สุขศึกษา

สิง
แวดดลี ้อม
ชีวีมีสุข

E-BOOK สิงเเวดล้อมดี ชีวีมีสุข

E-bookเล่มนี จดั ทําขนึ เพอื การศึกษาเกียวกับสงิ อวด
ล้อมดี ชวี มี สี ขุ ซงึ เปนสว่ นหนึงของวชิ า สขุ ศึกษา ชนั
มธั ยมศึกษาปที 6 ความรูเ้ หล่านีสามารถนําไปใชไ้ ด้จรงิ
และจะก่อประโยชน์ต่อสขุ ภาพรา่ งกายผปู้ ฏิบตั ิ และยงั
สามารถนําความรูท้ ีดีเหล่านี ไปบอกต่อใหก้ ับผอู้ ่านได้อีก

ด้วย

สงิ แวดล้อมดี ชวี มี สี ขุ

มลภาวะทางอากาศ ภาวะมลพษิ ทางอากาศ (Air Pollution)
หมายถึง ภาวะทีอากาศมกี ารเจอื ปนของสารหรอื สงิ ปนเปอนใน
ปรมิ าณทีมากพอ ทําใหอ้ ากาศเสอื มคณุ ภาพเปนอันตรายต่อมนษุ ย์
สตั ว์ และพชื มลสาร (Pollutant) ทีปนเปอนอยูใ่ นอากาศมที ังในรปู
ของแขง็ ฝุนละออง ไอระเหยหรอื ก๊าซ รวมทังกลิน เขมา่ ควนั สาร
กัมมนั ตรงั สี สารประกอบไฮโดรคารบ์ อน ปรอท ตะกัว ออกไซดข์ อง
ไนโตรเจน และคารบ์ อน เปนต้นผลกระทบจากภาวะมลพษิ ทางอากาศ
1. เปนอันตรายต่อสขุ ภาพของมนษุ ย์ โดยเฉพาะระบบหายใจ มะเรง็

ผวิ หนงั ระบบประสาท และอาจสะสมในเนอื เยอื รา่ งกาย
2. สารพษิ ทีระบายออกสบู่ รรยากาศ บางชนดิ คงตัวอยูใ่ นบรรยากาศ
ไดเ้ ปนเวลานาน และแพรก่ ระจายออกไปไดไ้ กล บางชนดิ เปนปฏิกิรยิ า

ต่อกันและเกิดเปนสารใหมท่ ีเปนอันตราย
3. ทําใหเ้ กิดฝนกรด โดยก๊าซซลั เฟอรไ์ ดออกไซดซ์ งึ เกิดจากการเผา
ไหมข้ องเชอื เพลิงทีมสี ารกํามะถันเจอื ปน เมอื ทําปฏิกิรยิ ารวมตัวกับนาํ
และกลันตัวเปนฝน จะมฤี ทธเิ ปนกรด ซงึ เปนอันตรายต่อสงิ มชี วี ติ และ

สงิ ก่อสรา้ ง
4. ทําใหเ้ กิดปรากฏการณเ์ รอื นกระจก (Greenhouse Effect) เกิด
จากก๊าซคารบ์ อนมอนอกไซด์ คารบ์ อนไดออกไซด์ ก๊าซมเี ทน ออกไซด์
ของไนโตรเจน โอโซน และสารคลอโรฟลอู อโรคารบ์ อน (CFC) เมอื
ลอยขนึ ไปบนชนั บรรยากาศ จะปกคลมุ มใิ หร้ งั สคี วามรอ้ นจากผวิ โลก
ระบายขนึ สบู่ รรยากาศระดบั สงู ขนึ ได้ ทําใหเ้ กิดการสะสมความรอ้ นของ

ผวิ โลก

การปองกันและแก้ไขภาวะมลพษิ ทางอากาศ

1. ลดสารภาวะมลพษิ ทางอากาศจากแหล่งกําเนดิ โดยการเปลียนแปลงคณุ ภาพเชอื
เพลิง ใชเ้ ครอื งยนต์ทีมมี ลพษิ นอ้ ย ปรบั ปรงุ กระบวนการผลิต และลดมลพษิ จากยาน

พาหนะ
2. เขม้ งวดกับมาตรการลดผลกระทบดา้ นภาวะมลพษิ ทางอากาศจากภาคอุตสาหกรรม
โดยตรวจสอบการปล่อยมลสารต่างๆ จากภาคอุตสาหกรรมใหอ้ ยูใ่ นระดบั มาตรฐาน และ

ใหม้ กี ารติดตังอุปกรณต์ รวจจบั ภาวะมลพษิ ทางอากาศจากโรงงาน
3. สนบั สนนุ การใชเ้ ทคโนโลยกี ารเกษตร โดยนาํ วสั ดเุ หลือใชจ้ ากภาคเกษตรมาใชเ้ ปน

พลังงานเพอื ลดการเผาวสั ดเุ หลือใชจ้ ากการเกษตรในทีโล่ง
4. ปรบั ปรงุ ระบบการกําจดั ขยะมูลฝอยชุมชนใหม้ กี ารบรหิ ารจดั การแบบครบวงจร ถกู

หลักวชิ าการ เพอื ลดการเผาขยะในทีโล่ง
5. ปองกันการเกิดไฟปา ตรวจติดตามปฏิบตั ิการดบั ไฟปา และฟนฟูสภาพหลังเกิดไฟ

ปา
6. สง่ เสรมิ การใชพ้ ลังงานหมุนเวยี นทีมาจากธรรมชาติ เชน่ พลังงานแสงอาทิตย์ เพอื

ลด ภาวะมลพษิ ทางอากาศจากการเผาไหมเ้ ชอื เพลิงประเภทถ่านหนิ
7. ลดการใชอ้ ุปกรณเ์ ครอื งใชท้ ีมสี ารประกอบของสารทีทําใหเ้ กิดภาวะเรอื นกระจก เชน่

สารคลอโรฟลอู อโรคารบ์ อน (CFC )
8. สนบั สนนุ ใหม้ กี ารใชร้ ะบบการขนสง่ ทีมมี ลพษิ นอ้ ย และสง่ เสรมิ การใชร้ ะบบขนสง่

มวลชน
9. รณรงค์และประชาสมั พนั ธใ์ หป้ ระชาชนเขา้ ใจอันตรายทีเกิดจากภาวะมลพษิ ทาง

อากาศ และมสี ว่ นรวมในการปองกันแก้ไขมใิ หเ้ กิดภาวะมลพษิ ทางอากาศ

10. ปรบั ปรงุ กฎหมาย เพมิ ประสทิ ธภิ าพการปฏิบตั ิตามและการใชบ้ งั คับ
กฎหมายดา้ นการจดั การภาวะมลพษิ ทางอากาศมลพษิ ทางนาํ ภาวะ
มลพษิ ทางนาํ ( Water Pollution ) หมายถึง สภาวะทีนาํ มคี ณุ ภาพเปลียน
ไปจากธรรมชาติเดมิ จนมสี ภาพทีเลวลง และสง่ ผลต่อการดาํ รงชวี ติ ของ

มนษุ ยแ์ ละสงิ มชี วี ติ ในนาํ

มลพษิ ทางนาํ ภาวะมลพษิ ทางนาํ ( Water Pollution ) หมายถึง สภาวะทีนาํ
มคี ณุ ภาพเปลียนไปจากธรรมชาติเดมิ จนมสี ภาพทีเลวลง และสง่ ผลต่อการดาํ รง

ชวี ติ ของมนษุ ยแ์ ละสงิ มชี วี ติ ในนาํ
ลักษณะของภาวะมลพษิ ทางนาํ
1. นาํ ทีมสี ารอินทรยี ป์ นอยูม่ าก จุลินทรยี ท์ ีมอี ยูก่ ็จะมกี ารเพมิ ปรมิ าณอยา่ ง
รวดเรว็ โดยมกี ารใชอ้ อกซเิ จน จงึ มผี ลทําใหป้ รมิ าณออกซเิ จนละลายอยูใ่ นนาํ เหลือ
นอ้ ย ในบางครงั จะเหน็ นาํ มสี ดี าํ คลํา และสง่ กลินเหมน็ เนอื งจากการยอ่ ยสลาย
ของแบคทีเรยี ชนดิ ทีไมใ่ ชอ้ อกซเิ จนมกี ารปล่อยก๊าซไฮโดรเจนซลั ไฟด์ หรอื

ก๊าซไขเ่ นา่ ออกมา
2. นาํ ทีมเี ชอื โรคหรอื จุลินทรยี ์ ไดแ้ ก่ เชอื แบคทีเรยี ไวรสั พยาธิ โปรโตซวั
เชอื รา ซงึ เปนสาเหตใุ หเ้ กิดโรคต่างๆ เชน่ โรคทางเดนิ อาหาร โรคตับ โรคพยาธิ

และโรคผวิ หนงั เปนต้น
3. นาํ ทีมคี ราบนาํ มนั หรอื ไขมนั เจอื ปนในปรมิ าณมากจะเปนอุปสรรคต่อการ
ถ่ายเทออกซเิ จนลงสแู่ หล่งนาํ หรอื การดาํ รงชวี ติ ของสตั วแ์ ละพชื นาํ
4. นาํ ทีมเี กลือละลาย ซงึ อาจละลายจากดนิ ลงมาหรอื นาํ ทะเลไหลซมึ เขา้ มา
เจอื ปนจนนาํ เสอื มคณุ ภาพไมเ่ หมาะในการใชอ้ ุปโภค บรโิ ภคหรอื การเกษตรกรรม

5. นาํ ทีมสี ารพษิ เจอื ปน เชน่ สารประกอบของปรอท ตะกัว แคดเมยี ม
สารหนู เมอื อยูใ่ นระดบั อันตรายจะสง่ ผลต่อสตั วน์ าํ และคนไดท้ ังทางตรงและทาง

อ้อม เชน่ บรโิ ภคพชื ผกั สตั วน์ าํ
6. นาํ ทีมสี ารกัมมนั ตภาพรงั สเี จอื ปน อาจเกิดขนึ ไดจ้ ากธรรมชาติจากการ
สลายตัวของแรห่ นิ หรอื เกิดจากโรงงานนวิ เคลียรป์ ล่อยนาํ เสยี ลงสแู่ หล่งนาํ
7. นาํ ทีมสี ารแขวนลอย ไดแ้ ก่ นาํ ทีมสี งิ ต่างๆ แขวนลอยอยูจ่ าํ นวนมาก
ทําใหน้ าํ มสี ภาพเปลียนไปจากเดมิ เกียวกับความโปรง่ แสง สี เปนต้น
8. นาํ ทีมอี ุณหภมู สิ งู สว่ นใหญเ่ กิดจากการระบายนาํ หล่อเยน็ จากโรงงาน
อุตสาหกรรมลงสแู่ หล่งนาํ ซงึ อุณหภมู ทิ ีสงู ขนึ จะมผี ลกระทบต่อการดาํ รงชวี ติ

และการแพรพ่ นั ธุข์ องสงิ มชี วี ติ ในนาํ แหล่ง

แหล่งกําเนดิ ภาวะมลพษิ ทางนาํ
1. ชุมชน แหล่งนาํ เสยี ประเภทนไี ดแ้ ก่ แหล่งพกั อาศัย อาคารชุด โรงพยาบาล
รา้ นอาหาร โรงฆา่ สตั ว์ โดยมนี าํ เสยี เกิดจากการชาํ ระรา่ งกาย การซกั เสอื ผา้ การ

ประกอบอาหาร
2. อุตสาหกรรม เกิดจากกระบวนการในการผลิตทางอุตสาหกรรม เชน่ นาํ หล่อ
เยน็ นาํ ล้าง นาํ ทิงจากกระบวนการผลิต การทิงของเสยี จากการผลิตสแู่ หล่งนาํ รวมถึง

การทําเหมอื งแร่
3. เกษตรกรรม นาํ เสยี มาจากการล้างภาชนะทีบรรจุหรอื อุปกรณฉ์ ีดพน่ และ
การระบายของเสยี จากมูลสตั วล์ งแหล่งนาํ เชน่ ฟารม์ สกุ ร นาก้งุ บอ่ เลียงปลา การฉีด

พน่ สารเคมี การชะล้างหนา้ ดนิ เปนต้น
4. อืนๆ เชน่ ภาวะมลพษิ จากนาํ มนั ทีใชก้ ับเครอื งจกั รกลของเรอื การเกิด
อุบตั ิเหตขุ องเรอื ขนสง่ นาํ มนั และการขบั ถ่ายสงิ ปฏิกลู ของผโู้ ดยสารบนเรอื การ
ก่อสรา้ ง การล้างถนน นาํ เสยี จากแพปลา ท่าเทียบเรอื ประมง เปนต้นการปองกันและ

บาํ บดั ภาวะมลพษิ ทางนาํ
1. ดาํ เนนิ การปองกันและแก้ไขอยา่ งเปนระบบทังพนื ทีล่มุ นาํ จากต้นนาํ ถึงปาก
แมน่ าํ โดยมกี ารจดั ลําดบั ความสาํ คัญของปญหาและการจดั ทําแผนปฏิบตั ิการปองกัน

และแก้ไขปญหา
2. ควบคมุ ภาวะมลพษิ จากแหล่งกําเนดิ ประเภทต่างๆ ไดแ้ ก่ ชุมชนและอุตสาหกรรม

โดยการควบคมุ นาํ ทิงใหเ้ ปนไปตามมาตรฐาน
3. การลดภาวะมลพษิ จากแหล่งกําเนดิ ไดแ้ ก่ การสง่ เสรมิ การใชเ้ ทคโนโลยหี รอื การ

ผลิตทีสะอาดและนาํ ของเสยี ไปใชใ้ หเ้ กิดประโยชน์
4. ควบคมุ การใชท้ ีดนิ ทีใกล้แหล่งนาํ ไดแ้ ก่ กําหนดแหล่งนาํ ดบิ เพอื ควบคมุ และฟนฟู

และจดั เขตทีดนิ สาํ หรบั กล่มุ อุตสาหกรรมทีก่อมลพษิ
5. ใชม้ าตรการใหผ้ กู้ ่อมลพษิ ต้องเปนผจู้ า่ ยค่าบาํ บดั โดยการสง่ เสรมิ ใหม้ กี ารจดั เก็บ

ค่าธรรมเนยี มบาํ บดั นาํ เสยี จากชุมชน
6. สง่ เสรมิ ใหภ้ าคเอกชนเขา้ มามสี ว่ นรว่ มและสนบั สนนุ ในการก่อสรา้ งระบบบาํ บดั นาํ

เสยี
7. ปรบั ปรงุ กฎหมายและเขม้ งวดกับมาตรการทีใหภ้ าคอุตสาหกรรมและกิจกรรม
พาณชิ ยกรรมนาํ นาํ เสยี เขา้ สรู่ ะบบบาํ บดั นาํ เสยี รวม ก่อนปล่อยนาํ เสยี ลงสแู่ หล่งนาํ
8. สง่ เสรมิ และสนบั สนนุ ใหผ้ แู้ ทนชุมชน ประชาคม และองค์กรปกครองสว่ นท้องถิน

มสี ว่ นรว่ มในการปองกันและแก้ไขปญหาในพนื ที
9. รณรงค์และประชาสมั พนั ธใ์ หป้ ระชาชนไดร้ บั ความรแู้ ละเกิดจติ สาํ นกึ เกียวกับการ

ปองกันและแก้ไขปญหาภาวะมลพษิ ทางนาํ อยา่ งต่อเนอื ง
10. กําหนดใหม้ กี ารสรา้ งระบบบาํ บดั นาํ เสยี รวมของชุมชน โดยต้องสามารถรวบรวม

นาํ เสยี เขา้ สรู่ ะบบไดไ้ มน่ อ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 70 ของนาํ เสยี ทีเกิดขนึ

มลพษิ จากขยะ ขยะมูลฝอย( Solid Waste ) หมายถึง เศษสงิ เหลือใช้
และสงิ ปฏิกลู ต่างๆ ซงึ เกิดจากกิจกรรมของมนษุ ยแ์ ละสตั ว์ รวมถึงสงิ อืนใดที
เก็บกวาดจากถนน ตลาด หรอื ทีอืนๆ ทังจากการผลิต การบรโิ ภค การขบั ถ่าย

การดาํ รงชวี ติ และอืนๆ
ประเภทของขยะ

1. ขยะเปยก หมายถึง ขยะทียอ่ ยสลายไดง้ ่าย เชน่ เศษอาหาร พชื ผกั
เปลือกผลไม้ เปนต้น

2. ขยะแหง้ หมายถึง ขยะทียอ่ ยสลายไดย้ าก เชน่ กระดาษ พลาสติก แก้ว
โลหะ เศษผา้ ไม้ ยาง เปนต้น

3. ขยะอันตราย ไดแ้ ก่ สารเคมี วตั ถมุ พี ษิ ซากถ่านไฟฉาย หลอดไฟ และ
ขยะติดเชอื จากสถานพยาบาล
แหล่งกําเนดิ ขยะมูลฝอย

1. ชุมชนพกั อาศัย เชน่ บา้ นเรอื น และอาคารชุด
2. ยา่ นการค้าและบรกิ าร เชน่ ตลาด รา้ นค้า ธนาคาร หา้ งสรรพสนิ ค้า

3. สถานทีราชการ ศาสนาสถาน โรงเรยี น
4. โรงพยาบาล

5. โรงงานอุตสาหกรรม

ผลกระทบของขยะมูลฝอย
1. ปญหากลินเหมน็ จากขยะมูลฝอยสรา้ งความราํ คาญใหแ้ ก่

ชุมชนพกั อาศัย
2. แหล่งนาํ เนา่ เสยี จากการทีขยะมูลฝอยมอี ินทรยี สารเนา่ เปอย
ปะปนอยู่ เปนอันตรายต่อการดาํ รงชวี ติ ของมนษุ ยแ์ ละสตั วน์ าํ รวมทัง

ผลเสยี ในดา้ นการใชแ้ หล่งนาํ เพอื การนนั ทนาการ
3. เปนแหล่งเพาะพนั ธุเ์ ชอื โรคและสตั วน์ าํ โรคต่างๆ เชน่ หนู

แมลงวนั เปนต้น
4. การกําจดั มูลฝอยทีไมถ่ กู หลักวชิ าการจะสรา้ งความเดอื ดรอ้ น
ราํ คาญแก่ผทู้ ีอาศัยขา้ งเคียง รวมทังสง่ ผลกระทบต่อสงิ แวดล้อมและ

สขุ ภาพของประชาชน
5. ทําใหช้ ุมชนขาดความสะอาด สวยงามและเปนระเบยี บ และไมน่ า่

อยู่
6. การสญู เสยี ทางเศรษฐกิจ เชน่ ชุมชนจะต้องเสยี ค่าใชจ้ า่ ยในการ
เก็บขนและกําจดั ขยะ มูลฝอย ค่าชดเชยความเสยี หายในกรณที ีเกิด
เพลิงไหม้ และค่ารกั ษาพยาบาลหากประชาชนไดร้ บั โรคภัยไขเ้ จบ็ จาก

พษิ ของขยะมูลฝอย

มลพษิ ทางเสยี ง
ภาวะมลพษิ ทางเสยี ง ( Noise Pollution ) หมายถึง สภาวะเสยี งที
ดังเกินไปจนก่อใหเ้ กิดความราํ คาญ หรอื ก่อใหเ้ กิดอันตรายต่อระบบการ

ได้ยนิ ของมนุษยแ์ ละสตั ว์
แหล่งกําเนิดภาวะมลพษิ ทางเสยี ง
1. การจราจร มาจากยานพาหนะประเภทต่างๆ เชน่ รถไฟ รถยนต์ รถ
จกั รยานยนต์ รถบรรทกุ เรอื หางยาว และเครอื งบนิ เปนต้น
2. สถานประกอบการต่างๆ ได้แก่ โรงงานอุตสาหกรรม การก่อสรา้ ง

อู่ซอ่ มรถ เปนต้น
3. ชุมชนและสถานบรกิ าร ได้แก่ เสยี งจากคนหรอื เครอื งใชภ้ ายในบา้ น
เชน่ วทิ ยุ โทรทัศน์ และเสยี งในยา่ นธุรกิจการค้า สถานบนั เทิงเรงิ รมย์

เปนต้น
ระดับเสยี งจากกิจกรรมต่าง ๆ

ผลกระทบจากภาวะมลพษิ ทางเสยี ง
1. ผลกระทบต่อการไดย้ นิ แบง่ เปน 3 ลักษณะคือ
- หหู นวกทันที เกิดขนึ จากการทีอยูใ่ นบรเิ วณทีมเี สยี งดงั เกิน

120 เดซเิ บลเอ
- หอู ือชวั คราว เกิดขนึ เมอื อยูใ่ นทีมรี ะดบั เสยี งดงั ตังแต่ 80 เดซิ

เบลเอขนึ ไปในเวลาไมน่ านนกั
- หอู ือถาวร เกิดขนึ เมอื อยูใ่ นบรเิ วณทีมรี ะดบั ความดงั มากเปน

เวลานานๆ
2. ดา้ นสรรี ะวทิ ยา เชน่ ผลกระทบต่อระบบการหมุนเวยี นของ
เลือด ต่อมไรท้ ่อ อวยั วะสบื พนั ธุ์ ระบบประสาท และความผดิ ปกติของ

ระบบการหดและบบี ลําไสใ้ หญ่ เปนต้น
3. ดา้ นจติ วทิ ยา เชน่ สรา้ งความราํ คาญ สง่ ผลต่อการนอนหลับ
พกั ผอ่ น ผลต่อการทํางานและการเรยี นรู้ รบกวนการสนทนาและการ

บนั เทิง
4. ดา้ นสงั คม กระทบต่อการสรา้ งมนษุ ยส์ มั พนั ธท์ ีดี ทําใหข้ าด

ความสงบ
5. ดา้ นเศรษฐกิจ มผี ลผลิตตําเนอื งจากประสทิ ธภิ าพการทํางาน

ลดลง เสยี ค่าใชจ้ า่ ยในการควบคมุ เสยี ง
6. ดา้ นสงิ แวดล้อม เสยี งดงั มผี ลต่อการดาํ รงชวี ติ ของสตั ว์ เชน่

ทําใหส้ ตั วต์ กใจและอพยพหนี

จดั ทําโดย

นายณภัทร พัชรชวลิต

นางสาวทศั น์อร คาํ แก้ว

นางสาวสโรชา รองแกว้

นางสาวนํามนต์ วรเดช

นางสาวกนกวรรณ กจิ เจรญ

นางสาวณฐั ธดิ า ศริ ผดงุ ธรรม

นางสาวนพวรรณ สวยกระโทก

ม.6/3 เลขที 13,21,25,29,30,34,35