หน่วย2_กฎหมายกับการดำเนินชีวิตประจำวัน

สังคมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม
ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 2
กล่มุ สาระการเรียนรสู้ ังคมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 1 หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 2 หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 3 หน่วยการเรยี นร้ทู ี่ 4 หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 5
หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 6 หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 7 หน่วยการเรยี นร้ทู ี่ 8 หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 9 หน่วยการเรียนรู้ท่ี 10
หน่วยการเรียนรู้ที่ 11 หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 12 หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 13

Slide PowerPoint_ส่ือประกอบการสอน

บรษิ ทั อกั ษรเจริญทศั น์ อจท. จำกัด : 142 ถนนตะนำว เขตพระนคร กรุงเทพฯ 10200
Aksorn CharoenTat ACT.Co.,Ltd : 142 Tanao Rd. Pranakorn Bangkok 10200 Thailand
โทรศัพท์ : 02 622 2999 โทรสำร : 02 622 1311-8 [email protected] / www.aksorn.com

2หน่วยการเรียนร้ทู ี่

กฎหมายกับการดาเนนิ ชวี ิตประจาวัน

สาระการเรียนรูแ้ กนกลาง

• กฎหมำยทเี่ กยี่ วขอ้ งกับตนเอง ครอบครวั เชน่ กฎหมำยเก่ียวกบั ควำมสำมำรถของผูเ้ ยำว์ กฎหมำยบัตรประจำตัวประชำชน กฎหมำยแพ่งเก่ียวกับครอบครวั

เชน่ กำรหมัน้ กำรสมรส กำรรบั รองบตุ ร กำรรับบตุ รบุญธรรม

• กฎหมำยทเี่ ก่ียวกับชุมชนและประเทศโดยสงั เขป

- กฎหมำยเกี่ยวกับกำรอนรุ กั ษธ์ รรมชำติ

- กฎหมำยเก่ียวกับภำษีอำกร และเนน้ กำรกรอกแบบแสดงรำยกำรภำษเี งินได้บคุ คลธรรมดำ

- กฎหมำยแรงงำน - กฎหมำยปกครอง

• กระบวนกำรในกำรตรำกฎหมำย

- ผมู้ สี ทิ ธเิ สนอรำ่ งกฎหมำย - ขนั้ ตอนกำรตรำกฎหมำย

- กำรมสี ว่ นร่วมของประชำชนในกระบวนกำรตำมกฎหมำย

กฎหมายกบั การดาเนินชวี ติ ประจาวนั

ความหมายและความสาคญั
ของกฎหมาย

กระบวนการ
ในการตรากฎหมาย

กฎหมายทเี่ ก่ียวข้องกับตนเอง
และครอบครวั

กฎหมายที่เก่ียวขอ้ งกับชมุ ชน
และประเทศชาติ

คำถำม ความสาคญั ของกฎหมาย

ถา้ คนไทยทุกคนปฏบิ ตั ติ ามกฎหมาย สร้างความเปน็ ระเบียบ
จะส่งผลดีตอ่ การอยรู่ ว่ มกันอยา่ งไร แก่สงั คมและประเทศชำติ

ทำให้การบรหิ ารและพฒั นาประเทศ
เป็นไปอยำ่ งมีประสทิ ธภิ ำพ

เป็นหลักในกำรจัดระเบยี บ
กำรดำเนินชวี ติ ใหแ้ ก่ประชาชน

ลาดบั ศกั ดิ์ของกฎหมายไทย

รัฐธรรมนญู แห่งราชอาณาจักรไทย

เป็นกฎหมำยสงู สดุ
ท่บี ญั ญัติขึ้นเพื่อใชใ้ นกำรปกครองประเทศ

พระราชบัญญัตปิ ระกอบรฐั ธรรมนูญ พระราชกฤษฎกี า

กฎหมำยทีต่ รำขนึ้ ในรูปแบบพระรำชบญั ญัติ กฎหมำยทพี่ ระมหำกษัตรยิ ์ทรงตรำขน้ึ โดยคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี
เพอ่ื กำหนดรำยละเอยี ดท่เี ปน็ กฎเกณฑ์สำคัญเพ่ิมเตมิ จำกรัฐธรรมนญู หรอื ฝ่ำยบรหิ ำรเพ่อื กำรบริหำรรำชกำรแผน่ ดนิ ของรฐั บำล

พระราชบญั ญตั ิ กฎกระทรวง
บทบญั ญัติแห่งกฎหมำยท่พี ระมหำกษัตรยิ ์ กฎหมำยท่ีออกตำมพระรำชบญั ญตั ิ หรอื พระรำชกำหนดออกโดย
ทรงตรำข้นึ โดยคำแนะนำและยนิ ยอมของรัฐสภำ
ฝำ่ ยบรหิ ำร อนั ไดแ้ กร่ ฐั มนตรีว่ำกำรกระทรวง
พระราชกาหนด
กฎหมำยท่พี ระมหำกษัตริยท์ รงตรำขน้ึ ตำมคำแนะนำ ขอ้ บัญญตั ิองค์กรปกครองสว่ นท้องถิ่น
ของคณะรัฐมนตรีเพ่อื ใช้ในกรณีฉุกเฉนิ ท่ีมคี วำมจำเป็นเรง่ ด่วน
กฎหมำยทีอ่ งค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิน่ แต่ละแห่งตรำขึ้น
และใชภ้ ำยในเขตอำนำจขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น

พระราชบัญญตั ิ

คณะรฐั มนตรี เสนอร่ำง พ.ร.บ. พระมหากษัตริย์
ทรงลงพระปรมำภิไธย
รัฐสภา
นายกรฐั มนตรี
สส. ไมน่ อ้ ยกว่ำ 20 คน เสนอรำ่ ง พ.ร.บ. ประกาศในราชกจิ จานเุ บกษา
สภาผแู้ ทนราษฎร
วุฒสิ ภา พระราชบญั ญตั ิ
มผี ลบงั คบั ใช้
ผู้มสี ิทธิเลอื กตงั้ ไมน่ ้อยกว่ำ 10,000 คน เสนอร่ำง พ.ร.บ.

เสนอไดเ้ ฉพำะกฎหมำยทเ่ี กี่ยวกับหมวดสทิ ธเิ สรภี ำพของปวงชน
ชำวไทยและหมวดหน้ำท่ีของรัฐ

การมีสว่ นรว่ มของประชาชนในตรากฎหมาย

ระดับชาติ ระดับท้องถ่นิ

ประชำชนผมู้ สี ทิ ธิเ์ ลือกตง้ั จำนวนไมน่ ้อย ประชำชนผู้มสี ทิ ธเิ ลือกตั้งในองคก์ รปกครอง
กวำ่ 10,000 คน มีสิทธิเขำ้ ชอ่ื เสนอกฎหมำย ท้องถ่นิ มสี ิทธิเข้ำชื่อ เพ่ือเสนอข้อบัญญตั ิ
หรือเพ่ือถอดถอนสมำชกิ สภำท้องถิ่น
สิทธิเสรภี ำพของปวงชนชำวไทย
และหนำ้ ทข่ี องรัฐ หรอื ผู้บริหำรทอ้ งถนิ่

ทมี่ ำ : www.radioparliment.net

กฎหมายทีเ่ กย่ี วขอ้ งกบั ตนเองและครอบครัว

กฎหมายแพ่งเก่ยี วกับความสามารถของผูเ้ ยาว์

ผ้แู ทนโดยชอบธรรม นิตกิ รรมท่ีผเู้ ยาวส์ ามารถกระทาไดด้ ้วยตนเอง
บคุ คลซ่งึ จะทำนิตกิ รรม
หรือใหค้ วำมยนิ ยอม กำรกระทำทีจ่ ะไดส้ ทิ ธิอันใดอันหน่ึง
หรือเพื่อเปน็ กำรให้หลุดพน้ จำกหนำ้ ที่
แกผ่ เู้ ยำว์ในกำรทำ อนั ใดอนั หนึง่ เช่น รับทรพั ย์สนิ ของผูอ้ ื่น
นิตกิ รรม ได้แก่ โดยไม่มีเงอื่ นไขใด ๆ
กจิ กำรทต่ี อ้ งทำเองเฉพำะตวั
พอ่ แม่ ผูป้ กครอง เชน่ กำรรบั รองบุตร
กจิ กำรทีเ่ ปน็ กำรสมควรแกฐ่ ำนะ
ผูเ้ ยาว์ เชน่ กำรซือ้ ของกิน
เดก็ หรอื บคุ คลทยี่ ังไม่ ผเู้ ยำวอ์ ำจทำพนิ ัยกรรมเองได้เมื่อ
อำยุครบ 15 ปบี รบิ ูรณ์
บรรลุนิติภำวะ

กฎหมายทีเ่ กีย่ วกบั บัตรประจาตวั ประชาชน

ขอ้ มูลสาคัญในบตั รประจาตัวประชาชน

ชอ่ื และนำมสกลุ เลขประจำตัวของผ้ถู ือบตั ร
วัน เดือน ปีเกดิ
ท่ีอยู่ตำมทะเบียนบ้ำน รูปถ่ำย
ลำยมอื และตรำประจำตำแหน่ง
วนั ออกบัตร ของเจ้ำพนกั งำนผู้ออกบัตร

หลักเกณฑ์ของผู้ทีจ่ ะตอ้ งมีบตั รประจาตัวประชาชน การขอมบี ัตรประจาตวั ประชาชน
ต้องเปน็ ผู้มีสญั ชำตไิ ทย ต้องขอภำยใน 60 วัน นบั ตงั้ แต่วันท่มี อี ำยคุ รบ 7 ปบี ริบรู ณ์
มีอำยตุ ัง้ แต่ 7 ปีบรบิ รู ณ์ถงึ 70 ปบี ริบูรณ์ วนั ทไี่ ดร้ ับสญั ชำติไทย
มชี ่ืออยใู่ นทะเบียนบำ้ น วันท่ีนำยทะเบยี นเพ่มิ ชื่อในทะเบียนบำ้ น
ผูท้ ่ีไดร้ บั กำรยกเว้นไมต่ อ้ งมีบัตรประจำตัวประชำชน วันทพ่ี ้นสภำพจำกกำรยกเวน้ ไมต่ ้องมบี ตั รประจำตัวประชำชน
เช่น พระภกิ ษุ สำมเณร

กฎหมายแพ่งเกี่ยวกับครอบครัว : การหม้ัน

เง่อื นไขการหม้ัน ของหมัน้

ชำยและหญงิ ตอ้ งมีอำยุครบ 17 ปีบริบรู ณ์ ทรัพย์สินท่ฝี ำ่ ยชำยมอบใหแ้ ก่ฝำ่ ยหญงิ
และตอ้ งไดร้ ับควำมยินยอมจำกบดิ ำ เพื่อเปน็ หลักฐำนว่ำจะสมรสกบั ฝำ่ ยหญงิ
มำรดำ

การเรียกคา่ ทดแทน

ฝ่ำยทไ่ี ม่ผิดสัญญำมสี ิทธิเรียกคำ่ ทดแทนได้ ดังต่อไปน้ี

ทดแทนควำมเสียหำย ทดแทนควำมเสียหำย ทดแทนควำมเสยี หำยเน่ืองจำกคหู่ ม้นั ไดจ้ ัดกำร
ต่อกำย/ชื่อเสยี ง จำกกำรเตรยี มงำนสมรส ทรพั ยส์ ิน หรอื อำชีพ เพรำะคำดว่ำจะมีงำนสมรส

กฎหมายแพง่ เก่ยี วกบั ครอบครวั : การสมรส

ชำยและหญิงต้องมีอำยุ เงื่อนไขการสมรส
ครบ17 ปีบรบิ ูรณ์
พ่อแมบ่ ญุ ธรรมและลกู บญุ ธรรม
ในกรณีทผี่ ้เู ยำวจ์ ะทำกำรสมรสกัน จะสมรสกนั ไม่ได้
จะต้องได้รับควำมยนิ ยอมจำกบิดำ มำรดำ
จะทำกำรสมรสในขณะที่มคี ่อู ยู่ไม่ได้
หรอื ผู้รบั บตุ รบุญธรรม หรือผู้ปกครอง
หญิงท่สี ำมีตำย จะทำกำรสมรส
ไม่เป็นบคุ คลวิกลจรติ ใหมไ่ ดต้ อ้ งไมน่ ้อยกว่ำ 310 วัน
หรือคนไรค้ วำมสำมำรถ

ไมเ่ ป็นพ่นี ้องรว่ มพ่อแม่
หรอื รว่ มแต่พอ่ หรอื แม่เดียวกัน

มรดก หรือกองมรดก

มรดก คอื ทรัพย์สนิ ทกุ ชนดิ ของผูต้ าย รวมถึงสทิ ธิ หนา้ ที่ และความรบั ผดิ ชอบต่าง ๆ เก่ียวกับทรพั ยส์ นิ

ผูต้ ำยไดท้ ำพินยั กรรมไว้ ความรูเ้ สรมิ
กอ่ นตำยหรือไม่
ทำยำททีเ่ ปน็ ญำติ สำมำรถแบ่งได้

ทำพนิ ัยกรรม ไมไ่ ดท้ ำพินัยกรรม เปน็ 6 ลำดบั ดังนี้

1. ผู้สืบสันดำน

2. บพิดี่นำอ้ งมรำ่วรมดมำำรดำเดยีอวกัน
3.

มรดกตกทอดแก่บคุ คลท่ีเปน็ ทำยำทและค่สู มรส 4. พีน่ ้องรว่ มบิดำหรอื ร่วมมำรดำเดยี วกนั

1. ทายาทโดยธรรม ญำติและคู่ 2. ทายาทตามพินยั กรรม เป็น 5. ปู่ ย่ำ ตำ ยำย
สมรสที่มสี ิทธิตำมกฎหมำย ทำยำททมี่ สี ิทธติ ำมพนิ ัยกรรม
มรดกตกทอดแกบ่ ุคคล 6. ลุง ป้ำ นำ้ อำ
ที่ระบุไวใ้ นพินัยกรรม

การรบั รองบตุ ร

บตุ รที่เกิดจำกหญิงทเี่ ปน็ ภรรยำทไี่ มไ่ ดส้ มรสกัน เป็นบตุ รทีช่ อบด้วยกฎหมำยของหญงิ แตบ่ ตุ รนอกกฎหมำยของชำย
สำมำรถจดทะเบยี นรบั รองบตุ รได้ ซ่ึงจะทำใหเ้ ด็กเปน็ บตุ รท่ชี อบด้วยกฎหมำย
ของชำยนับตงั้ แต่วันจดทะเบียน

การรบั บุตรบุญธรรม

บุคคลจะรบั ผู้อนื่ เป็นบตุ รบญุ ธรรมได้ ถำ้ ผู้จะเป็นบตุ รบญุ ธรรมมีอำยไุ ม่ต่ำกว่ำ กำรรับผเู้ ยำวเ์ ป็นบตุ รบญุ ธรรมจะตอ้ ง
ต้องมีอำยุไม่ต่ำกว่ำ 25 ปีบริบูรณ์ 15 ปบี ริบูรณ์ ผจู้ ะเปน็ บตุ รบญุ ธรรม ไดร้ บั ควำมยนิ ยอมจำกมำรดำหรือบดิ ำ
และมีอำยุแก่กวำ่ ผ้ทู ีจ่ ะเป็นบตุ รบุญธรรม
ต้องใหค้ วำมยินยอมด้วย ซ่ึงมอี ำนำจปกครอง
อย่ำงนอ้ ย 15 ปี

กฎหมายที่เกยี่ วขอ้ งกบั ชุมชนและประเทศชาติ

กฎหมายภาษอี ากร

ภาษอี ากร คือ เงินท่ีรัฐหรือทอ้ งถนิ่ ไดร้ บั มอบหมำยอำนำจรัฐเรยี กเกบ็ จำกบุคคล เพ่อื นำไปใช้จำ่ ยในกำรบริหำรประเทศ
เชน่ ภำษีเงินไดบ้ คุ คลธรรมดำ ภำษโี รงเรอื นและทด่ี นิ ภำษมี ูลค่ำเพม่ิ ภำษีสรรพสำมติ อำกรแสตมป์

ระยะเวลา สถานท่ีในการยน่ื แบบและชาระภาษี โทษในการไม่ชาระภาษตี ามกาหนด

1. ผู้มีเงินได้ตอ้ งย่นื แบบแสดงรำยกำรภำษเี งินได้ 1. กรณียังไมไ่ ดร้ บั หมำยเรยี ก เสียเงินเพ่ิมรอ้ ยละ
ภำยในวันท่ี 31 มนี ำคมของทกุ ๆ ปี ที่ถัดมำ 1.5 ตอ่ เดอื น หำกไดร้ บั อนุมตั ิจำกกรมสรรพำกร
จำกปที มี่ รี ำยได้ เสยี เงินเพม่ิ รอ้ ยละ 0.75

2. สถำนทย่ี ่นื แบบและชำระภำษี มีดงั น้ี 2. กรณไี ดร้ ับหมำยเรียก เสียเงนิ เพ่ิมจำกข้อ 1
สำนกั งำนสรรพำกรพื้นที่สำขำ และเสียเบ้ยี ปรบั อกี 1 เท่ำ หรอื 2 เท่ำของเงินภำษี
ธนำคำรไทยพำณิชย์ ท่ตี อ้ งชำระ
ท่ที ำกำรไปรษณยี ์
เวบ็ ไซตข์ องกรมสรรพำกร

การปฏิบตั ิตน กฎหมายแรงงาน ข้อจากดั ในการใชแ้ รงงานเดก็ และหญิง
ระหว่างนายจา้ งและลกู จ้าง แรงงานหญงิ หำ้ มเลิกจำ้ ง
สิทธิวนั หยดุ และวนั ลา ลูกจ้ำงซง่ึ เปน็ หญงิ มคี รรภ์
นำยจ้ำงตอ้ งปฏบิ ตั ติ ่อลูกจำ้ ง หยุดประจาสัปดาห์ แรงงานเด็ก ห้ำมจ้ำงเด็ก
ชำยและหญิงโดยเทำ่ เทยี มกนั ไม่นอ้ ยกว่ำ 1 วนั : สัปดำห์ อำยุตำ่ กวำ่ 15 ปี
ห้ำมจ้ำงลูกจำ้ งทีม่ ีอำยุ
นำยจ้ำงจะต้องประกำศเวลำทำงำน หยดุ พักผอ่ น ต่ำกวำ่ 18 ปี ทำงำนในเวลำ
ปกติให้ลูกจ้ำงทรำบ ไมน่ อ้ ยกว่ำ 6 วัน : ปี 22.00 - 06.00 น.

หยุดตามประเพณี หา้ มให้ลูกจ้างเด็กท่ีมีอายุตา่ กว่า 18 ปี
ไม่นอ้ ยกวำ่ 13 วัน : ปี และลูกจ้างหญงิ ทางานตอ่ ไปน้ี

ลาปว่ ย ลำได้เท่ำทปี่ ว่ ย ใตน้ ำ้ ใตด้ นิ เหมอื งแร่ วตั ถรุ ะเบดิ
จำ่ ยเงินให้ 30 วนั : ปี

ลาคลอด ลำได้ 90 วัน : ปี
จำ่ ยเงนิ ให้ 45 วนั : ปี

กฎหมายปกครอง

การจดั ระเบียบบริหารราชการแผน่ ดนิ ของไทยในปัจจุบัน
กำรจดั ระเบียบบริหำรรำชกำรแผน่ ดิน

ส่วนกลำง ส่วนภมู ภิ ำค ส่วนท้องถนิ่

สำนักนำยกรฐั มนตรี จงั หวัด องค์กำรบรหิ ำร กำรปกครองท้องถิ่น
สว่ นจังหวัด รปู แบบพเิ ศษ

กระทรวง อำเภอ เทศบำล

กรม หรือสว่ นรำชกำรที่มีฐำนะเปน็ กรม องค์กำรบริหำร
สว่ นตำบล