บทที่1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับมัคคุเทศก์.

งานมัคคเุ ทศก์ 1

บทท1่ี
ความรเู้ บอื้ งต้นเกีย่ วกบั มคั คเุ ทศก์

มัคคุเทศก์เป็นผู้มีความสาคัญต่อประเทศชาติในด้านสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และ
อุตสาหกรรมการท่องเที่ยว เป็นผู้เผยแพร่ศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีอันดีงาม ตลอดจน
ความเป็นเอกลักษณ์ของชาติ และเป็นผู้ทาให้นักท่องเที่ยวได้รับความรู้ ความสนุกสนานในการเดินทาง
ท่องเท่ียว ดังน้ันมัคคุเทศก์จึงต้องมีความรู้ความสามารถในการสอื่ สารทางภาษาเพื่อให้นักท่องเที่ยวเข้าใจ
เกี่ยวกับข้อมูลสถานท่ีท่องเที่ยว ศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณีได้เป็นอย่างดี ในที่น้ีจะกล่าวถึง
ความหมาย ประวัติความเปน็ มา ความสาคัญ และประเภทของมคั คเุ ทศก์

1.1 ความหมายของมัคคุเทศก์

มัคคเุ ทศก์ มผี ใู้ หค้ วามหมายไวม้ ากมาย ซง่ึ สามารถสรุปไดด้ งั นี้
สภุ าพร มากแจง้ (2539: 59) ได้ใหค้ านิยามของมคั คุเทศก์ไว้วา่ มัคคุเทศก์ หมายถึง ผู้ทที่ าหน้าที่
นาเที่ยวแก่นักท่องเที่ยวท้ังในประเทศ และต่างประเทศ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า guide, tourist guide,
courier หรอื tour leader
กลุ วรา สวุ รรณพมิ ล (2548: 74) ได้ให้ความหมายของมคั คเุ ทศก์ว่า มคั คุเทศก์ หมายถึง ผู้นาทาง
ผชู้ ้ที างแก่นักท่องเทย่ี ว ซงึ่ เป็นคนต่างถน่ิ ให้ได้ทราบเร่ืองราวตา่ งๆ เกย่ี วกบั สถานท่ีท่องเทีย่ ว
Mancini (1990: 254) กล่าวว่า มัคคุเทศก์ หมายถึงบุคคลท่ีนานักท่องเที่ยวไปชมสถานท่ี
ท่องเทย่ี วภายในระยะเวลาทก่ี าหนด
Kruse (1982: 179) กล่าวว่า มัคคุเทศก์ หมายถึง บุคคลท่ีนาเท่ียวและอธิบายเก่ียวกับสถานที่
ท่องเทีย่ วท่นี า่ สนใจ
ตามพระราชบัญญัติธุรกิจนาเท่ียวและมัคคุเทศก์ พ.ศ. 2535 มาตรา 3 ได้ให้ความหมาย
มัคคุเทศก์ว่า มัคคุเทศก์ หมายถึง ผู้ท่ีนานักท่องเที่ยวไปยังสถานที่ต่างๆ และให้ความรู้แก่นักท่องเท่ียว
เกีย่ วกบั สถานท่หี รือบคุ คล โดยไดร้ ับค่าตอบแทน
ตามพระราชบัญญตั ิธุรกจิ นาเที่ยวและมคั คุเทศก์ พ.ศ.2551 มาตรา 4 ได้ใหค้ วามหมายมคั คุเทศก์
ว่า มัคคุเทศก์ หมายถึง ผู้ให้บริการเป็นปกติธุระในการนานักท่องเที่ยวไปยังสถานท่ีต่างๆ โดยให้บริการ
เกี่ยวกบั คาแนะนาและความร้ดู า้ นต่าง ๆ แกน่ กั ทอ่ งเทีย่ ว

2 งานมคั คุเทศก์

สรุปได้ว่า มัคคุเทศก์ หมายถึง ผู้ที่ทาหน้าท่ีนานักท่องเที่ยวเยี่ยมชมสถานที่ต่างๆ และอธิบาย
ให้ความรู้เกี่ยวกับสถานที่ ประวัติศาสตร์ ขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมของท้องถ่ินน้ันๆ
ไม่ว่าจะเป็นชาวไทยหรอื ต่างชาติ โดยได้รับคา่ ตอบแทน

1.2 ประวัตคิ วามเปน็ มาของมัคคเุ ทศก์
อาชีพมคั คุเทศกข์ องโลกมจี ุดเริ่มตน้ ขนึ้ ต้ังแต่กลางคริสต์ศตวรรษท่ี 19 เมื่อบริษทั โทมัส คุ๊ก จัดนา

เที่ยวทางรถไฟในประเทศอังกฤษ และต่อมาได้ขยายไปยังท่ีอ่ืนๆ ซึ่งในการนาเท่ียวให้กับคนเป็นจานวน
มาก จาเป็นต้องมีมัคคุเทศก์คอยดูแลอานวยความสะดวกให้ รวมถึงตามสถานท่ีสาคัญๆ ในบางแห่งที่มี
นักท่องเที่ยวไปเย่ียมชมเสมอๆ ก็มักจะจัดหาคนท่ีมีความรู้ในเรื่องราวเกี่ยวกับสถานที่น้ันเพ่ือคอยอธิบาย
ให้แกน่ ักทอ่ งเท่ียวทราบดว้ ยเชน่ กนั ต่อมาหลังสงครามโลกครั้งท่ี 2 จงึ เกดิ การท่องเที่ยวสมัยใหม่ข้ึน เมือ่ มี
การพัฒนาการขนส่งและการสื่อสารให้เจริญก้าวหน้าทาให้การเดินทางรวดเร็ว สะดวกสบายและราคาถูก
จึงเป็นเหตใุ ห้การท่องเท่ียวแพร่หลายมาส่คู นช้ันกลาง เมอื่ การท่องเท่ียวเจรญิ ทาใหม้ ีองค์กรตา่ งๆ ดา้ นการ
ท่องเท่ียวเพิ่มขึ้น รวมท้ังมีการศึกษาวิชาการนาเท่ียวและมัคคุเทศก์ในมหาวิทยาลัยอย่างกว้างขวาง ทาให้
อาชพี มัคคุเทศก์ไดร้ ับการพฒั นาดีข้นึ เร่ือยๆ

ในประเทศไทยอาชีพมัคคุเทศก์ไดเ้ ร่ิมแพร่หลายมากขึน้ ภายหลังสงครามโลกครงั้ ที่ 2 ในระยะนั้น
มีชาวต่างประเทศเดินทางเข้ามาในประเทศไทยจานวนมาก ท้ังที่เป็นนักท่องเท่ียว นักธุรกิจ ผู้ที่เกี่ยวข้อง
ในวงการทหาร ท่ีสาคัญคือบรรดาทหารอเมริกันท่ีอยู่ประจา และท่ีมาพักผ่อนจากการรบในสงคราม
เวียดนาม ซ่ึงก็เป็นผลดีและถือว่าเป็นจุดเร่ิมต้นของอุตสาหกรรมท่องเท่ียวไทยอย่างแท้จริง มีบริษัท
นาเท่ียวเกิดข้ึนเป็นจานวนมากโดยเฉพาะในเขตพัทยา จังหวัดชลบุรี ซ่ึงใกล้จุดยกพลขึ้นบกของทหาร
อเมริกนั และเขตกรงุ เทพมหานคร รวมไปถึงส่วนต่างๆ มีทหารหรือพลเรือนชาวต่างประเทศประจาอยู่
และสัญจรไปมา แม้ว่าสงครามจะยุติแล้ว แต่นักท่องเท่ียวจากส่วนต่างๆ ของโลกท้ังชาวยุโรป อเมริกา
ออสเตรเลีย รวมทงั้ ชาวเอเชียต่างก็เดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในประเทศไทยจากการบอกเล่าต่อๆ กันไปของ
คนที่เคยมาเที่ยวประเทศไทย ซงึ่ การเดนิ ทางเข้ามาทอ่ งเทยี่ วของชาวตา่ งชาติดังกล่าว ทาให้บริษัทนาเท่ยี ว
และแหล่งท่องเที่ยวต่างๆ เกิดความต้องการมัคคุเทศก์ที่สามารถสื่อสารภาษาต่างประเทศไม่ว่าจะเป็น
ภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส สเปน อติ าลี ญปี่ ่นุ และภาษาจนี ผทู้ ่ีมีพน้ื ฐานของแตล่ ะภาษาจึงเขา้ มามีบทบาทใน
การนาเที่ยวในยุคแรก แต่ในความเป็นจริงน้ันสถานภาพของมัคคุเทศก์ยังไม่เป็นท่ีรับรอง เป็นอาชีพที่ทา
กันได้อย่างเสรีและยังไม่มีพระราชบัญญัติมาบังคับควบคุม บุคคลท่ีจะมาประกอบอาชีพมัคคุเทศก์ไม่
จาเป็นต้องมีความรู้สูง เพียงแต่มีความรู้ในภาษาของนักท่องเท่ียว โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ พอพูดสื่อสาร

งานมคั คุเทศก์ 3

ได้กอ็ าจเปน็ มคั คเุ ทศก์ได้แล้ว จนกระท่ังปพี .ศ. 2502 รฐั บาลสมยั จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัตน์ ไดป้ ระกาศพระ
ราชกฤษฎีกาจัดต้ังองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยข้ึนเป็นองค์กรอิสระ เพื่อเป็นการ
ส่งเสริมการท่องเท่ียวภายในประเทศ อาชีพมัคคุเทศก์จึงเริ่มมีสถานภาพท่ีชัดเจนข้ึน เพราะช่วงท่ีองค์การ
ส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยเกิดขึ้นใหม่ๆ น้ันมัคคุเทศก์ได้เข้ามามีบทบาทเป็นอย่างย่ิงใน
อุตสาหกรรมท่องเที่ยว หลายฝ่ายจึงเห็นความจาเป็นและความสาคัญในความมีมาตรฐานของการเป็น
มัคคุเทศก์ องค์การส่งเสริมการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย โดยพลโทเฉลิมชัย จารุวัสตร์ ผู้อานวยการใน
ขณะนั้น จึงได้ร่วมมือกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยทาหลักสูตรอบรมมัคคุเทศก์ขึ้นเป็น ครั้งแรกที่
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปีพ.ศ. 2504 และได้ดาเนินการต่อเน่ืองมาถึงปัจจุบัน ในระยะแรกได้
กาหนดให้ผู้เข้ารับการอบรมต้องเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัยปี 3 ข้ึนไป หรือเป็นบุคคลทั่วไปท่ีเรียนจบ
ชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย การอบรมมัคคุเทศก์น้ีได้รับความสนใจมาก มีผู้สมัครเข้ารับการอบรมมากเกิน
กวา่ ทจี่ ะรับได้ จงึ ต้องมกี ารสอบคัดเลือกและต้องจัดอบรมติดต่อกนั มาเปน็ ระยะๆ หลายรุ่น และขยายจาก
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยไปเป็นมหาวิทยาลัยศิลปากร แต่โดยมากผู้ผ่านการอบรมส่วนใหญ่มักไม่ได้
ประกอบอาชีพมคั คุเทศก์ และผทู้ ่ปี ระกอบอาชีพมัคคุเทศก์สว่ นมากก็ไม่ได้สนใจท่จี ะเข้ารบั การอบรม ชว่ ง
ปีพ.ศ. 2520 สานักพระราชวังได้ออกระเบียบเก่ียวกับการนาชมพระราชฐานให้มีการขอบัตรอนุญาตซ่ึง
จะต้องใช้ประกาศนียบัตรมัคคุเทศก์ ท่ี อสท. และสถาบันระดับอุดมศึกษาเป็นผู้จัดอบรมออกให้เป็น
หลักฐานในการขอรับบัตรดังกล่าว ทั้งนี้เพื่อให้การจัดนาชมและการบรรยายเกี่ยวกับสถานท่ีสาคัญ
เป็นไปด้วยความถูกต้องนับแต่นั้นการอบรมมัคคุเทศก์ก็มีความจาเป็นสาหรั บผู้ท่ีจะประกอบ อาชี พ
มัคคุเทศก์โดยถูกต้อง หลังจาก อสท. ได้ร่วมกับจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยและมหาวิทยาลัยศิลปากร
จัดอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์ต่อเน่ืองกันถึง 6 รุ่น ในระยะเวลา 2 ปี และได้เพิ่มความถ่ีในการจัดอบรม
จากปีละหน่ึงรุ่นสลับกันร ะหว่างจุ ฬาล งกร ณ์มหาวิ ทยาลัย กับ มห าวิทย าลัยศิลปากรเ ป็นปีล ะส อง รุ่ น
นอกจากน้ันมหาวิทยาลัยศิลปากรยังได้จัดอบรมในหลักสูตรปริญญาตรี ซึ่งนักศึกษาเป็นผู้เลือกเรียน และ
ถ้าสอบผ่านจะได้รับประกาศนียบัตรมัคคุเทศก์พร้อมกับปรญิ ญาตรีด้วย จากน้ันหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ได้จดั อบรมในหลักสูตรให้นักศึกษาภาควชิ าศลิ ปาอาชีพ พร้อมกนั นี้ได้จัดอบรมหลักสูตรวชิ าการท่องเท่ียว
สาหรับบัณฑิตรองานซ่ึงได้ช่วยผลิตมัคคุเทศก์ระดับมหาวิทยาลัย และต่อมาได้แพร่ขยายในการจัดอบรม
มัคคุเทศกใ์ นสถาบนั อดุ มศึกษาของภาครัฐและเอกชนหลายแหง่ และหลงั จากการท่ีอตุ สาหกรรมท่องเที่ยว
ได้ดาเนินการช่วงระยะเวลาหน่ึงมีนักท่องเท่ียวเข้ามาเที่ยวเป็นจานวนมากทาให้เริ่มเกิดปัญหาเกี่ยวกับ
มัคคุเทศก์ เช่น มัคคุเทศก์เถ่ือน มัคคุเทศก์ขาดตลาดบางภาษา ที่สาคัญเกิดปัญหามัคคุเทศก์ขาดคุณภาพ
การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทยจึงจัดให้ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวได้ร่วมกันสัมมนาถึงปัญหา

4 งานมัคคุเทศก์

ต่างๆ ที่เกิดขึ้นดังกล่าว และทราบถึงปัญหาการขาดคุณภาพของมัคคุเทศก์ และทราบถึงความต้องการ
และคุณสมบัติของมัคคุเทศก์ที่ผู้ประกอบการพึงประสงค์อย่างแท้จริง และพบว่าการได้มาซ่ึงบัตร
มัคคุเทศก์ที่มีอยู่เดิมนั้นง่ายเกินไป การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยจึงได้มีการปรับปรุงหลักสูตรการอบรม
มัคคุเทศก์ขึ้นในปี พ.ศ. 2542 เพ่ือให้เป็นไปตามความต้องอการของผู้ประกอบการมากข้ึนมีการ
เปลี่ยนแปลงการอนุญาตให้บัตรยากข้ึนกว่าเดิม โดยเฉพาะอย่างยิ่งบัตรบรอนซ์เงิน (มัคคุเทศก์ทั่วไป-
ต่างประเทศ) เพราะถือว่าเป็นบัตรที่ครอบคลุมการทางานมากที่สุด ซึ่งในทางปฏิบัติการท่องเท่ียว
แห่งประเทศไทย ได้ประสานงานจัดให้มีหลักสูตรมาตรฐานการอบรมมัคคุเทศก์ โดยวิธีหน่ึงจะมอบให้
สถาบันการศึกษาในระดับอุดมศึกษาท่ัวประเทศท่ีมีความพร้อมนาหลักสูตรดังกล่าวไปใช้ดาเนินการ
เปิดอบรม อีกวิธีหน่ึงก็ให้นักศึกษาปกติที่เรียนปริญญาตรีสาขาวิชาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวท่ีเรียน
ครบถ้วนในรายวิชาท่ีกาหนดตามหลักสูตรมาตรฐานการอบรม และดาเนินการเทียบรายวิชาที่เรียนกับ
ท่องเท่ียวแห่งประเทศไทยเป็นท่ีเรียบร้อยซ่ึงท้ังสองวิธีต้องผ่านการออกฝึกปฏิบัติภาคสนามตามเส้นทาง
แหล่งท่องเท่ียวท่ีการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยบังคับจนครบ เมื่อผ่านกระบวนการดังกล่าวแล้วสุดท้าย
ต้องมาทดสอบมาตรฐานภาษาต่างประเทศแต่ละภาษาเม่ือสอบผ่านเกณฑ์ภาษาแล้ว ก็สามารถไปข้ึน
ทะเบียนเพื่อขอรับใบอนุญาตจากนายทะเบียนธุรกิจนาเที่ยวและมัคคุเทศก์ แล้วจึงประกอบอาชี พ
มัคคุเทศก์ได้อย่างสมบูรณ์ถูกต้อง ปัจจุบันหน่วยงานที่รับผิดชอบในการดูแลการฝึกอบรมมัคคุเทศก์ คือ
กรมการท่องเที่ยว กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ซ่ึงใช้หลักการเช่นเดียวกับการท่องเท่ียวแห่งประเทศ
ไทย (บุญเลิศ จิตตง้ั วฒั นา, 2558: 16-20)

1.3 ความสาคัญของมัคคเุ ทศก์
มัคคุเทศก์เป็นผู้มีความสาคัญต่อประเทศชาติในด้านสังคม วัฒนธรรม เศรษฐกิจ และ

อุตสาหกรรมการท่องเที่ยว เน่ืองจากเป็นผู้ท่ีคอยดูแลอานวยความสะดวกสบายให้แก่นักท่องเที่ยว
ตลอดจนการใหค้ วามชว่ ยเหลือ อธบิ ายสง่ิ ตา่ งๆ ให้แกน่ ักทอ่ งเที่ยว ดังน้ันความสาคัญของมัคคุเทศก์มีดังนี้
(ฉันทัช วรรณถนอม, 2551: 19-22)

1.3.1 ความสาคญั ของมัคคเุ ทศก์ต่อบริษัทนาเทยี่ ว
1) มัคคุเทศก์ทาหน้าที่อานวยความสะดวกในการนาเที่ยวแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าแทน

บรษิ ัทนาเท่ียว
2) มคั คุเทศก์เป็นผู้รักษาผลประโยชน์ในดา้ นตา่ งๆ แทนบริษัท นาเที่ยว

งานมัคคเุ ทศก์ 5

3) มคั คเุ ทศก์เป็นผู้ท่ีจะสร้างชื่อเสยี ง และทาการโฆษณาประชาสัมพันธ์ใหก้ ับบรษิ ัทนา
เทย่ี วที่ตนสงั กัดใหน้ ักท่องเทีย่ วทราบ

4) มคั คุเทศก์เป็นตวั แทนของบริษทั นาเทยี่ วในการสร้างความสมั พันธ์อันดีกบั สถาน
ประกอบการทเี่ ก่ยี วข้องไมว่ ่าจะเป็นโรงแรม ร้านอาหาร แหลง่ ทอ่ งเท่ียว รา้ นสนิ ค้าของที่ระลึก
บรษิ ทั รถเช่า บรษิ ัทนาเที่ยวอ่ืนๆ เป็นต้น

5) มัคคุเทศก์เป็นผู้เก็บข้อมูลเกี่ยวกับนักท่องเท่ียว แหล่งท่องเที่ยว สถานที่พักแรม
ร้านอาหาร ตลอดจนข้อมูลอ่ืนๆ ที่เก่ียวข้อง ข้อเสนอแนะในการนาเที่ยวแต่ละคร้ังมารายงานให้บริษัท
นาเท่ียวทราบเพอ่ื ใหบ้ รษิ ทั นาข้อมลู ทไ่ี ด้ไปปรบั ปรุงแก้ไขการให้บริการต่อไป

1.3.2 ความสาคญั ของมคั คุเทศกต์ อ่ นักท่องเทยี่ ว
1) มัคคุเทศก์ช่วยให้นักท่องเที่ยวได้ท่องเท่ียวด้วยความปลอดภัยมากกว่าไม่มีมัคคุเทศก์

เนื่องจากมัคคุเทศก์จะเป็นผู้ดูแลและตักเตือนให้นักท่องเที่ยวระมัดระวังในการท่องเท่ียวในจุดที่ควรระวัง
หรืออาจเปน็ อนั ตราย

2) มัคคุเทศก์เป็นผู้บรรยายนาชมสถานท่ีท่องเที่ยวให้นักท่องเท่ียวได้เข้าใจคอยตอบ
คาถามนักทอ่ งเทย่ี ว เป็นทีป่ รกึ ษาไดท้ กุ เรอ่ื งท่เี กย่ี วกบั การท่องเทีย่ วในคร้ังนน้ั ๆ

3) มคั คุเทศกเ์ ปน็ ผู้อานวยความสะดวกใหแ้ กน่ ักท่องเทย่ี วในทุกๆ เรือ่ ง
4) มัคคุเทศก์ทาให้นักท่องเท่ียวท่องเท่ียวได้ทั่วถึงมากกว่า และไม่ละเลยส่ิงท่ีสาคัญๆ
ท่ีควรรู้เป็นผู้คอยรักษาเวลาอันมีค่าของนักท่องเท่ียวให้นักท่องเที่ยวได้ท่องเท่ียวตามรายการนาเที่ยวที่
กาหนดและจดั สรรเวลาการทอ่ งเท่ียวไดเ้ หมาะสม
5) มัคคุเทศก์เป็นผู้สร้างกิจกรรมระหว่างการเดินทางให้เกิดความสนุกสนานในการ
ท่องเท่ยี วสร้างสรรค์การเดินทางให้มีชวี ิตชวี า ทาใหน้ ักทอ่ งเที่ยวไดแ้ สดงออกอย่างมีความสุข ได้ผอ่ นคลาย
ไม่เบ่ือหน่ายในการท่องเท่ียว ทาให้การท่องเท่ยี วคร้งั นนั้ ประทับใจมากข้นึ
6) มัคคุเทศก์จะเป็นผู้ให้ความช่วยเหลือและแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าแทนนักท่องเท่ียว
เชน่ ถ้านักท่องเที่ยวทาพาสปอร์ตหาย ก็ชว่ ยตดิ ต่อแจง้ ไปยงั สถานทูต หรอื กรณีนักทอ่ งเที่ยวเกิดเจบ็ ป่วยก็
ต้องดูแลรักษาพาส่งโรงพยาบาล เป็นต้น
1.3.3 ความสาคัญของมัคคเุ ทศก์ตอ่ ทรัพยากรการท่องเท่ียว
1) มัคคุเทศก์เป็นผู้ดูแลเอาใจใส่คุ้มครองอนุรักษ์แหล่งท่องเท่ียวทุกๆ พื้นท่ีท่ีนาเที่ยวซ่ึง
เปรียบเสมือนแหล่งสร้างอาชีพของตนแทนเจ้าหนา้ ที่ของแหล่งท่องเที่ยว เพราะบางจุดเจ้าหน้าที่อาจดูแล
ไมท่ ่วั ถงึ

6 งานมัคคเุ ทศก์

2) มัคคเุ ทศกเ์ ปรยี บเสมือนตวั แทนของแหล่งท่องเทย่ี วในการทาหน้าที่เป็นผู้นาเที่ยวเป็น
ผู้สร้างภาพพจน์และสร้างความเข้าใจอันดีระหว่างนักท่องเที่ยวกับแหล่งท่องเท่ียวหรือกับคนในท้องถิ่น
และแนะนาชักชวนนกั ทอ่ งเท่ียวใหท้ ่องเทีย่ วอยา่ งถกู วิธีไมท่ าลายทรัพยากรการทอ่ งเที่ยว

3) มัคคุเทศก์เป็นผู้ประชาสัมพันธ์แหล่งท่องเท่ียวหลายแห่งท่ีอยู่นอกเหนือความสนใจ
เนื่องจากเข้าถึงได้ยาก ลาบากแต่มคี วามสวยงาม จึงทาให้แหลง่ ท่องเทยี่ วน้นั มีคา่ น่าสนใจ

1.3.4 ความสาคัญของมัคคุเทศก์ต่อประเทศชาติและอุตสาหกรรมการท่องเทย่ี ว
1) มัคคุเทศก์เป็นผู้ให้ข้อมูลความรู้เก่ียวกับแหล่งท่องเที่ยว สถานที่ท่ีน่าสนใจของ

ประเทศเนื่องจากมัคคุเทศก์เป็นผู้ใกล้ชิดกับนักท่องเที่ยว ดังน้ันความรู้ แนวคิดต่างๆ เก่ียวกับประเทศท่ี
นกั ท่องเทีย่ วจะไดร้ บั ขนึ้ อยูก่ ับมัคคเุ ทศกเ์ ปน็ สาคัญ

2) มัคคุเทศก์นับว่าเป็นบุคคลสาคัญเป็นตัวแทนของประเทศชาติเป็นบุคคลตัวอย่างท่ี
เป็นแนวทางให้กบั นกั ท่องเทย่ี วได้ปฏิบตั ิตามในสง่ิ ทีด่ งี ามเปน็ ผสู้ ร้างความเขา้ ใจอันดใี นทุกเรื่อง

3) มัคคุเทศก์นับเป็นกลไกสาคัญที่คอยเชื่อมโยงให้บคุ คล หรือธุรกิจต่างๆ ทั้งท่ีเก่ียวข้อง
โดยตรงและโดยอ้อมในอุตสาหกรรมท่องเท่ียวได้ขับเคลื่อนต่อไปอย่างเป็นระบบจากการประสานโดย
มัคคเุ ทศก์

1.3.5 ความสาคญั ของมคั คุเทศก์ต่อธุรกจิ ทเ่ี ก่ียวข้องกับการท่องเทย่ี ว
มัคคุเทศก์ในฐานะที่เป็นผู้นาเที่ยวท่ีมีนักท่องเท่ียวอยู่ในการดูแล นอกเหนือจากการ

ที่จะนาพานักท่องเที่ยวไปยังแหล่งท่ีเที่ยวตามที่ระบุในรายการแล้ว มัคคุเทศก์ยังต้องพานักท่องเที่ยว
ไปยงั สถานที่ต่างๆ อกี มากมายเพื่อให้การท่องเท่ียวในครั้งน้นั ครบองคป์ ระกอบในการท่องเที่ยวที่สมบูรณ์
คือ ต้องพานักท่องเท่ียวไปยังสถานที่พักแรมเพื่อพักผ่อนหลังจากเหน็ดเหน่ือยจากการเดินทางพา
นักท่องเท่ียวไปรับประทานอาหาร ไปซ้ือของท่ีระลึก ถ้ามีเวลาเหลือก็พานักท่องเที่ยวไปยังสถานท่ีอื่นๆ
ที่นักท่องเที่ยวอยากไปเพ่ือให้นักท่องเที่ยวได้รับความสุขระหว่างการเดินทางท่องเที่ยวให้มากที่สุด
มัคคุเทศก์จึงเปรียบเสมือนตัวแทนพนักงานขายของสถานประกอบการต่างๆ ช่วยให้สถานประกอบการ
ลดต้นทุนในด้านการตลาด ดังน้ันจึงกล่าวได้ว่ามัคคุเทศก์เป็นบุคคลสาคัญที่มีส่วนอย่างย่ิงที่จะทาให้การ
ดาเนนิ ธรุ กิจทั้งหลายที่เก่ยี วขอ้ งกับการทอ่ งเทย่ี วขบั เคล่ือนต่อไปได้

1.4 ประเภทของมคั คุเทศก์
โดยท่ัวไปมัคคุเทศก์สามารถจาแนกออกเป็น 2 ประเภท คือ มัคคุเทศก์สังกัดบริษัท หรือ

มัคคเุ ทศกป์ ระจาบริษัท มัคคุเทศกป์ ระเภทนจี้ ะตอ้ งนาเท่ียวใหก้ บั บรษิ ัททต่ี นสังกดั เท่าน้ันไมส่ ามารถไปรับ

งานมัคคุเทศก์ 7

งานนาเท่ียวใหก้ ับบรษิ ัทอื่นได้ เช่น มัคคุเทศก์ของบริษัทเอ็นซีทัวร์ เป็นต้น อีกประเภทหนึ่งคือ มัคคุเทศก์
อิสระ(Freelance Guide) จะสามารถรับงานนาเที่ยวจากบริษัทใดก็ได้ตามความพึงพอใจ จะไม่สังกัด
บริษัทใดบริษทั หน่ึง มัคคุเทศก์นจ้ี ะมมี ากเน่ืองจากรบั งานได้อสิ ระ

การแบ่งประเภทมัคคุเทศก์สามารถแบง่ มัคคุเทศก์ได้ตามหลักของธุรกิจนาเท่ียวหรือตามลักษณะ
ของการนาเที่ยวได้ 3 ประเภท (ฉนั ทชั วรรณถนอม, 2551: 26-31) คือ

1. มัคคุเทศก์ที่นาเท่ียวนักท่องเที่ยวต่างชาติท่องเท่ียวในประเทศไทย หรือเรียกว่ามัคคุเทศก์
อินบาวน์(Inbound Guide) คือ มัคคุเทศก์ที่มีคุณสมบัติตามกฎหมายหรือพระราชบัญญัติธุรกิจนาเท่ียว
และมัคคุเทศก์ พ.ศ.2551 กาหนดให้มีบัตรมัคคุเทศก์ถูกต้อง ทาหน้าท่ีนาเที่ยวในสถานท่ีท่องเท่ียวต่างๆ
ตามขอบเขตท่ีใบอนุญาตการเป็นมัคคุเทศก์แต่ละประเภทระบุ มีหน้าที่นาเที่ยวนักท่องเที่ยวต่างชาติ
ท่องเท่ียวภายในประเทศ ใช้ภาษาต่างประเทศในการนาเท่ียว ทาหน้าที่เป็นตัวแทนของประเทศชาติใน
การบอกเล่าเร่ืองราวดีๆ และปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างท่ีดี บางคร้ังมัคคุเทศก์ Inbound อาจทาหน้าท่ีใน
การรับเข้าสง่ ออกนกั ทอ่ งเทยี่ ว (Transfer-In, Transfer-Out) ด้วย

2. มัคคุเทศก์ท่ีนาคนไทยไปท่องเท่ียวในต่างประเทศ หรือมัคคุเทศก์เอาท์บาวน์ (Outbound
Guide) มัคคุเทศก์ประเภทนี้โดยทั่วไปเราจะต้องเรียกว่าหัวหน้าทัวร์ (Tour Leader) มากกว่า เน่ืองจาก
กรณีนาเที่ยวไปยังต่างประเทศที่มีมัคคุเทศก์ท้องถิ่น(Local Guide) เป็นผู้ให้ข้อมูลความรู้ กรณีนี้เราจะไม่
เรียกมัคคุเทศก์คนไทยท่ีนาพานักท่องเที่ยวไทยไปต่างประเทศว่าเป็นมัคคุเทศก์ ควรเรียกว่าหัวหน้า
ทัวร์(Tour Leader) เพราะเขาไม่ได้ไปนาเที่ยวให้ข้อมูลความรู้แบบท่ีมัคคุเทศก์ทั่วไปพึงปฏิบัติ เพียงแต่
คอยอานวยความสะดวกในเร่ืองทั่วไปได้แก่ การอานวยความสะดวก ณ ท่าอากาศยานการเข้าออก
ประเทศ เร่ืองการขนย้ายสัมภาระ การเข้าทพ่ี ัก การรับประทานอาหาร เปน็ ตน้ สว่ นผ้ทู ่ีทาหนา้ ท่ีให้ข้อมูล
ความรู้จริงๆ คือมัคคุเทศก์ท้องถ่ินในประเทศน้ันๆ แต่หากกรณีท่ีต้องพาคณะทัวร์ไปในประเทศที่ไม่มี
มัคคุเทศก์ท้องถ่ิน ซ่ึงโดยมากได้แก่ประเทศแถบยุโรป ในเอเชียบางประเทศ ประเทศแถบอเมริกาใต้
แอฟริกา มัคคุเทศก์ไทยจะต้องทาหน้าท่ีเป็นมัคคุเทศก์และหัวหน้าทัวร์ไปในคราวเดียวกันอย่างน้ีจึง
เรยี กวา่ Outbound Guide ได้อยา่ งเตม็ ปาก มัคคุเทศก์ประเภทน้ตี ามพระราชบัญญัติธุรกิจนาเทีย่ ว และ
มคั คเุ ทศก์ พ.ศ. 2551 มไิ ด้บงั คับวา่ ต้องได้รบั ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ เนื่องจากมิไดน้ าเท่ียวใน ประเทศ
ไทย

3. มัคคุเทศก์ที่นาคนไทยท่องเที่ยวภายในประเทศไทย หรือเรียกว่ามัคคุเทศก์โดเม
สติกส์(Domestic Guide) คือมัคคุเทศก์ท่ีมีคุณสมบัติตามกฎหมายหรือพระราชบัญญัติธุรกิจนาเท่ียวและ
มัคคุเทศก์ พ.ศ. 2551 กาหนดใหม้ ีบัตรมัคคเุ ทศก์ถูกต้อง ทาหน้าท่ีนาเที่ยวในสถานที่ท่องเทยี่ วต่างๆ ตาม

8 งานมัคคเุ ทศก์

ขอบเขตท่ีใบอนุญาตการเป็นมัคคุเทศกแ์ ต่ละประเภทระบุ มคั คเุ ทศก์ Domestic จะนาเท่ียวนักท่องเท่ียว
ชาวไทยเที่ยวในประเทศไทยหรือเท่ียวตามตะเข็บชายแดนของประเทศ เช่น อาเภอแม่สาย จังหวัด
เชียงราย ตลาดโรงเกลือ อาเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว โดยภาษาที่ใช้ในการนาเท่ียวคือภาษาไทย
ดังนั้น การนาเทย่ี วจงึ ค่อนข้างงา่ ย มีความเป็นกนั เองไม่มขี ้ันตอนเขา้ ออกระหวา่ งประเทศใหย้ ุ่งยาก

นอกจากน้ีในกฎกระทรวงฉบับที่ 6 (พ.ศ. 2539) ออกตามพระราชบัญญัติธุรกิจนาเท่ียวและ
มัคคุเทศก์ พ.ศ. 2535 ได้แบ่งมัคคุเทศก์เป็น 2 ประเภท คือ มัคคุเทศก์ท่ัวไป และมัคคุเทศก์เฉพาะ
ดังรายละเอยี ดตอ่ ไปนี้

1. ประเภทของมัคคุเทศก์ทั่วไปและคุณสมบัติ มัคคุเทศก์ทั่วไป คือ มัคคุเทศก์ที่ให้บริการได้ท่ัว
ราชอาณาจักรไทยโดยใชภ้ าษาไทยหรือภาษาตา่ งประเทศในการปฏบิ ตั ิหนา้ ท่ีมี 2 ชนดิ

1.1 มัคคุเทศก์ทั่วไป(ต่างประเทศ) บตั รสีบรอนซ์เงนิ
นาเท่ียวให้แก่นักท่องเท่ียวชาวไทยหรือชาวต่างประเทศได้ทั่วราชอาณาจักร ปฏิบัติงาน
ในการบรรยายให้ความรู้และข้อมูลความรู้เกี่ยวกับสถานท่ีหรือบุคคลในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ
วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิศาสตร์ โบราณคดี และด้านอื่นๆ ให้แก่นักท่องเท่ียวได้ทั่วราชอาณาจักรโดยมี
คณุ สมบตั ิ ดงั น้ี

1) มีสญั ชาติไทย อายุ 18 ปบี ริบรู ณ์
2) วฒุ กิ ารศึกษาระดบั ปรญิ ญาตรี ในสาขามัคคุเทศก์หรือสาขาการท่องเท่ียวท่ีมี
วิชาเก่ียวกับมัคคุเทศก์ หรือสาเร็จการศึกษาระดับอนุปรญิ ญาในสาขามัคคุเทศก์หรือสาขาการท่องเท่ียวท่ี
มวี ิชาเกย่ี วกบั มคั คเุ ทศกไ์ มน่ อ้ ยกว่าท่ีคณะกรรมการกาหนด หรือไดร้ บั วฒุ บิ ตั รหรอื หนังสือรบั รองวา่ ได้ผ่าน
การฝึกอบรมวิชามัคคเุ ทศก์ตามหลักสูตรทีค่ ณะกรรมการกาหนด
3) ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามพระราชบัญญัติธุรกิจนาเที่ยวและมัคคุเทศก์
พ.ศ. 2551
1.2 มคั คเุ ทศก์ทั่วไป(ไทย) บตั รสีบรอนซท์ อง
นาเที่ยวเฉพาะนักท่องเที่ยวชาวไทยได้ท่ัวราชอาณาจักร สามารถนาเที่ยวไปยังสถานท่ี
ต่างๆ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูลความรู้เก่ียวกับสถานท่ีหรือบุคคลในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ
วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิศาสตร์ โบราณคดี และด้านอ่ืนๆโดยท่ัวไปให้แก่นักท่องเท่ียวได้ทั่วราชอาณาจักร
และมีคุณสมบัติคือ มีวุฒิการศึกษาระดับปริญญาตรีต้องเป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์ท่ัวไป
(ไทย) ดาเนนิ การอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษา ตามหลกั สูตรทค่ี ณะกรรมการธรุ กจิ นาเท่ียว
และมคั คเุ ทศก์รบั รอง

งานมัคคุเทศก์ 9

2. ประเภทของมคั คุเทศกเ์ ฉพาะและคุณสมบตั ิ มัคคเุ ทศก์เฉพาะ คอื มัคคเุ ทศก์ท่ใี ห้บริการโดยใช้
ภาษาไทย หรือภาษาตา่ งประเทศในการปฏบิ ัติหน้าทเี่ ฉพาะเขตพ้นื ท่ที ี่กาหนดไวใ้ นใบอนุญาตมี8 ประเภท
ดังนี้

2.1 มคั คเุ ทศกเ์ ฉพาะ(ต่างประเทศ-เฉพาะพน้ื ท)ี่ บัตรสชี มพู
นาเท่ียวนักท่องเท่ียวชาวไทยหรือชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูล
ความรเู้ กย่ี วกับสถานที่หรือบุคคลในด้านประวัติศาสตร์ ศลิ ปะ วัฒนธรรม ประเพณี ภูมศิ าสตร์ โบราณคดี
และด้านอน่ื ๆโดยทั่วไปให้แก่นกั ทอ่ งเทีย่ วเฉพาะในจงั หวัดที่ระบุในใบอนุญาตและจังหวดั ที่มีพนื้ ทต่ี ดิ ต่อกับ
จงั หวดั ท่ีระบุช่ือนั้นโดยต้องมีคุณสมบัติเป็นผูผ้ ่านการอบรมตามหลักสูตรเฉพาะ(ต่างประเทศ-เฉพาะพ้ืนที่)
ดาเนนิ การอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดบั อนุปริญญาหรือเทียบเทา่ ขน้ึ ไป ตามหลักสูตรทคี่ ณะกรรมการ
ธรุ กจิ นาเทีย่ วและมคั คเุ ทศก์รบั รอง
2.2 มคั คุเทศกเ์ ฉพาะ(ไทย-เฉพาะพนื้ ที่) บัตรสฟี ้า
นาเที่ยวเฉพาะนักท่องเที่ยวชาวไทย ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูลความรู้เก่ียวกับ
สถานท่ีหรือบุคคลด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิศาสตร์ โบราณคดี และด้านอื่นๆ
โดยทัว่ ไปให้แก่นกั ทอ่ งเทย่ี วไดเ้ ฉพาะในจงั หวัดทีร่ ะบุชอื่ ในใบอนญุ าต และจังหวัดทมี่ ีพน้ื ท่ตี ดิ ต่อกับจังหวัด
ที่ระบุช่ือน้ันต้องมีคุณสมบัติ คือ เป็นผู้ผ่านการอบรมตามหลักสูตรมัคคุเทศก์เฉพาะ(ไทย-เฉพาะพ้ืนท่ี)
ดาเนินการอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่าข้ึนไป ตามหลักสูตรท่ี
คณะกรรมการธุรกจิ นาเท่ียวและมัคคุเทศก์รบั รอง
2.3 มคั คุเทศกเ์ ฉพาะ(เดนิ ปา่ ) บตั รสเี ขียว
นาเที่ยวให้แก่นักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้
ความรู้และข้อมูลความรู้แก่นักท่องเท่ียวเก่ียวกับเส้นทางการเดินทาง การพักแรมในป่า การยังชีพในป่า
การปฐมพยาบาลเบ้ืองต้น การแนะนาเกี่ยวกับการป้องกันอันตรายระหว่างการเดินทาง ตลอดจนการให้
ความรู้เก่ียวกับสภาพภูมิศาสตร์ พันธ์ุไม้ สัตว์ป่า การนาเท่ียวเพ่ือชมหรือศึกษาสภาพธรรมชาติของป่า
นอกจากน้ีให้หมายความรวมถึงการล่องแพ ล่องแก่ง ปีนเขา เป็นต้น เฉพาะในเขตพ้ืนท่ีป่า และรวมถึงใน
ระหว่างการเดินทางไปกลับจากท่ีพักถึงเขตพ้ืนท่ีป่า และต้องเป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์
เฉพาะ(เดินป่า) ดาเนินการอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษา ตามหลักสูตรที่คณะกรรมการ
ธุรกจิ นาเทย่ี วและมัคคุเทศก์รบั รอง มวี ฒุ กิ ารศกึ ษาขั้นตา่ ระดับมัธยมศกึ ษาตอนต้นหรอื เทียบเทา่ ขึ้นไป
2.4 มัคคุเทศกเ์ ฉพาะ(ศิลปวฒั นธรรม) บตั รสแี ดง

10 งานมัคคุเทศก์

นาเท่ียวให้แก่นักท่องเท่ียวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้
ข้อมูลความรู้ด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม หรือวรรณคดีไทยได้ท่ัวราชอาณาจักร เป็นผู้
ได้รับปริญญาโทหรือปริญญาเอกในสาขาสังคมศาสตร์หรือมนุษยศาสตร์ ซึ่งเน้นลักษณะวิชาทาง
ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปวัฒนธรรม วรรณคดี และเคยเป็นวิทยากรภาคการศึกษานอกสถานท่ี
มาแลว้ ไมน่ อ้ ยกวา่ 5 ปีในหลักสูตรอบรมมัคคเุ ทศกซ์ ง่ึ จดั โดยสถาบันการศกึ ษาระดับอุดมศึกษา

2.5 มคั คุเทศก์เฉพาะ(ทางทะเล) บตั รสสี ม้
นาเที่ยวให้แก่นักท่องเท่ียวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูล
ความรู้ทางทะเลแก่นักท่องเท่ียวในเขตพื้นท่ีทางทะเล โดยจะต้องมีความรู้ทางสภาพภูมิอากาศ การให้
ความรู้เก่ียวกับการใช้อุปกรณ์ และการป้องกันภัยทางทะเล การปฐมพยาบาลเบ้ืองต้น การดาน้าชม
ปะการัง และสัตว์ทะเล การล่องเรือชมธรรมชาติ เป็นต้น ให้แก่นักท่องเท่ียวเฉพาะในเขตพ้ืนที่ทางทะเล
และรวมถึงในระหว่างการเดินทางไปกลับจากที่พักถึงพื้นที่ทางน้า และต้องเป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตร
มัคคุเทศก์เฉพาะ(ทางทะเล) ดาเนินการอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษาหรือสถาบันฝึกอบรม
วิชาการโรงแรมและการท่องเท่ียว(สรท.)ตามหลักสูตรท่ีทางคณะกรรมการธุรกิจนาเที่ยวและมัคคุเทศก์
รบั รอง มีวฒุ กิ ารศึกษาขัน้ ตา่ ระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนต้นหรือเทียบเท่าขึ้นไป
2.6 มคั คเุ ทศกเ์ ฉพาะ(ทางทะเลชายฝ่ัง) บตั รสเี หลือง
นาเท่ียวให้แก่นักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูล
ความรู้ทางทะเลแก่นกั ท่องเท่ียวในเขตพื้นท่ีทางทะเลหรือเกาะต่างๆ ของทะเลชายฝ่ัง โดยมีระยะทางจาก
ชายฝ่ังถึงสถานที่ท่องเท่ียวไม่เกิน 40 ไมล์ทะเล(ข้อมูลจากฝ่ายวิชาการการท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย
กาหนดจากระบบนิเวศวทิ ยาของชายฝ่ังทะเลในระยะ 40 ไมลท์ ะเล เปน็ พ้นื ทที่ ่ีมีปะการัง พชื และสตั ว์น้า
ท่ีสมบูรณ์ท่ีสุด) และรวมไปถึงการทาหน้าท่ีระหว่างการเดินทางไปกลับจากที่พักถึงทะเลชายฝ่ัง โดย
จะต้องมีความรู้ทางสภาพภูมิอากาศ ความรู้เก่ียวกับอุปกรณ์การใช้และการป้องกันภัยทางทะเล การปฐม
พยาบาลเบ้ืองต้น การดาน้าชมปะการัง และสัตว์ทางทะเล การล่องเรือชมธรรมชาติ เป็นต้น และต้องมี
คณุ สมบัติ ดงั นี้

2.6.1 เป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์เฉพาะ(ทางทะเลชายฝั่ง) ดาเนินการ
อบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับอนุปริญญาหรือเทียบเท่าข้ึนไป ตามหลักสูตรที่คณะกรรมการธุรกิจ
นาเทีย่ และมคั คเุ ทศก์รับรอง

2.6.2 เป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์ทั่วไป(ทางทะเลชายฝ่ัง) และได้รับ
วุฒบิ ัตรตามหลกั สตู รเดิมทคี่ ณะกรรมการธุรกจิ นาเท่ยี วและมคั คเุ ทศก์ได้รบั รองไว้แลว้

งานมคั คเุ ทศก์ 11

2.7 มัคคุเทศกเ์ ฉพาะ(แหล่งท่องเทีย่ วธรรมชาติ) บตั รสมี ่วง
นาเที่ยวให้แก่นักท่องเท่ียวชาวไทยและชาวต่างประเทศเฉพาะภายในแหล่งท่องเที่ยว
ธรรมชาติท่ีระบุชื่อไว้บนบัตร ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูลความรู้เก่ียวกับแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ
น้ันๆ และเป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตรมัคคุเทศก์เฉพาะ(แหล่งท่องเท่ียวธรรมชาติ) ดาเนินการอบรมโดย
สถาบันการศึกษาระดับอนุปริญญาหรือเทียบเท่าข้ึนไปหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบในพ้ืนที่ ตามหลักสูตรท่ี
คณะกรรมการธรุ กิจนาเทยี่ วและมคั คุเทศกร์ บั รอง ไมจ่ ากดั วุฒกิ ารศกึ ษา
2.8 มัคคุเทศกเ์ ฉพาะ(วฒั นธรรมท้องถน่ิ ) บัตรสนี ้าตาล
นาเที่ยวให้แก่นักท่องเที่ยวชาวไทยและชาวต่างประเทศ ปฏิบัติงานในการบรรยายให้ข้อมูล
ความรดู้ า้ นวฒั นธรรมท้องถ่นิ ศิลปวฒั นธรรมประเพณปี ระวตั ิศาสตร์ ภมู ิศาสตร์ โบราณคดี เฉพาะภายใน
แหล่งท่องเท่ียววัฒนธรรมท้องถ่ินที่ระบุช่ือไว้บนบัตรเท่าน้ัน และต้องเป็นผู้ผ่านการอบรมหลักสูตร
มัคคุเทศก์เฉพาะ(วัฒนธรรมท้องถ่ิน) ดาเนินการอบรมโดยสถาบันการศึกษาระดับอนุปริญญาหรือ
เทียบเทา่ ขึ้นไป ตามหลกั สตู รทีค่ ณะกรรมการธรุ กจิ นาเทย่ี วและมัคคุเทศก์รบั รอง ไม่จากดั วุฒกิ ารศึกษา
ปัจจุบันกรมการท่องเท่ียว กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาแจ้งว่า เพื่อขยายขอบเขตการทางาน
ของมัคคุเทศก์ประเทศให้กว้างขวางมากขึ้น และรองรับนักท่องเท่ียวไทยและต่างประเทศท่ีจะเข้ามา
ท่องเทยี่ วในอนาคต กรมการทอ่ งเท่ยี วซ่ึงเป็นหนว่ ยงานที่มีภารกจิ เกี่ยวกบั การพัฒนาการท่องเท่ียวในด้าน
บรกิ ารท่องเท่ียว ธุรกิจนาเทีย่ วมัคคุเทศก์และผู้นาเท่ียวตามมาตรฐาน อุตสาหกรรมการท่องเทีย่ วและการ
รักษาความปลอดภัยทางการท่องเท่ียว รวมถึงการสร้างภาพยนตร์ต่างประเทศในราชอาณาจักร จึงได้
ดาเนินการปรบั ประเภทใบอนญุ าตเปน็ มัคคเุ ทศกจ์ ากเดิม 2 ประเภท 10 ชนดิ ไดแ้ ก่
1. มคั คเุ ทศกป์ ระเภททัว่ ไป มี 2 ชนดิ คือ

1.1 มัคคุเทศก์ท่วั ไป(ต่างประเทศ) บตั รสบี รอนซเ์ งิน
1.2 มคั คเุ ทศก์ท่ัวไป(ไทย) บัตรสบี รอนซท์ อง
2. มัคคุเทศกป์ ระเภทเฉพาะ มี 8 ชนดิ คอื
2.1 มคั คเุ ทศกเ์ ฉพาะ(ต่างประเทศ-เฉพาะพน้ื ท่)ี บตั รสชี มพู
2.2 มัคคุเทศกเ์ ฉพาะ(ไทย-เฉพาะพ้ืนท่)ี บตั รสฟี ้า
2.3 มัคคเุ ทศก์เฉพาะ(เดินปา่ ) บตั รสเี ขยี ว
2.4 มคั คุเทศก์เฉพาะ(ศิลปวฒั นธรรม) บัตรสแี ดง
2.5 มัคคเุ ทศก์เฉพาะ(ทางทะเล) บตั รสสี ้ม
2.6 มคั คเุ ทศก์เฉพาะ(ทะเลชายฝัง่ ) บัตรสเี หลือง

12 งานมัคคเุ ทศก์

2.7 มัคคเุ ทศก์เฉพาะ(แหลง่ ทอ่ งเที่ยวธรรมชาติ) บัตรสีม่วง
2.8 มัคคเุ ทศกเ์ ฉพาะ(วฒั นธรรมท้องถิน่ ) บตั รสนี ้าตาล
โดยเปลยี่ นเป็นใบอนญุ าตแบบใหม่ มี 3 ประเภท 6 ชนดิ ได้แก่
1. มคั คเุ ทศก์ประเภททวั่ ไป บัตรสีบรอนซ์เงนิ
2. มัคคุเทศก์ประเภทเฉพาะภูมิภาค มี 4 ชนิด คอื
2.1 มคั คุเทศกเ์ ฉพาะภมู ิภาคภาคกลาง บตั รสเี หลอื ง
2.2 มคั คุเทศกเ์ ฉพาะภมู ิภาคภาคเหนอื บัตรสเี ขยี ว
2.3 มัคคุเทศกเ์ ฉพาะภูมิภาคภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ บัตรสีสม้
2.4 มัคคเุ ทศกเ์ ฉพาะภูมภิ าคภาคใต้ บตั รสฟี ้า
3. มคั คเุ ทศกป์ ระเภทท้องถิน่ บัตรสนี ้าตาล
ซึ่งการปรับประเภทใบอนุญาตใหม่จะมีผลตั้งแต่วันน้ีเป็นต้นไป ทั้งน้ีผู้ย่ืนขอมีใบอนุญาตเป็น
มัคคุเทศก์คร้ังแรกตลอดจนมัคคุเทศก์ที่มีใบอนุญาตเป็นมัคคุเทศก์แบบเก่ายกเว้นมัคคุเทศก์ทั่วไป
(ต่างประเทศ)ท่ีมาต่ออายุจะต้องผ่านการอบรมและทดสอบความรู้ความสามารถในการตอ่ อายุใบอนุญาต
เป็นมัคคุเทศก์กรณีเปลี่ยนผ่านประเภทใบอนุญาตโดยสามารถติดต่อขอมีใบอนุญาตและต่ออายุได้ที่
สานักงานทะเบียนธุรกิจนาเท่ียวและมัคคุเทศก์กลาง และสาขา 6 สาขาทั่วประเทศ ได้แก่ สาขา
กรุงเทพมหานคร (กรุงเทพมหานคร) สาขาภาคตะวันออก(ชลบุรี) สาขาภาคเหนือ(เชียงใหม่) สาขาภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนอื (นครราชสีมา) สาขาภาคใต1้ (สุราษฎธ์ านี) สาขาภาคใต้ 2 (ภเู ก็ต)
จากการแบ่งประเภทมัคคุเทศก์ตามคุณสมบัติความรู้ ความสามารถหรือตามลักษณะของพ้ืนท่ีใน
ขอบเขตของพระราชบัญญัติธุรกิจนาเท่ียวและมัคคุเทศก์ พ.ศ. 2551 ดังกล่าวข้างต้นแล้ว อาจสรุปการ
แบง่ ประเภทของมคั คุเทศก์ได้ตามลกั ษณะของพ้ืนทแ่ี ละลักษณะของการปฏบิ ตั ิงานได้ดังนี้
1. มัคคุเทศก์ทั่วราชอาณาจักร เป็นมัคคุเทศก์ที่มีขอบเขตการปฏิบัติงานได้ท่ัวทุกพื้นท่ี
ภายในประเทศไทย
2. มัคคุเทศก์เฉพาะพ้ืนท่ี เป็นมัคคุเทศก์ท่ีมีขอบเขตการปฏิบัติงานได้เฉพาะบางพื้นที่ที่ระบุไว้ใน
ใบอนุญาต เช่น มัคคเุ ทศกภ์ าคเหนือ มคั คุเทศก์ภาคใต้ มัคคเุ ทศกเ์ ชียงใหม่ มคั คเุ ทศก์ภูเก็ต เปน็ ตน้
3. มัคคเุ ทศกเ์ ฉพาะทาง เปน็ มคั คุเทศก์ท่ีมลี ักษณะการทางานมุ่งไปเฉพาะการนาเที่ยวบางอย่างที่
ต้องการ มัคคุเทศก์ซึ่งมีความรู้ความชานาญเป็นพิเศษ เช่น มัคคุเทศก์นาทัวร์ป่า มัคคุเทศก์นาเที่ยวทาง
ทะเล เป็นตน้

งานมคั คเุ ทศก์ 13

สรุป
มัคคุเทศก์ในประเทศไทยเร่ิมแพร่หลายตั้งแต่สมัยหลังสงครามโลกครั้งท่ี 2 ซ่ึงบุคคลที่จะเป็น

มัคคุเทศก์ได้ต้องสามารถส่ือสารภาษาไทยและภาษาต่างประเทศได้บ้างก็สามารถเป็นมัคคุเทศก์ได้ แต่
ปัจจุบันนี้บุคคลที่ต้องการจะเป็นมัคคุเทศก์ต้องผ่านกระบวนการเรียนหรืออบรมแล้วผ่านการทดสอบ
ภาคทฤษฎีและภาคปฏิบตั ิจากสถาบนั การศึกษาทเี่ ปิดสอนและอบรมโดยผ่านความเหน็ ชอบจากกรรมการ
ท่องเท่ียว กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาเม่ือผ่านกระบวนการแล้วจึงจะประกอบอาชีพมัคคุเทศก์ได้
อยา่ งถกู ตอ้ งสามารถไปปฏิบัติหน้าท่ีนาเทยี่ วให้กับนักท่องเทยี่ วและสร้างภาพลักษณ์ทีด่ ีให้กับประเทศชาติ
มัคคุเทศก์ หมายถึง ผู้ที่ทาหน้าท่ีนานักท่องเที่ยวเย่ียมชมสถานท่ีต่างๆ และอธิบายให้ความรู้เก่ียวกับ
สถานที่ ประวัติศาสตร์ ขนบธรรมเนียมประเพณี และวัฒนธรรมของท้องถ่ินนั้นๆ ไม่ว่าจะเป็นชาวไทย
หรือต่างชาติ ตลอดจนมีหน้าท่ีในการช่วยเหลืออานวยความสะดวกใหก้ ับนักท่องเท่ียวเพื่อให้นักท่องเทย่ี ว
สะดวกสบายในการเดินทางมากท่ีสุด มัคคุเทศก์เป็นบุคคลท่ีที่มีโอกาสในการสร้างหรือทาลายภาพลักษณ์
ของประเทศชาติได้ รัฐบาลจึงได้ออกพระราชบัญญัติธุรกิจนาเที่ยวและมัคคุเทศก์พ.ศ. 2551 มาควบคุม
การปฏบิ ัตงิ านเพราะมคั คุเทศก์มีความสาคัญในการสร้างความเขา้ ใจระหว่างนักท่องเที่ยวกับคนในท้องถิ่น
มคั คเุ ทศกจ์ ึงเป็นบคุ คลสาคัญในการส่งเสริมการท่องเที่ยวของประเทศชาตสิ ืบไป