หน่วยที่ 2 งานบริการและตรวจซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

หน่วยที่ 2

งานบริการและ
ซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

ครูผู้สอน ครรู ตั นพล ศรีปานรอด แผนกชา่ งไฟฟ้ากาลงั วทิ ยาลยั สารพัดช่างสงขลา

หวั ขอ้ เรอ่ื ง

1. ระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

2.การตรวจสอบหาสาเหตุ
ขอ้ บกพรอ่ งของระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

3.การซอ่ มบารุงรักษาระบบไฟฟา้ แสง
สวา่ ง

กระบวนการผลติ หลอดไฟ

วชิ างานซอ่ มเครือ่ งใชไ้ ฟฟา้ หนว่ ยที่ 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

1.ระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

ระบบไฟฟ้าแสงสว่าง เกี่ยวข้องโดยตรงกับการมองเห็น การให้แสงสวา่ ง
จงึ ตอ้ งคานงึ จงึ จดุ ประสงค์ การใชง้ าน และสิง่ แวดล้อมที่มผี ลต่อการมองเห็น

ระบบไฟฟ้าแสงสว่าง (Lighting) เปน็ ระบบที่ใชพ้ ลังงานไฟฟ้าไป
เปลี่ยนแปลงใหเ้ กิดเปน็ แสงสวา่ งซึ่งแต่ละวงจรน้ันจะประกอบไปดว้ ย

แหล่งจา่ ย (Supply) ตวั นาไฟฟา้ (Condutor) สวิตซค์ วบคมุ (Switch) หลอดไฟฟา้ (Load)

วิชางานซอ่ มเครื่องใช้ไฟฟา้ หนว่ ยที่ 2 งานบริการและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

หลกั การใหแ้ สงสวา่ ง

ระบบแสงสว่างต้องได้รับการออกแบบและติดต้ัง เพื่อให้การประกอบ
กิจกรรมต่างๆ ดาเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพ และทาให้สภาพแวดล้อมท่ัวๆ
ไปของการมองเหน็ มีความปลอดภยั และน่ารนื่ รมย์

วิธีการให้แสงสว่างท่ีเหมาะสมจึงเป็นสิ่งสาคัญของการออกแบบระบบ
แสงสว่างซึง่ สามารถแบ่งออกเป็น 3 วธิ คี อื

วิชางานซอ่ มเครอ่ื งใช้ไฟฟา้ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

หลักการใหแ้ สงสวา่ ง

1. การให้แสงสว่างท่วั พ้นื ที่

เป็นวิธีท่ีให้แสงสว่างจากโคมไฟทต่ี ดิ ตั้งกระจาย
อย่างสม่าเสมอบนเพดานทาให้มคี วามสวา่ งเกือบเทา่ กนั
ตลอดพื้นที่

ข้อดี

ออกแบบได้งา่ ย / สามารถยา้ ยตาแหนง่ ท่ที างาน
ได้อย่างอิสระ

ขอ้ เสยี

เปน็ วิธีการให้แสงสว่างทสี่ น้ิ เปลอื งพลังงานสงู

วิชางานซ่อมเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยที่ 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

หลักการให้แสงสวา่ ง

2. การให้แสงสวา่ งเฉพาะพ้ืนท่ี

เป็นวิธกี ารให้แสงสวา่ งโดยการออกแบบ ให้
สอดคลอ้ งกบั การทางานในแต่ละพืน้ ทจี่ ึงทาให้ประหยดั
พลังงานกวา่ วธิ แี รก

ขอ้ ดี

ประหยดั พลงั งานกว่าวธิ แี รก

ข้อเสีย

ทาใหก้ ารย้ายตาแหนง่ พื้นทีท่ างานไม่อิสระ เหมาะ
สาหรบั โรงงานทม่ี กี ระบวนการผลิตตายตวั

วชิ างานซอ่ มเครื่องใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

หลกั การให้แสงสวา่ ง

3.การใหแ้ สงสวา่ งเฉพาะตาแหน่ง

เป็นวิธีการให้แสงสว่างท่ีประหยัดพลังงานท่ีสุด
และเสรมิ สาหรบั งานที่ต้องการปริมาณแสงในระดับสูงให้
สาหรับผู้ปฏิบัติงานสูงหรือสายตาผิดปกติ โดยการ
ติดต้ังโคมไฟในบริเวณท่ีอยู่ใกล้ผู้ทางานหรือชิ้นงาน
เพ่ือให้แสงสว่างเฉพาะตาแหน่งและทิศทางที่ต้องการ
เพอ่ื ให้ผู้ปฏบิ ตั ิงานมีความสบายในการใช้สายตา

วิชางานซอ่ มเคร่อื งใช้ไฟฟ้า หน่วยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

แสงและการมองเห็น หน่วยท่ี 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การมองเห็น เกิดจากการที่วัตถนุ ั้น
ดูดกลืนแสงสีอ่ืนได้ทง้ั หมด และสะทอ้ น
แสงสีท่เี ป็นสีของวตั ถเุ ขา้ ตาเรา

ประโยชน์ของแสง สามารถทาใหเ้ กดิ
การมองเห็นสิ่งต่างๆ ได้

ดงั นนั้ การมองเห็นวตั ถุตา่ งๆ จะมี
ความสาคญั ต่อการออกแบบแสงสวา่ ง
อย่างเหมาะสมและประหยดั

วชิ างานซอ่ มเคร่อื งใชไ้ ฟฟา้

แสงและการมองเหน็

1.ความสวา่ ง(Luminance : E)

เป็นปรมิ าณแสงที่ตกกระทบพืน้ ผวิ ตอ่ พนื้ ที่ 1 ตารางเมตร
มีหนว่ ยเปน็ ลูเมนตอ่ ตารางเมตร (Lm) หรอื ลักซ์ (Lux)

2.ความเขม้ การสอ่ งสว่าง(Luminous intensity : I)

เป็นความเข้มของแสงท่ีส่องออกมาจากแหล่งกาเนิดใน
ทศิ ทางใด ทศิ ทางหน่ึง วัดเป็นจานวนเท่าของความเข้มท่ีไดจ้ ากเทีย
ไข 1 เล่ม

มีหนว่ ยเป็น แคนเดลลา (Candela : Cd)

วชิ างานซอ่ มเครื่องใชไ้ ฟฟ้า หน่วยที่ 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

แสงและการมองเหน็ ตัวอยา่ ง ความสวา่ งทเ่ี หมาะสมในการใชง้ าน

3.ฟล๊กั ซ์การสอ่ งสว่าง
(Luminous Flux : )

เ ป็ น ป ริ ม า ณ แ ส ง
ทั้งหมดที่ส่องออกมาจาก
แหลง่ กาเนิดแสง

มีหน่วยเป็น ลูเมน
(Lumen : Lm)

วชิ างานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟา้ เครอื่ งมอื ท่ใี ชส้ าหรบั วดั ความสว่าง “ลักซ์มเิ ตอร์”

หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

2. การตรวจสอบหาสาเหตขุ อ้ บกพรอ่ งของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

หลออดไฟฟา้ เป็นอปุ กรณ์ไฟฟา้ ที่ออกแบบมาเพ่อื ให้แสงสวา่ ง โดยแบง่ ออก
เปน็ 4 ชนิด ดังนี้

1. หลอด Incandescent หรอื ท่ีเรียกกันวา่ หลอดเผาไส้

2. หลอดฟลอู อเรสเซนต์ (Fluorescent) หรือทเ่ี รยี กกนั ว่า หลอดนิออน
3. หลอดเมทลั ฮาไลด์ หลอดโซเดียม หลอดแสงจนั ทร์
4. หลอด LED / แอลอดี ี

วชิ างานซ่อมเครอ่ื งใช้ไฟฟ้า หน่วยที่ 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

1. หลอด Incandescent หรือทเ่ี รยี กกันว่า หลอดเผาไส้

เปน็ หลอดไฟฟ้าทีใ่ ห้แสงสว่างโดยการให้กระแสไฟฟา้
ไหลผ่านไส้หลอด ไสห้ ลอดจะรอ้ นขึน้ จนเปลง่ แสงออกมา
แบง่ ยอ่ ยได้ 3 ชนดิ คือ
1.หลอดเผาไส้มาตรฐาน
2.หลอดสะทอ้ นแสง
3.หลอดทังสเตนฮาโลเจน

วิชางานซอ่ มเคร่อื งใชไ้ ฟฟา้ หนว่ ยที่ 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

1.หลอดเผาไสม้ าตรฐาน 2.หลอดสะทอ้ นแสง 3.หลอดทังสเตนฮาโลเจน

อายใุ ชง้ าน 750 -1000 ชม. หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

วชิ างานซ่อมเคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า

การตอ่ ใชง้ านหลอด Incandescent หรือหลอดเผาไส้

วชิ างานซ่อมเครื่องใชไ้ ฟฟา้ หน่วยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

2. หลอดฟลูออเรสเซนต์ (Fluorescent) หรือที่เรยี กกันวา่ หลอดนิออน

หลอดฟลูออเรสเซนต์ (fluorescent tube)หรือ
เรียก หลอดนีออน (neon lamp) จัดเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้าที่
ให้ความส่องสว่างในเวลากลางคืนเพื่อให้เกิดการมองเห็น
หรือ เพื่อให้เกิดแสงสี ทั้งใช้งานตามบ้านเรือน และป้าย
โฆษณาต่างๆ

ชนิดหลอดฟลูออเรสเซนต์
1. ชนิดไสอ้ ุน่ (Preheat Lamp)
2. ชนดิ ติดทันที (Instant Lamp)
3. ชนิดตดิ เรว็ (Rapid Lamp)

วิชางานซอ่ มเครือ่ งใชไ้ ฟฟา้ หน่วยที่ 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

ชนิดหลอดฟลอู อเรสเซนต์ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

1. ชนดิ ไสอ้ ุ่น (Preheat Lamp)

หลอดฟลูออเรสเซนต์ชนิดไส้
อุ่น เป็นชนิดที่พบใช้มากในปัจจุบัน ซึ่งจะ
ติดช้า เพราะจะต้องอุ่นไส้หลอดให้ร้อน
กอ่ น ประกอบด้วยตวั หลอด สตาร์ทเตอร์
และบัลลาสท์ โดยมี

บั ล ล า ส ท์ ท า ห น้ า ท่ี ส ร้ า ง
แรงดนั ไฟฟ้าใหส้ ูง

ส ต า ร์ ท เ ต อ ร์ ท า ห น้ า ที่ ตั ด ต่ อ
วงจรสาหรบั อุน่ ไส้หลอด

วิธกี ารต่อใชง้ าน

วิชางานซอ่ มเคร่ืองใช้ไฟฟ้า

2. ชนดิ ติดทันที (Instant Lamp)

เป็นชนิดท่ีติดเร็วกว่าชนิดแรก
แต่ไม่ค่อยนิยมนัก ประกอบด้วยตัวหลอด
และบลั ลาสท์ ซึ่งจะไมใ่ ช้สตาร์ทเตอร์

วิธกี ารตอ่ ใชง้ าน หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

วชิ างานซ่อมเครอื่ งใชไ้ ฟฟา้

3. ชนดิ ตดิ เร็ว (Rapid Lamp)

หลอดตะเกียบ เป็นชนิดที่กาลัง
ได้รับความนิยมไมแ่ พช้ นิดแรก ซึง่ จะรวมเอา
คุณสมบัติของหลอดทั้งสองชนิดแรกมา
ผสานกัน โดยไม่ต้องใช้สตาร์ทเตอร์ แต่บัล
ลาสท์จะมีขดลวดพิเศษอีกชุดเพิ่มเข้ามาท่ี
ช่วยให้ไส้หลอดอ่นุ ตลอดเวลา

วชิ างานซ่อมเคร่ืองใช้ไฟฟ้า หนว่ ยที่ 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

ขนาดหลอดฟลอู อเรสเซนต์

1) หลอดอ้วนในอดีต ขนาด 20 วัตต์
และ 40 วัตต์ หรือทางเทคนคิ คือ หลอด T12

2) ต่อมาเม่ือประมาณสิบปีที่แล้ว เรามี
การเปล่ียนมาใช้หลอดผอมขนาด 18 วัตต์
และ 36 วตั ต์ โดยทางเทคนคิ คอื หลอด T8

3) ในขณะที่หลอดตัวใหม่ T5 นี้การ
ไฟฟ้าฝ่ายผลิตให้ช่ือว่าหลอดผอมใหม่ 14
วตั ต์ และ 28 วตั ต์

วชิ างานซ่อมเครื่องใชไ้ ฟฟ้า หน่วยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

3. หลอดเมทัลฮาไลด์ หลอดโซเดียม หลอดแสงจนั ทร์

1.หลอดแสงจันทร์ หลอดไฟชนิดนีจ้ ะใชห้ ลักการปล่อยประจุความเข้มสงู (High intensity discharge, HID) นยิ มนามาใช้ให้แสงสวา่ งตาม
ถนน และยงั เหมาะกบั งานสนามและในโรงงานอตุ สาหกรรม มีอายกุ ารใชง้ านเฉลี่ยประมาณ 24,000 ช่ัวโมง

2.หลอดเมทัลฮาไลด์ เป็นหลอดทม่ี โี ครงสร้างและหนา้ ที่คลา้ ยกับหลอดแสงจันทร์ แต่มปี ระสิทธภิ าพทีส่ งู กวา่ และให้ความสมดลุ ของแสงดีกว่า
ขอ้ เสยี มีอายกุ ารใช้งานประมาณ 8000-150000 ชัว่ โมงเท่าน้นั

3.หลอดโซเดียมความดนั ตา่ เป็นหลอดไฟท่ีมีประสิทธิภาพสูงที่สุดในบรรดาหลอดแบบ HID ด้วยกนั ซึ่งสามารถให้ประสิทธิภาพไดม้ ากถึง
180 ลูเมนตอ่ วัตต์ ซงึ่ มปี ระสทิ ธิภาพสงู กว่าหลอดเมทลั ฮาไลด์และหลอดฟลอู อเรสเซนตถ์ งึ 50 เปอร์เซ็นต์ และมปี ระสทิ ธิภาพสูงกว่าหลอด
แสงจนั ทร์ถงึ เทา่ ตัว และสูงกว่าหลอดอนิ แคนเดสเซนต์ถงึ 6 เทา่

หลอดแสงจันทร์ หลอดเมทัลฮาไลด์ หลอดโซเดยี มความดนั ต่า

วิชางานซอ่ มเครือ่ งใชไ้ ฟฟา้ หนว่ ยที่ 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

วิธีการต่อใชง้ าน

วชิ างานซอ่ มเครือ่ งใช้ไฟฟา้ หน่วยที่ 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

4. หลอด LED / แอลอดี ี

หลอด LEDคือ สารก่ึงตัวนาไฟฟ้า ท่ียอมให้กระแสไฟฟ้าไหลผ่าน แล้วปล่อยแสงสว่างออกมาได้

ทนั ที ท้งั นห้ี ลอด LED ทเี่ ราคุ้นตา จะเป็นหลอดไฟขนาดเล็กหลากสสี ัน เชน่ สีแดง สนี ้าเงนิ เป็นตน้
เน่ืองจากข้ึนอยู่กับวัสดุที่นามาใช้ แต่ต่อมามีการปรับแก้ด้วยการนาหลอด LED สีน้าเงินไปเคลือบ

เรืองแสงสีเหลอื ง จึงทาให้แสงจากหลอด LED ส่องออกมาเป็นสีขาว และสามารถใช้เป็นหลอดไฟส่องสว่าง
ไดห้ ลากหลายรูปแบบมากขึ้น

หลอดไฟ LED ถูกนามาพัฒนาให้ใช้งานได้แตกต่าง 1. หลอดไฟ LEDใช้ภายในอาคาร
2. หลอดไฟ LED ใช้ภายนอกอาคาร
กนั ไป ไมว่ ่าจะเปน็ หลอดไฟรถยนต์, หลอดไฟโทรศพั ทม์ อื ถือ,
หลอดไฟฉาย, ป้ายไฟ, จอโทรทัศน์, จอคอมพิวเตอร์ เป็นต้น
นอกจากน้ียังมี หลอดไฟ LED สาหรับบ้าน โดยจะสามารถแบ่ง
ออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ชนดิ ดงั นี้

3. หลอดไฟ LED ตกแต่ง

วชิ างานซอ่ มเครือ่ งใช้ไฟฟา้ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

ขอ้ ดขี องหลอดไฟ LED ขอ้ เสยี ของหลอดไฟ LED

- ประหยัดพลังงาน เพราะให้แสงสว่างมาก -มรี าคาแพงกวา่ หลอดไส้ หรือ
แตใ่ ชไ้ ฟฟ้าน้อยลงกว่าหลอดไส้ท่วั ไป 80-90% หลอดฟลอู อเรสเซนต์ทั่วไป

-มีอายุการใช้งานที่ยาวนานสูงสุด 1 แสน -หากไมไ่ ดใ้ ชง้ านนาน ๆ หรือ
ชั่วโมง (11 ปี) ต่างจากหลอดไส้ท่ัวไปท่ีมีอายุ บอ่ ย ๆ อาจประหยัดพลังงานไดไ้ มค่ มุ้
ประมาณ 1 พันช่วั โมง กับราคาคา่ หลอดไฟ LED

-มีความทนทานสูง เพราะไม่มีไส้หลอดที่ หน่วยท่ี 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง
อาจขาดไดง้ ่ายเหมือนหลอดไฟท่ัวไป และไม่มีกระจก
เป็นส่วนประกอบ จงึ ไม่แตกงา่ ยดว้ ย

-เป็นมิตรกับสง่ิ แวดล้อม เพราะไม่ได้ใช้สาร
ปรอทเปน็ ส่วนประกอบ

-สามารถสว่างได้อย่างรวดเร็ว เปิดใช้งาน
แลว้ หลอดไฟตดิ ทันที ไมม่ ีการกระพริบ

วิชางานซอ่ มเคร่อื งใชไ้ ฟฟา้

วธิ กี ารตอ่ ใช้งาน วธิ กี ารต่อใช้งาน
หลอดชนดิ ท่ี 1 หลอดชนดิ ท่ี 2

วชิ างานซ่อมเครือ่ งใชไ้ ฟฟา้ หนว่ ยที่ 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

เปรยี บเทียบประสิทธิภาพของหลอดไฟแต่ละชนดิ

วชิ างานซอ่ มเคร่อื งใช้ไฟฟา้ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

เปรยี บเทียบประสิทธิภาพของหลอดไฟแต่ละชนดิ

วชิ างานซอ่ มเคร่อื งใช้ไฟฟา้ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

เปรยี บเทียบประสิทธิภาพของหลอดไฟแต่ละชนดิ

วชิ างานซอ่ มเคร่อื งใช้ไฟฟา้ หนว่ ยท่ี 2 งานบรกิ ารและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพร่องของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

วิชางานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพร่องของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

วิชางานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพร่องของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

วิชางานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพร่องของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

วิชางานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

การตรวจสอบหาสาเหตุขอ้ บกพร่องของระบบไฟฟ้าแสงสว่าง

วิชางานซ่อมเครอ่ื งใชไ้ ฟฟ้า หนว่ ยท่ี 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

คลิปการซอ่ มบารุงรกั ษาระบบไฟฟา้ แสงสวา่ งเบอื้ งต้น

วชิ างานซ่อมเคร่ืองใช้ไฟฟ้า หน่วยที่ 2 งานบรกิ ารและซ่อมระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

3.การซ่อมบารงุ รกั ษาระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

วิชางานซอ่ มเครือ่ งใชไ้ ฟฟ้า หน่วยที่ 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

3.การซอ่ มบารุงรักษาระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

วิชางานซอ่ มเครอื่ งใช้ไฟฟา้ หน่วยที่ 2 งานบริการและซอ่ มระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

3.การบารงุ รักษาระบบไฟฟ้าแสงสวา่ ง

วิชางานซอ่ มเครื่องใชไ้ ฟฟา้ หน่วยท่ี 2 งานบริการและซ่อมระบบไฟฟา้ แสงสวา่ ง

แบบทดสอบเร่อื งการบารงุ รักษาระบบส่องสวา่ ง
ใน Google Classroom