1
กระแสของการเปลี่ยนแปลงโดยใช้เทคโนโลยีเข้ามามีส่วนร่วมเป็นประเด็นที่สำคัญที่ผู้นำธุรกิจทั่ว โลกให้ความสำคัญ โดยจากการสำรวจของ Altimeter Group ได้พบว่า 88 เปอร์เซ็นต์ กำลังอยู่ในระหว่าง กระบวนการเปลี่ยนแปลง โดยหลักการแล้ว Digital Transformation คือ กระบวนการที่มีการนำเอาการ เปลี่ยนแปลงโดยใช้เทคโนโลยีเข้ามามีส่วนร่วมมาปรับใช้กับในองค์ประกอบธุรกิจของทุกส่วนกระบวนในการ ทำงาน ความคิดในการสร้างสรรค์ของผลิตภัณฑ์ การตลาด การอำนวยความสะดวกในการชำระเงินของ ลูกค้า วัฒนธรรมองค์กร และการกำหนดเป้าหมายการเติบโตในอนาคตขององค์กร เพื่อให้ธุรกิจสามารถ ปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว รวมถึงการตอบโจทย์ในทางธุรกิจจะเกิดขึ้น ดังนั้นจึงเป็นสาเหตุ สำคัญที่จะต้องมีการปรับตัวของธุรกิจให้การทำธุรกรรมของธุรกิจเป็นรูปแบบธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัลเพื่อเป็น การสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันในอนาคต 1. ความหมายของธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัล 2. การทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) 3.การเปรียบเทียบระหว่างธุรกิจแบบดั้งเดิมกับธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม 4.แพลตฟอร์มโมเดลธุรกิจโมเดลธุรกิจ 5.โมเดลธุรกิจ(Business Model Canvas) 6.ธุรกรรมการซื้อขายสินค้าและบริการในธุรกิจดิจิทัล 7.การชำระเงินออนไลน์ 1. แสดงความรู้เกี่ยวกับธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัล 2. อธิบายเกี่ยวกับการทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม 1.อธิบายเกี่ยวกับความหมายของธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัลได้ 2.อธิบายเกี่ยวกับการทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ได้ 3. สามารถเปรียบเทียบระหว่างธุรกิจแบบดั้งเดิมกับธุรกิจแบบแพลตฟอร์มได้ 4. อธิบายเกี่ยวกับแพลตฟอร์มและโมเดลธุรกิจได้ 5. สามารถทำธุรกรรมการซื้อขายสินค้าและบริการในธุรกิจดิจิทัลได้ สาระสำคัญ สาระการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้ สมรรถนะประจำหน่วย 2 ธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัล 4
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา (Office of the Royal Society)ออกอากาศทาง สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่8 มิถุนายน พ ศ 2550 ได้กล่าวถึงคำ ว่า ธุรกรรม ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่าtransaction(อ่านว่า แทรน-แซก-ชั่น) หมายถึง การประกอบกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะด้านธุรกิจและการเงิน เช่นพูดว่า การฝากเงินในธนาคารเป็นการทำธุรกรรมอย่างหนึ่ง การจ่ายค่าบริการโดยหักบัญชีจา ธนาคาร เป็นธุรกรรมที่นิยมกันมากในปัจจุบัน อินเทอร์เน็ตทำให้เราสามารถทำธุรกรรม ได้โดยไม่ต้องใช้กระดาษ ธุรกิจดิจิทัล หมายถึง การนำเทคโนโลยีต่าง ๆ เข้ามาพัฒนาธุรกิจที่ทำอยู่เพื่อเพิ่มความสะดวกสบาย ให้ทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภคในการเลือกซื้อสินค้าหรือบริการกล่าวโดยสรุป การประกอบกิจกรรมอย่าง อย่างหนึ่ง โดยเฉพาะด้านธุรกิจและการเงิน มีการนำเทคโนโลยีต่าง ๆ เข้ามาพัฒนาธุรกิจที่ทำอยู่เพื่อเพิ่มความ สะดวกสบายให้ทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภคในการเลือกซื้อสินค้าหรือบริการต่าง ธุรกิจจะมีการ Transform ธุรกิจมาเป็น Digital Business ในยุคดิจิทัลจะเป็นการคิดใหม่ ทำใหม่ของทุกมิติและการมีส่วนร่วมของบุคลากรทุกคนในองค์กรและการทำธุรกิจดิจิทัลจะเป็น ลักษณะของการทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ที่เป็น New Rule of Strategy ‘’กล่าวโดยสรุป การประกอบกิจกกรมอย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะด้านธุรกิจและการเงิน มีการน าเทคโนโลยี ต่างๆเข้ามาพัฒนาธุรกิจที่ท าอยู่เพื่อเพิ่มความสะดวกสบายให้ทั้งผู้ประกอบการและผู้บริโภคในการเลือกซื้อ สินค้าหรือบริการต่างๆ’’ 1.ความหมายของธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัล 3 2. การทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business)
การทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ได้มี Geoffrey Parker, Marshall VanAlstyne และ Sangeet Choudary ซึ่งเป็นผู้แต่งหนังสือที่มีชื่อว่า Platform Revolution ได้ นิยามคำว่า Platform Business คือ โมเดลทางธุรกิจที่สร้างคุณค่าจากการอำนวยความสะดวกให้ เกิดการแลกเปลี่ยนระหว่างกลุ่มคนหรือผู้ใช้งานตั้งแต่ 2 กลุ่มขึ้นไป โดยทั่วไปก็คือ กลุ่มหนึ่งเป็น ผู้บริโภคและกลุ่มเป็นผู้ผลิต แสดงได้ดังภาพที่ 4.1 ภาพที่ 4.2 แสดงการทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ที่มา: ธนพงศ์พรรณ ธัญญรัตตถุล (2563) การเป็นเจ้าของแพลตฟอร์มไม่จำเป็นที่จะต้องเป็นเจ้าของสินทรัพย์ในสินค้าและบริการที่เกิดขึ้น แต่ จะทำหน้าที่ในการเป็นผู้ที่จัดหาและอำนวยความสะดวก ตังต่อไปนี้ 2.1 การวางโครงสร้างพื้นฐาน เช่น มีระบบเว็บไซต์ โมไบล์แอปพลิเคชัน ระบบการจัดส่ง ระบบเครือข่าย ระบบการชำระเงิน ระบบการบริหารการจัดการต่าง ๆให้แก่ผู้ใช้งานทุกคน ทั้งกลุ่มผู้บริโภคและกลุ่ม 2.2 การออกแบบกฎเกณฑ์และบริหารจัดการสิงที่เกิดขึ้นบนพื้นที่ ก็คือเปรียบเสมือนตลาดหรือ place ที่ กลุ่มผู้บริโภคและกลุ่มผู้ผลิตเข้ามาใช้บริการบนแพลตฟอร์ม 2.3 การดำเนินการสร้างกลุ่มผู้ใช้งานให้เกิดขึ้น เพื่อทำให้ทั้ง 2 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้บริโภคและผู้ผลิตมปฏิสัมพันธ์ กัน แลกเปลี่ยนสินค้าหรือบริการ ซึ่งทำให้เกิดการสร้างคุณค่าและข้อมูลเกิดขึ้นใน เกิดการสร้างคุณค่าและคุณค่า เจ้าของแพลตฟอร์ม กลุ่มผู้ผลิต กลุ่มผู้บริโภค 4
5 2.4 การดำเนินการบริหารจัดการ จัดเก็บ และส่งต่อของคุณค่าและข้อมูล ที่เกิดจาการปฏิสัมพันธ์ในการ แลกเปลี่ยนและฟีดแบ็กต่าง ๆ จากกลุ่มผู้บริโภคที่ส่งถึงกลุ่มผู้ผลิตผ่านทางเจ้าของแพลตฟอร์มและจากกลุ่ม ผู้ผลิตที่ส่งถึงกลุ่มผู้บริโภคผ่อนทางเจ้าของแพลตฟอร์ม ธุรกิจตั้งเดิมในกลุ่มผู้ผลิตจะดำเนินการ การจัดหาวัตถุติบ การประกอบ การผลิต การจัดจำหน่ายส่ง ต่อกลุ่มผู้บริโภค ซึ่งธุรกิจแบบตั้งเดิมจะมีลักษณะเป็นเจ้าของสินทรัพย์และทรัพยากรเน้นกระบวนการทาง อุปทาน (Supply! การผลิดสินค้าและบริการ ซึ่งเป็นกระบวนการภายในของห่วงโซ่อุปทานส่วนแพลดฟอร์มจะ เน้นกระบวนการภายนอกของห่วงโซ่อุปทาน การสร้างและครอบครองกระบวนการในทางอุปสงค์(Demand) โดยจะทำหน้าที่เป็นผู้จัดหาและอำนวยความสะดวกให้กลุ่มผู้บริโภคกับกลุ่มผู้ผลิตเพื่อแลกเปลี่ยนคุณค่าซึ่งกัน และกัน เจ้าของแพลตฟอร์มไม่จำเป็นที่จะต้องเป็นเจ้าของสินทรัพย์ในสินค้าและบริการที่เกิดขึ้น แต่เป็นเจ้า ซองเครือป่ายที่ทำให้เกิดข้อมูล การสร้างการปฏิสัมพันธ์ และคุณค่าที่แลกเปลี่ยนกันบนแพลดฟอร์มกลุ่ม ผู้บริโภคและกลุ่มผู้ผลิต แสดงความแตกต่างของธุรกิจดั้งเดิมกับธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม แสดงได้ดังภาพที่ 4.2 เกิดการสร้าง คุณค่าและข้อมูล ภาพที่ 4.2 แสดงการเปรียบเทียบระหว่างธุรกิจแบบดั้งเดิมกับธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม ที่มา: ธนพงศ์พรรณ ธัญญรัตตถุล (2563) 3. การเปรียบเทียบระหว่างธุรกิจแบบดั้งเดิมกับธุรกิจแบบ แพลตฟอร์ม กลุ่มผู้ผลิต กลุ่มผู้บริโภค ผู้จัดหาและอำนวยความ สะดวก เจ้าของแพลตฟอร์ม
4.แพลตฟอร์ม ระบบนิเวศใหม่ของธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม รูปแบบในการหารายได้มีหลากหลายรูปแบบ ส่วนมากจะ เป็นการเก็บเกี่ยวผลประโยชน์จากคุณค่าที่เกิดขึ้นจากการปฏิสัมพันธ์ของกลุ่ม ลูกค้าหรือผู้ใช้งานตั้งแต่ 2 กลุ่ม ขึ้นไป รูปแบบการหารายได้จะไม่มีผลต่อการลดจำนวนของการปฏิสัมพันธ์และจำนวนกลุ่มลูกค้าหรือผู้ใช้งาน โดยมีรูปแบบของแพลตฟอร์มดังนี้ 6 4. แพลตฟอร์มโมเดล ธุรกิจ โมเดลการแลกเปลี่ยนหรือ Marketplace เมื่อมีการใช้บริการเกิดขึ้น เจ้าของ แพลตฟอร์มจะมีการเก็บ ค่าธรรมเนียมจากค่าบริการที่เกิดขึ้นระหว่างผู้ใช้บริการที่จ่ายให้กับผู้ให้บริการตัวอย่างได้แก่ Grab และ Airbnb เป็นต้น การโฆษณา เป็นรูปแบบของการให้ฟรีสำหรับผู้ใช้งาน มีการหารายได้จากการโฆษณาจากกลุ่มธุรกิจแทน ตัวอย่าง ได้แก่ YouTube Instagram และ Facebook เป็นต้น ค่าธรรมเนียมจากการใช้บริการ เป็นรูปแบบที่ผู้ให้บริการด้านการชำระเงินโอนเงิน และกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีการเก็บค่าธรรมเนียมในการใช้บริการระหว่างผู้ซื้อ ผู้ขายและธนาคาร เช่น PayPal หรือ AliPay เป็นต้น โมเดลทางระบบนิเวศ เป็นการเชื่อมโยงการให้บริการทั้งจากฝังฮาร์ดแวร์นักพัฒนาแอปพลิเคชัน (Application Developer) ผู้สร้าง Content และผู้บริโภคเข้าด้วยกันเจ้าของ แพลตฟอร์มจะเก็บค่าธรรมเนียมที่เกิดจากค่าบริโภคที่ผู้บริโภคจ่ายให้กับนักพัฒนา แอปพลิเคชันและผู้สร้าง ตัวอย่างได้แก่ แพลตฟอร์มของ ios และ Android เป็นต้น ระบบการเก็บค่าสมาชิก (Subscription) เป็นการเก็บค่าบริการสมาชิกที่เป็นค่าใช้จ่ายรายเดือน โดยใช้บริการได้ไม่ จำกัดตามแพ็กเกจราคาที่เลือก เช่น Netflix หรือ iflix เป็นต้นและกลายเป็นโมเดลต้นแบบที่นำไปปรับใช้ในหลากหลายธุรกิจ ทั้งในรูปแบบ B2C (Business to Consumer ธุรกิจที่ขายสินค้าหรือบริการให้กับลูกค้าที่เป็นบุคคลทั่วไป) และ B2B (Business to Business) ธุรกิจที่ขายสินค้าหรือ บริการให้กับธุรกิจที่เป็นลูกค้า ฟรีเมียม (Freemium) มีรูปแบบที่ผู้ใช้บริการสามารถใช้งานฟรีแบบจำกัด เช่นใช้งานฟรีใน 30 วันแรก มีโฆษณา ระหว่างที่ใช้บริการ จำกัดจำนวนหรือขนาดที่ใช้งาน ต่อมาจึงมีการเริ่มเก็บเงินในภายหลังตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ เช่น Spotify Joox เป็นต้น 4.1 รูปแบบที่ 1: 4.2 รูปแบบที่ 2: 4.3 รูปแบบที่ 3: 4.4 รูปแบบที่ 4: 4.5 รูปแบบที่ 5: 4.6 รูปแบบที่ 6:
การที่จะทราบรายละเอียดของกิจการว่าประกอบกิจการอะไร ขายอะไร กลุ่มลูกค้าคือใคร ค่าใช้จ่ายอะไร และอื่น ๆ ที่ดูแล้วทราบรายละเอียดของกิจการว่ามีการเชื่อมอะไรบ้าง ก็จะเป็น โมเดลธุรกิจ(Business Model Canvas) จะเป็นลักษณะของเทมเพลต (Template) โมเดล ธุรกิจที่มีส่วนประกอบกัน 9ด้าน ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้งานในกลุ่มธุรกิจต่าง ๆ และได้รับความ นิยมจากนักการตลาดและSMEs ใช้เป็นเครื่องมือพื้นฐาน แสดงแผนภูมิภาพ Business Model Canvas แสดงได้ดังภาพที่4.3 ส่วนประกอบทั้ง9 ด้านของโมเดลธุรกิจประกอบด้วยดังนี้ ภาพที่4.3 แสดงแผนภูมิภาพ Business Model Canvas ที่มา: ธนพงศ์พรรณ ธัญญรัตตกุล (2563) 5.โมเดลธุรกิจ (Business Model Canvas) 7
5.1 กลุ่มลูกค้า(Customer Segments) CS กลุ่มลูกค้าคือใคร เป็นกลุ่มคนแบบใด องค์กร ตอบสนองต่อความต้องการลูกค้ากลุ่มเดียวหรือหลายกลุ่ม โดยกลุ่มลูกค้ามีหลายประเภท โดยขอ ยกตัวอย่างดังนี้ คือจะไม่แบ่งลูกค้าออกเป็นกลุ่มต่างๆ เช่น ตลาดเครื่องใช้ไฟฟ้าในครัวเรือน คือจะผลิตหรือบริการเพื่อกลุ่มลูกค้าที่เจาะจงเป็นพิเศษ เช่น ผู้ผลิตชิ้นส่วนรถยนต์ จำนวนมากต้องพึ่งพาคำสั่งซื้อจากผู้ผลิตรถยนต์รายใหญ่เป็นอย่างมา คือจะแบ่งกลุ่มตามความต้องการและปัญหาที่ต่างกันเล็กน้อย เช่น สาขาของ ธนาคารเครดิตสวิสมีการแบ่งลูกค้าออกเป็นกลุ่มใหญ่และกลุ่มเล็ก โดยกลุ่มใหญ่จะเป็นลูกค้าที่มี สินทรัพย์ไม่เกิน 100,000ดอลลาร์ และกลุ่มเล็กเป็นลูกค้าฐานะร่ำรวยซึ่งมีทรัพย์สินเกินกว่า 500,000ดอลลาร์ เป็นต้น คือมีการตอบสนองต่อความต้องการของกลุ่มลูกค้า 2 กลุ่มที่ไม่เกี่ยวข้องกัน และก็มีความต้องการและปัญหาที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง เช่น Amazon.com ได้ตัดสิ้นใจสร้างความ หลากหลายนอกเหนือจากธุรกิจค้าปลีก มีให้บริการระบบคอมพิวเตอร์แบบคลาวด์ เป็นต้น กิจกรรมมีการตอบสนองความต้องการของกลุ่มลูกค้า 2 กลุ่มหรือมากกว่า นั้นซึ่งจะมีความแตกต่างกันแต่ต้องพึ่งพากัน เช่น บริษัทเครดิตมีความต้องการกลุ่มผู้ใช้บัตรเครดิต ขนาดใหญ่และมีความต้องการกลุ่มร้านค้าที่รับบัตรเครดิตขนาดใหญ่ด้วย 8 ลูกค้าวงกว้าง ลูกค้าวงแคบ ลูกค้าแบ่งกลุ่ม ลูกค้าหลากหลาย ลูกค้าหลายด้าน
5.2 การเสนอคุณค่า (Value Propositions) VP สินค้าของธุรกิจคืออะไร คุณค่าของธุรกิจ อยู่ที่ใดกิจการพยายามแก้ไขปัญหาของลูกค้าอย่างไร และตอบสนองต่อความต้องการของลูกค้า ด้วยการเสนอคุณค่าอะไร องค์ประกอบ ที่สามารถนำไปใช้สร้างคุณค่าให้แก่ลูกค้าได้แก่ ความแปลกใหม่จะเป็นการเพิ่มและความสนใจแก่ลูกค้า ประสิทธิภาพ เป็นวิธีที่นิยมกันในการสร้างคุณค่าให้แก่ลูกค้า และจะต้องกระตุ้นให้ลูกค้ามีความต้องการ สินค้าเพิ่มมากขึ้นด้วย การตอบสนองต่อความต้องการที่เฉพาะเจาะจงของลูกค้า การปรับแต่งสินค้าและบริการให้เหมาะเจาะกับ ความต้องการเฉพาะของลูกค้ารายบุคคลหรือกลุ่มลูกค้าสามารถสร้างคุณค่าขึ้นมาได้ การทำให้ลุล่วง คือการสร้างคุณค่าขึ้นโดยง่ายด้วยการช่วยให้งานของลูกค้าสำเร็จลุล่วง การออกแบบ การออกแบบเป็นองค์ประกอบที่สำคัญแต่ตรวจวัดได้ยาก สินค้าชนิดหนึ่งอาจมีความโดดเด่น ขึ้นมาได้ด้วยการออกแบบที่ยอดเยี่ยม เช่น อุตสาหกรรมแฟชั่น เป็นต้น แบรนด์หรือการแสดงสถานะ ลูกค้าได้รับคุณค่าและการแสดงสถานะจากการใช้งานหรือเป็นการแสดงแบ รนด์ให้คนอื่นเห็น เช่น การใส่นาฬิกาข้อมือยี่ห้อโรเล็กซ์จะเป็นการแสดงถึงคุณค่าหรือความภูมิใจ ความสุด ยอด ความมั่งคั่ง หรือแสดงฐานะทางการเงิน เป็นต้น 5.3 ช่องทาง (Channels) CH เป็นช่องทางการเข้าถึงธุรกิจของกลุ่มลูกค้า การเสนอคุณค่า ถูกส่งไปถึงลูกค้าผ่านการสื่อสาร การกระจายสินค้าและบริการและช่องทางการขาย ช่องทางแบ่ง ออกเป็น 5 ระยะแต่ละช่องทางอาจครอบคลุมทั้ง5 ระยะ หรือเพียงบางระยะก็ได้แสดงได้ดังภาพที่ 4.4 9
ภาพที่ 4.4 ระยะของช่องทางและประเภทของช่องทาง ที่มา: Alexsander Osterwalder & Yves Pigneur (2014) 5.4 ความสัมพันธ์กับลูกค้า (Customer Relationships) CR การสร้างความสัมพันธ์กับลูกค้าและ รักษาไว้กับลูกค้าแต่ละกลุ่ม ต้องการสร้างความสัมพันธ์แบบใดบ้าง สามารถแบ่งความสัมพันธ์กับลูกค้า ออกเป็นรูปแบบต่าง ๆ ได้หลายรูปแบบดังนี้ เป็นการปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์เป็นหลัก ลูกค้าสามารถสื่อสารกับพนักงา ให้บริการเพื่อรับช่วยเหลือในการซื้อสินค้าหรือหลังจากซื้อสินค้าไปแล้ว ความสัมพันธ์รูปแบบ นี้เป็นการกำหนดพนักงานให้บริการหนึ่งคนสำหรับลูกค้าแต่ ละราย โดยเฉพาะ เช่น การมอบหมาย ธนาคารส่วนบุคคล (Privatbanking) ให้ดูแล ลูกค้าที่มีทรัพย์สินมาก ๆ แต่ละราย ระยะของช่องทาง การ รับรู้ การซื้อ การ ประเมิน การส่ง มอบ หลักการ ขาย ความช่วยเหลือเป็นการส่วนตัว ความช่วยเหลือเป็นการส่วนตัว แบบพิเศษ ประเภทของทาง ทางตรง ทางอ้อม พนักงานขาย เว็บไซต์ แอปพลิเคชัน ร้านค้าปลีกที่บริษัท เป็นเจ้าของ ร้านค้าของพันธมิตร ร้านค้าส่ง ระยะของช่องทางและประเภทช่องทาง 10
ความสัมพันธ์ในรูปแบบนี้ บริษัทไม่มีความสัมพันธ์โดยตรงกับลูกค้าแต่จะ เตรียมสิ่ง ต่าง ๆ ที่จำเป็นให้แก่ลูกค้าช่วยเหลือตัวเอง ความสัมพันธ์รูปแบบนี้จะเป็นการผสมผสานการบริการตัวเองที่ซับซ้อน ขึ้นเข้ากับ กระบวนกาอัตโนมัติ เช่น การเก็บข้อมูลความชอบส่วนตัวออนไลน์จะทำให้ลูกค้า สามารถเข้าถึงบริการที่เหมาะสมกับตนเองได้ บริษัทไปมีส่วนร่วมกับชุมชนผู้ใช้สินค้าและบริการมากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อทำให้เกิด ความ ใกล้ชิดกับลูกค้าและผู้มุ่งหวังในการซื้อสินนค้า 5.5 กระแสรายได้ ( Revenuse Streams ) RS กระแสรายได้เป็นผลของการเสนอคุณค่าที่ ประสบ ความสำเร็จ โดยแหล่งที่มาของรายได้มีดังนี้ ค่าบริการ การขายสินค้า ค่าเช่า และค่าอนุญาต ให้ลิขสิทธิ์ การ สร้างกระแสรายได้มีหลายวิธี ได้แก่ การขายสิทธิความเป็นเจ้าของในสินค้า ที่จับต้องได้ เช่น Amazon.com ขายหนังสือสมาร์ต โฟนสินค้าต่าง ๆ ผ่านอินเทอร์เน็ต เป็นต้น กระแสรายได้ประเภทนี้คิดจากการใช้บริการ เช่น ผู้ให้บริการโทรคมนาคมคิดเงินจากจำนวน นาทีที่คุยโทรศัพท์ หรือจากการใช้บริการอินเทอร์เน็ต เป็นต้น เป็นการขายสิทธิในการใช้บริการอย่างต่อเนื่อง เช่น การดูภาพยนตร์ออนไลน์รายการทีวี ออนไลน์ของ Netflix การให้เช่า การให้เช่าซื้อ เป็นการให้สิทธิแก่ใครบางคนเป็นการชั่วคราวในการใช้ทรัพย์สิน บ้างอย่างในช่วงเวลาหนึ่งโดยแลกกับค่าตอบแทนในขณะที่ผู้ยืมหรือผู้เช่าจะจ่ายเงินสำหรับ การใช้เพียงชั่วคราว เกิดจากการอนุญาตให้ลูกค้าใช้ทรัพย์สินทางปัญญาที่จดลิขสิทธิ์ไว้โดยจะแลกกับค่าลิขสิทธิ์ การขายลิขสิทธิ์ทำให้เจ้าของลิขสิทธิ์สามารถสร้างรายได้จากทรัพย์สินของตน การบริการตัวเอง ชุมชน การขายวัตถุสิ่งของ การคิดค่าใช้งาน การคิดค่าสมาชิก การให้ยืม การขายลิขสิทธิ์ การให้บริการอัตโนมัติ 11
เกิดจากการให้บริการเป็นตัวกลางระว่าง 2 ฝ่ายหรือมากกว่านั้น เช่น การขาย อสังหาริมทรัพย์เมื่อขายได้ก็จะได้ค่าตอบแทนจากการเป็นนายหน้าอสังหาริมทรัพย์ เป็นต้น เกิดจากการเก็บค่าบริการสำหรับโฆษณาสินค้า บริการ หรือแบรนด์ เป็นต้น 5.6 ทรัพยากรหลัก (Key Resources) KR ทรัพยากรหลักการของกิจการ ทรัพยากรหลักคือสิ่งที่ ต้องใช้ในการเสนอและส่งมอบส่วนประกอบอื่น ๆ ที่กล่าวข้างต้น ทรัพยากรหลักแบ่งประเภทต่าง ๆ ได้ดังนี้ ทรัพยากรประเภทนี้ประกอบด้วยวัตถุสิ่งของที่ จับต้องได้ เช่น โรงงาน อาคาร ยานพาหนะ เครื่องจักร ระบบต่าง ๆ ระบบการขายหน้าร้านเป็นต้น ได้แก่ แบรนด์ เคล็ดลับทางการค้า สิทธิบัตรและ ลิขสิทธิ์ เป็นต้น เป็นทรัพยากรบุคคลคือปัจจัยสำคัญของบริษัทและอุตสาหกรรมที่ใช้ความรู้และการ สร้างสรรค์ สร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ธุรกิจ ธุรกิจต้องอาศัยทรัพยากรทางการเงิน หรือการรับประกันทางการเงิน เช่นเงินสดสินเชื่อ เป็นต้น การโฆษณา วัตถุสิ่งของ ภูมิปัญญา บุคลากร เงินทุน 12 การเป็นนายหน้า
5.7 กิจกกรมหลัก (Key Activities) KA สิ่งที่ต้องทำเพื่อขับเคลื่อนให้โมเดลธุรกิจทำงานได้คืออะไร ด้วยการทำกิจกรรมหลักจำนวนหนึ่ง กิจกรรมหลักแบ่งเป็นประเภทต่าง ๆ ได้ดังนี้ กิจกกรมประเภทนี้เกี่ยวข้องกับการออกแบบ การสร้าง และการส่งมอบสินค้า ในปริมาณมาก หรือในคุณภาพสูง กิจกกรมหลักประเภทนี้คือการคิดค้นทางออกใหม่ ๆ สำหรับปัญหาของลูกค้าแต่ละราย โมเดลธุรกิจที่ถูกออกแบบมาโดยมีระบบเป็นมีทรัพยากรหลักจะมีกิจกรรม หลักที่เกี่ยวข้อง กับระบบนั้น ๆ ทั้งนี้ เครือข่าย เว็บไซต์ ซอฟต์แวร์ และแม้แต่แบรนด์สามารถทำหน้าที่เป็น ระบบได้ 5.8 พันธมิตรหลัก ( Key Partners) KR คู่ค้า คือใคร แต่ละกลุ่มมีความสำคัญอย่างไหร่ กิจกกรม บางอย่างถูกส่งให้คนอื่น ๆ ทำ และทรัพยากรบางอย่างก็ถูกนำเข้ามาจากภายนอกองค์กร แรงจูงใจในการสร้าง พันธมิตร มี3 ประเภท ได้แก่ เป็นรูปแบบพื้นฐานที่สุดของการเป็นพันธมิตรหรือความสัมพันธ์ แบบผู้ซื้อ - ซัพ พลายเออร์ถูกคิดขึ้นเพื่อ การใช้ทรัพยากร และกิจกรรม ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด การเป็นพันธมิตรช่วยให้ลดความเสี่ยงในสภาพแวดล้อม ของการแข่งขันที่ได้รับ อิทธิพลจากความไม่แน่นอน เป็นเรื่องปกติที่บริษัทที่แข่งขันจะเป็นพันธมิตร เชิงกลยุทธิ์ในตลาดหนึ่ง การผลิต การแก้ปัญหา ระบบเครือข่าย ให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ลดความเสี่ยงและความไม่แน่นอน 13
มีบริษัทจำนวนมากจะเพิ่มขีดความสามารถของตนเองด้วยการอาศัย บริษัท อื่น ๆ ใน การจัดทรัพยากรหรือทำกิจกกรมบางอย่างให้แทน การเป็นพันธมิตดังกล่าวออาจมาจากความต้องการภูมิปัญญา ลิขสิทธิ์ หรือช่องทางเข้าถึงลูกค้า เป็นต้น 5.9โครงสร้างต้นทุน (Cost Stucture) CS เป็นส่วนประกอบต่าง ๆ ของโมเดลธุรกิจ จะส่งผลให้ เกิดโครงสร้างต้นทุนขึ้น และยังมีต้นทุนอีกหลากหลายประเภทอันได้แก่ ให้ความสำคัญกับการลดต้นทุนทุกครั้งที่มีโอกาส โดยมีเป้าหมายอยู่ที่การสร้างและ รักษาโครงสร้าง ต้นทุนที่กระชับไร้ความสิ้นเปลืองที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ โดยอาศัย การเสนอคุณค่าด้วยราคาที่ถูก จะเน้นเรื่องการสร้างคุณค่ามากกว่าเสนอคุณค่าที่มีคุณภาพสูงและ การให้บริการที่ ปรับให้ตรงกับความต้องการของลูกค้าเป็นรายบุคคล เป็นรายจ่ายคงที่ของกิจการ ได้แก่ ค่าเช่าสถานนี้ ค่าจ้างพนักงานค่าเช่าเครื่องจักรใน การผลิต เป็นต้น ต้นทุนผันแปรจะขึ้นอยู่กับปริมาณการใช้ เช่น ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าน้ำมัน เป็นต้น แบบเน้นต้นทุน แบบเน้นคุณค่า ต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) ต้นทุนฝันแปร ( Variable Cost ) ต้นทุนผลิตมากแล้วราคาถูกลง ( Economy of Scale ต้นทุนซื้อรวมกันแล้วถูกลง ( Economy of Scope 14 ครอบครองทรัพยากรหรือกิจกรรมบางอย่าง
ธุรกรรมการซื้อขายสินค้าและบริการในธุรกิจดิจิทัล รูปแบบของ The Business Model Canvas มีลักษณะเป็นเทมเพลต (Template) สี่เหลี่ยม ผืนผ้า มีการแบ่งเป็นช่องย่อย 9 ช่อง แต่ละช่องจะบอกรายละเอียดในเรื่องนั้น ๆ ของธุรกิจ มีจุดเด่นก็คือช่วยให้ผู้ที่ดู เทมเพลต Business Model Canvas สามารถมองเห็นภาพรวมของธุรกิจในทิศทางเดียวกันรับรู้และเข้าใจได้ พร้อมกัน และยังช่วยในการระดมสมองและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในการพัฒนาธุรกิจให้ดียิ่งขึ้นต่อไป แสดง Business Model : Airbnb แสดงได้ดังภาพที่ 4.5 BANKS BUSINESS MODEL CANVAS ภาพที่ 4.5 Business Model ที่มา /business-model-canvas/ การซื้อขายสินค้าและบริการเป็นสิ่งที่มีความสำคัญของธุรกิจและเป็นธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัลด้วยซึ่งจะ ก่อให้เกิดรายได้เข้าธุรกิจ โดยทำการแยกธุรกิจดิจิทัล ตามแพลตฟอร์มเป็นกลุ่ม ดังต่อไปนี้ 15 6
6.1 กลุ่มโมเดลการแลกเปลี่ยนหรือ Marketplace เช่น Grab Airbnb เป็นต้น ตัวอย่าง Grabมี หลากหลายบริการในแอปพลิเคชั่นเดียว เช่น Grab Taxi GrabCar และ Grabfood เมื่อมีผู้ใช้งานใน แพลตฟอร์มของ Grab เป็นจำนวนมากหนึ่งในรูปแบบนั้นของการหารายได้ที่เป็นนิยมของดิจิทัล แพลตฟอร์มก็ คือ การหารายจากโฆษณา ซึ่ง Grab จะมีบริการ Grab Ads สำหรับธุรกิจทั้งในรูปแบบออฟไลน์ด้วยบริการ in-car Branding และออนไลน์กับบริการ in-App Ad และยังมี GrabPay บริการ รับชำระเงินผ่านบัตรเครดิต และเดบิต ซึ่งต่อยอดเป็นกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (E-Wallet) ได้ Grab Financial Service Asia ร่วมกับ Credit Saison เป็นผู้ให้บริการให้กู้ยืมที่ใหญ่ที่สุด ประเทศญี่ปุ่นที่จะ ทำให้ Grab สามารถให้บริการโนไฟแนนซ์ในภูมิภาคตะวันออกเฉียงใต้เกี่ยวกับการเงินได้ เช่น ให้กู้ยืมเงินแก่ คนขับบริการ ให้กู้ยืมเงินแก่ผู้ประกอบการและธุรกิจขนาดเล็ก รวมถึงผู้บริโภคที่ยังเข้าไม่ถึงบริการของธนาคาร 6.2 กลุ่มโฆษณา เช่น YouTube Instagram Facebook มีรายได้จากการโฆษณาจากกลุ่มธุรกิจแทน ตัวอย่าง Facebook รายได้หลักของบริษัทมาจากโฆษณา (advertising) และมีรายได้ส่วนอื่น ๆ จากกา จ่ายเงิน (payments and other fees) เพียงเล็กน้อย 6.3 กลุ่มค่าธรรมเนียมจากการใช้บริการ เช่น Paypal AllPal รายได้มากจากการเก็บค่าธรรมเนียมใน ระหว่างผู้ซื้อ ผู้ขาย และธนาคาร ตัวอย่าง Paypal AllPal เป็นระบุธุรกิจที่สามารถชำระเงินและโอนเงินผ่าน ทางอินเทอร์เน็ต โดยมีรายได้จากการเก็บค่าธรรมเนียมจากการทำธุรกรรมจ่ายเงินและโอนเงินผ่านทาง อินเทอร์เน็ต 6.4 กลุ่มระบบเก็บค่าสมาชิก ( Subscription) เช่น Netflix iflix HOOQ VIUมีรายได้จาก คิดราคาตามจำนวนการเช่าหนัง เป็นการคิดด้วยระบบสมาชิกรายเดือน (Subscription) ทำให้ผู้บริโภค เช่าหนังได้ไม่จำกัดและไม่ต้องห่วงกับการจะเสียค่าปรับเมื่อไม่ส่งคืนตามกำหนดในระบบแบบเวลาเก่า 16
6.5 กลุ่มฟรีเมียม (Freemium) เช่น Spotify Joox โดยฟรีเมียมเป็นกล ยุทธ์ การตั้งราคาสินค้าหรือบริการ โดยให้บริการโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายแต่จะต้องใช้เงิน (ฟรีเมียม) ในการซื้อฟังก์ชันสงวนไว้ ตัวอย่าง Joox เป็นบริการสตรีมเพลงเพลง สำหรับคนที่ชื่นชอบเพลง โดยผ่านทางสมาตร์โฟน แท็บแล็ต เป็นต้น 6.6 กลุ่มโมเดลทางระบบนิเวศ เช่น แพลตฟอร์มของ IOS และ Android ธุรกรรม รายได้จากการเก็บ ค่าธรรมเนียมที่เกิดจากค่าบริการที่ผู้บริโภคจ่ายให้กับนักพัฒนาแอปพลิเคชัน และผู้สร้าง Content แสดงแพลตฟอร์มของ iOS และ Android แสดงได้ดังภาพที่4.6 ภาพที่4.6 แพลตฟอร์มของ ios และ Android ที่มา: https://acommunity.com.tw/th/ การชำระเงินออนไลน์เป็นธุรกรรมที่สำคัญของธุรกิจและเป็นการอำนวย ความสะดวกแก่กลุ่มลูกค้าและกลุ่มผลิตหรือผู้ให้มีบริการ โดยการชำระเงินทาง ออนไลน์มีหลาหลายประเภทมีรายละเอียดดังนี้ การชำระเงินออนไลน์ 17 7
7.1 การโอนเงิน ป็นบริการโอนเงินจากบัญชีกระแสรายวันหรือบัญชีออมทรัพย์บุคลอื่นต่างธนาคาร ซึ่งเมื่อทำการคีย์ข้อมูลเลขที่บัญชีผู้รับโอน ระบบจะแสดงชื่อผู้รับโอน ระบบจะแสดงชื่อผู้รับโอน จำนวนเงินที่ โอน เลขที่บัญชีผู้รับโอน เวลา และค่า ธรรมเนียมจากบริการจะถูกหักจากบัญชีผู้ที่ทำการโอน 7.2 กระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Wallet) จะอยู่ในรูปแบบของแอพพลิเคชัน ช่วยอำนวย ความสะดวกในการทำธุรกรรมต่าง ๆ เช่น การซื้อสินค้าตามห้างร้าน หรือจะเป็นการซื้อของออนไลน์ หรือ แม้แต่การไปรับประทานอาหาร ช่วยทำให้ประหยัดเวลาและไม่ต้องพกพาเงินสด 7.3 พร้อมเพย์ เป็นระบบที่พัฒนาขึ้นมาเพื่อให้ผู้ใช้งานที่เป็นภาคประชาชนสามารถรับ-จ่ายเงินได้ สะดวกไม่เสียค่าธรรมเนียมเมื่อทำการโอนไม่เกิน5,000 บาท เข้าถึงบริการทางการเงินได้มากขึ้น และมีบริการ เตือนเพื่อจ่าย (Pay Alert) 7.4 บริการชำระบิลข้ามธนาคาร (Cross bank Bill Payment) ปัญหาอย่างหนึ่งที่ภาคธุรกิจ ทีมีการ รับชำระบิลมักพบเจอคือความยุ่งยากในการเปิดบัญชีหลายธนาคารมากขึ้น ด้วยการเปิดบัญชีธนาคาร เพียง ธนาคารเดียว ทำให้เงินที่ได้รับชำระจากลูกค้ารวมอยู่ที่เดียว ช่วยให้มีความคล่องตัวในการบริหารจัดการเงิน และกระทบยอดรายการชำระเงิน อีกทั้งยังทำให้โอกาสในการทำบัญชีผิดพลาด น้อยลงในขณะที่ลูกค้าของ ธุรกิจก็ได้รับความสะดวก มีทางเลือกในการชำระเงินตามใบแจ้งหนี้เพิ่มขึ้น โดยสามารถชำระเงินได้กับทุก ธนาคารพาณิชย์ที่เข้าร่วมระบบ ตามช่องทางที่แต่ละธนาคารให้บริการ 18
7.5 Mobile Payment เป็นธุรกรรมทางการเงินผ่านเครือข่ายเทคโนโลยีไร้สาย โดยการใช้สมาร์ตโฟน ในการโอนเงิน หรือชำระเงินให้แก่ผู้ประกอบการร้านค้าหรือกิจการ รวมทั้งการชำระค่าสินค้าหรือบริการต่าง ๆ บนเครือข่ายระบบอินเทอร์เน็ต องค์ประกอบ Mobile Payment ได้แก่ แหล่งเงิน ที่ผู้ใช้บริการจะต้องเลือกและทำการ สมัครเพื่อเชื่อมโยงเข้ากับสมาร์ตโฟนเพื่อตัดเงินเมื่อ มีการทำรายการ ได้แก่ บัญชีธนาคาร บัตรเครดิต หรือเงินอิเล็กทรอนิกส์ (e-Money) เป็นต้น เทคโนโลยีเครือข่ายไร้สายที่เชื่อมต่อข้อมูลของบริการ Mobile Payment เช่น การส่ง SMS ผ่านเครือข่ายไร้สาย โดยวิธีการ WAP (Wireless Application Protoco) หรือ HITPผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต หรือเทคโนโลยี RFID ซึ่งจะ ใช้เครื่องรับสัญญาณวิทยุระยะใกล้ ณ จุดขาย ส่งข้อมูลไป ยังชิปหรือสมาร์ตการ์ดในสมาร์ตโฟน รูปแบบ Mobile Paymentมีอยู่ในปัจจุบัน ได้แก่ บริการMobile banking ของธนาคารไม่ว่าจะเป็น การ โอนเงินหรือกาชำระค่าสินค้าและบริการ และ บริการ mPay และ True Moneyซึ่งเป็นผู้ให้บริการ e-Moneyทำการผ่านสมาร์ตโฟน 19
20 ธุรกรรมในธุรกิจดิจิทัลมีความสำคัญเนื่องจากเป็นการประกอบกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะด้านธุรกิจและการเงิน เมื่อธุรกิจมีรายได้เข้ามาก็จะได้พัฒนาธุรกิจให้ดียิ่งขึ้น ซึ่งธุรกรรม ในธุรกิจดิจิทัลได้กล่าวถึงการทำธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ว่าเป็นโมเดลทาง ธุรกิจที่สร้างคุณค่าจากการอำนวยความสะดวกให้เกิดการแลกเปลี่ยนระหว่างกลุ่มคนหรือผู้ใช้งาน ตั้งแต่ 2 กลุ่มขึ้นไป การเปรียบเทียบระหว่างธุรกิจแบบดั้งเติมและธุรกิจแบบแพลตฟอร์ม (Platform Business) ว่ามีความแตกต่างกันอย่างไร แพลตฟอร์มโมเดลธุรกิจเป็นระบบนิเวศใหม่ ของธุรกิจแบบแพลตฟอร์มในการหารายได้มีหลากหลายรูปแบบ โมเคลธุรกิจ (Business Model Canvas) ทำให้ทราบว่าบริษัทมีรายละเอียดในด้านต่าง ๆเป็นอย่างไรใน 9 ด้าน ธุรกรรมซื้อขายสิน คำและบริการในธุรกิจดิจิทัลคือลักษณะในการหารายได้ในธุรกิจดิจิทัลการชำระเงินออนไลน์เป็น การอำนวยความสะดวกแก่กลุ่มลูกค้าและกลุ่มผลิตหรือผู้ให้บริการ สรุป