ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 1 จาก 32
เรื่อง ปะการังในประเทศไทย จัดทำ โดย นางสาวนันทกานต์ สามัคคี ปวส 2 เลขที่ 10 เสนอ นางสาว ณรินทร์ธิรา โพธิ์กธิ์ลัด รายงานนี้ เป็นส่วนหนึ่งของวิชาการ ดำ เนินงานการท่องเที่ยวทางทะเล ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2567 วิทยาลัยการอาชีพอ่าวลึก ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 2 จาก 32
คำ นำ หนังสือเล่มนี้ (E-book)เป็นส่วนหนึ่ง ของรายวิชา 30702-2111 การดำ เนิน งานการท่องเที่ยวทางทะเล เป็นหนังสือ เกี่ยวกับ ปะการังในประเทศไทย ผู้จัดทำ หวังว่า หนังสือนี้จะ เป็นประโยชน์แก่ผู้อ่าน หรือ นักเรียน นักศึกษา ที่กำ ลังหาข้อมูลเรื่องนี้ หากมี ข้อแนะนำ หรือข้อผิดพลาดประการใด ผู้ จัดทำ ขอน้อมรับและขออภัยใน ณ ที่นี้ ผู้จัดทำ นางสาว นันทกานต์ สามัคคี ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 3 จาก 32
ปะการัง มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นก้อนหินบ้างเป็น พืชบ้าง น้อยคนนักที่จะคิดว่าปะการังเป็นสัตว์ ถ้า ดูจากรูปร่างภายนอกที่มีความหลากหลายแล้วก็ คงต้องคิดอย่างนั้นนั้แต่ความจริงแล้วปะการังเป็น สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ในทะเล มีโครงสร้าง ภายนอกเป็นหินปูนที่ตัวปะการังสามารถสร้างขึ้น ได้เองโดยอาศัยแคลเซียมจากน้ำ ทะเล ใครจะรู้บ้างว่าซากปะการังซึ่งเป็นหินปูน ก้อนหนึ่งที่เราพบตามชายทะเลนั้นนั้ก่อกำ เนิดมา จากสิ่งมีชีวิตเล็กๆ นับล้านตัวด้วยเวลาอัน ยาวนาน เราเรียกว่า "ปะการัง" ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 4 จาก 32
ปะการัง(coral) คืออะไร ? ปะการัง (Coral) เป็นสัตว์ทะเลประเภทสัตว์ชั้นชั้ต่ำ ไม่มีกระดูกสันหลัง ที่จัดอยู่ใน (Phylum Coelenterate) อยู่ใน (Class Anthozoa) มี โครงสร้างภายนอกเป็นหินปูน ที่ตัวปะการังสร้าง ขึ้น มาเองโดยอาศัยแคลเซียม ซึ่งมีอยู่มากมาย ในท้องทะเล ตัวปะการัง อยู่ภายในโครงสร้าง หินปูน เรียกว่า โพลิป ( Polyp ) มีลักษณะเป็น ถุงอ่อนนิ่มขนาดเล็ก เมื่อมีอยู่จำ นวนมากจะก่อ ตัวเป็นแนวปะการัง ซึ่ง ระบบนิเวศปะการัง มี ความหลากหลายทางชีววิทยา ทั้งทั้พันธุ์พืชและ สัตว์ ปะการังหาอาหารกินด้วยการจับเหยื่อตัวเล็กๆ ที่ ล่องลอยมากับกระแสน้ำ โดยปล่อยเข็มพิษออก มาจากเซลล์สำ หรับต่อยในเวลากลางคืนปะการัง จะแผ่ขยายหนวดควานหาเหยื่อและใช้เข็มพิษจับ เหยื่อเป็นอาหาร จากเหตุนี้ทำ ให้ลักษณะที่ปรากฎ ของปะการังในตอนกลางวันต่างจากลักษณะของ ปะการังกลางคืนค่อนข้างมาก ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 5 จาก 32
รูปแบบและการแพร่กระจายของ ปะการังในประเทศไทย 1. กลุ่มปะการัง (Coral Community) เป็น บริเวณที่มีก้อนปะการังกระจายอยู่ตามพื้น จะไม่ พบหินปูนที่เกิดจากการสะสมทับถมกันของ ปะการังได้เด่นชัด ความลาดชันของพื้นเป็นไป ตามลักษณะของชายฝั่ง มิใช่เกิดจากการสร้าง แนวปะการังการแพร่กระจายของปะการังจึงเป็น ไปตามลักษณะฝั่ง จะพบกลุ่มปะการังในบริเวณที่ มีพื้นแข็ง เช่น บริเวณที่มีโขดหิน บริเวณข้าง เกาะเป็นต้น 2. แนวปะการัง (Coral Reef) บริเวณนี้จะเห็น การสะสมตัวของหินปูนที่เกิดจากปะการัง ซึ่งตาย ทับถมอยู่ด้านล่างของปะการังมีชีวิตชัดเจน โดย ทั่วทั่ ไปแนวปะการังนี้มักจะอยู่ห่างจากชายฝั่งออก มา โดยมีชายหาดด้านในเป็นพื้นทราย ถัดออกมา ก็จะพบแอ่งน้ำ ขนาดใหญ่ ซึ่งมีปะการังอยู่ ประปรายในบริเวณที่น้ำ ไม่ลึกนัก เรียกว่า Reef Flat เวลาน้ำ ลงมากๆ ปะการังจะโผล่เหนือน้ำ เล็ก น้อยเป็นสาเหตุที่ด้านบนผิวหน้าของปะการังจะ ตายแล้วจึงมาถึงแนวปะการัง ซึ่งมีปะการังขึ้น ทับถมกันมากมาย เป็นบริเวณที่มีพลังงาน หมุนเวียนมากเพราะในบริเวณนี้จัดได้ว่าเป็น บริเวณปะทะคลื่น (Wave Front) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 6 จาก 32
1) แนวปะการังชายฝั่ง เป็นแนวปะการังขนาด เล็ก ๆ ที่ก่อตัวและแพร่กระจายตามบริเวณ ชายฝั่งทะเล 2) แนวปะการังแบบกำ แพง เป็นแนวปะการังที่ อยู่ห่างจากชายฝั่ง มีโครงสร้างแบ่งตามเขตน้ำ ต่างๆ ในช่วงน้ำ ลง อีกทั้งทั้ถูกกันจากชายฝั่งโดย ทะเลสาปน้ำ เค็ม (Lagoon) 3) แนวปะการังแบบเกาะ เป็นแนวปะการังที่ก่อ ตัวในน่านน้ำ ลึก มีลักษณะเป็นวงแหวนหรือเกือก ม้า ซึ่งอาจเกิดจากการที่ภูเขาไฟยุบตัว โครงสร้างแนวปะการัง รูปแบบโครงสร้างการก่อตั้งตั้ของแนวปะการัง สามารถแบ่งได้เป็น 3 ชนิด คือ ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 7 จาก 32
ลักษณะของปะการัง เนื่องจากปะการังมีรูปร่างหลากหลายและมีร่วม 1,000 ชนิด บางชนิดก็กลับมีรูปร่างแตกต่างกัน ไปตามบริเวณที่อยู่อาศัยด้วย จึงนับเป็นการยาก ที่จะรู้จักชื่อปะการัง ยกเว้นการศึกษาอย่างจริงจัง ดังนั้นนั้เพื่อความสะดวกในการรู้จักปะการังในขั้นขั้ต้น โดยสามารถแบ่งตามลักษณะที่เห็นออกได้ เป็น 7 กลุ่มคือ 1. ปะการังก้อน (Massive Coral) มีลักษณะเป็น ก้อนตันคล้ายก้อนหิน เช่น ปะการังสมอง 2. ปะการังกึ่งก้อน (Submassive Coral) มี ลักษณะเป็นแท่งรวมกันเป็นกระจุกโดยไม่ได้ติด เป็นเนื้อเดียวกันทั้งทั้หมด 3. ปะการังเคลือบ (Encrusting Coral) มีลักษณะ เติบโตขยายคลุมไปตามลักษณะของพื้นผิวที่มัน ห่อหุ้มอยู่ ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 8 จาก 32
4. ปะการังกิ่งก้าน (Branching Coral) มีลักษณะ เป็นกิ่งก้านแตกแขนง 5. ปะการังกลีบซ้อน (Foliaceous Coral) มี ลักษณะเป็นแผ่นรวมกันเป็นกระจุกแบบใบไม้ หรือผัก 6. ปะการังแผ่น (Tabulate Coral) มีลักษณะที่ ขยายออกในแนวราบคล้ายโต๊ะอาจซ้อนกันเป็น ชั้นชั้ๆ 7. ปะการังเห็ด (Mushroom Coral) มีลักษณะ เป็นปะการังก้อนเดี่ยวๆ นอกจากนี้แล้ว ก็ยังมีสัตว์ 2 ประเภทที่ไม่ได้อยู่ ในกลุ่มเดียวกับปะการัง แต่มีลักษณะภายนอก คล้ายปะการังมาก คือ ปะการังสีน้ำ เงิน (Blue coral) ซึ่งในสภาพธรรมชาติขณะมีชีวิตอยู่จะมีสี เทา แต่เมื่อตายแล้วจะเห็นชัดว่าเป็นปะการังทั้งทั้ก้อน อีกประเภทหนึ่งคือ ปะการังไฟ (Fire coral) พวกนี้มีสีน้ำ ตาลเหลือง เมื่อไปสัมผัสโดนกับพวก นี้แล้วจะถูกเข็มพิษ ซึ่งมีความรุนแรงมากกว่า ปะการัง ทำ ให้เกิดอาการแพ้ได้ ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 9 จาก 32
ลักษณะต่างๆ ของปะการังใน ประเทศไทย อ่าวไทยฝั่งตะวันออก จังหวัดตราด พบที่หมู่เกาะช้าง หมู่เกาะหมาก และหมู่เกาะกูด เป็นบริเวณที่เห็นความเป็น แนวปะการังชัดเจน มีหลายบริเวณที่ปะการัง งดงามและหลากหลายมาก จัดเป็นบริเวณที่มี แนวปะการังที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย จังหวัดจันทบุรี เนื่องจากมีแม่น้ำ เวฬุเปิดออก บริเวณจังหวัดนี้ จึงทำ ให้มีป่าชายเลนขนาด ใหญ่ จากการที่น้ำ จืดและตะกอนลงมามาก ปะการังที่มีอยู่จึงไม่น่าสนใจเท่าใด จังหวัดระยอง พบที่หมู่เกาะเสม็ด หมู่เกาะกุฏี และหมู่เกาะมัน ปะการังที่พบในบริเวณนี้เริ่ม เห็นการสร้างแนวปะการังจึงมีการซ้อนอยู่เป็น ชั้นชั้ๆ มีความหลากหลายและเติบโตดี ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 10 จาก 32
จังหวัดชลบุรี พบปะการังที่หมู่เกาะสีชังเป็น เกาะแรก หมู่เกาะไผ่ หมู่เกาะล้าน และหมู่ เกาะคราม ปะการังในบริเวณสีชังอันเป็นอ่าว ไทยตอนในจะมีลักษณะเป็นเพียงกลุ่ม ปะการังเท่านั้นนั้เมื่อเลยออกไปไกลจากอ่าว ไทยตอนในได้แก่ หมู่เกาะครามจะมีความ หลากหลายและการเจริญของปะการังดีกว่า ตอนในของอ่าว อ่าวไทยฝั่งตะวันตก จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีแนวปะการังพัฒนาดี มาก บางบริเวณสวยงาม บางแห่งทับถมของ ปะการังทำ ให้ตื้นขึ้นมาเป็นเกาะเล็กๆ ปะการังพบที่หมู่เกาะเต่า หมู่เกาะพะงัน หมู่ เกาะสมุย หมู่เกาะแตน และหมู่เกาะอ่างทอง จังหวัดชุมพร ปะการังมีการทับถมกันจนเป็น แนวปะการังแล้ว มีการเจริญของปะการังดี ปะการังพบที่หมู่เกาะจระเข้ หมู่เกาะง่าม เกาะไข่ เกาะทะลุ หมู่เกาะมาตรา หมู่เกาะ มัดหวาย และหมู่เกาะค้างเสือ ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 11 จาก 32
จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นจังหวัดแรกทาง ชายฝั่งด้านนี้ที่พบปะการัง ซึ่งมีลักษณะเป็นก ลุ่มของปะการังมากกว่าเป็นแนวปะการังที่ หมู่เกาะเลื่อม เกาะจาน และเกาะทะลุ ทะเลอันดามัน จังหวัดสตูล เป็นจังหวัดที่มีป่าชายเลนมาก ห่างจากฝั่งออกไปจึงจะมีปะการัง พบที่หมู่ เกาะตะรุเตา และหมู่เกาะอาดัง - ราวี จังหวัดตรัง อุดมไปด้วยป่าชายเลนและหญ้า ทะเลบริเวณชายฝั่ง การเติบโตของปะการัง ที่ค่อนข้างดีนั้นนั้พบที่หมู่เกาะไหง และหมู่ เกาะรอก จังหวัดกระบี่ บริเวณชายฝั่งมีป่าชายเลนและ มีแม่น้ำ ต้องออกไปห่างฝังปะการังจึงจะดี พบได้ที่เกาะด้ามหอก หมู่เกาะพีพี และหมู่ เกาะลันตา ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 12 จาก 32
จังหวัดภูเก็ต พบตามชายฝั่งตะวันตกของ เกาะภูเก็ต ส่วนทางชายฝั่งด้านตะวันออกมี ป่าชายเลน และเป็นทรายปนเลน ต้องออกไป ห่างภูเก็ค เช่นเกาะห้อง จึงพบแนวปะการัง ได้ ส่วนทางใต้เกาะภูเก็ตมีเกาะไม้ท่อน และ หมู่เกาะราชา จังหวัดพังงา ทางตะวันตก ห่างออกจากฝั่งออก ไปมากมีหมู่เกาะอยู่เป็นระยะๆ ซึ่งแต่ละเกาะมี แนวปะการังเจริญดีมาก เช่นหมู่เกาะสุรินทร์ เกาะตาชัย หมู่เกาะสิมิลัน และหมู่เกาะยวง ทำ ให้เป็นที่สนใจของนักดำ น้ำ ทั่วทั่ โลก ส่วนทาง ทิศใต้เป็นป่าชายเลนขนาดใหญ่ ทำ ให้ไม่พบ แนวปะการัง จังหวัดระนอง เป็นบริเวณที่มีแม่น้ำ และป่า ชายเลนกว้างขวาง การเติบโตของปะการังจึง ไม่ดี แต่อย่างไรก็ตามห่างฝั่งออกไปก็ สามารถพบปะการังได้เช่นกันที่หมู่เกาะกำ ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 13 จาก 32
สิ่งมีชีวิตในแนวปะการัง 1. สาหร่าย 2. ฟองน้ำ 3. หญ้าทะเล 4. ปะการังอ่อน 5. กัลปังหา และพัดทะเล 6. ดอกไม้ทะเล 7. หนอนทะเล 8. หอย 9. สัตว์มีขาเป็นข้อ เช่น กุ้ง ปู 10. สัตว์ที่มีผิวหนังเป็นปุ่ม เช่น หอยเม่น ปลาดาว ปลาดาวหมอน 11. เพรียงหัวหอม 12. ปลาต่างๆ เช่น ปลาผีเสื้อ ปลาสลิดหิน ปลา เก๋า ปลากะพง ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 14 จาก 32
ปะการังมีมากมายหลายชนิดกว่า 700 ชนิดทั่วโลก สำ หรับประเทศไทยมีปะการัง ประมาณ 350 ชนิด ชนิดของปะการังที่พบ ได้ง่ายและควรรู้จักมีดังนี้ 1. ปะการังปลายเข็ม Needle coral (Stylophora pistillata ) 2. ปะการังเกล็ดคว่ำ Hood coral (Stylophora pistillata ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 15 จาก 32
3. ปะการังดอกกระหล่ำ Cauliflower (Pocillopora spp. ) 4. ปะการังกิ่งไม้เล็ก Fine branched coral (Anacropora spp. ) 5. ปะการังเขากวาง Staghorn coral, Table coral ( Acropora spp. ) พบประมาณ 40 ชนิด ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 16 จาก 32
6. ปะการังผิวเกล็ดน้ำ แข็ง Fine spined coral ( Montipora spp. ) 7. ปะการังโขด หรือประการังนิ้วมือ Mountain coral, Finger coral ( Porites spp. ) 8. ปะการังผิวยู่ยี่ Wrinkle coral ( Synaraea rus ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 17 จาก 32
9. ปะการังดอกไม้ทะเล Anemone-like coral ( Goniopora spp. ) 10. ปะการังลายกลีบดอกไม้ Petal-like coral ( Psammocora spp. ) 11. ปะการังลายดอกไม้ Flower coral ( Pavona spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 18 จาก 32
12. ปะการังช่องหินอ่อน Gardiner's coral ( Gardineroseris planulata ) 13. ปะการังรังผึ้ง Honey comb coral (Coeloseris mayeri ) 14. ปะการังลายลูกฟูก Serpent coral (Pachyseris spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 19 จาก 32
15. ปะการังดอกเห็ด Mushroom coral ( Fungia spp. ) 16. ปะการังบูมเมอแรง Boomerang coral ( Herpolitha limax ) 17. ปะการังกาแล็กซี่ Galaxy coral ( Galaxea spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 20 จาก 32
18. ปะการังแผ่นเปลวไฟ หรือ ประการังดอกจอก Lettuce coral ( Pectinia spp. ) 19. ปะการังเคลือบหนาม Spiny encrusting coral ( Echinophyllia spp. ) 20. ปะการังผักกาดหอม Lettuce coral ( Mycedium elephantotus ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 21 จาก 32
21. ปะการังถ้วยหนาม Spiny cup coral ( Cynarina lacymalis ) 22. ปะการังสมองร่องตื้น Shallow groove brain coral ( Australomussa rowleyensis ) 23. ปะการังสมองใหญ่ Large brain coral ( Symphyllia spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 22 จาก 32
24. ปะการังถ้วยสมอง หรือ กรวยสมอง Lobed cup coral ( Lobophyllia spp. ) 25. ปะการังใบร่องหนาม Spiny cabbage coral ( Merulina ampliata ) 26. ปะการังหนามขนุน Jack fruit spined coral ( Hydnophora spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 23 จาก 32
27. ปะการังวงแหวน Ring coral ( Favia spp. ) 28. ปะการังช่องเหลี่ยม Larger star coral ( Favites spp. ) 29. ปะการังรังผึ้ง Honey comb coral ( Goniastrea spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 24 จาก 32
30. ปะการังสมอง Brain coral ( Platygyra spp. ) 31. ปะการังสมองร่องเล็ก Brain coral ( Leptoria phrygia ) 32. ปะการังสมอง Brain coral ( Oulophyllia crispa ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 25 จาก 32
33. ปะการังดาวใหญ่ Double star coral ( Fiploastrea heliopora ) 34. ปะการังดาวเล็ก Little star coral ( Cyphastrea spp. ) 35. ปะการังช่องหนาม Spiny coral ( Echinopora spp. ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 26 จาก 32
36. ปะการังหนวดปม Joker coral ( Euphyllia glabrescens ) 37. ปะการังหนวดถั่วถั่หรือ หนวดสมอ Bean coral ( Euphyllia ancora ) 38. ปะการังลูกโปร่งใหญ่ Rounded bubblegum coral ( Plerogyra sinuosa ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 27 จาก 32
39. ปะการังลูกโปร่งเล็ก Tipped bubblegum coral ( Physogyra lichtensteini ) 40. ปะการังจาน หรือ ประการังแจกัน Disc coral, Vase coral ( Turbinaria spp. ) 41. ปะการังถ้วยสีส้ม Orange cup coral ( Tubastraea coccinea ) ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 28 จาก 32
42. ปะการังกิ่งน้ำ ตาลเขียว Tree coral ( Dendrophyllia micranthus ) 43. ปะการังไฟ และ ไฮดรอยด์ Fire coral and Hydroid ( Hydrozoa ) 44. ปะการังดำ Black coral ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 29 จาก 32
45. โซแอนทิด Zoanthid 46. ดอกไม้ทะเลที่คล้ายประการัง Corallimorph 47. ดอกไม้ทะเล Sea anemone พบไม่น้อย กว่า 10 ชนิด ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 30 จาก 32
48. ปะการังอ่อน Soft coral พบประมาณ 18 ชนิด 49. กัลปังหา Sea fan พบประมาณ 19 ชนิด 50. ปะการังสีน้ำ เงิน Blue coral ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 31 จาก 32
51. ปากกาทะเล Sea pen ปะการังรั (Coral ) หน้าน้ 32 จาก 32