบั ถอื ศาสนาอิสลาม ลอ งเรอื มาคา ขาย
ไดแ ก โตะ หนิ ธง โตะ เบกหลา โตะบาลาหิน แถบทะเลฝงอันดามนั บรรทุกมะพรา วมาเต็มลำเรอื
ชวยดลบนั ดาลใหบุคคลหรอื ทรพั ยสินท่สี ญู หายไดกลบั คนื มา ขณะทีล่ องเรือเขา มายงั เกาะภูเก็ต ไดเกิดมรสุม
แลว จะตอบแทนดวยสง่ิ ของหรอื อน่ื ๆเมื่อสำเรจ็ ผลตามทีไ่ ดข อไว จนทำใหเ รอื อับปางท่ีปากอาวบริเวณหนิ ลอ็ กแล็ก
ก็ตอ งแกบ นตามทีไ่ ดใ หพ นั ธะสัญญาไว มะพรา วลอยมาตดิ ทเี่ กาะจนเติบโตงอกงามไปทั่วเกาะ
เลยตั้งชื่อเกาะนีว้ าเกาะมะพราว
ความเชื่อเรื่องญิน ชิน หรือปราบรุงปราบค่ำ
หมายถึง ส่งิ ล้ลี ับท่ีสะกดใหมนษุ ยเ ห็นภาพลวงตาหรอื ท่ีมขี นาดใหญข้ึน ตำนานโตะดำ
เชน เห็นแมวมขี นาดใหญขึ้นเรอ่ื ยๆ จนนา กลวั หรอื มาลวงตาหลอกลอเดก็ ๆ เลา สืบตอกันมาวา หากใครทำสงิ่ ไมด ีหรอื กำลงั มเี คราะห จะเหน็ โตะ ดำมีรูปรางสูงใหญเ ปนเงาดำทมฬิ
เหน็ เปน แมววิ่งหนีเขา ไปในปา เพ่ือใหเ ด็ก ๆ ตามไป
คนทเี่ หน็ โตะ ดำมาปรากฎในลักษณะนี้ จะมีอาการเจ็บปว ยหรือมเี คราะหใ นรูปแบบตางๆ
หากตองการหายปว ยหรือหมดเคราะห ตอ งใหโ ตะ หมอทำพธิ วี ิงวอนขอตอ โตะทง้ั สี่
(ไดแก โตะ ดำ โตะเบกหลา โตะหินธง และโตะบาลาหิน) ไมใ หทำรา ยลกู หลานในชมุ ชน

นามสถาน หรือ ภูมินาม (name place)

ในพรุ หรือในโพรก บนควน หัวทา หัวพาน หัวหาด หินเกลือ

เรียกชอ่ื ตามลกั ษณะภูมิศาสตร เรยี กชือ่ ตามลกั ษณะเนนิ สงู เรียกชอื่ ตามกิจกรรมทีก่ ระทำ เรยี กชือ่ ตามลกั ษณะของการใชงาน ในอดตี เคยมีเรอื สำเภาของอนิ โดนีเซยี มเี กลือเกาะอยูบนกอ นหินตอนนำ้ ลง
บริเวณท่ลี ุมที่มีน้ำขงั ตลอดป คอื การจอดเรือ หัวพาน คือ ชว งตนของสะพาน ลอ งเรอื เขามาพกั หลบลมในอา ว เอามารบั ประทานได

นามสถาน หรือ ภูมินาม (name place)

ในพรุ หรือในโพรก บนควน หัวท่า หัวพาน หัวหาด หินลูกเดียว หินเกลือ
เรยี กชอื่ ตามลกั ษณะภมู ศิ าสตร์ เรยี กชอ่ื ตามลักษณะเนนิ สูง เรยี กชื่อตามกจิ กรรมท่กี ระทำ เรียกชอ่ื ตามลักษณะของการใชง้ าน ในอดีตเคยมีเรือสำเภาของอนิ โดนีเซีย เรียกช่อื ตามลักษณะของกอ้ นหิน มีเกลอื เกาะอยบู่ นกอ้ นหินตอนนำ้ ลง

บรเิ วณท่ลี ุ่มทม่ี นี ้ำขังตลอดปี คอื การจอดเรือ หวั พาน คอื ช่วงต้นของสะพาน ลอ่ งเรอื เข้ามาพกั หลบลมในอ่าว ทโี่ ผลข่ ้ึนมา เอามารับประทานได้

ประวัติศาสตร

หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของเกาะมะพร้าว หินชนวน

หลักฐานที่เกาที่สุดที่ เปนบันทึกงานทางธรณีวิทยาของ(ภู)เขาบนเกาะมะพราว ดานชนวน สวนใหญมีสีเทาดำ เคยใชเปนกระดานชนวน
ในระบบโรงเรียนกอนการใชสมุดฝรั่ง
เมื่อ พ.ศ.๒๓๒๒ เปนบันทึกของดร.โควิก นักพฤกษศาสตร ใชหินชนวนเปนแทงขนาดเล็กกวาดินสอ
มาถึงถลางดวยเรือบริสตอลของกัปตัน ฟรานซิส ไลท เรือจอดที่เกาะมาล เปนเครื่องเขียนใหมีรอยสีขาวบนกระดานชนวน
ครูใชชอลค (แคลเซียมซัลเฟต (CaCO4)
วันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๓๒๒ ดร.โควิก (Johann Gerhard Konig) เขียนตรวจงานทับรอยเขียนของนักเรียน
จึงขึ้นเกาะมะพราว ขึ้นไปบนเขาที่สูงเปนเขาทางดานทิศตะวันออก ใชน้ำหรือผาชื้นลบรอยเขียน
เลิกใชกระดานชนวนประมาณป พ.ศ.๒๔๙๙
ของเกาะ พบ หินชนวน สีเขียว ชมพู และดำ

ดินสอหิน หลักศิลาจารึก

หินชนวน (Slate) เปนหินแปร (Metamorphic Rock)

ตนกำเนิดจากหินตะกอน (Sedimentary Rock)
ชนิดดินเหนียว (Clay) ที่อนุภาคหินมีขนาดละเอียดเล็กที่สุด หินชนวน

ประเพณี

พิธตี ูละหบาลา หรอื พิธีลอยเรอื สะเดาะเคราะห

ไหวหัวเรือ หรือทำนูหรเี รอื เปนพิธีกรรมที่ชาวเกาะมะพราวเคยปฎิบัติกันมา
ในอดีตชาวบานเชื่อวาเปนการลอยเคราะห
เปนการสรางความเปนสิริมงคลใหกับอุปกรณยังชีพ หรือสะเดาะเคราะหของคนในชุมชน
ในคราที่ตองหยุดใชงานชั่วคราวเพื่อพักซอมแซมแลว
นำไปใชงานตอ เจาของเรือจึงถือโอกาสนี้ทำพิธีไหวหัวเรือ
เพื่อขอบคุณที่ไดทำใหการทำงานราบรื่น
มีปจจัยเขามาตลอดเวลาที่ใชงาน

ไหวครูหมอกาหยง ปจจบุ นั ไมมพี ิธนี แี้ ลว เพราะไมม ผี ูประกอบพธิ ี

เขาสุนตั แตง งาน

พิธีกรรมที่สำคัญและเปนสิ่งจำเปนของผูชายมุสลิม การแตงงานในศาสนาอิสลามเปนการรักษา
คือ การเขา สุนตั หรือการเขาแขก และสืบทอดเผาพันธุ ใหมั่นคงอยูตอไป การแตงงาน
คือ รากฐานของครอบครัวที่มั่นคงแข็งแกรง
เปนการขลิบปลายอวัยวะเพศของผูชาย เปนการสรางภูมิคุมกันทางจิตใจ
สุนัต มาจากคำวา "ซุนนะห" การแตงงานในศาสนาอิสลาม
จึงมีความสำคัญอยางยิ่ง
หมายถึง การปฏิบัติของทานนบีมูฮัมหมัด
ตามวิถีดำเนินชีวิตของศาสนาอิสลาม

ฮารีรายอ (รายาออกบวช และรายายี ) งานศพ

เปนเทศกาลที่ชาวบานเกาะมะพราวใหความสำคัญมาก ชาวเกาะมะพราวจะจัดงานศพตามแนวทาง
คือ วันฮารีรายอ ซึ่งใน 1 ป จะมีเพียง 2 ครั้ง ดังนี้ ของศาสนาอิสลาม จะตองฝงภายใน
ครั้งแรกเปนฉลองหลังสิ้นสุดเดือนรอมฎอน ๒๔ ชั่วโมง หรือเร็วที่สุดเทาที่จะทำได
ครั้งที่สองเรียกวา อีดิลอัฎฮา หรือวันอีดใหญ

ละหมาดคำ่ วนั ศุกร (คนื วนั พฤหสั บด)ี

ชาวบานเกาะมะพราวจะรวมกันละหมาดอิซาในมัสยิด หลังละหมาดอิชาแลวเสร็จ มีการอานอัลกุรอาน
ซอลาวาตนบี (การประสาทพรจากอัลลอฮแกทานนบี) อานดุอา (ในวันศุกรมีอยูเวลาหนึ่งที่พระผูเปนเจา
จะทรงตอบรับการขอดุอา) การขอพรจากพระผูเปนเจาและทำบุญใหผูที่ลวงลับไปแลว

ภูมิปญ ญา

ด้านภาษาและวรรณกรรม

ภูมิปญญา

ดานภาษาและวรรณกรรม

1. ภาษาใต
2. วรรณกรรมมขุ ปาฐะ

เพลงตนผักเบี้ย จตวะหนัวาแยาใลหคคบรงดยรักนงัตงำหรเดนรตหนกั ีหเิแมนัวอเตนหลอืหนงอมานยอ คบอื ลบงงนังนวูกังสเไสลารแปาพหวดูกักวใยคยงลแมไดดหงรนึงงเหนไงอนวหตนออมงอรอยนหึงงนนไใูอไนหอดนดแงอนงเเเตปวเวออหอใลมงยคบนยี ึงูใงัรอดนไรหเดเหปักยเ อวลแงรตงนแตง

ตนโหยง โหยง ตนผักเบี้ย
ไมไดคนสวยมาเปน เมีย

จะทำฤทธ์ิดูเหนีย้ เสยี ใหพงั
จะทำฤทธิ์ดูเหนี้ยเสยี ใหพ งั
บอกบงั รักนอง พตี่ อ คอปลอ ง

แลวบงั รกั ของบัง
จะทำฤทธิด์ ูเหนีย้ เสยี ใหพ งั
จะฉุดนองทำตามคำสั่งของหวั ใจ

เพลงดอกเหร

ตนั หยง หยงดอกเหร คนดีนอ คนสวยเหอ
หยงดอกเหร บังหลบบา นไมรอดแลวเด บังถูกเหนนำ้ ตาปลาดุหยง

กลบั ไปถึงบาน วา คดิ ถงึ นอ งสาว บงั กนิ ขาวไมล ง
กินไมล ง วา ถูกเหนนำ้ ตาปลาดหุ ยง

บังกนิ ขา วนองนอ และไมลงคอไมลงคอ

ภูมิปญญา

ดา้ นกีฬาและนันทนาการ

ภูมิปญญา

ดานกีฬาและนันทนาการ

การละเลน

ขายขาวแกงเลียง

เด็กจินตนาการเปนแมคา ในกิจกรรม “การสังเคราะห”

ใหช่อื วา “แมค า ” จำแนกแมคาออกมาเปนภารกจิ ยอย
ใหใบไมเปนปลา ใหว ัตถใุ ดเปนหมอ ใหกระดาษเปน เงนิ ตรา
จำแนกจากแมคา เปนรายละเอยี ดยอ ยนั้น คอื “การวิเคราะห”
เดก็ จำไดวา ธนบัตร 100 บาท มคี ามากกวา ธนบัตร 20 บาท
จึงไดท อนเงนิ ไปตามจินตนาการทรัพยสนิ ทล่ี ูกคา ซือ้ ไป

การละเลนของเด็กเปนโรงเรียนฝก “ความเปนมนุษย”

เพียง ขายขาวแกงเลียง ก็จก มองเห็นพฒั นาการรางกาย
อารมณ สงั คม และ สตปิ ญญา แหง ความเปน มนษุ ย

ภูมิปญ ญา

ด้านคหกรรมศิลป์

ภูมิปญญา

ดานคหกรรมศิลป

อาหาร

ประเภทอาหาร

แกงกะทิ ------------------------อาหารประเภทยำอาหารอื่น ๆขนมพื้นบาน
------------------------
- แกงกะทไิ กบาน - ยำปลาเลก็ ปลานอ ย------------------------- ยำหอยอุหนำ - ขนมเสอื เกลอื ก (ขนมโค)
- แกงเนอื้ วัว - ตม ขาไก - ยำปลกี ลวย (ยำหวั ปล)ี - ยำหอยยอ - ผกั ไหเลแกงเลยี งดวยหอยตบิ - ปลีกลวย เค่ยี วพริก - ขนมเปยก (แปง กวน+นำ้ ตาลแดง)
- แกงแพะเนื้อ - ตมกะทิผักเหมียง - ยำมะมวง - ยำหอยนำ้ - ขนมทอ นไต
- แกงมัสมั่นเน้ือ - ยอดแปง ตมกะทิ - ยำสายขอ (สาหรา ยขอ) - ยำหอยหลกั ควาย - แกงสมกุงกบั มะละกอ - ผักไหเ ลแกงเลยี ง - ขนมนมสาว (ขนมเทยี น)
- แกงกะทิปมู า - หยวกตมกะทิ - ยำหยวก - ยำหอยโขง เล
- ผกั ไหเลตมกะทิ - ขนมจีนแกงปมู า - ผักไหเลผัดนำ้ มนั

- หอยคราง - หมกึ ผัดพรกิ ไทยดำ

- ปลาทอดน้ำชุบ - อาจาด

----------------------------------------------------------------------------------------------

สมุนไพร

การรักษาโรค ใบสาบเสือ สมุนไพร

การรักษาโรคในอดีตของชาวเกาะมะพราว จัดเปนวัชพืชที่มีสรรพคุณทางยา ใชหามเลือด โดยนำใบสาบเสือมาขยี้
การรักษาจะเกิดจากการปรับตวั และปรบั วิถีชีวิตของคนในชมุ ชน โดยการคนพบ ทดลอง ดัดแปลง ใหเปนน้ำแลววางปดลงบนบาดแผลที่มีเลือดไหล ชวยสมานแผล แกอักเสบ
ถายทอดกนั มาเปนระยะเวลายาวนาน เปน ภูมิปญญาที่มีความสัมพันธร ะหวางคนกบั ธรรมชาติ สิ่งแวดลอ ม
สัตว พชื และความเช่ือทางไสยศาสตร ชาวเกาะมะพราวตองใชวธิ ีการรกั ษาโรคตา ง ๆ ดวยภูมปิ ญญา หอมแดง ยอดมะขาม รักษาเด็กเปนไข นำหอมแดงและยอดมะขามมาตมกับน้ำใหเดือด
ท่ถี า ยทอดสบื ตอ กันมา โดยการรักษากบั หมอพนื้ บา น แลวผสมกับน้ำเย็น อาบใหเด็กที่มีไข หอมแดงมีสรรพคุณชวยให
และบางโรคก็รักษาดว ยตัวเอง สวนใหญก ารรกั ษา รางกายอบอุน แกไข ขับเสมหะ สวนยอดมะขามมีสรรพคุณ
จะใชส มุนไพรเปน หลกั แกหวัด

ยอดลำโพง

รักษาเด็กเปนพยาธิ นำยอดลำโพงนำมาเผาไฟ รอใหเย็นแลวขยี้ใหละเอียด
นำมาทาที่ทองเด็ก

สมุนไพร

ผกั ไหเล --------------------- ตนหญาคา

รักษาอาการลำไสอักเสบ นำผักไหเลมาลวกกะทิ แกงเลียงกับหอยติบ รักษาอาการไขขน ไขขนเปนการเจ็บปวยที่มีอาการครั่นเนื้อครั่นตัว
หรือกินสด ๆ จิ้มน้ำพริก มีรสชาตขม คลายเปนไขในชวงเย็น มีอาการเวียนหัวรวมดวย
หมอพื้นบานจะใชตนหญาคามาตมแลวใหผูปวยอาบ

มะพราว หมาก

สะกัดรอนเปนน้ำมันปรุงอาหารและยาสมุนไพร ผูหญิงที่มีอาการตกเลือ หมอพื้นจะเสกหมากพรอมทองดุอา
สะกัดเย็นเปนยาสมุนไพรและเครื่องสำอาง แลวใหผูปวยกิน
ยอดออนใชปรุงเปนอาหาร

----------------------------------------------------------------------------------------------

อาชีพ

เครื่องมือประมง

ไมถงุ น้ำ

ทุกสรรพสัตวมีสัญชาตญาณการหนีภัย ปลอดภัยไวกอน มนุษยไดอาศัยการหนีภัย
ของปลาถุงน้ำใหมีเสียง ฝูงปลาก็หนีเสียง วายพุงไปติดอวน ชาวเกาะพราวไดใชไมทึง
ที่เจริญงอกงามตามชายฝงไปเนินควน

ปลาที่ไดจากการกระแทกน้ำดวย “ไมถุงน้ำ” ใหปลาหนีไปติดอวนเปนปลาขนาดกลาง การสรางไมถุงน้ำ
ดวยรูธรรมชาติการตกใจของปลา ที่จะวายหนีเสียงน้ำ จากไมถุงน้ำ ไปติดอวน
เปนภูมิปญญาของชาวเกาะพราว

ภูมปิ ญ ญา

ด้านการช่างฝีมอื

ภูมิปญญา

ดานการชางฝมือ

สถาปตยกรรม

มัสยิดบ้านเกาะมะพร้าว
ศาสนสถานของชาวมุสลิมเกาะมะพราว

ทใ่ี ชป้ ระกอบศาสนกิจ เพอ่ื แสดงความภกั ดตี ่อพระผู้เปน็ เจา้
โดยมุสลิมเกาะมะพร้าวและมสุ ลมิ จากท่อี ่ืนรว่ มกันสรา้ งมสั ยิดข้ึน
สำหรบั ละหมาดร่วมกนั และเป็นศูนย์กลางการจัดกจิ กรรมดา้ นตา่ งๆ
ของชุมชน เชน่ สอนศาสนา ช่วยเหลือผูป้ ระสบภัย
จดั งานบญุ ในโอกาสต่างๆ และ จดั กิจกรรมทางศาสนา ได้แก่
กจิ กรรมประจำวนั เช่น การละหมาด ๕ เวลา การสอนศาสนา การบรรยายธรรม
กิจกรรมในรอบป เช่น การละศลี อด การละหมาดในวันอดี ลิ ฟติ ริ์ และวนั อดี ิลอัฎฮา
กจิ กรรมในรอบชีวติ เช่น งานแตง่ งาน งานศพ

หัตถกรรม

งานหัตถกรรมชาวเกาะมะพร้าว

กะลามะพรา ว ----------------- เรอื หัวโทงจำลอง

“ ศิลปวัฒธรรม ภมู ญิ ญา วถิ ชี วี ติ
คอื ต้นทนุ ท่มี ูลคา่ ทเ่ี ราสามารถนำมาตอ่ ยอด

สร้างอาชพี ไดไ้ ม่รจู้ บ ”

ดร. พิชานันต์ พูลเกดิ

ขอขอบคณุ มา ณ โอกาสน้ี
Thank you for this opportunity.