การพัฒนาสื่อนวัตกรรมและเทคโนโลยีการศึกษา (1)

การพัฒนาสื่อนวัตกรรม
และเทคโนโลยีการศึกษา

นางสาวชลลดา ชื่นชม รหัสนักศึกษา 6340101204
หมู่เรียน ค.6306 สาขาวิชาภาษาไทย
คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย

สื่อการเรียนการสอน

ในการเรียนการสอน โดยทั่วไปจะมีองค์ประกอบที่สำคัญอยู่ 3 ประการ
คือ ผู้สอน ผู้เรียน และสื่อการเรียนการสอน สื่อการเรียนการสอนที่ใช้กันมาก
คือภาษาพูดและภาษาเขียน ต่อมาได้มีการพัฒนาขึ้นมาเรื่อย ๆ ในปัจจุบันจะ
พบว่ามีสื่อการเรียนการสอนมากมายหลายชนิด เพราะถือว่าเปรียบเสมือนมือ
ที่สามของครู ช่วยให้ครูสอนได้สนุก และมีประสิทธิภาพ ดังนั้นบทบาทของสื่อ
การเรียนการสอนในบทเรียนคือเป็นตัวกลาง ตัวช่วยในการให้ข้อมูลความรู้
หรือสิ่งบอกกล่าวแก่ผู้เรียน

ความหมาย

สื่อการเรียนการสอน หมายถึง สิ่งที่ช่วยในการเรียนรู้ที่ครูผู้สอนและ
ผู้เรียนใช้เพื่อช่วยให้กระบวนการเรียนการสอนดําเนินไปสู่เป้าหมายอย่างมี
ประสิทธิภาพ เช่น

1. ทําให้สิ่งที่เข้าใจยาก ให้เข้าใจง่ายขึ้น
2. เป็นการสร้างแรงจูงใจ และเร้าความสนใจ
3. ช่วยเสริมสร้างความคิด และการแก้ปัญหาในการเรียนรู้ของนักเรียน
4. สามารถเอาชนะข้อจํากัดต่าง ๆ เกี่ยวกับเวลา ระยะทางและขนาดได้
เช่น

4.1 ทําให้สิ่งที่เคลื่อนไหวเร็ว ดูช้าลง เพื่อศึกษาได้
4.2 ทําให้สิ่งที่เคลื่อนไหวช้า ดูเร็วขึ้น เพื่อศึกษาได้
4.3 สามารถนําสิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตมาศึกษาได้
4.4 สามารถย่อยสิ่งใหญ่ให้เล็กลง เพื่อให้สะดวกแก่การศึกษา
4.5 ขยายสิ่งเล็กให้ใหญ่ขึ้น
4.6 ทําสิ่งที่เป็นนามธรรมให้เป็นรูปธรรมขึ้น
4.7 สามารถนําสิ่งที่อยู่ไกลมาศึกษาได้

ประเภทของสื่อการสอน

ประเภทของสื่อการสอน จําแนกได้ 3 ประเภท คือ
1. สื่อประเภทวัสดุ

เป็นสื่อที่ทําหน้าที่เก็บความรู้ ในลักษณะของภาพ เสียง และตัวอักษร
ในรูปแบบต่าง ๆ ที่ผู้เรียนสามารถใช้เป็นแหล่งศึกษาความรู้ วัสดุที่ใช้ประกอบ
การเรียนสอนนี้จําแนกออกเป็น 2 ประเภท คือ

1.1 วัสดุที่เสนอเรื่องราวหรือความรู้ได้ด้วยตัวมันเอง โดยไม่ต้อง
อาศัยเครื่องมือหรืออุปกรณ์ใด ๆ ในการนําเสนอเรื่องราว ได้แก่ กระดานดำ
ชอล์กกระดาน ผ้าสําลี โปสเตอร์ ภาพเขียน ภาพถ่าย แผนภาพ การ์ตูน
ของจริง ของจําลอง บัตรคํา หนังสือเรียน

กระดานดำ หนังสือ ภาพถ่าย

1.2 วัสดุที่ต้องอาศัยเครื่องมือกลไก เป็นตัวนําเสนอเรื่องราวหรือ
ความรู้ ได้แก่ แผ่นเสียง เทปบันทึกเสียง ฟิล์ม เทปบันทึกภาพ

แผ่นเสียง เทปบันทึกเสียง ฟิล์ม

2. สื่อประเภทเครื่องมือ หรือโสตทัศนูปกรณ์
เป็นตัวกลางของความรู้ที่จะถ่ายทอดไปยังครูและนักเรียนต้องอาศัย

วัสดุมาใส่ในตัวของมัน ได้แก่ เครื่องฉายภาพยนตร์ เครื่องบันทึกเสียง
เครื่องฉายข้ามศีรษะ เครื่องรับวิทยุ เครื่องรับโทรทัศน์ เครื่องเล่นแผ่นเสียง
เครื่องฉายสไลด์ เครื่องรับวิทยุและเครื่องคอมพิวเตอร์

เครื่องฉายข้ามศีรษะ เครื่องรับวิทยุ เครื่องคอมพิวเตอร์

3. สื่อประเภทเทคนิค หรือวิธีการ

สื่อประเภทนี้กิจกรรมทุกอย่างที่ครูหรือนักเรียนจัดขึ้นทั้งในและนอก

ห้องเรียน ในบางครั้งการเรียนการสอนต้องอาศัยเทคนิคบางประการเข้าช่วย

จึงทําให้การเรียนได้ผลดีจะใช้เพียงวัสดุหรือเครื่องมืออย่างใดอย่างหนึ่ง

หรือทั้ง 2 อย่าง ก็ยังไม่เพียงพอ ต้องอาศัยสื่อการสอนต่อไปนี้คือ

3.1 การเล่นละครและหุ่น 3.2 การแสดงบทบาทสมมติ

3.3 การสาธิต 3.4 การศึกษานอกสถานที่

3.5 การแสดงนิทรรศการ 3.6 การทดลอง

3.7 นิทรรศการ 3.8 รายการโทรทัศน์

3.9 รายการวิทยุฯลฯ เป็นต้น

การศึกษานอกสถานที่ รายการโทรทัศน์

กระบวนการพัฒนาสื่อการเรียนรู้

บทบาทในการผลิตและพัฒนาสื่อการเรียนรู้ ตามหลักสูตรของสถานศึกษา
เป็นภารกิจที่ครูผู้สอนในแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้จะต้องดําเนินการ เพราะ
สื่อการเรียนรู้ที่มีอยู่เดิม หรือมีจําหน่ายอยู่ในท้องตลาด คงไม่อาจจะสนองผล
การเรียนรู้ตามหลักสูตรกลุ่มสาระต่าง ๆ ของสถานศึกษาได้อย่างครบถ้วน

การผลิตและพัฒนาสื่อการเรียนรู้ให้สอดรับผลการเรียนรู้ ดําเนินการได้
ใน 2 ลักษณะใหญ่ ๆ คือ

1. การผลิตหรือจัดทําสื่อการเรียนรู้ขึ้นใหม่
2. การจัดแปลงหรือปรับปรุงสื่อการเรียนรู้ที่จัดทำไว้แล้ว

การผลิตหรือจัดทำสื่อการเรียนรู้ขึ้นใหม่

การผลิตหรือจัดทําสื่อการเรียนรู้ขึ้นใหม่ เป็นวิธีการได้มาซึ่งสื่อการเรียนรู้
ที่ครูผู้สอนสามารถกําหนดรูปแบบ สาระการเรียนรู้และวิธีนําเสนอสาระการ
เรียนรู้ของสื่อชิ้นนั้นได้ ตามความต้องการของผู้สอนอย่างแท้จริง สามารถ
ทำได้หลายรูปแบบ เช่น

๑. หนังสือเรียน เป็นสื่อการเรียนรู้พื้นฐานสำหรับการเรียนการสอนใน
ชั้นเรียน ซึ่งมีเนื้อหาสาระครอบคลุมขอบข่ายสาระการเรียนรู้ที่กำหนดไว้ใน
หลักสูตร

๒. คู่มือครู/คู่มือการสอน/คู่มือการจัดการเรียนรู้ เป็นสื่อที่ให้แนวทาง
กับครูผู้สอน ในการจัดกระบวนการเรียนรู้ในแต่ละสาระการเรียนรู้ให้เป็นไป
ตามจุดประสงค์หรือมาตรฐานการเรียนรู้ของหลักสูตร

๓. ชุดการเรียนการสอน ประกอบด้วย สื่อหลาย ๆ ชนิด จัดรวมไว้เป็น
ชุด

๔. บทเรียนสำเร็จรูป เป็นสื่อที่เหมาะสมสําหรับให้ผู้เรียนใช้เพื่อการ
เรียนรู้ด้วยตนเอง ประกอบด้วย สาระการเรียนรู้ที่ครบถ้วนและสมบูรณ์

๕. แบบฝึกหัด แบบฝึกทักษะ แบบฝึกกิจกรรม
๖. สื่อเสริมการเรียนรู้อื่น ๆ เป็นสื่อที่มีสาระลึกซึ้งในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง
เช่น เรื่องดิน จักรวาล ประเทศเพื่อนบ้าน

กระบวนการผลิตสื่อการเรียนรู้

การเลือกใช้
สื่อการสอน

การใช้สื่อการเรียนการสอนมีขั้นตอน ดังนี้
1. การเลือกสื่อการเรียนการสอน

เพื่อใช้ให้เหมาะสมกับจุดมุ่งหมาย เนื้อหาวิชาและสถานการณ์การเรียน
การสอนนั้น ครูจะต้องพิจารณาและเข้าใจถึงสิ่งต่อไปนี้

1.1 จุดมุ่งหมายของเนื้อหาวิชาและการสอน
1.2 รูปแบบและระบบของการเรียนการสอน
1.3 ลักษณะของผู้เรียน
1.4 ประเภท คุณสมบัติและหน้าที่ของสื่อการเรียนการสอนแต่ละชนิด
1.5 วัสดุอุปกรณ์และสิ่งอํานวยความสะดวก

2. การเตรียมความพร้อม
ครูผู้สอนจะต้องเตรียมการต่าง ๆ ให้พร้อม เพื่อให้การเรียนการสอน

ดําเนินไปสู่เป้าหมายที่ต้องการ จะต้องเตรียมความพร้อมในทุก ๆ ด้าน คือ
2.1 การเตรียมตัวครูผู้สอน
2.2 การเตรียมผู้เรียน
2.3 การเตรียมห้องเรียน
2.4 การเตรียมสื่อให้พร้อมก่อนนําไปใช้

3. การนําเสนอ
ขั้นตอนของการนําเสนอการเรียนการสอนในห้องเรียน คือ การใช้สื่อ

ประกอบในกิจกรรมการเรียนการสอน มีหลักการ ดังนี้
3.1 ไม่มีสื่อการเรียนการสอนใด จะทําหน้าที่แทนครูได้โดยสมบูรณ์
3.2 สื่อจะทําหน้าที่เพียงช่วยครูในการจัดกิจกรรม และประสบการณ์

การเรียนรู้ เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3.3 การใช้สื่อในการเรียนการสอน จะต้องใช้ให้เหมาะสมกับวิธีสอน

จุดมุ่งหมาย

4. การสรุปและประเมินผลการใช้สื่อ
หลังจากการใช้สื่อการเรียนการสอนเสร็จสิ้นแล้ว ครูผู้สอนควรตั้งคําถาม
เพื่อสรุป หรืออธิบายในสิ่งที่ผู้เรียนยังสงสัย หรือไม่เข้าใจแจ่มแจ้ง และอาจ
ทดสอบความเข้าใจถ้าเห็นสมควร ครูผู้สอนควรมีการประเมินการใช้สื่อการ
เรียนการสอน โดยประเมินจากองค์ประกอบ 3 ประการ คือ
4.1 ครู
4.2 นักเรียน
4.3 สื่อการเรียนการสอน

5. การจัดกิจกรรมต่อเนื่อง
ครูผู้สอนและผู้เรียนควรร่วมกันแสวงหาวิธีเพื่อที่จะให้ผู้เรียน ซึ่งเป็น

ผลผลิตของหลักสูตรและเป็นเป้าหมายสําคัญของการจัดการศึกษานั้น ได้ใช้
ความรู้ ความเข้าใจ ที่ได้เรียนไปนั้นประยุกต์ ใช้ในการดําเนินชีวิตประจําวัน
ต่อไป กิจกรรมดังกล่าว ได้แก่

5.1 การอภิปราย
5.2 การศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติม
5.3 การทํารายงาน
5.4 การตอบคําถาม
5.5 การศึกษานอกสถานที่

การเก็บรักษาและบริการ
สื่อการเรียนการสอน

1. การเก็บรักษา
การเก็บรักษาควรศึกษาจากคู่มือ หลังการใช้สื่อควรเก็บรักษาให้พร้อมที่

จะใช้ในครั้งต่อไป สื่อบางชนิดต้องเก็บในที่มิดชิด เพื่อป้องกันแมลงหรือหนูกัด

2. การจัดและบริการสื่อการเรียนการสอน
หลักการจัดและบริการศูนย์สื่อการเรียนการสอน ควรพิจารณา ดังนี้

2.1 จัดสื่อแต่ละประเภทให้เป็นระเบียบ
2.2 ทำสัญลักษณ์ของสื่อแต่ละประเภท
2.3 วางระเบียบเรื่องการใช้สื่อ
2.4 ทำคู่มือการใช้สื่อแต่ละประเภท
2.5 ทำบัตรรายการสื่อทุกชิ้น
2.6 สื่อประเภทอุปกรณ์การบริการประจำที่
2.7 จัดตารางบริการสื่อ
2.8 ตรวจสอบ ดูแล ซ่อมแซมสื่อให้อยู่ในสภาพเรียบร้อยเสมอ

นวัตกรรม คืออะไร?

นวัตกรรม คือความคิด หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ที่ดีกว่าระบบเดิม พิสูจน์ได้
ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์์และอยู่ระหว่างการเผยแพร่

นวัตกรรมคอมพิวเตอร์ มีเกณฑ์ในการพิจารณาอยู่ 5 ประเด็น คือ
1. ต้องเป็นความคิด หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ในระดับตำบล จังหวัด ประเทศ
หรือของโลก ระดับใดระดับหนึ่งก็ถือว่าเป็นนวัตกรรมระดับนั้น
2. ต้องสามารถพิสูจน์ได้ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ว่าดีกว่าเดิม
เช่น แสดงผลเร็วกว่าเดิม ราคาถูกกว่าเดิม ประหยัดทรัพยากรในการผลิตและ
การใช้กว่าเดิม มีคุณภาพและประสิทธิภาพดีกว่าเดิม
3. อยู่ระหว่างการเผยแพร่และยังไม่แพร่หลาย
4. ใช้คอมพิวเตอร์เป็นเครื่องมือในระบบการสื่อสาร
5. ความคิดและสิ่งประดิษฐ์ที่เป็นต้นแบบสถานการณ์จำลองหรือการ
ทดลอง

นวัตกรรมการศึกษา

นวัตกรรมการศึกษา หมายถึง นวัตกรรมที่ช่วยให้การศึกษาและการเรียน
การสอนประสิทธิภาพดียิ่งขึ้น ผู้เรียนสามารถเกิดการเรียนรู้ได้อย่างรวดเร็วมี
ประสิทธิผลสูงกว่าเดิม เช่น

1. บทเรียนคอมพิวเตอร์ช่วยสอน
2. การใช้เครื่องวิชวลไลเซอร์
3. การใช้เครื่องแอลซีดี (LCD)
4. อินเทอร์เน็ตเพื่อการศึกษาในลักษณะการสอนบนเว็บ
5. การเรียนในลักษณะอีเลิร์นนิง

ลำดับขั้นการยอมรับนวัตกรรม

มีลำดับขั้นการบูรณาการนวัตกรรมอยู่ 5 ลำดับ ได้แก่
1. ขั้นเริ่มต้น

เป็นขั้นแรกที่ผู้สอนได้รับการแนะนำให้รู้จักและใช้นวัตกรรม
2. ขั้นนํามาใช้งาน

หากผู้สอนเริ่มเคยชินและผ่านขั้นเริ่มต้นมาได้แล้ว จะเป็นขั้นของ
การมีทัศนคติที่ดีต่อนวัตกรรมและนำมาประยุกต์ใช้งาน

3. ขั้นปรับให้เหมาะสม
ปรับปรุงการใช้นวัตกรรมนั้นให้เหมาะสมกับเนื้อหา บทเรียนและวิธี

การเรียนการสอนในแต่ละะวิชา
4. ขั้นจัดสรรอย่างเหมาะสม
เป็นขั้นที่ผู้สอนจัดสรรการใช้งานนวัตกรรมให้เหมาะสมกับการ

ทำงานประจำวัน
5. ขั้นประดิษฐกรรม
ในขั้นนี้ ยังสามารถแบ่งปันความรู้ในนวัตกรรม และร่วมสื่อสารใช้

งานกับผู้สอนคนอื่นได้ด้วย

เทคโนโลยีการศึกษาคืออะไร

เทคโนโลยีการศึกษา เป็นการพัฒนาและประยุกต์ระบบเทคนิคและ
อุปกรณ์ให้สามารถนำมาใช้ในสถานการณ์ได้อย่างเหมาะสม เพื่อสร้างเสริม
กระบวนการเรียนรู้ของคนให้ดียิ่งขึ้น การแบ่งเทคโนโลยีการศึกษาตามแนว
นอน แบ่งได้ 3 ระบบ คือ

1. เทคโนโลยีการบริหารการศึกษา หมายถึง การบริหารที่ทำให้ระบบ
การศึกษา บรรลุเป้าหมายอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยการใช้ทรัพยากรอย่าง
ประหยัดระบบบริหารการศึกษา เช่น ระบบธุรการ ระบบการเงิน ระบบพัสดุ
ระบบการบริหารวิชาการ ระบบกิจการนักเรียน ระบบอาคารสถานที่และสิ่ง
แวดล้อม และระบบบุคลากรการศึกษา

2. เทคโนโลยีการบริการการศึกษา หมายถึง การบริการที่ทำให้ระบบ
การศึกษาบรรลุเป้าหมายอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยการใช้ทรัพยากรอย่าง
ประหยัด ซึ่งประกอบด้วย ระบบสารนิเทศการศึกษา ระบบสื่อการศึกษา ระบบ
สิ่งอํานวยความสะดวกในการศึกษา ระบบให้คำปรึกษาแนะแนว ศูนย์วิชาการ
โรงเรียนและสถาบันการศึกษา

3. เทคโนโลยีการเรียนการสอน หมายถึง การเรียนการสอนที่ทำให้
ระบบการศึกษาบรรลุเป้าหมายอย่างมีประสิทธิภาพ ด้วยการใช้ทรัพยากรการ
เรียนการสอนอย่างประหยัด เช่น ระบบการเรียนการสอนวิชาภาษาไทย
คณิตศาสตร์ สังคมศาสตร์ และวิชาการคอมพิวเตอร์