The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Punjab Times, 2023-09-06 05:47:05

Punjab Times September 2023 Edition

gzikp NkJhwz
gzikp
gzikp NkJhwNkJhw
gzikp NkJhw
gzikp
NkJhw
PUNJAB TIMES Monthly


f;vBh s'A gqekfs'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
gqekf
f;vBh
f;vBh s'A gqekfSs gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
nypko
gzikph
wjhBktkoh
s
gfjbk
f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A
THE FIRST PUNJABI INDIAN MONTHLY PUBLISHED FROM SYDNEY, AUSTRALIA
P O Box 8055, Glenmore Park, NSW 2745, Sydney, Australia
MOBILE: 0431 377 716 www.punjabtimes.com.au
Editor: Harpreet Singh, E-mail: [email protected]
Year 24, Edition 3, Australia's Top Leading, Most Popular, Reliable & Successful
free copy
Sydney, September 2023 Punjabi Indian Newspaper
''Dhee Punjab Di'' a spectacular



hit to celebrate Punjabi Culture



























































































Photos by Harjinder Singh - Jindeep Photography
Punjab Times Pty Ltd. Trading as Punjab Times ACN No. 110 708 579


gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
2 2 2 2 2 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
7 ;kb s'A iBwfdB d/ BzpoK s/ y/v oj/
7 ;kb s'A iBwfdB d/ BzpoK s/ y/v oj/ phwkoh Bkb ghVs n"os B/ frBhz
7 ;kb s'A iBwfdB d/ BzpoK s/ y/v oj/
7 ;kb s'A iBwfdB d/ BzpoK s/ y/v oj/
7 ;kb s'A iBwfdB d/ BzpoK s/ y/v oj/
phwkoh Bkb ghVs n"os B/ frBh
phwkoh Bkb ghVs n"os B/ frBh
phwkoh Bkb ghVs n"os B/ frBh
phwkoh Bkb ghVs n"os B/ frBh
y; dh uweh fe;ws, fiZfsnk i?egkN
y; dh uweh fe;ws, fiZfsnk i?egkN
y; dh uweh fe;ws, fiZfsnk i?egkN
Sy; dh uweh fe;ws, fiZfsnk i?egkNy; dh uweh fe;ws, fiZfsnk i?egkN
tobv foekov u pDkJh irQku pDkJh irQk
tobv foekov u pDkJh irQk
tobv foekov
tobv foekov u pDkJh irQk
tobv foekov 'u pDkJh irQk
fBT{:koe (fpT{o') nZieZbQ
B"itkB f;oc fdZy bJh bzph dkVQh
oZyD d/ S"ehB jB. fcbwK 'u dkVQh-
w[ZSK tkb/ jho' B{z d/y e/ T[BQK d/ gqSz;e
th fJj S"e eoB bZr gJ/ jB. e[M
b'e tZy-tZy fvzkJhB pDk e/ b'eK
dk fXnkB nkgD/ tZb fyZud/ jB fit/
A e[M nkgDh dkVQh 'u ozr eotk e/,
go nZi rZb eo oj/ jK nwohek dh
fJe n"os dh, fi; dk Bkw frBhz
tobv foekov ftZu doi j'fJnk j?.
fJ; n"os dk BK n?foB jBheN j?, i'
nwohek d/ fwShrB ;N/N dh ofjD
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ fJe ftnesh B/ pzgo bkNoh fiZsh. T[j 7
tkbh j?.
;kbK s'A bkNoh 'u fe;ws nzwk fojk ;h. ;G s'A fdbu;g T[; dk y/vD dk
n?foB dh T[wo 38 ;kb d/ eohp
sohek fojk, feT[Afe T[j nkgD/ gfotko d/ iBwfdB d/ BzpoK 's/ y/v fojk ;h.
j?. n?foB B/ frBhz tobv foekov
'bZeh cko bkJhc' vokfJzr ftZu nwohek d/ ftz;NB-;b/w d/ gkb e"fvb ihtB
ftZu nkgDk BK doi eotkfJnk j?.
Go gqsh ;kb 25,000 vkbo (20 bZy s'A tZX) dk fJBkw fiZsD ftZu ;cb
n?foB jBheN BK dh fJ; n'os B/
oj/.
brGr 2 ;kbK ftZu nkgDh 11H81
i/s{ e"fvb B/ fejk fe T[j jo o'z BzpoK 's/ y/v fojk ;h. T[; d/ gfotko
fJzu (29H9 ;?ANhwhNo) dkVQh tXk e/
ftZu jo fe;/ d/ iBwfdB d/ tZyo/-tZyo/ Bzpo jB. e"fvb B/ fejk fe T[j
;G s'A bzph dkVQh dk ftSt foekov
nkgDh fe;ws 's/ ftStk; BjhA eo gk fojk ;h ns/ S[o{ ftZu T[; B/ ;'funk fe
s'fVnk ;h. j?okBh dh rZb fJj j? fe
fJj fJZe rbsh iK f;;Nw dh rbsh j' ;edh j?. e"fvb fJzBk y[S ;h fe T[j
fJj e'Jh wod BjhA ;r'A fJj fJe n"os
;koh oks ;"A BjhA ;fenk. T[Zsoh e?o'bhBk n?i{e/SB bkNoh nB[;ko e"fvb B/
j?. T[; B{z g'bhf;;fNe nzve'S f;zvo'w
eoBoftb/ ftZu t?;N wkT[AN/B ;NqhN 's/ 2 vkbo dh fNeN yohdh ;h. T[; B/
j?, i' fe fJZe nfijh ;fEsh j? i'
S[Zeotko d/ vokfJzr ftZu nkgDk fJBkw fiZfsnk.
jkow'Bb n;zs[bB dk ekoB pDdh j?
fiZsh oew gqkgs eoB s'A pknd e"fvb B/ fejk fe T[j j[D nkgD/ xo dk
ns/ fJ; d/ Bshi/ ti'A nfB:fws
G[rskB eo ;edk j?. e"fvb nB[;ko T[;B{z nkgDh pkeh dh fzzdrh bJh iK sK
wkjtkoh, Gko tXDk, pKMgB, ns/
25,000 vkbo gqsh ;kb iK 390,000 vkbo dk ftebg fdZsk frnk ;h.
fznkdk tkb tX ;ed/ jB.
T[;B/ 390,000 avkbo dh u'D ehsh ns/ e[M N?e; eN"shnK s'A pknd 277,879
avkbo (brGr 2 eo'V 31 bZy o[gJ/) xo b? frnk.
vkeNoK B/ n"os d/ ;oho
vkeNoK B/ n"os d/ ;oho 'u'A u'Au'A u'A
vkeNoK B/ n"os d/ ;oho
vkeNoK B/ n"os d/ ;oho u'A
vkeNoK B/ n"os d/ ;oho
fJzNoB?
fJzNoB? Bb :zr Jhe'-jho' ntkov 2Bb :zr Jhe'-jho' ntkov 2 23 d/23 d/
fJzNoB? Bb :zr Jhe'-jho' ntkov 2 23 d/
fJzNoB?
fJzNoB?SBb :zr Jhe'-jho' ntkov 2Bb :zr Jhe'-jho' ntkov 2023 d/23 d/
i//s{nK u gzi Gkosh w[zv/-e[VhnK u gzi Gkosh w[zv/-e[VhnK kwbkwb
i//s{nK
i//s{nK 'u gzi Gkosh w[zv/-e[VhnK u gzi Gkosh w[zv/-e[VhnK Skwbkwb
i//s{nK u gzi Gkosh w[zv/-e[VhnK kwb
i//s{nK
eZfYnk 15 feb' s'A tZX dk f;;N
eZfYnk 15 feb' s'A tZX dk f;;N
eZfYnk 15 feb' s'A tZX dk f;;N
eZfYnk 15 feb' s'A tZX dk f;;N
eZfYnk 15 feb' s'A tZX dk f;;N
bZrk ns/ vkeNoK B/ pknd ftZu T[;
d/ ;oho ftu fJZe tZvh 40 ;?ANhwhNo
(brGr 15H7 fJzu) rZm dh y'i ehsh.
c';No d/ jtkb/ Bkb dZf;nk frnk
fe @fJj rZm pj[s tZvh ;h ns/ T[;
B{z ;kj b?D, ykD ftZu w[Seb j' ojh
;h. T[;B/ nZr/ fejk fe b'e ;'u oj/
;B fe T[j roGtsh j?. jkbKfe
;oioh dk okj pzd ;h. c';No bJh fJj
nk;kB BjhA ;h. fJj gqfefonk 11
wjhfBnK bJh w[bsth eo fdZsh rJh
;h feT[Afe T[; B{z :{e/ dh B?SBb j?bE
;oft;, d/S dh iBse s"o 's/ czv
gqkgs j?bEe/no f;;Nw d[nkok f;;N
B{z jNkT[D bJh T[vhe ;{uh ftZu
oZfynk frnk ;h.
T[BQK 11 wjhfBnK ftZu c';No dk
f;;N tX e/ fJe pZu/ d/ nkeko j'
frnk, fi; dk tzB 35 g"Av (15
feb'rqkw s'A tZX) j' frnk ;h. T[; B{z
nkgDh ukJhbv e/no dh B"eoh th
SZvDh gJh feT[Afe uhzK pj[s w[Seb
j' rJhnK ;B. c';No B/ nzs ftZu p/
fBr f;;N B{z jNkT[D bJh i{B ftZu
tkfSzrNB (fpT{o') Gkos d/ gzi B"itkBK ;D/ d[Bhnk Go d/ 17 B"itkB
b?go';e'fge ;oioh eotkJh. fJ;
tksktoB ekoe[BK B{z 2023 d/ @fJzNoB?SBb :zr Jhe'-jho'@ g[o;eko bJh
d"okB 4H5 xzN/ dh gqfefonk ftu
u[fDnk frnk j?. T[BQK B/ d[Bhnk dhnK e[M ;G s'A tZX dpkn tkbhnK tksktoB
vkeNoK B/ f;;N s'A 16 bhNo sob
u[D"shnK Bkb BfiZmD bJh gfjbedwhnK ehshnK jB. nwohek ;fEs r?o-
eZfYnk. T[;B/ dZf;nk fe @f;;N T[;
bkGekoh ;z;Ek @n?eSB cko B/uo@ B/ fijV/ B"itkB tksktoB ekoe[BK dh
d/ r[od/ Bkb i[V e/ ysoBke irQk 's/
T[BQK d/ :sBK ;dek g[o;eko bJh u'D ehsh j? T[jBK ftu w/om s'A Jhjk
ik fojk ;h. fJj fJZe ;dwk ;h,@.
dhefSs, p?Arb[o{ s'A wkfBnk joSk, BthA fdZbh s'A fBotkB ;'wkBh ns/ wzBs
;oioh s'A pknd c';No dk nkeko 24
e"o ns/ w[zpJh dk eoBt o;s'rh Skwb j?. bzvB (fpT{o') vkeNoK B/ fpqN/B dh i' uwVh, iDB nzrK ns/ nzdo{Bh s'A xZN e/ 18 j' frnk ns/ T[j j[D
'fJzNoB?SBb :zr Jhe'-jho'' ntkov gq'rokw 8 s'A 16 ;kb dh T[wo d/ fJe n"os d/ fYZv 'u'A 15 feb'rqkw s'A nzrK ;w/s ;oho d/ eJh tZy-tZy fJe nkw ihtB ihD d/ :'r j?. fJ;/
pZfunK ns/ nZbQV T[wo d/ B"itkBK B{z fdZsk iKdk j?, fiBQK B/ tksktoD d/ fznkdk tzB dk fJe tZvk f;;N fjZf;nK ftZu pD ;edh j?. fJZe rZm soQK nwohek d/ cb'ohvk ftZu
;G s'A tZX dpkn tkb/ w[ZfdnK B{z jZb eoB bJh ezw ehsk j?. 'fJzNoB?SBb :zr eZfYnk j?, i' T[jBK d/ w[skpe fJzBk dk nkeko fJZe S'Nh E?bh s'A b? e/ sob i?e;Bftb ftu brGr 230
Jhe'-jho'' g[o;eko bJh BktK dh u'D tksktoD ftfrnkB, iht ftfrnkB tZvk ;h fe fJ; Bkb T[j roGtsh gdkoE tkb/ Gkoh p?r sZe tZy-tZy feb'rqkw Gko tkbh 20 ;kbk n"os B/
ns/ f;Zfynk wkfjoK dh fJZe ew/Nh d[nkok ehsh iKdh j?. fJZe whvhnk fobhz Bzo nk ojh ;h. s[jkvh ikDekoh j' ;edk j?. j;gskb ftu ;oioh eokT[D s'A
ftZu fejk frnk fe fgSb/ 20 ;kbK ftZu n?eSB cko B/uo B/ 27 d/SK ns/ 32 bJh dZ; dJhJ/ fe f;;N rmhJ/ tKr f;UGkB c';No (26) B{z wkou pknd nkgD/ tZv/ nzve'S B{z jNk
nwoheh okiK d/ 339 tksktoD BkfJeK B{z ;BwkfBs ehsk j?. sob dh fJZe n;XkoB E?bh j[zdh j?, 2022 ftZu fYZv ftZu dod j'D fdZsk.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
3 3 3 3 3 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
NkJhw
SPECIAL 4 HOUR LONG CRUISE THAT WENT ALL OVER SYDNEY HARBOUR


Photos by Harmohan Walia - Harmohan’s Click
















































































































Sydney (Bureau) The Queen cruise that went all over Sydney Three course buffet lunch, and lives at this once a year special Entertainment team for putting
of Cruises, Vasu Rawat, held harbour. a DJ on each deck of the Three event. together such a great event to
another fantastic party sailing Amazing performances, floor ship, every single person Congratulations Vasu, Badal, keep us all entertained. We
the seas in a special 4 Hour long dances, full entertainment, a attending had the time of their and everyone on the Pari can’t wait for the next one!


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw
4 4 4 4 4 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
kdh nzd'bB Bkb i[fVnk bzvB dk
kdh nzd'bB Bkb i[fVnk bzvB dk
kdh nzd'bB Bkb i[fVnk bzvB dk
n"os B/ J/bhnB tor/ pZu/ B{z fdZsk
n"os B/ J/bhnB tor/ pZu/ B{z fdZsk
n"os B/ J/bhnB tor/ pZu/ B{z fdZsk nk nk nk nk nkzkdh nzd'bB Bkb i[fVnk bzvB dkkdh nzd'bB Bkb i[fVnk bzvB dk
n"os B/ J/bhnB tor/ pZu/ B{z fdZsk
n"os B/ J/bhnB tor/ pZu/ B{z fdZsk
iBw, vkeNo th ofj rJ/ j?okB fJfsjk;e fJzvhnk ebZp j't/rk pzd
iBw, vkeNo th ofj rJ/ j?okB
iBw, vkeNo th ofj rJ/ j?okB
iBw, vkeNo th ofj rJ/ j?okB
iBw, vkeNo th ofj rJ/ j?okB
fJfsjk;e fJzvhnk ebZp j't/rk pzd
fJfsjk;e fJzvhnk ebZp j't/rk pzd
fJfsjk;e fJzvhnk ebZp j't/rk pzd
fJfsjk;e fJzvhnk ebZp j't/rk pzd
fe n;hA Gkoh wB Bkb fJzvhnk ebZp
B{z pzd eoB dk n?bkB eod/ jK. fJ; B{z
17 ;szpo B{z nkyoh tko nkw b'eK
bJh y'fbQnk ikt/rk.
fJzvhnk ebZp dhnK iVQK
fJzvhnk bhr Bkb i[VhnK j'JhnK
jB, fi; B/ fpqfNS Sk;B s'A Gkos dh
nkzkdh bJh fpqN/B ftZu w[fjzw ubkJh
;h. feqSBk w/BB, i' pknd ftZu fpqN/
B ftZu Gkos d/ gfjb/ jkJh efwSBo
pD/, ebZp d/ ;z;Ekge w?ApoK ftZu'A ;B.
1946 ftZu fJZe Gkosh o?;N'o?AN ti'A
;Ekfgs, fJzvhnk ebZp ;Nq?Av wkor
's/ 26 ewfonK tkb/ ;Nq?Av eKNhB?ANb
j'Nb dh gfjbh wzfzb 's/ ;fEs j?.
fJj djkfenK s'A rkjeK B{z pNo fueB
ns/ w;kbk v';k tor/ Gkosh getkB
;ot eo fojk j? ns/ bzvB d/ J/ShnB
BthA fdZbh (fpT{o') fJe n"os id'A nkgD/ pZu/ B{z iBw fdzdh j? sK fJe wK
GkJhuko/ d/ fdbK ftZu fJZe ftS/S
d/ o{g 'u T[;dk th iBw j[zdk j? ns/ T[;dk pZuk T[; bJh ;G s'A nfjw j' iKdk
bzvB (fpT{o') bzvB dk fJfsjk;e Ykj[D fto[ZX bVkJh fiZsh ;h, go ;EkB oZydk j?. eKro; d/ ;z;d w?Apo
j?. pZuk ukj/ fij'-fijk wozh j't/ wK jw/Sk T[;B{z nkgD/ ;hB/ Bkb brkT[Adh j?
fJzvhnk ebZp, fi; B/ nkzkdh j[D fJwkos d/ wkbeK B/ T[BQK B{z fJ;dh SSh Eo{o B/ nkgD/ gZsoeko fgsk
go T[E/ jh wK nzdo' N[ZN iKdh j? id'A T[;dh n"bkd nihp'rohp phwkoh iK fco
nzd'bB d"okB thHe/H feqSBk w/BB ns/ EK fJZe brzoh j'Nb pDkT[D bJh uzdoB Eo{o d/ fJfsjk;e fJzvhnk
sebhc d/ Bkb d[Bhnk 'u nkgD/ edw oZy/. nfijk jh fJe wkwbk ;kjwD/
eJh j'oK ;w/s okSNotkdhnK bJh B'fN; ikoh ehs/ jB. ebZp Bkb i[V/ j'D d/ wZd/Bzo ;'Sb
nkfJnk j? fi; ftu fJe pZu/ dk iBw poE fvc?eN d/ Bkb j'fJnk j? fi;B{z b?
whfNzr d/ w?dkB ti'A ezw ehsk ;h, gq'gokJhNo :kdrko wkoeo ns/ whvhnk 's/ fJ; B{z pzd eoB d/ n?bkB
e/ ;'Sb whvhnk 's/ pj[s uouk j' ojh j?.
nkgD/ pzd j'D fto[ZX ;kbK s'A uZbh T[BQK dh Xh fco'zk B/ ebZp dh j'Ad 's/ d[Zy gqrN ehsk j?. T[; B/ ;'Sb
don;b ;'Sb whvhnk 's/ J/bhnB tor/w pZu/ d/ iBw tkbh thvhU s/zh
ekB{zBh bVkJh jko frnk j?, fi; ekfJw oZyD bJh nkgD/ ;zxoS d/ fjZ;/ whvhnk gb/Nckow 'n?e;' 's/ fbfynk
Bkb tkfJob j' ojh j?. fJj thvhU Btizw/ pZu/ dh j?. fJzM brdk j? fe pZuk
ekoB T[; 's/ skbk bZr ikt/rk. ti'A ';/t fJzvhnk ebZp' w[fjzw dh fe @fJ; d/ ;z;EkgeK ftZu'A fJZe d/
fe;/ rzGho iZdh phwkoh dk fSeko j'fJnk j? go thvhU pj[s ysoBke fijh j?.
bzvB dh ;Nq?Av ;NqhN d/ e/Ado ftZu S[o{nks ehsh ;h. jkbKfe fJwkos d/ g[Zso d/ o{g ftZu w?A fJZe nfij/ ;EkB
nfijk brdk j? fe pZuk g{oh soQK Bkb ;hw?AN Bkb fbZpfVnk j'fJnk j? ns/
;fEs fJzvhnk ebZp d/ wkbeK B/ e[M wkbeK tZb'A B'fN; fwbD s'A pknd B{z pzd eoB d/ c?;b/ s'A d[yh jK, fi;
T[;dh uwVh ;hw?AN torh brdh j?. pZu/ d/ ;oho 's/ eJh so/VK th Bzo nk
;kb gfjbK fJ; fJfsjk;e whfNzr T[BQK ebZp B{z pzd eoB dk n?bkB eo B/ brGr fszB u"EkJh ;dh s'A pj[s
ojhnK jB. T[;dhnK nZyK ns/ w{zj bkb j?.
;EkB ns/ ykD-ghD tkb/ ;EkB B{z fdZsk j?. :kdrko ns/ fco'zk B/ fejk ;ko/ GkoshnK dh ;/tk ehsh.
pZuk fJedw J/bhnB tork bZr fojk j?. fJ; thvhU B{z d/yD s'A pknd
vkeNo th j?okB ofj rJ/. don;b pZu/ B{z 'jkob/e[fJB fJuEhUf;;' BK dh fJe
iZdh phwkoh j?. fJj phwkoh uwVh B{z p[oh soQK gqGkfts eo fdzdh j?.
nwohek B/ fJe fdB u fvg'oNu fvg'oN
nwohek B/ fJe fdB u fvg'oN
nwohek B/ fJe fdB u fvg'oN
nwohek B/ fJe fdB
nwohek B/ fJe fdB 'u fvg'oN
gzikp dh fJ; Xh B/ nwohek
gzikp dh fJ; Xh B/ nwohek u ehsk BK o" B,
gzikp dh fJ; Xh B/ nwohek u ehsk BK o"
gzikp dh fJ; Xh B/ nwohek u ehsk BK o"u ehsk BK o"
gzikp dh fJ; Xh B/ nwohek 'u ehsk BK o"SB, B,B, B,
ehs/ 21 Gkosh ftfdnkoEh
ehs/ 21 Gkosh ftfdnkoEh
ehs/ 21 Gkosh ftfdnkoEh
ehs/ 21 Gkosh ftfdnkoEh
ehs/ 21 Gkosh ftfdnkoEh
gkfJbN pD tXkfJnk gzikphnK dk wkD
gkfJbN pD tXkfJnk gzikphnK dk wkD ftfdnkoEhnK B/ dZf;nk fe T[BQK B{z
gkfJbN pD tXkfJnk gzikphnK dk wkD
gkfJbN pD tXkfJnk gzikphnK dk wkD
gkfJbN pD tXkfJnk gzikphnK dk wkD
fJ; pko/ b'VhAdh ikDekoh BjhA fdZsh
rJh fe T[BQK B{z tkg; feT[A G/fink
frnk ns/ fJj wzfBnk frnk fe fJ;
dk T[BQK d/ thzk d;skt/zK Bkb e'Jh
;pzX j?. e[M ftfdnkoEhnK B/ fejk
fe T[BQK d/ c'B ns/ fJZE'A sZe fe
tN;n?g u?N th u?Ze ehs/ rJ/.
dZf;nk ik fojk j? fe
ftfdnkoEhnK s'A T[BQK dh f;Zfynk,
thzk fJzNoftT{, ;bkjekoK s'A dkybk
wdd pko/ g[ZSfrZS ehsh rJh ns/
nrb/ fdB J/no fJzvhnk dh T[vkD
's/ fdZbh bJh fpmkJ/ ikD sZe
fjok;s ftZu oZfynk frnk. fvg'oN
ehs/ rJ/ eJh ftfdnkoEh, d;skt/
zK dh xkN ns/ pekfJnk nfXekos
gqfefonk ekoB efEs s"o 's/ fJzdok
rKXh nzsookSNoh jtkJh nZv/, fdZbh
's/ c;/ j'J/ jB.ftfdnkoEhnK B/ d'S
bkfJnk fe nkJh;hJh nfXekohnK dk
otZJhnk wBwkBh ;h ns/ d{sxo ns/
:{Bhtof;Nh s'A ;ko/ b'VhAd/ d;skt/
zK j'D d/ pkti{d T[j itkpd/j BjhA
;B.
j'oBK B/ fejk fe T[BQK B{z SKsh
fBT{:koe (fpT{o') nwohek s'A fJe g{ohnK ehshnK ;B ns/ fco T[j T[Zu Bkb ub/ ikD bJh fejk frnk ;h
NKvk T[Vw[V (fpT{o') NKvk T[Vw[V dh ofjD tkbh B{zj rrBdhg e"o jho
tZvh ypo ;kjwD/ nkJh j?. ypo f;Zfynk bJh nkgD/ ekbiK ftZu ns/ fJsokz eoB 's/ rzGho ekB{zBh
nwohek ftu gkfJbN pDh j?. ftd/S dh Xosh 's/ Bkw o"SB eoB tkbh fJ;
w[skpe nwohek s'A fJZe fdB ftZu gVQB bJh nwohek gj[zu/ ;B. ekotkJh dh u/sktBh fdZsh rJh ;h.
gzikpD dk nZi nkgD/ ;j[o/ xo gj[zuD 's/ gfotko tZb'A y[ShnK Bkb ;tkrs
21 Gkosh ftfdnkoEhnK B{z fvg'oN T[ZXo fJwhrq/SB nfXekohnK B/ e[M ftfdnkoEhnK B/ fejk fe T[j
ehsk frnk. t/tz j;gskb d/ vkHr[oi's f;zx gkpbk dh gsBh rrBdhg jho
wsbp d/S tkg; G/i fdZsk frnk. T[BQK d/ d;skt/zK dh iKu eoB s'A fijVhnK ;XkoB :{Bhtof;NhnK ftu
:{BkfJN/v n?e;gq?; w/;k J/nobkJhB nwohek ftu gkfJbN ti'A v'w/;fNe cbkfJzr
fog'oNK nB[;ko fJjBK ftfdnkoEhnK pknd T[BQK B{z e[M ;w/A bJh fjok;s gVQkJh bJh rJ/, T[jBK ftu fw;{oh
gkfJbN bkfJ;?A; fwb frnk j? .
ftu'A fJe doiB s/br{ ftfdnkoEh 'u oZy e/ tkg; G/i fdZsk. fJBQK 'u'A ns/ dZyDh ve'Nk okiK dhnK
fJ; w"e/ NKvk gj[zuD 's/ rrBdhg jho dk T[;d/ ;j[ok oSgkb ihs f;zx,
jB, i' wk;No e'o; bJh nwohek gj[zu/ fznkdkso nNbKNk, fSekr' ns/ ;?B :{Bhtof;NhnK th Skwb jB. d[yh
;Z; gowihs e"o, i/m vkHbtgqhs f;zx gkpbk ns/ j'oBK gfotkfoe w?ApoK
;B. s/br{ okiK d/ ftfdnkoEhnK coKf;;e' jtkJh nZfvnK 's/ T[so/ ftfdnkoEh ;w/A, g?;/ ns/ GftZy d/
gowihs f;zx, vkHr[ogqhs e"o, fgqz;hgb wBihs f;zx, Bti's f;zx, oDdhg
ftZu'A e[M B/ dkntk ehsk fe T[BQK B/ ;B. whvhnk fog'oN w[skpe fJj tZv/ B[e;kB ns/ d/S fBekbk fdZs/
f;zx, ;[fozdo e"o, vkHnfwqsgkb, pbftzdo e"o B/ ;tkrs eod/ j'J/ T[;dh
thzk dhnK ;kohnK gqfefonktK ekotkJh 16 nr;s B{z ehsh rJh. ikD d/ BshfinK pko/ fuzss jB.
gqkgsh 's/ wkD iskfJnk j?.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
5 5 5 5 5 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw


gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
6 6 6 6 6 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
fBT{
fBT{ hb?Av u gzikph w{b dk ftnesh
fBT{
fBT{ hb?Av hb?Av u gzikph w{b dk ftneshu gzikph w{b dk ftnesh
u gzikph w{b dk ftnesh
fBT{zhb?Av 'u gzikph w{b dk ftnesh
hb?Av
uzdo:kB-3 dh uzB s/ ;cb b?Afvzr wro'A
uzdo:kB-3 dh uzB s/ ;cb b?Afvzr wro'A
uzdo:kB-3 dh uzB s/ ;cb b?Afvzr wro'A
uzdo:kB-3 dh uzB s/ ;cb b?Afvzr wro'A
uzdo:kB-3 dh uzB s/ ;cb b?Afvzr wro'A
bV/rk gkobhw?AN dhnK u'DK
bV/rk gkobhw?AN dhnK u'DK
bV/rk gkobhw?AN dhnK u'DK
bV/rk gkobhw?AN dhnK u'DK
bV/rk gkobhw?AN dhnK u'DK
fJ;o' w[yh p'b/- w[
fJ;o' w[yh p'b/- w[ eb j? i pks dZ;Dk
fJ;o' w[yh p'b/- w[ eb j? ieb j? i pks dZ;Dkpks dZ;Dk
fJ;o' w[yh p'b/- w[
eb j? i
fJ;o' w[yh p'b/- w[Seb j? izpks dZ;Dk
pks dZ;Dk
70 fvroh 's/ j?. ;{oi s'A xZN o"SBh
j'D d/ ;pzX 'u dZyDh Xo[t B{z fJe
yk; bkG j?, fi; s'A tZX ftfrnkBe
;wZroh j'D dh ;zGktBk j?. uzdowk
's/ ezw eo oj/ ftfrnkBhnK B/ dZyDh
Xo[t ftu pj[s fdbu;gh ftykJh
feT[Afe wB[Zy T[ZE/ p;sh pDkT[Dk
ukj[zd/ jB ns/ fco T[; s'A nZr/ dh
:ksok eoBk ukj[zd/ jB, fJ; bJh n;hA
dZyDh Xo[t ftu fJ; irQk B{z u[fDnk
j?.
uzB dh ;sQk 's/ g[Zi/ uzdo:kB-3
fwSB d/ b?Avo 'fteow' s'A o'to
'gqfrnkB' pkjo fBeb nkfJnk j? ns/
fJj j[D uzBQ dh ;sQk 's/ x[zw/rk. fJ;o'
B/ fJ; dh ikDekoh fdZsh j?. Gkosh
BthA fdZbh (fpT{o') fwSB w{B wro'A fJ;o' w[yh n?Z;H ;'wBkE B/ g[bkV y'i ;zrmB (fJ;o') B/ NthN
:kBh fe uzdo:kB-3 B/ fJfsjk; ou nkgDhnK GktBktK B{z zkjo eofdnK eoe/ fbfynk, @uzdo:kB-3 o'toL 'w/
fdZsk j?. uzdo:kB-3 fwSB uzB d/ dZf;nk fe wB 's/ eh phsh, fJ; dk v fJB fJzvhnk - w/v cko w{B.
dZyDh Xo[t 's/ b?Avo 'fteow' ns/ toDB eoBk pj[s w[Seb j?. fJj y[Sh uzdo:kB-3 dk o'to b?Avo s'A pkjo
o'to 'gqfrnkB' Bkb b?Z; j' ;edh j?, fJj T[gbZpXh dk ;ko j' fBeb nkfJnk j?. Gkos B/ ehsh uzBQ
;cbskg{ote edw oZy u[Zek j?. Gkos, ;edk j? ns/ :'rdkB gkT[D tkb/ ;ko/ 's/ ;?o !' nfXekos ;{soK B/ gfjbK
nkeb?Av (fpT{o') fBT{zhb?Av dh ftZsh okiXkBh nkeb?Av Sfjo d/ fBtk;h jh b?Avo 'fteow' s'A o'to 'gqfrnkB'
uzdowk d/ dZyDh Xo[t 's/ ;kcN b?Afvzr b'eK B{z XzBtkd j' ;edk j?.
Bts/i ozXktk g/Bw?Uo-T[Nkj{j{ y/so s'A B?SBb gkoNh d/ T[whdtko ti'A u'D eokT[D tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/S fJ;o' w[yh B/ fejk fe n;hA dZyDh d/ ;cbskg{ote pkjo fBebD dh
bVB ik oj/ jB. T[j nkgD/ jbe/ ftu fgSb/ 2 djke/ s'A b'eK dh ;/tk ftu
pD frnk j?. T[ZE/ jh fJ; ;cbsk Xo[t d/ B/V/ gj[zu rJ/ jK, i' bZrGr g[SNh eo fdZsh ;h.
ftZuo oj/ jB. Bts/i ozXktk B/ nkeb?Av :{Bhtof;Nh s'A gVQkJh eoe/ tZy'-
tZyo/ ekog'o/N ndkfonK ftu B"eoh ehsh ns/ j[D w"i{dk ;w/A ftu T[j ;EkBe
owk B/ tXkfJnk Gkos dk wkD, fJNbh u pfDnk gkfJbN
owk B/ tXkfJnk Gkos dk wkD, fJNbh u pfDnk gkfJbN
nfG nfG nfG nfG nfGS/e /e /e /e /e Sowk B/ tXkfJnk Gkos dk wkD, fJNbh u pfDnk gkfJbNowk B/ tXkfJnk Gkos dk wkD, fJNbh u pfDnk gkfJbN
gzikph o/vhU ;N/SB d/ w[y ;zukbe jB. owk B/ tXkfJnk Gkos dk wkD, fJNbh u pfDnk gkfJbN
ozXktk gfotko B{z fBT{zhb?Av ftu nkfJnK 100 s'A tZX ;kb j' rJ/ jB.
fJjBK d/ gVQdkdk ih B/ ;zB 1920 ftu gzikp s'A gotk; ehsk ns/ fJE/ nke/
jfonkDk (fpT{o') Gkosh f;oc Gkos ftu jh BjhA
y/shpkVh eoe/ nkgDk ihtB r[ikfonk. nfijk xZN jh d/yD B{z fwbdk j? go
;r'A ftd/SK ftu th nkgD/ fdqV ;zebg, gqfsGk, ebk-
fJ; gfotko B/ gzikph fto;/ B{z fJ; soQK ;zGkb e/ oZfynk j'fJnk j?, fi; Bkb
j[Bo ns/ fBg[zBsk Bkb jo y/so ftu ;cbsk dhnK f;yoK
nZi gzith ghVQh d/ gfotkfoe w?Apo th otkBrh Bkb gzikph GkSk ftu ;zuko
B{z S{j oj/ jB ns/ d/S dk wkD tXk oj/ jB. nfijk jh
eod/ jB.
e[M eo fdykfJnk j? nfGS/e Sowk B/, fi; B/ Gkos dk
r"ot s/ wkD tXkfJnk j?. fJNbh ftu nfGS/e Sowk
gzikp dk g[Zs nwBgqhs f;zx fB
gzikp dk g[Zs nwBgqhs f;zx fBSkB/pk kB/pkkB/pk kB/pkzh h h h 'u uu u
gzikp dk g[Zs nwBgqhs f;zx fB kB/pk h u g[Zso ofizdo gkb Sowk, fgzv iwS/o ufmnkb,
gzikp dk g[Zs nwBgqhs f;zx fB
gzikp dk g[Zs nwBgqhs f;zx fB
rVQdhtkbk (fzbQk j[fSnkog[o) jkb tk;h B{z J/no v'b'fwNh
b[cEkB;k ro[Zg 'u gkfJbN fB:[es ehsk frnk j?.
pfDnk ft nfGS/e Sowk ;pzXh nS'e Sowk jfonkDk B/ dZf;nk
pfDnk ft t u?AghnB, y/v wzsoh B/ fdZsh tXkJht u?AghnB, y/v wzsoh B/ fdZsh tXkJh
pfDnk ft t u?AghnB, y/v wzsoh B/ fdZsh tXkJh
pfDnk ftSt u?AghnB, y/v wzsoh B/ fdZsh tXkJht u?AghnB, y/v wzsoh B/ fdZsh tXkJh
pfDnk ft
fe nfGS/e B/ fwvb ;e{b s'A pknd nkgDh ;koh f;Zfynk
ns/ f;ybkJh fJNbh ftu ;ys fwjBs, brB ns/
;wofgs GktBk Bkb g{oh ehsh ns/ nkgD/ ihtB d/
NhfunK B{z gqkgs ehsk ns/ Gkos dk BK o"SB ehsk. j[D
T[; B{z fJzNoB?SBb J/no bkJhB 'u fB:[es ehsk frnk
j?. nfGS/e Sowk dh fJNbh ftu gkfJbN dh fB:[esh B{z
b? e/ Gkos ftu ofjzd/ foSs/dkoK, d';sK s/ fwZsoK ftu
Gkoh y[Sh gkJh ik ojh j?. nfGS/e Sowk B/ fJNbh ftu
nkgDh gkfJbN n;kJhBw?AN Bkb Gkos dk wkD tXkfJnk
j?.
ibzXo dh eztbgqhs e"o B/ tXkfJnk wkD, e?B/vk u pDh tehbu pDh tehb
ibzXo dh eztbgqhs e"o B/ tXkfJnk wkD, e?B/vk
ibzXo dh eztbgqhs e"o B/ tXkfJnk wkD, e?B/vk
ibzXo dh eztbgqhs e"o B/ tXkfJnk wkD, e?B/vk u pDh tehb
ibzXo dh eztbgqhs e"o B/ tXkfJnk wkD, e?B/vk 'u pDh tehbu pDh tehb
N'oKN' (fpT{o') ibzXo dh ofjD tkbh
eztbgqhs e"o nB/ik B/ e?B/vk ftu
GkJhuko/ dk wkD tXkfJnk j?. eztbgqhs
e"o e?B/vk d/ fpqfNS e'bzphnk ftZu tehb
pD rJh j?. T[;B/ nkgDh gfjbh e'fSS
ftZu pko dh gqhfynk gk; ehsh. phs/
fdB T[;B/ p?fo;No ns/ ;kbhf;NoK dh
;j[z u[Zeh. j[D T[j c?fwbh bkn ns/
iBob fbNhr/SB d/ y/so ftZu nfGnk;
eo/rh.
eztbgqhs e"o B/ fJ; ;pzXh fJe g';N
th S/no ehsh j?. g';N ftu T[; B/
uzvhrVQ (fpT{o') gfNnkbk d/ T[ZGod/ fBSkB/pkz nwBgqhs f;zx B/ pke{ fty/ fbfynk fe w?B{z fJj dZ;fdnK y[Sh j' ojh
uZb ojh nkJhHn?Z;Hn?Z;Hn?ZcH ftSt u?AghnBfSg ftu g[oSK d/ ;N?Avov fg;Nb j? fe w?A e/N; c'ov ;'b ns/ Jhghgh
Jht?AN ftu 577 ;e'o Bkb ;'B/ dk swrk fiZfsnk. ftSt u?AghnBfSg ftu n?ZbHn?ZbHghH s'A n?;';hJ/N tehb ti'A
Gkos tZb'A fiZfsnk fJj gzitK ;'B swrk j?. nj[dk ;zGkb ojh jK. fJZE/ dZ; dJhJ/ fe
gzikp d/ y/v wzsoh r[owhs f;zx whs j/no B/ ftSt u?AghnB pD/ nwBgqhs eztbgqhs e"o B/ fd okiht rKXh B?SBb
f;zx B{z w[pkoepkd fdZsh j?. T[BQK fejk fe S'Nh T[wo ftZu tZvh gqkgsh eoe/ :{Bhtof;Nh nkc bkn, gfNnkbk s'A
;{p/ ns/ d/S dk Bkw o"SB ehsk.T[BQK fejk fe w[Zy wzsoh ;H Grtzs f;zx wkB phHJ/H, n?ZbHn?ZbHphH (nkBo) ehsh. T[;
dh nrtkJh tkbh ;oeko fyvkohnK B{z e"wKsoh gZXo sZe fbikD bJh ftS/; B/ NkNk fJz;NhfuT{N nkc ;'Sb ;kfJz;
stZi'A d/ ojh j? sK i' tZX s'A tZX fyvkoh ;{p/ dk Bkw o"SB eoB. nwBgqhs s'A wk;No nkc bkn dh fvroh ehsh.
f;zx B/ fgZS/ fij/ iowBh fty/ i{Bhno ftSt eZg ftZu ;'B swrk fiZfsnk fco T[; B/ ghNo J/H nbkov nkc bkn
;h. y/v wzsoh B/ nwBgqhs f;zx d/ e'u nze[S Gkodtki ns/ T[; d/ wkfgnK B{z n?N :{ph;h s'A th wk;No nkc bkn dh
fJ; gqkgsh bJh w[pkoeK fdZshnK. fvroh ehsh.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw
7 7 7 7 7 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323




































































































India Independence day celebrated by Little India Harris Park

Business Association Inc. (LIHPBA) at the Little India Precinct. The


event was a great success put together by Sanjay Deshwal, Nitin

Shukla, Nitin Setia, Samiksha Sangghvi, Raj Kulfi, Vipin Punia, Raj

Sagwal, and the entire team of LIHPBA. The event was proudly


supported by many local business across the Little India Precinct

and all those attending had a great time.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp NkJhw
8 8 8 8 8 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
q'wDh ew/Nh B/ ;qh dopko ;kfjp nkT[D tkbh ;zrs dh ;j{bs bJh u[Zfenk fJj edw
q'wDh ew/Nh B/ ;qh dopko ;kfjp nkT[D tkbh ;zrs dh ;j{bs bJh u[Zfenk fJj edw
q'wDh ew/Nh B/ ;qh dopko ;kfjp nkT[D tkbh ;zrs dh ;j{bs bJh u[Zfenk fJj edw
;g/;n?e; d/ oke/N okjhA 4 d/ K d/ 4 g[bkV Sq'wDh ew/Nh B/ ;qh dopko ;kfjp nkT[D tkbh ;zrs dh ;j{bs bJh u[Zfenk fJj edwq'wDh ew/Nh B/ ;qh dopko ;kfjp nkT[D tkbh ;zrs dh ;j{bs bJh u[Zfenk fJj edw
;g/;n?e; d/ oke/N okjhA 4 d/
;g/;n?e; d/ oke/N okjhA 4 d/ K d/ 4 g[bkV
;g/;n?e; d/ oke/N okjhA 4 d/ K d/ 4 g[bkVK d/ 4 g[bkV
;g/;n?e; d/ oke/N okjhA 4 d/SK d/ 4 g[bkV
;kfjp d/ fJfsjk; s'A ikD{ eotkT[D
:ksoh nzsook Noh g[bkV ;N/ B bJh otkBk bJh ;qh dopko ;kfjp dh gfoeowk 'u
:ksoh nzsook Noh g[bkV ;N/Noh g[bkV ;N/ B bJh otkBkB bJh otkBk
:ksoh nzsook Noh g[bkV ;N/ B bJh otkBk
:ksoh nzsook
:ksoh nzsookSNoh g[bkV ;N/SB bJh otkBk
jo ;w/A fszB rkJhv skfJBks ehs/
rJ/ jB. fJj rkJhv r?o-f;Zy
SoXkb{nK d/ Bkb-Bkb ftd/S s'A nkJ/
r?o-GkoshnK B{z w[cs ftu ;/tktK
w[jZJhnk eotkT[Ad/ jB.
b'V g?D 's/ fJj rkJhv Bkb uZb
e/ gfoeowk ftubhnK fJfsjk;e
fJwkosK dh ikDekoh th gqdkB eod/
jB. ;qh dopko ;kfjp s/ f;Zy Xow
pko/ ikDekoh d/D d/ Bkb-Bkb fJj
rkJhv fjzdh s/ nzro/zh dk w[cs fbNo/
uo th fdzd/ jB. fJ;/ soQK ;qh dopko
;kfjp ;w{j ftu ;oK ;qh r[o{ okwdk;
ns/ xzNkxo pkjh 's/ ;jkfJsk e/Ado
th pDkJ/ rJ/ jB. fJBQK ;jkfJsk e/
AdoK ftu cokN/dko nzro/zh p'b e/ ;qh
dopko ;kfjp nkJ/ SoXkb{nK dh ;/
tk eo oj/ jB.
fJ; ;pzXh j'o th ikDekoh
fdzfdnK ;{uBk nfXekoh nzfwqsgkb
e/g e?Bkt/ob (fpT{o') 4 d/SK d/ 4 g[bkV :ksoh SBhtko B{z ;g/;n?e; d/
f;zx B/ dZf;nk fe Sq'wDh ew/Nh gqXkB
oke/N okjhA nzsookSNoh g[bkV ;N/SB bJh otkBk j'J/. T[j nkgD/ ;g/;n?e;
n?vt'e/N jofizdo f;zx Xkwh dh
e?g;{b okjhA g[bkV ;N/SB gj[zu ikDr/, fiZE/ T[j wkou s'A ofj oj/ 4 g[bkV
d{onzd/Sh ;'u ;dek jh nZi n;hA tZX
:ksohnK dh EK b?Dr/. 'e?B/vh ;g/; ;?ANo s'A nwohek dh g[bkV J/iz;h Bk;k dh
nzfwqs;o (fpT{o') ;Zuyzv ;qh ;?bkBhnK B{z ikDekoh gqdkB eod/ jB. s'A tZX ;zrs B{z f;Zy Xow, f;Zy
fJe g[bkV :ksoh Bkb v?Bwkoe, ikgkB ns/ o{; d/ :ksohnK B/ T[vkD Goh.
jfowzdo ;kfjp fty/ d/SK-ftd/SK s'A fJE/ fJj th dZ;D:'r j? fe fJj fJfsjk; s/ f;Zy f;XKs s'A fJbktk
nfXekohnK B/ dZf;nk fe fJj nwohek dh gfjbh bKfuzr j?, fi; ftu
doSB-fJSBkB eoB bJh nkT[D ;ko/ jh g';N rq?i{J/N (n?ZwH J/H) B"itkB ;qh dopko ;kfjp d/ fJfsjk; pko/
g[bkV :kB dh jo ;hN 's/ tZy-tZy d/S d/ g[bkV :ksoh p?m/ ;B. fJ; s'A gfjbK
tkbhnK ;zrsK B{z f;Zy Xow, f;Zy jB. fJBQK 'u'A e[M fJe sK vpb n?ZwH ikDekoh gqdkB eoB ftu ;cb oj/
sZe Bk;k, ;g/;n?e; :kB ftu 2 iK 3 g[bkV :ksohnK B{z Skwb eodk ;h.
fJfsjk; s/ f;Zy f;XKs d/ Bkb-Bkb J/H th jB. Sq'wDh r[od[nkok gqpzXe ew/ jK. 13 rkJhvK d/ Bkb-Bkb ;{uBk
Bk;k dh g[bkV :ksoh i?;whB w'xp/B B/ n"ofpN s'A ;zd/S G/fink, 'n;hA fJe
;qh dopko ;kfjp d/ fJfsjk; dh Nh d/ gqXkB n?vt'e/N jofizdo f;zx e/Ado ftu skfJBks 6 nfXekoh th
;KM/ fwSB 's/ ik ojh fJei[ZN Nhw jK.'
ikDekoh d/D bJh Sq'wDh ew/Nh B/ Xkwh d/ ekoiekb ftu fbnk frnk ;zrs dh ;/tk bJh jkzo jB. T[BQK
gfjbedwh eofdnK 13 rkJhv Gosh fJj c?;bk fJe whb gZEo ;kps j' fojk fejk fe ed/-ed/ ;'Sb whvhnk ns/
ehs/ rJ/ jB. fJj ;ko/ rkJhv ;{uBk j?. d/S-ftd/S s'A nkJh r?o-f;Zy ;zrs j'o gquko ;kXBK okjhA f;Zy Xow pko/
j;gskb
j;gskb u'A u'oh j'fJnk g[Zs 42 ;kb
j;gskb u'A u'oh j'fJnk g[Zs 42 ;kbu'A u'oh j'fJnk g[Zs 42 ;kb
j;gskb u'A u'oh j'fJnk g[Zs 42 ;kb nfXekoh nzfwqsgkb f;zx dh B{z fjzdh ftu f;Zy Xow, f;Zy fJfsjk; e{V gquko ehsk iKdk j?. n;hA T[;
j;gskb 'u'A u'oh j'fJnk g[Zs 42 ;kb
nrtkJh s/ d/y-o/y j/m nkJ/ s/ f;Zy f;XKs d/ Bkb-Bkb ;qh dopko fwZE B{z th s'VB ftu ;cb j' oj/ jK.
pknd wK B{z fwfbnk, G[ZpK wko o'J/ nkT{Nb[Ze ro[Zg B/ fobh ehsh f;Zy n?Av w'dh feskpl Gkigk gqXkB BZvk B/ ejhnK fJj rZbK ehsh f;Zy n?Av w'dh feskpl Gkigk gqXkB BZvk B/ ejhnK fJj rZbK
pknd wK B{z fwfbnk, G[ZpK wko o'J/
pknd wK B{z fwfbnk, G[ZpK wko o'J/
pknd wK B{z fwfbnk, G[ZpK wko o'J/
pknd wK B{z fwfbnk, G[ZpK wko o'J/
nkT{Nb[Ze ro[Zg B/ fobh
nkT{Nb[Ze ro[Zg B/ fobh
nkT{Nb[Ze ro[Zg B/ fobh ehsh f;Zy n?Av w'dh feskpl Gkigk gqXkB BZvk B/ ejhnK fJj rZbK
ehsh f;Zy n?Av w'dh feskpl Gkigk gqXkB BZvk B/ ejhnK fJj rZbK
nkT{Nb[Ze ro[Zg B/ fobhz ehsh f;Zy n?Av w'dh feskpl Gkigk gqXkB BZvk B/ ejhnK fJj rZbK
BthA fdZbh (fpT{o') nkT{Nb[Ze ro[Zg tZb'A ekch N/pb p[Ze 'f;Zy;
n?Av w'dhL J/ ioBh nkc 9 f:noz' fobhz ehsh rJh. fJ; pko/
fJe ;wkrw d"okB f;Zy GkJhuko/ B{z ;zp'XB eofdnK Gkosh iBsk
gkoNh (Gkigk) d/ gqXkB i/HghH BZvk B/ fejk fe gqXkB wzsoh Bfozdo
w'dh B/ f;Zy GkJhuko/ d/ w?ApoK B{z fdqVsk Bkb fBnK gqdkB eoe/
w[Zy Xkok ftu fbnKdk j?. e/Ado dh Gkigk dh nrtkJh tkbh
;oeko tZb'A bJ/ rJ/ tZy-tZy c?;fbnK B{z T[ikro eofdnK BZvk
B/ fejk fe gqXkB wzsoh B/ f;Zy GkJhuko/ bJh i' ehsk j?, T[j nZi
se fe;/ j'o nkr{ B/ BjhA ehsk.
eKro; 's/ fBSkBk ftzBQfdnK Gkigk gqXkB B/ fejk, @30 ;kbK
s'A 1984 d/ f;Zy fto'Xh dzfrnK 'u Skwb b'eK fybkc e'Jh frqcskoh
BjhA j'Jh ns/ Bk jh e'Jh ekotkJh j'Jh. f;nk;h gkoNh Bkb i[V/
b'eK B{z ;[oZfynk fwbdh ojh.@ jkbKfe, w'dh ;oeko B/ fJe ftS/S
iKu Nhw (n?Z;HnkJhHNhH) dk rmB ehsk ns/ ekotkJh ehsh rJh.
T[BQK fejk, @33 ;kbK pknd, d'ShnK B{z T[wo e?d dh ;zk ;[DkJh
rJh. fdqV fJokd/ Bkb, w'dh B/ f;Zy e"w B{z fJB;kc fdtkfJnk j?
ns/ T[BQK B{z w[Zy Xkok ftu fbnKdk j?.@
gfoDhsh u'gVk Bkb wjkekb wzdo gj[zu/ okxt uZYk, GrtkB f t dh ehsh g{ikt dh ehsh g{ik
gfoDhsh u'gVk Bkb wjkekb wzdo gj[zu/ okxt uZYk, GrtkB f t dh ehsh g{ik
gfoDhsh u'gVk Bkb wjkekb wzdo gj[zu/ okxt uZYk, GrtkB f t dh ehsh g{ik
gfoDhsh u'gVk Bkb wjkekb wzdo gj[zu/ okxt uZYk, GrtkB fSt dh ehsh g{ik
gfoDhsh u'gVk Bkb wjkekb wzdo gj[zu/ okxt uZYk, GrtkB f
GrtkB fSt dh g{ik ehsh ns/ pkpk
wjkekb dk nkShotkd fbnk.
fJ; w"e/ wzdo d/ g[ikoh :S r[o{ B/
wzsoK dk ikg eoe/ g{ik ehsh. d'jK
B/ wzdo d/ gktB n;EkB dh u"Aeh 's/
wZEk N/fenk ns/ fJZE'A jh pkpk
wjkekb dh g{ik ehsh.
dZ; d/JhJ/ fe ;kT[D dk wjhBk
tkfSzrNB (fpT{o') ''Bw;s/ wK'', fiwh fbgov fEB/B B/ id'A 42 gfjbK uZb fojk j? ns/ pkpk wjkekb dk
ftSVh nkgDh wK B{z ;g?fBS GkSk 'u fJj Spd ej/ sK d't/A fJe-d{i/ B{z rb/ nkShotkd b?D bJh eJh gqf;ZX
bZr e/ G[ZpK wko e/ o'D bZr/. 42 ;kb gfjbK wkohnk n?Ai/fbek r'Aikb/i B/ j;shnK fJZE/ gj[zu ojhnK jB. fJ;/
j;gskb ftu bVe/ B{z iBw fdZsk ;h. ni/ T[j T[; B{z fBjko jh ojh j? fe soQK okxt uZYk ns/ gfoDhsh u'gVk
j;gskb d/ eowukoh T[; d/ g[Zs B{z b? rJ/. pknd ftu T[BQK B/ fejk fe T[; d/ GrtkB wjkekb dk nkShotkd b?D
g[Zs dh w"s j' rJh j? go j[D T[j fubh d/ tkbfdftnK ftu nkgD/ xo ftu gj[zu/ ;B. wzdo d/ g[ikoh w[skpe fJ;
nkgD/ eb/i/ d/ N[eV/ B{z ;hB/ Bkb brk ojh ;h. d"okB T[BQK B/ pqkjwDK tb'A ehs/ rJ/
fizwh B/ jzM{nK Bkb fGZihnK nZyK Bkb nkgDh wK B{z fejk, ''w?A s[jkB{z pj[s o[do ;[es ns/ SKsh gkm B{z ;[fDnk.
fgnko eodk jK.'' nkgD/ g[Zs B{z eJh ;kb pknd nkgDh ;hB/ bk e/ wkohnk B/ T[i?B (fpT{o') nkw nkdwh gkoNh wjkekb/Sto wzdo 'u g{ik ehsh. dZ; fzeo:'r j? fe gfoDhsh ns/ okxt
fJe thvhU ekb 'u gq?Z; B{z fejk, y[Sh fJzBh fznkdk j? fe w/o/ ;kj o[e oj/ jB. (nkg) d/ B/sk okxt uZYk ns/ d/JhJ/ fe gfoDsh ns/ okxt uZYk B/ 13 wJh B{z nkgD/ fgnkfonK dh
42 ;kb w?A T[; s'A d{o ojh ns/ j[D id'A T[j w/o/ w/o/ ;hB/ Bkb bZfrnk sK fJ; pkbht[Zv ndkekok gfoDhsh u'gVk S/sh jh ftnkj d/ pzXB 'u pZMD tkb/ w"i{drh ftu BthA fdZbh d/ eg{oEbk
soQK bZrdk j? fe fit/A ;wK o[e frnk j?.'' B/ wZX gqd/S d/ T[i?B fzbQ/ ftu ;fEs jB. d'jK B/ wzdo d/ Bzdhjkb 'u p?m e/ ;fEs xo ftu e[VwkJh ehsh ;h.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
9 9 9 9 9 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw


gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
1 1 1 1 10 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
J/no 'n d"okB ijk'n d"okB ijk B{z B{z
J/no
J/no 'n d"okB ijk B{z
J/no S'n d"okB ijkz B{z
n?u1ph th
n?u1ph th k s'A fJBeko, 7k s'A fJBeko, 7 GkoshnK B/ GkoshnK B/ J/no 'n d"okB ijk B{z
n?u1ph th
GkoshnK B/
k s'A fJBeko, 7
n?u1ph thzk s'A fJBeko, 70 GkoshnK B/
n?u1ph th k s'A fJBeko, 7 GkoshnK B/
nukBe bZrh nZr
nukBe bZrh nZr
nukBe bZrh nZr
nukBe bZrh nZr
nukBe bZrh nZr
nwoheh ;oeko fybkc ehsh ekB{zBh ekotkJh
nwoheh ;oeko fybkc ehsh ekB{zBh ekotkJh
nwoheh ;oeko fybkc ehsh ekB{zBh ekotkJh
nwoheh ;oeko fybkc ehsh ekB{zBh ekotkJh
nwoheh ;oeko fybkc ehsh ekB{zBh ekotkJh
d/D dh ezgBhnK dh :'iBk dk
godkckS ehsk. w[dJhnK dh
B[wkfJzdrh eo oj/ t?;vB bkn
nNkoBh i'BkEB t?;v/B B/ fejk fe
@J/iz;h B/ fJj wzfBnk j? fe fi; fe;/
B/ th fJBQK ezgBhnK ftu ezw ehsk
;h, T[j thzk iK fJwhrq/SB bkG gqkgs
eoB dh e'fSS ftZu nwoheh ;oeko
B{z X'ykXVh tkbh rbs fpnkBpkzh
dk d'Sh ;h.@ t?;v/B B/ fejk fe vh
n?u n?; B{z n;b ftZu gqGkfts fXoK
B{z B'fN; d/D ns/ itkp d/D dh :'rsk
dh gqfefonk ftZu'A bzxDk gt/rk.
fSekfJs ftZu f;XkoE ebktkbk
t?AeN d/ wkwb/ dk fzeo ehsk frnk
j?, fi; B/ fejk ;h fe T[j nwohek
ftZu dkyb BjhA j' ;edk, fJj ikBD
s'A pknd T[j d[yh j?. t?AeN B/
fBT{:koe fJz;NhfuT{N nkc
N?eBkb'ih ftZu 2016 ftZu wk;No
fBT{:koe (fpT{o') brGr 70 sohe/ Bkb ;zk fdZsh rJh. w[eZdw/ fvroh g{oh eoB s'A pknd UghNh
Gkosh BkrfoeK B/ nkgD/ wkbeK ftZu Skwb GkoshnK B/ uko nkJhNh okjhA fJzNhrok ftZu ezw ehsk. t?AeN
d[nkok ehsh rJh X'ykXVh ekoB T[BQK ;Nkfczr ezgBhnk - n?Avftb B/ fog'oN ftZu fejk fe @i/ w?A e'Jh
B{z n?Zu-1ph thzk d/D s'A fJBeko eoB N?eB'b'ihz, n?z N?e N?eBkb'ihz rbsh ehsh j?, sK w?A fJ;B{z ;theko
's/ nwoheh ;oeko fto[ZX w[eZdwk n?bn?b;h, fJzNhrok N?eB'b'ihz eoKrk. fJj fe;/ j'o d[nkok ehsh
dkfJo ehsk j?. pb{wpor bkn dh n?bn?b;h ns/ tkfJoebk; rJh rbsh ;h. fSekfJs ftZu fejk fwShrB (fpT{o') nwoheh ;{p/ fwShrB 'u fJe tZvk jkd;k tkgfonk.
fJe fog'oN ftu fJj ikDekoh fdZsh N?eB'b'ihz n?bn?b;h bJh ezw ehsk. frnk fe vhn?un?; B/ nkgD/ don;b, fJZE/ J/no S'n dk nk:'iB ehsk ik fojk ;h. fJ; d"okB fJe ftzN/i
rJh. tkfSzrNB oki dh ;zxh fzbQk jo/e ezgBh B{z UghNh (ftebfge nfXekoK s'A tZX e/ ns/ ;p{s d/ g{o/ bVke{ ijkz B{z nukBe Xwke/ s'A pknd nZr bZr rJh. fJ; xNBk dk fJe
ndkbs ftZu dkfJo fJZe w[eZdw/ gq?eNheb No/fBzr) ftZu fjZ;k b?D bJh foekov s'A fpBK w[dJh B{z n:'r wzB thvhU th ;kjwD/ nkfJnk j?, fi; ftZu ;kc d/fynk ik ;edk j? fe J/no S'n
ftZu fejk frnk fe j'wb?Av wBz{oh fdZsh rJh ;h ns/ Jh-t/ohckJh e/ gqpzXeh gqfefonk n?eN dh d"okB ijkz bfjokT[Adk j'fJnk nZr/ tXdk j? sK fJe ngkoNw?AN ezgb?e; B/V/
f;feUfoNh ftGkr B/ Gkosh rq?i{J/NK o[zrko s;dhe gq'rokw d[nkok T[bzxDk ehsh j?. J/iz;h dhnK nukBe z'odko Xwke/ s'A pknd fJ; 'u nZr bZr iKdh j? s/ X{zJ/A d/ pZdb Sk
B{z ikfJz eko'pkoK ftZu B"eoh eoB gqwkfDs ehsk frnk ;h. ekotkJhnK th gqfefonkswe s"o iKd/ jB. jkbKfe, fJ; i?ZN ftZu p?m/ b'e g?okS{N okjhA ;[oZfyns pkjo fBeb
d/ pkti{d n?u1ph ftS/Ssk feZsk pj[s ;ko/ nzsookSNoh rq?i{J/N 's/ ewz'o ;B feT[Afe fJ; B/ thzk rJ/.
thzk d/D s'A fJBeko eo fdZsk. n?u1ph thzk iK j'o bzph fwnkd dh fpB?ekoK B{z T[BQK fto[ZX ekotkJh pko/ t/B ekT{ANh J/nog'oN d/ p[bko/ o?Avh ftzpb/ d/ dZ;D w[skpe fJj fwr ;'thns
fSekfJs nB[;ko nwoheh ekbiK ;fEsh B{z ;[oZfyns eoB dh e'fSS ;{fus BjhA ehsk ;h. UghNh gq'rokw d/ ;w/A dk ;h. fwr-23 'u fJeZm/ p?m/ :ksohnK ns/ gkfJbN B{z j/mK nkT[D s'A
ns/ :{Bhtof;NhnK d/ ftd/Sh rq?i{J/ eod/ j'J/ nwohek ftZu eohno S[o{ B{z ubkT[D tkb/ vhn?un?; ezg'B?AN, pknd ;ktXkBh d/ s"o 's/ j;gskb dkyb eotkfJnk frnk j?. ijkz ftZu
NK bJh f;ybkJh gq'rokw d[nkok eoB bJh UghNh gq'rokw ftZu fjZ;k fJwhrq/SB ns/ e;Nwz n?Bc'o;w?AN ;tko 2 :ksoh g?okS{N okjhA p/b/ftb Mhb ftZu ;[oZfyns T[Zso/.
fB:[es ehs/ rJ/ Gkosh rq?i{J/NK B{z b?Ad/ jB. w[eZdw/ nB[;ko vh n?u n?; nB[;ko e?bzvo ;kb 2022 ftZu
itkp d/D dk w"ek fdZs/ fpBK T[jBK B/ pknd ftZu ;oeko, ;e{bK ns/ 1,17,000 s'A tZX b'eK B/ gq'rokw
f;vBh J/nog'oN
f;vBh J/nog'oN
f;vBh J/nog'oN s/ n?woi?A;h ;fEs u
s/ n?woi?A;h ;fEs u
f;vBh J/nog'oN 's/ n?woi?A;h ;fEs u
eko'pkoK Bkb i[V/ j'D bJh rbs ftd/Sh okSNoh ftfdnkoEhnK B{z X'yk ftZu fjZ;k fbnk. f;vBh J/nog'oN s/ n?woi?A;h ;fEs us/ n?woi?A;h ;fEs u
nk;Nq/bhnkJh ;{p/ B/ f;js toeoK B{z 20
gofsnk ijk
gofsnk ijk
gofsnk ijk , fJe ftnesh frqcsko, fJe ftnesh frqcsko
, fJe ftnesh frqcsko
gofsnk ijkz, fJe ftnesh frqcsko
nk;Nq/bhnkJh ;{p/ B/ f;js toeoK B{z 2 gofsnk ijk , fJe ftnesh frqcsko
nk;Nq/bhnkJh ;{p/ B/ f;js toeoK B{z 2
nk;Nq/bhnkJh ;{p/ B/ f;js toeoK B{z 2
nk;Nq/bhnkJh ;{p/ B/ f;js toeoK B{z 2
j j j j jzko vkbo d/D dh ehsh g/ko vkbo d/D dh ehsh g/See ee eS
ko vkbo d/D dh ehsh g/
ko vkbo d/D dh ehsh g/
ko vkbo d/D dh ehsh g/
ezw eoB ns/ ;oeko d[nkok j[Bo dh
rzGho xkN B{z GoB bJh j?bEe/no
toeoK B{z 20,000 vkbo foN/BSB
G[rskB dh g/SeS ehsh ik ojh j?. g/
Av{ j?bE toec'o; fJz;?AfNt ;ehw ftZu
sBykj tkXk, ;kJhB-nkB p'B;
ohb'e/SB ;jkfJsk s/ fojkfJS, tkX{
S[ZNh ns/ f;ybkJh s/ f;Zfynk sZe
gj[zu ;w/s tkX{ bkGK dh fJZe Sq/Dh
th Skwb j?.
ohN/BSB G[rskB fgSbh g/SeS f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk s'A wb/Shnk ikD tkbh fJZe tgkoe J/nobkJhB
Bkb'A d[ZrDk j? feT[Afe y/soh f;js dh cbkJhN n?woi?A;h ;fEsh s'A pknd f;vBh gos rJh. nfXekohnK ns/
fzbQ/ Bo;K dh xkN B{z g{ok eoB bJh whvhnk dhnK fog'oNK 'u fJj ikDekoh fdZsh rJh. wb/Shnk J/nobkJhBz dh
;zxoS eo oj/ jB. n?B n?; vpfbT{ T[vkD Qz122 B/ f;vBh jtkJh nZv/ s'A e[nkbkbzg[o bJh nZm xzN/ dh T[vkD Goh
;oeko fJj g/SeS eo ojh j? feT[Afe go e[M xzN/ pknd fJj oBt/n 's/ tkg; T[so rJh.
j[Bo dh xkN y/soh, g/Av{ ns/ d{o- fJ; wkwb/ ftu nk;Nq/bhnkJh c?vob g[b; B/ fJZe 45 ;kbk ftnesh B{z
d[okv/ d/ y/soK ftZu n;wkB f;js n?woi?A;h ;fEsh bJh frqcsko ehsk j?. e[nkbkbzg[o bJh ik ojh wb/Shnk J/
BshfinK ftZu :'rdkB gk ojh j?. nobkJhBz dh cbkJhN ftZu ftnesh B/ fJ;bkw pko/ fpnkBpkzh ehsh ns/
T[ZXo gqhwhno feq; fwB; B/ fJZe ukbe db ns/ :ksohnK B{z efEs s"o 's/ Xweh th fdZsh. cbkJhN B{z f;vBh
fpnkB ftZu fejk fe @Gkt/A s[;hA n?B jtkJh nZv/ 's/ o'e/ ikD s'A pknd ftnesh B{z frqcsko ehsk frnk.
n?; vpfbT{ ftZu feZs/ th ofjzd/ j't', nk;Nq/bhnB c?vob g[b; B/ fJZe fpnkB ftZu fejk fe T[BQK B{z jtkJh nZv/
s[jkvh wjZstg{oD ;/tktK sZe gj[zu 's/ n?woi?A;h pko/ fJZe ekb nkJh ;h go T[BQK B/ j'o t/ot/ BjhA fdZs/. BkfJB B/
j'Dh ukjhdh j? go fJj ;kv/ zo{oh fog'oN fdZsh fe ijkz B{z e[M xzfNnK pknd oBt/n d/ nzs 's/ n?woi?A;h tkjBK
f;js eowukohnK s'A fpBK ;zGt BjhA d/ Bkb yVQk eo fdZsk frnk. fco ;ko/ :ksohnK B{z ;[oZfyns ijkz s'A T[sko
j?.@ gqhwhno w[skpe @T[jBK B{z Go';k fbnk frnk. fJ; d"okB f;vBh jtkJh nZv/ B/ fJZe fpnkB ikoh eoe/ fejk fe
j? fe g/SeS 's/ gq's;kjB B{z d[ZrDk T[j xNBk d/ gqpzXB ftZu n?woi?A;h J/iz;hnK dk ;woEB eo oj/ jB. jtkJh
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ ;{p/ bJh wjZstg{oB g/SeS ehsh j?. n?B eoe/ T[j y/soK ftZu tX/o/ f;js ;Nkc nZv/ d/ nfXekohnK B/ fejk fe @jtkJh nZvk ukb{ j? ns/ T[vkDK b?Av s/
fBT{ ;kT{E t/bz B/ j?bEe/no toeoK n?; vpfbT{ d/ d{o-d[okv/ y/soK ftZu B{z nkeofSs eo ;eDr/.@ N?enkc eo ojhnK jB.@


11
11
11 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
jkJht/n s/ uZbdhnK ekoK Bkb NeokfJnk ijk
jkJht/n s/ uZbdhnK ekoK Bkb NeokfJnk ijk b'eK dh dodBke w"s
jkJht/n s/ uZbdhnK ekoK Bkb NeokfJnk ijk
Btizw/ pZfunK B{z wkoB tkbh :{e/ dh ;hohnb febo d'
jkJht/n s/ uZbdhnK ekoK Bkb NeokfJnk ijkz,1 ,1,1 ,10 b'eK dh dodBke w"s
,1
b'eK dh dodBke w"s
Btizw/ pZfunK B{z wkoB tkbh :{e/ dh ;hohnb febo d' jkJht/n s/ uZbdhnK ekoK Bkb NeokfJnk ijk b'eK dh dodBke w"s b'eK dh dodBke w"s
Btizw/ pZfunK B{z wkoB tkbh :{e/ dh ;hohnb febo d'Shhhhh
Btizw/ pZfunK B{z wkoB tkbh :{e/ dh ;hohnb febo d'
Btizw/ pZfunK B{z wkoB tkbh :{e/ dh ;hohnb febo d'
(;hJ/J/n?w) B/ fejk fe cbkJhN
eoko, c?;bk ;[D c[ZN-c[ZN e/ o'Jh Bo;
eoko, c?;bk ;[D c[ZN-c[ZN e/ o'Jh Bo; bzrekth Nkg{ s'A otkBk j'Jh ;h ns/
eoko, c?;bk ;[D c[ZN-c[ZN e/ o'Jh Bo;
eoko, c?;bk ;[D c[ZN-c[ZN e/ o'Jh Bo;
eoko, c?;bk ;[D c[ZN-c[ZN e/ o'Jh Bo;
okiXkBh e[nkbkbzg[o B/V/ ;/bKr'o d/
;[bskB npd[b nzhz Skj jtkJh
nZv/ 's/ T[soB tkbh ;h.
;hJ/J/n?w d/ w[Zy ekoiekoh
B"okzwkB wfjw{d B/ fejk fe ijkz B/
;[pKr J/no Nq?fce ezNo'b Nkto Bkb
e[nkbkbzg[o (fpT{o') wb/Shnk dh fSeko j' frnk. gfjbk ;zgoe ehsk ns/ T[;B{z b?Afvzr
okiXkBh e[nkbkbzg[o d/ pkjotko fJj jbek gqkJht/N fpzB; i?ZN bJh wBz{oh fdZsh rJh. T[; B/ fJZe
fJe jtkJh nZv/ 's/ T[soB dh e'fSS ijkz b?Afvzr s'A mhe gfjbK jkJht/ fpnkB ftZu fejk fe ;[pKr J/no
d"okB fJe S'Nk fBZih i?ZN d/ n 's/ eq?S j' frnk. ;/bKr'o g[b; w[yh Nq?fce ezNo'b Nkto B/ jkd;/ tkbh EK
w'No;kJheb ns/ ekoK Bkb Neok j[;?B T[wo ykB B/ whvhnk B{z dZf;nk s'A X{znK fBebdk d/fynk, go fJ;
frnk, fi; ekoB xZN'-xZN 10 b'eK fe ijkz dk J/no Nq?fce ezNo'b Nkto ftueko ijkz B{z e'Jh n?woi?A;h ekb
dh w"s j' rJh. fJ; jkd;/ ftu ijkz Bkb ;zgoe N[ZN frnk ns/ jkJht/n BjhA ehsh rJh.' ;hJ/J/n?w B/ fejk fe
ftZu ;tko ;ko/ nZm b'eK dh w"s j' 's/ fJe w'No;kJheb ns/ fJe eko fJj T[vkD wb/Shnk dh gqkJht/N i?ZN
rJh. fJ; d/ Bkb jh T[E'A bzx oj/ d' Bkb Neok frnk. j[;?B T[wo B/ fejk ;/tk d[nkok ubkJh rJh ;h. ezgBh
w'No;kJheb ;tkoK dh th w"s j' rJh. fe fJ; wkwb/ ftZu e'Jh n?woi?A;h i?ZN t?b/N B/ fJ; wkwb/ 's/ ikDekoh
nfXekohnK B/ dZf;nk fe phueqkcN BjhA ;h ns/ ijkz B{z b?Av eoB bJh bJh whvhnk dhnK p/BshnK dk s[ozs
wkvb 390 (gqhwhno 1) ijkz 'u S/ wBz{oh d/ fdZsh rJh ;h. jkd;/ s'A itkp BjhA fdZsk. fcbjkb ;EkBe
:ksoh ns/ ukbe db d/ d' w?Apo ;tko pknd g[b; ns/ pukn eowukohnK whvhnk B/ ezgBh d/ jtkb/ Bkb fejk
;B. fJj ijkz d[gfjo eohp 2 ti/ B/ sbkSh ns/ pukn w[fjzw S[o{ ehsh. j? fe T[j iKu 'u nfXekohnK Bkb
n?bwhBk NkT{BfSg B/V/ jkd;/ dk wb/Shnk dh f;tb n?thJ/SB nEkoNh ;fj:'r eo/rh.
bzvB (fpT{o') :{He/ s'A fJe tZvh ypo ;kjwD/ nkJh j?. fJZE/ fiT{oh B/ Bo;
b{;h b?Nph B{z fJZe Btizw/ :{fBN ftZu ;Zs pZfunK dk esb eoB dk d'Sh
gZSwh nk;Nq/bhnk 'u 224 fwbhnB vkbo dh e'ehB zps psps ps
gZSwh nk;Nq/bhnk u 224 fwbhnB vkbo dh e'ehB
gZSwh nk;Nq/bhnk
gZSwh nk;Nq/bhnk u 224 fwbhnB vkbo dh e'ehB u 224 fwbhnB vkbo dh e'ehB
gkfJnk j?, fi; Bkb T[j w"i{dk ;w/A ftZu :{e/ dh ;G s'A tZvh pkb ;hohnb gZSwh nk;Nq/bhnk u 224 fwbhnB vkbo dh e'ehB ps
febo pD rJh j?. 33 ;kbk Bo; b{;h B{z i{B 2015 s'A i{B 2016 dofwnkB
ekT{AN/; nkc u?;No j;gskb ftZu S/ j'o pZfunK B{z wkoB dh e'fSS eoB dk th
dhnK ikfJdkdK dh th sbkSh bJh.
d'Sh mfjokfJnk frnk j?.
g[b; B/ fJZe SZeh ijki pko/ ;{uBk
b/Nph B/ ikDp[ZM e/ pZfunK B{z rbs Nhek brkfJnk, d{finK B{z zpod;sh
fwbD s'A pknd iKu S[o{ ehsh ;h.
d[ZX fgbkfJnk ns/ d' pZfunK B{z fJB;[fbB Bkb zfjo fdZsk. p[ZXtko s'A b{;h
;KMh ekotkJh ftZu J/n?cgh , nk;Nq/
B/ c?;fbnK bJh eNfjo/ ftZu g/S j'D s'A fJBeko eo fdZsk ;h. id'A 76 xzN/ d/
bhnB pkovo c'o;, gZSwh nk;Nq/
ftuko tNKdo/ d/ pknd 8 nr;s B{z fiT{oh d/ c'ow?B d[nkok gfjb/ d'S ftu
bhnk g[b; c'o; ns/ rqfj wkwfbnK
c?;bk ;[DkfJnk frnk sK T[j c[ZN-c[ZN e/ o'D bZrh. 11 nr;s B{z d{i/ d'S ftu
dk ftGkr Skwb ;h. nfXekohnK B/
c?;bk ;[DkfJnk frnk sK b{;h nkgDk f;o M[ek e/ o' gJh. T[; B{z esb dh
fejk fe 2020 ns/ 2021 dofwnkB
e'fSS d/ d' d'SK bJh d'Sh BjhA gkfJnk frnk ns/ uko pZfunK Bkb ;pzXs
1800 e'ehB-;pzXs wohz j;gskbK
esb dh e'fSS d/ j'o d'SK 's/ fiT{oh dk c?;bk nkT[Dk pkeh j?.
ftZu dkyb j'J/ jB. nk;Nq/bhnB
nes{po 2022 ftZu S[o{ j'J/ w[eZdw/ d"okB fJ;srk;k gZy B/ b?Nph B{z
pkovo c'o; ewKvo oziht wjkoki
ubke s/ w"ekgq;s ti'A fBSkBpZX ehsk, fi;B/ T[;d/ @y{Bh jwfbnK@ B{z eto
f;vBh (fpT{o') gZSwh nk;Nq/bhnk feb'whNo d{o, S'N/ sZNtosh e;p/ nB[;ko @pj[s fznkdk BShbh@ voZr
eoB bJh ;kEhnK B{z @pb?ew/b@ ehsk. j;gskb ftZu ;w/A s'A gfjbK g?dk j'D
d/ sZN 's/ fJe ijkz d[nkok ;[ZNh rJh ekbpkoh ftZu fJj fJZe xo ftZu B{z nk;Nq/bhnk dhnK ;ojZdK 's/
tkb/ pZfunK dhnK w"sK ftZu fuzskiBe ns/ nDikD tkX/ wro'A g[b; d[nkok
560 feb'rqkw dh e'ehB y/g B{z u[ZeD gbk;fNe ftZu bg/Nh j'Jh ;h. nk;Nq/ foekov wksok ftZu o'fenk ns/ zps
d' ;kbK dh iKu s'A pknd T[;B{z d'Sh mfjokfJnk frnk ;h.
bJh efEs s"o 's/ fszB ftneshnK bhnB c?vob g[b; (J/n?cgh) B/ fejk ehsk ik fojk j?.
B{z cfVnk frnk. fJjBK fszB fe @ndkbs ftZu fJj d'S N{r{bktk d/ ofjD tkb/ 49 ;kbk
u ;tko ;B 271 :ksoh, nukBe fdb d/ d"o/
u ;tko ;B 271 :ksoh, nukBe fdb d/ d"o/
ijk ijk ijk ijk ijkz 'u ;tko ;B 271 :ksoh, nukBe fdb d/ d"o/u ;tko ;B 271 :ksoh, nukBe fdb d/ d"o/ ftneshnK 's/ p'fNzr zohJ/ 224 brkfJnk ikt/rk fe fszB ftnesh ftnesh ns/ skJhr[w d/ 32 ;kbk
u ;tko ;B 271 :ksoh, nukBe fdb d/ d"o/
fwbhnB vkbo dh e'ehB dh Y'nk- fJZe feSsh yohdD ns/ e'ehB B{z B"itkB 's/ nk;Nq/bhnk ftu e'ehB
Y[nkJh dk d'S brkfJnk frnk. fJeZmk eoB bJh fzzw/tko ;B, id'A dh tgkoe wksok dokwd eoB ns/
ekoB gkfJbN dh w"s, ikD' fco eh j'fJnk
ekoB gkfJbN dh w"s, ikD' fco eh j'fJnk e[JhBzb?Av d/ ofjD tkb/ 49, 32 ns/ fJZe pbe e?ohno ijkz B/ fJ; y/g fJ; B{z nkgD/ e'b oZyD dk d'S
ekoB gkfJbN dh w"s, ikD' fco eh j'fJnk
ekoB gkfJbN dh w"s, ikD' fco eh j'fJnk
ekoB gkfJbN dh w"s, ikD' fco eh j'fJnk
29 ;kb dh T[wo d/ fszB/ ftneshnK B{z gZSwh nk;Nq/bhnk d/ sZN s'A ;w[zdo brkfJnk frnk j?. 29 ;kbk
B{z d'tK okiK ftZu Skg/wkoh s'A pknd ftZu ;[ZN fdZsk ;h,@. o?Zvefbc ftnesh 's/ e'ehB dh
ukoi ehs/ ikD s'A pknd T[wo e?d g[b; B/ dZf;nk fe vpb:{J/ dh tgkoe wksok oZyD dk th d'S
dh ;zk j' ;edh j?. ikfJdkd s'A fJZe feSsh, d' tkjB brkfJnk frnk. fszBK B{z ndkbs
g[b; dk dkntk j? fe BShb/ ns/ 30,000 vkbo dh Bedh th zps ftu g/S ehsk frnk ns/ fowKv 's/
gdkoEK dh y/g 2H8 fwbhnB ;NqhN ehsh rJh. g[b; B/ N{r{bktkj, G/i fdZsk frnk. T[j nrbh tko 22
vhbz bJh tosh ik ;edh ;h - skfJr[w ns/ o?Zvefbc ftZu ;szpo B{z goE w?fi;Nq/N ndkbs ftZu
efEs s"o 's/ goE s'A brGr 570 ftneshnK Bkb i[VhnK e[JhBzb?Av g/S j'Dr/.
g?fo;L nkJhcb Nkto B{z pzp Bkb T[vkT[D dh Xweh, eotkfJnk frnk ykbh
g?fo;L nkJhcb Nkto B{z pzp Bkb T[vkT[D dh Xweh, eotkfJnk frnk ykbh
g?fo;L nkJhcb Nkto B{z pzp Bkb T[vkT[D dh Xweh, eotkfJnk frnk ykbh
g?fo;L nkJhcb Nkto B{z pzp Bkb T[vkT[D dh Xweh, eotkfJnk frnk ykbh
g?fo;L nkJhcb Nkto B{z pzp Bkb T[vkT[D dh Xweh, eotkfJnk frnk ykbh
fBT{:koe (fpT{o') fwnkwh s'A fubh dh okiXkBh ;?ANhnkr' ik ojh fJZe s'A pknd ;ko/ b'eK B{z Nkto 'u'A pkjo
cbkJhN d/ gkfJbN dh pkEo{w ftZu w"s j'D ekoB cbkJhN dh oks B{z gBkwk 'u fBebD bJh fejk frnk. o?;N'o?AN ;w/
n?woi?A;h b?Afvzr eotkT[Dh gJh. cbkJhN 'u 271 :ksoh ;tko ;B. s g{o/ Nkto dh sbkSh bJh rJh.
fog'oN w[skpe gkfJbN dh gSkD e?gNB fJtkB n?Av'o ti'A j'Jh j?, fiBQK u/s/ oj/ fe nkJhcb Nkto 's/
dh T[wo 56 ;kb ;h. n?Av'o n?b J/ Nh J/ n?w J/nobkJhB dh T[vkD Go oj/ ;B, T[;koh dk ezw iBtoh 1887 ftZu S[o{
fJ; d"okB T[BQK B{z Sksh ftZu dod j'D bZrk. fJtkB ijkz B{z nkgD/ ;kEh e'- j'fJnk ns/ 31 wkou 1889 B{z g{ok
gkfJbN B{z ;g[od eoe/ pkEo{w ub/ rJ/ go pkEo{w ftZu nukBe T[BQK B{z fdb dk j'fJnk ;h. 1889 d/ tobv c/no d"okB
d"ok g? frnk ns/ T[j T[ZE/ jh fvZr gJ/. gkfJbN B{z fJ; jkbs 'u d/y e/ J/ 20 bZy ;?bkBhnK B/ nkJhcb Nkto
nobkJhBz d/ eo{ w?Apo B/ T[BQK dk fJbki eoB dh e'fSS ehsh go fJj ekch B{z d/fynk ;h. fJ; B{z d/yD bJh d[Bhnk
BjhA ;h, fi; wro'A e'-gkfJbN dh wdd Bkb cbkJhN dh gBkwk f;Nh d/ N'e[w/ Go s'A bZyK b'e nkT[Ad/ jB. fJ; s'A
B nzsookSNoh jtkJh nZv/ 's/ n?woi?A;h b?Afvzr eotkJh rJh. b?Afvr s'A gfjbK ;szpo 2020 ftZu th nfijh
pknd T[BQK B{z Bzdheh j;gskb fbikfJnk frnk go T[d'A sZe gkfJbN fJtkB xNBk ;kjwD/ nk u[Zeh j?. fJ; d/ Bkb
n?Av'o dh w"s j' u[Zeh ;h. fJtkB 25 ;kbK s'A gkfJbN ti'A ;/tktK d/ oj/ ;B. jh wJh 2018 ftZu jh Nkto B{z pzp
n?b J/ Nh J/ n?w J/nobkJhB ro[Zg B/ nkgD/ fpnkB ftZu fejk fe fwnkwh g?fo; (fpT{o') g?fo; d/ nkJhcb g?fo; d/ nkJhcb Nkto B{z e[M xzfNnK Bkb T[vkT[D dh Xweh fwb u[Zeh j?.
s'A ;?ANhnkr' ikD tkbh cbkJhN n?b J/ 505 B{z f;js n?woi?A;h ekoB gBkwk Nkto B{z pzp T[vkT[D dh Xweh fwbh ftZu pzp Bkb T[vk fdZsk ikt/rk. dZ; d/JhJ/ fe nkJhcb Nkto dh
f;Nh d/ N'e[w/B nzsookSNoh jtkJh nZv/ 's/ b?Av eoBk fgnk. J/nobkJhB B/ fwbD s'A pknd g[b; B/ nkJhcb Nkto ;{uBk s'A pknd nkJhcb Nkto dhnK T[ukJh n?ANhBk ;w/s 324 whNo j?. fJ;
gkfJbN d/ gfotko Bkb jwdodh gqrNkJh j? ns/ fejk, n;hA T[BQK d/ 25 ;kbK ezgb?e; B{z ykbh eotk fbnk s/ nrb/ fszB wzfzbK B{z g{oh soQK ykbh eotk g{o/ Nkto B{z pDkT[D bJh 18,038 b'j/
d/ eohno ns/ wjZstg{oB :'rdkB bJh XzBtkdh jK. T[vkD d"okB gkfJbN dh j[ewK sZe pzd eo fdZsk frnk. g[b; fbnk frnk. pzp fBo'Xe wkfjoK d/ d/ N[efVnK dh tos'A ehsh rJh j?,
;[oZfynk bJh ;ko/ zo{oh gq'N'e'b dh gkbDk th ehsh rJh ;h. nc;'; dh rZb j? w[bkzwK tZb'A nk;-gk; d/ fJbkfenK Bkb g[b; B/ g{o/ fJbke/ dh x/okpzdh id'A fe fJBQK B{z fJe d{i/ Bkb i'VB
fe b?Afvzr d/ s[ozs pknd vkeNoh ;jkfJsk d/ pkti{d, fJtkB n?Av'o B{z pukfJnk dh sbkSh th bJh rJh. ehsh. dZf;nk ik fojk j? fe pzp fJe bJh 2H5 fwbhnB w/yK dh tos'A ehsh
BjhA ik ;fenk. g[fb; B{z fJj ypo nkJh ;h fe o?;N'o?AN ftZu b[ekfJnk frnk ;h. fJ; rJh j?.


12
12
12 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
Annual Abacus Competition in



Australia Draws Record Participation



Over 100 Students Showcase Their Mental Math Powers































Sydney (Bureau) The highly celebration of mathematical fostering a love for numbers has shine. We are thrilled to witness participant vying for the coveted
anticipated Annual Abacus powers. consistently made this the dedication and hard work of title of Abacus Champion.
Competition took center stage Students ranging in age from competition a highlight of the these talented students. It's The Annual Abacus
in the world of mental math, as 5-14 showcased their remark- academic calendar. truly inspiring to see how the Competition is more than just a
more than 100 students from able abilities in solving complex There were more than 10 Abacus continues to enrich their contest; it's a celebration of the
across NSW gathered to calculations with precision and centers who participated in this lives and empower them with enduring relevance of mental
demonstrate their exceptional speed. Einstein Kidz Abacus, the competition. All the business invaluable mathematical skills." math and the commitment of
skills. Hosted by Einstein Kidz driving force behind this partners and the CEO- priya The competition was divided young learners to excel in this
Abacus, renowned as the prestigious competition, has wani of Einstein Kidz Abacus, into several categories, each field. With the event's
number one institute for Abacus been at the forefront of Abacus expressed their excitement designed to challenge overwhelming success,
learning in Australia. education for 9 years. Their about the event: "The Annual participants at different skill Students are already looking
This year's competition lived commitment to nurturing Abacus Competition is a levels. Levels 1-8 saw fierce forward to our next year's
up to its reputation as a mathematical talent and platform for young minds to competition, with each upcoming annual competition.




gkfe;skB ;oeko f;Zy GkJhuko/ d/ d' f;ZyK B{z
gkfe;skB ;oeko f;Zy GkJhuko/ d/ d' f;ZyK B{z
u Nokbk fvrD ekoB gzikph B"itkB dh w"s
u Nokbk fvrD ekoB gzikph B"itkB dh w"s
yZv yZv yZv yZv yZv '''''u Nokbk fvrD ekoB gzikph B"itkB dh w"su Nokbk fvrD ekoB gzikph B"itkB dh w"s gkfe;skB ;oeko f;Zy GkJhuko/ d/ d' f;ZyK B{z
gkfe;skB ;oeko f;Zy GkJhuko/ d/ d' f;ZyK B{z
u Nokbk fvrD ekoB gzikph B"itkB dh w"s
gkfe;skB ;oeko f;Zy GkJhuko/ d/ d' f;ZyK B{z
e"wh ;BwkB Bkb eo/rh ;BwkfBs
e"wh ;BwkB Bkb eo/rh ;BwkfBs
e"wh ;BwkB Bkb eo/rh ;BwkfBs
e"wh ;BwkB Bkb eo/rh ;BwkfBs
e"wh ;BwkB Bkb eo/rh ;BwkfBs















f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ Sfjo f;vBh fty/ Nokb/ d/ v{zxh yZv ftZu
fvZrD ekoB fJe gzikph dh w"s j' rJh j?. B"itkB eohp 18 ;kb gfjbK
nk;Nq/bhnk fty/ o'Nh-o'zh dh Gkb 'u frnk ;h. B"itkB d/ w"s dh ikDeoh
nkw nkdwh gkoNh d/ jbek wihmk d/ ;hBhno nkr{ ;[fozdo f;zx bkbh g[Zso
Xho f;zx tk;h wihmk fdjksh tZb'A gqkgs j'Jh j?.
ikDekoh w[skpe oDdhg f;zx g[Zso r[ow/o f;zx tk;h wihmk fdjksh T[;
d/ skJ/ dk g[Zso j?. uko ;kb pknd T[j Gkos fJe tko nkgD/ gfotko B{z
fwbD nkfJnk ;h. T[; dh fBZeh G?D th e[M ;w/ s'A nk;Nq/bhnk fty/ jh rJh bkj"o (fpT{o') gkfe;skB ;oeko J/ fJwfsnki jk;b eoB tkb/ ow/S w[jkos jk;b j?.
j'Jh j?. oDdhg f;zx d/ wksk-fgsk wihmk fdjksh fty/ ofj e/ jh nkgDk fgsk T[ZE/ t;d/ f;Zy GkJhuko/ ftu d' f;ZyK f;zx no'Vk gkfe;skB d/ gfjb/ f;Zy fJ; w"e/ s/ gkfe;skB f;Zy
g[oyh feZsk y/shpkVh eod/ jB s/ fJ;/ ;kb wkou wjhB/ T[j th nkgD/ g[Zso B{z B{z nkgD/ e"wh ;BwkB d/ e/ ;BwkfBs jB. swrk J/ fJwfsnki jk;b eoB r[odtkok gqpzXe ew/Nh d/ gqXkB
fwbD nk;Nq/bhnk rJ/ j'J/ ;B s/ ni/ th T[ZE/ jh jB. eoB ik ojh j?. ;oeko tb'A ;qh dopko tkb/ vkeNo whwgkb f;zx d{i/ f;Zy nwho f;zx, ;kpek gqXkB fpSB
oDdhg f;zx nk;Nq/bhnk fty/ Nokbk ubkT[D dk ezw eodk ;h. T[j e[M ;kfjp ;qh eoskog[o ;kfjp d/ jB. fJ; s'A gfjbK fJj ;BwkB f;zx, skok f;zx, ;stzs f;zx,
fdB gfjbK nkgDk Nokbk b? e/ ezw 's/ frnk ;h go o;s/ 'u Nokbk v{zxh yZv n?wp?;vo ns/ n?ZwH n?ZBH J/H ow/S f;zx gkfe;skB f;Zy r[odtkok gqpzXe ew/ ioBb ;eZso ftekS f;zx,
'u fvZr fgnk. oDdhg f;zx B/ Nokbk fvrd/ ;ko T[; ftu'A pkjo Skb wko no'Vk f;skok J/ fJwfsnki ns/ Nh d/ gfjb/ gqXkB pkpk Skw f;zx B{z gkfe;skB d/ gfjb/ ghHn?ZuHvh f;Zy
fdZsh ;h. Nokbk yZv 'u fvZrD ekoB T[; B{z fGnkBe nZr th bZr rJh ;h. gkfe;skB f;Zy r[odtkok gqpzXe ew/ fdZsk frnk ;h. fJj ;BwkB 23 wkou vkeNo efbnkD f;zx, gkfe;ksB
oDdhg f;zx Nokb/ 'u' fvZrD ekoB rzGho o{g 'u zywh j' frnk fi; B{z Nh d/ w?Apo vkH whwgkb f;zx swrk J/ 2024 B{z fJe ;oekoh ;wkrw d"okB f;Zy e"A;b d/ gqXkB ow/S f;zx ykb;k
j;gskb fty/ fbikfJnk frnk go veNoK B/ T[; B{z fwqse n?bkB fdZsk. T[; fJwfsnki B{z ;BwkfBs eoB dk fdZsk ikt/rk. vkeNo whwgkb f;zx ;w/s tZy-tZy Xkofwe okiBhse
dh w"s dh ypo ;[D e/ T[; d/ wihmk fty/ ofjzd/ foSs/dkoK ftu Gkoh ;'r dh c?;bk fbnk j?. gkfe;skB d/ gfjb/ f;Zy vkeNo jB ns/ ;wkfie iE/pzdhnK B/ fJ; dk
bfjo gkJh ik ojh j?. gqkgs ikDekoh nB[;ko f;skok s/ T[BQK B{z pZfunK d/ fJbki ftu ;tkrs ehsk j?.


13
13
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
13 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323


14
14
14 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
Nozg B{z fjo Goh fuZmh G/iD tkbhfjo Goh fuZmh G/iD tkbh
Nozg B{z
Nozg B{z fjo Goh fuZmh G/iD tkbh
Nozg B{z zfjo Goh fuZmh G/iD tkbhfjo Goh fuZmh G/iD tkbh
v"Aeh brk fJNbh ik oj/ 63
v"Aeh brk fJNbh ik oj/ 63 b'eK dh ikB s/ Nozg B{z
v"Aeh brk fJNbh ik oj/ 63 b'eK dh ikB s/ b'eK dh ikB s/
v"Aeh brk fJNbh ik oj/ 63
b'eK dh ikB s/
v"Aeh brk fJNbh ik oj/ 630 b'eK dh ikB s/
e?B/vhnB n"os B{z 22 ;kb dh ;
e?B/vhnB n"os B{z 22 ;kb dh ;
e?B/vhnB n"os B{z 22 ;kb dh ;
e?B/vhnB n"os B{z 22 ;kb dh ;
e?B/vhnB n"os B{z 22 ;kb dh ;zkk kk k
pDh, v[ZpdhnK fe shnK B{z ehsk frnk o?;feT{shnK B{z ehsk frnk o?;feT{
pDh, v[ZpdhnK fe shnK B{z ehsk frnk o?;feT{
pDh, v[ZpdhnK feSshnK B{z ehsk frnk o?;feT{
pDh, v[ZpdhnK fe shnK B{z ehsk frnk o?;feT{
pDh, v[ZpdhnK fe
B{z fbyh fuZmh 's/ T[; d/ fczrofgqzN;
fwb/, fi; ftu Nozg B{z okSNogsh dh
d"V s'A pkjo j'D dh nghb ehsh rJh
;h. n?cphnkJh d/ ukofizr d;skt/
zK nB[;ko T[;B/ fuZmh ftZu fbfynk
fe @w?B{z s[jkv/ bJh fJZe BtK Bkw
fwfbnkL 'd nrbh NkJho?AN ebkT{B'.
c/ohno B/ fJj th wzfBnk fe nZm
N?e;k; ekB{zB bkr{ eoB tkb/
nfXekohnK B{z fJ;/ soQK dhnK fuZmhnK
G/ihnK rJhnK ;B. ;z:[es oki d/
fBnK ftGkr nB[;ko 2019 ftZu
T[;B{z r?o-ekB{zBh s"o 's/ jfEnko oZyD
ns/ fpBK fe;/ gqwkfDe bkfJ;?A; d/
vokJhftzr eoB bJh oki ftZu
brGr 10 jcfsnK bJh Bzopzd
fNT{fB; (fpT{o') fNT{BhShnk B/ G{wZX ;kro gko eoe/ fJNbh ikD dhnK ehsk frnk ;h.
18 r?o-ekB{zBh fJwhrq/SB dhnK e'fSSK B{z Bkekw eo fdZsk j? ns/ 630 b'eK B{z c/ohno B{z ;szpo 2020 ftZu pc/
v[ZpdhnK feSshnK s'A pukfJnk j?. fNT{BhShnk d/ B?SBb rkov B/ fJj ikDekoh b', fBT{:koe ftZu ;ojZd gko eod/
fdZsh. B?SBb rkov B/ nkgD/ c/;p[Ze g/i 's/ g';N ehs/ fJe fpnkB ftu fejk j'J/ frqcsko ehsk frnk ;h. T[;d/
fe fNT{BhShnB wohB rkov B/ ;'wtko d/o oks d/S d/ e/Adoh sZN s'A r?o- e'b fJZe pzd{e, uke{ ns/ r'bk pko{d
ekB{zBh fJwhrq/SB dhnK e'fSSK B{z Bkekw eo fdZsk. ;h. T[;B/ pknd ftZu nkgD/
fpnkB 'u fejk frnk j?, ''r?o-ekB{zBh gqtk;hnK d/ ;w{j 'u tZy-tZy feT{fpe d/ xo ftZu fo;hB - e?;No
ncoheh e"whnsK d/ 550 ftnesh Skwb jB ns/ pkeh fNT{BhShnk d/ Bkrfoe tkfSzrNB (fpT{o') nwohek dh fJe iZi cq?vfoe B/ c/ohno B{z fejk fe phBz gq';?f;zr s'A puh ofjzd-y{zjd s'A
jB.'' wZX G{wZX ;kro 'u ;fEs fNT{BhShnk :{og 'u r?o-ekB{zBh gotk; bJh ndkbs B/ fJe e?B/vhnB n"os B{z T[; dhnK ekotkJhnK @;zGkth s"o pfDnk fJZe zfjo - pDkT[D ns/
;G s'A wSj{o NoKfzN g[nkfJzNK 'u'A fJe j?. jkbKfe fNT{BhShnk d/ nfXekohnK 22 ;kb dh ;zk ;[DkJh. n"os B{z fJj 's/ xkse@ ns/ ;wki bJh B[e;kBd/ fJ;B{z fuZmh d/ Bkb fJZe fbckc/
B/ ;wZf;nk dk w[ekpbk eoB bJh ;ys edw u[Ze/ jB, go fNT{BhShnk s'A ;zk ;kpek okSNogsh v'Bkbv Nozg j ;B. coK; ns/ e?B/vk dh d'joh ftZu oZyD bJh wzfBnk. :{Hn?Z; ;?ANo
fJNbh ikD dh e'fSS eoB tkb/ r?o-ekB{zBh gqtk;hnK dh frDsh brksko d/ nj[d/ 's/ ofjzfdnK T[; B{z fof;B Bkrfoe c?ohno B/ ndkbs B{z dZf;nk cko fvzhz ezNo'b n?Av gqht?ASB
tX ojh j?. zfjo Bkb GohnK fuZmhnK G/iD d/ fe T[;B{z nc;'; j? fe T[;dh :'iBk nB[;ko fof;B bJh e'Jh ikfDnk-
wkwb/ ftu ;[DkJh. fog'oN w[skpe n;cb j' rJh ns/ T[j @Nozg B{z o'e gSkfDnk n?ANhv'N BjhA j?. y[oke d/
fzbQk iZi vpBh cq/vfoe B/ 56 ;kbk BjhA ;eh@. nkgD/ ;zp'XB ftZu T[;B/ nkXko 's/ fJj 36 s'A 72 xzfNnK d/
393 c[ZN T[ukJh
393 c[ZN T[ukJh s/ uZNkB d/ feBko/ pfDnk
393 c[ZN T[ukJh s/ uZNkB d/ feBko/ pfDnks/ uZNkB d/ feBko/ pfDnk gk;e/b c/ohno B{z 262 wjhfBnK dh fJj th fejk fe T[j nkgD/ nkg B{z nzdo w"s dk ekoB pD ;edk j?. 2014
393 c[ZN T[ukJh
393 c[ZN T[ukJh 's/ uZNkB d/ feBko/ pfDnks/ uZNkB d/ feBko/ pfDnk
e?d dh ;zk ;[DkJh. ;zk g{oh eoB s'A fJZe nZstkdh BjhA fJZe ekoe[B ti'A ftZu fw;hf;gh d/ fJZe ftnesh B{z
pknd T[;B{z nwohek s'A fvg'oN eo t/ydh j?. c/ohno B/ nZr/ fejk fe T[j T[; ;w/A d/ okSNogsh poke Upkwk ns/
fdZsk ikt/rk ns/ i/eo T[j ed/ tkg; nkgD/ NhfunK B{z gqkgs eoB bJh j'o nfXekohnK B{z fo;hB fb;v
;N'o, oZ;h Bkb gj[zud/ jB rkje
;N'o, oZ;h Bkb gj[zud/ jB rkje nkT[Adh j? sK T[;B{z T[wo Go bJh SKshg{oB ;kXB bZGDk ukj[zdh j?. fuZmhnK G/iD ekoB 25 ;kb dh e?d
;N'o, oZ;h Bkb gj[zud/ jB rkje
;N'o, oZ;h Bkb gj[zud/ jB rkje
;N'o, oZ;h Bkb gj[zud/ jB rkje
fBrokBh dk ;kjwDk eoBk gt/rk. fog'oN w[skpe n?cphnkJh B{z Nozg dh ;zk ;[DkJh rJh ;h.
foekov j/mb/ gZXo s/ gj[zuh uhB dhs/ gj[zuh uhB dh
foekov j/mb/ gZXo
foekov j/mb/ gZXo s/ gj[zuh uhB dh
foekov j/mb/ gZXo
foekov j/mb/ gZXo 's/ gj[zuh uhB dhs/ gj[zuh uhB dh
gqiBB do, wkjoK B/ dZ;h fJj tiQk
gqiBB do, wkjoK B/ dZ;h fJj tiQk
gqiBB do, wkjoK B/ dZ;h fJj tiQk
gqiBB do, wkjoK B/ dZ;h fJj tiQk
gqiBB do, wkjoK B/ dZ;h fJj tiQk
B{z tXkT[D d/ s/zh Bkb T[gkn eo fojk
j?. uhB dk efjDk j? fe T[j nkpkdh
dh r[DtZsk B{z ;[XkoB bJh f;Zfynk,
ftfrnkB ns/ seBkb'ih 's/ fXnkB
e/Ados eo/rk ns/ nkofEe ftek; B{z
;woEB d/D bJh wZXw gqiBB gZXo B{z
pDkJh oZyD dh e'fSS eo/rk.
xNdh nkpkdh dk ekoB
xNdh nkpkdh dk ekoB
xNdh nkpkdh dk ekoB
xNdh nkpkdh dk ekoB
xNdh nkpkdh dk ekoB
wkfjoK dk efjDk j? fe fbzr G/
dGkt ns/ nkgD/ pZfunK dh d/
j[BkB (fpT{o') uhB 'u fJe ;N'o nkgDh nB'yh b'e/SB ekoB ;'Sb whvhnk yGkb eoB tkbhnK n"osK dhnK
's/ tkfJob j' fojk j?. s[;hA ;'u oj/ j't'r/ fe fJ; ;[ftXk ;N'o ftZu nfijk yk; otkfJsh o{VQhnK ni/ th d/S Go
eh j?< s[jkB{z ikD e/ j?okBh j't/rh fe fJj fJe uZNkB d/ feBko/ 's/ brGr 393 ftZu ftnkge jB. fJ; bJh pj[s
c[ZN dh T[ukJh 's/ jtk ftu bNfenk j'fJnk j?. ;kohnK n"osK pZu/ dh d/yGkb dh
uhB d/ j[BkB gqKs ftZu fzB:[zkJh B?SBb ihUbkiheb gkoe ftZu fJZe T[Zu ehws ns/ pZu/ d/ iBw s'A pknd
uZNkB d/ feBko/ fJZe bZeV dh S'Nh fijh rzY bNedh j?. fJ;B{z d[Bhnk ftZu ;hws eohno ftebgK ekoB pZu/
@;G s'A n;[ftXkiBe@ ;[ftXk ;N'o fejk frnk j?. fog'oN nB[;ko fJj g?dk eoB s'A fMiedhnK jB. fJ;
gopsko'jhnK B{z foco?Sw?AN t/udk j?, fiBQK B{z uVQkJh d/ ftueko fJZe pq/e dh s'A fJbktk d/S d/ fznkdkso fjZf;nK
b'V j[zdh j?. ftZu iD/g/ dh S[ZNh ni/ th ;hws
fJ; ;N'o dh fJZe s;tho th jkb jh ftZu NftZNo 's/ S/no ehsh rJh ;h. j?. jKreKr dh c?fwbh gb?fBzr
id'A s'A fJj s;thoK S/no ehshnK rJhnK jB, fJ; B/ eJh b'eK dk fXnkB phfizr (fpT{o') uhB ftZu iBw tkb/ d/SK ftu'A uhB dh iDB do ;G n?;';hJ/SB dk efjDk j? fe uhB d/
nkgD/ tZb fyZfunk. fJj g';N fJZe fdB gfjbK S/no ehsh rJh ;h. g';N ehs/ do ;pzXh nfijh ypo ;kjwD/ nkJh s'A xZN j?. dZyDh e'ohnk, skJhtkB, ftS/S gqSk;fBe y/so ftZu p/n"bkd
ikD s'A pknd fJ; B{z eohp ;Zs bZy tko d/fynk ik u[Zek j?. fJ; d/ Bkb jh j?, fi; B/ T[ZE'A dh efwT{fB;N gkoNh jKreKr ns/ f;zrkg[o d/ Bkb uhB n"osK dh gqshSssk gzi ;kb gfjbK
fJ; B{z 5 jzko s'A tZX bkJhe; th fwb u[Ze/ jB. fJ; ;N'o 's/ eJh b'eK B/ dh ;oeko dh BhAd T[vk fdZsh j?. ftu gfjbK s'A jh d[Bhnk ftZu ;G Bkb'A uko r[Dk tX e/ fgSb/ ;kb
nkgDhnK gqshfefonktK ;KMhnK ehshnK jB. n;b ftu uhB d/ iB;zfynk ns/ s'A xZN iDB do j?. 43H2 gqshSs j' rJh j?. fJZe iK d'
gfjbh tko xNh iDB do
gfjbh tko xNh iDB do
gfjbh tko xNh iDB do
gfjbh tko xNh iDB do
fJZe ftnesh B/ fbfynk fe @fJj e[M gkrbgB fijk ns/ nftStkS:'r ftek; y'i e/Ado d/ nzefVnK nB[;ko gfjbh tko xNh iDB do pZfunK tkb/ i'fVnK d/ nB[gks
j?.@ fJe j'o B/ fbfynk fe @w?A fJ; ;N'o d/ fJZE/ j'D d/ fgZS/ d/ ekoB dh ebgBk d/S dh iDB do 2022 ftZu 1H9 d/ S/ djkfenK ftZu gfjbh tko ftZu th froktN nkJh j?, ns/
BjhA eo ;edk, go fJj j?okBhiBe j?.@ shi/ :{zo B/ fNZgDh ehsh fe @fJ;/ foekov j/mb/ gZXo 's/ nk rJh. uhB dh nkpkdh ftu froktN doi fJ;d/ ;ot/yD nB[;ko, gqsh n"os
bJh w?A jw/Sk efjzdk jK fe ;kvh fzzdrh ftZu jo u[D"sh ftZu jw/Sk fJZe w"ek don;b phfizr d/S dh iBw do ftZu ehsh rJh j?. nfij/ ftu phfizr pZfunK dh n";s ;zfynk 2017 ftZu
nkJh froktN B{z d{o eoB dh e'fSS brksko ftZsh gq's;kjB ns/ fpjso
j[zdk j?, Gkt/A fJj fezBk th w[Seb feT[A Bk j't/. fJZe j'o :{zo B/ fejk fe @jK, 1H3 s'A xN e/ fgSb/ ;kb 0H9 d/
go eh s[;hA yohddkoh 's/ e'Jh b'fJbNh nze ewkT[Ad/ j'<@ eo fojk j?. 10 eo'V s'A tZX nkpkdh pkb d/yGkb ;j{bsK Bkb iBw do foekov j/mb/ gZXo 's/ nk rJh.


15
15
15 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
uhB B/ pDkfJnk b/io jfEnko, nDfwZE/ ;w/A bJh eo ;edk j? r'bhpkoh
uhB B/ pDkfJnk b/io jfEnko, nDfwZE/ ;w/A bJh eo ;edk j? r'bhpkoh
uhB B/ pDkfJnk b/io jfEnko, nDfwZE/ ;w/A bJh eo ;edk j? r'bhpkoh
uhB B/ pDkfJnk b/io jfEnko, nDfwZE/ ;w/A bJh eo ;edk j? r'bhpkoh
f;vBh
f;vBh
f;vBh u Gkosh ib ;?Bk B/u Gkosh ib ;?Bk B/
f;vBh u Gkosh ib ;?Bk B/
f;vBh 'u Gkosh ib ;?Bk B/u Gkosh ib ;?Bk B/ uhB B/ pDkfJnk b/io jfEnko, nDfwZE/ ;w/A bJh eo ;edk j? r'bhpkoh
SeshSkbh phw nkw s"o 's/ pj[s
izrh p/V/ s/ bfjokfJnk fsozrk
izrh p/V/ s/ bfjokfJnk fsozrk fznkdk rowh g?dk eod/ jB, fi;
izrh p/V/ s/ bfjokfJnk fsozrk
izrh p/V/ s/ bfjokfJnk fsozrk
izrh p/V/ s/ bfjokfJnk fsozrk
Bkb ftSt gZXo 's/ ;wkB jfEnkoK
d/ fgSb/ :sBK bJh ;wZf;nktK g?dk
j[zdhnK jB.
rowh ekoB fJZe ftjkoe jfEnko
pDkT[Dk ;zGt BjhA j? i' b/zo phw B{z
ckfJo eodk j?. jkbKfe fJ; ;cbsk
Bkb ;zGt b/zo jfEnko nzs ftZu
fJZe jehes pD ;ed/ jB. fog'oNK
nB[;ko uhB ftZu fte;s BtK e{fbzr
f;;Nw tkX{ rowh B{z d{o eoB bJh
jfEnko ftZu'A tfjD tkbh r?; dh
tos'A eo/rk. fJj T[ZBsh jfEnko B{z
Sesh r[nkJ/ iK N[ZND s'A fpBK, ;Nhe
b/zo phw B{z fBozso ckfJo eoB d/ :'r
pDkt/rh.
y'ihnK dk dkntk
y'ihnK dk dkntk
y'ihnK dk dkntk
y'ihnK dk dkntk
f;vBh (fpT{o') Gkosh ib ;?Bk dh fJZe N[eVh, i' toswkB ftZu 'wkbkpko y'ihnK dk dkntk
nfGnk;' ftZu fjZ;k b?D bJh nk;Nq/bhnk ftZu j?, B/ 77t/A ;[szsosk fdt; uhBh ioBb n?eNk UgfNek
w"e/ Mzvk bfjokfJnk. f;vBh fty/ Gkosh ib ;?Bk d/ izrh ijkzK, nkJhn?Bn?; f;Bhek ftZu gqekfSs fJZe skzk g/
;fj:kdoh ns/ nkJhn?Bn?; e'beksk 's/ fsozrk bfjokfJnk. go ftZu y'ihnK B/ fejk fe ''T[Zu-
Gkos, ;z:[es oki, ikgkB ns/ nk;Nq/bhnk dhnK ib ;?BktK B/ f;vBh r[DtZsk tkb/ phw Bk f;oc gfjb/
ftZu wkbkpko ;z:[es oZfynk nfGnk; S[o{ ehsk, fi; Bkb gfjbh tko nk;Nq/ ;fezN ftZu g?dk ehs/ ik ;ed/ jB,
bhnk B/ fJ; y/so ftZu uhB dhnK tXd/ jwbkto ekotkJhnK ftueko izrh ;r'A fJ; B{z nDfwZE/ ;w/A sZe pDkJh
y/vK dh w/zpkBh ehsh j?. oZfynk th ik ;edk j?.'' nwohek B/
'nfGnk; wkbkpko 2023' d' gVktK ftZu nk:'fis ehsk ik fojk j? - phfizr (fpT{o') uhB dk dkntk j? 's/ uhB dh T[Zswsk B{z ;Ekfgs eo th fJ;/ soQK dhnK seBheK dh y'i
pzdorkj gVkn ns/ ;w[zdoh gVkn. oZfynk wzsokb/ B/ gfjbK fJZe gq?; fobhz fe T[; B/ nfijh b/zo rzB pDkT[D ;edk j?. ehsh j?, go fJBQK gqki?eNK B{z ftnkge
ftZu fejk fe jkopo gVkn ftZu ftnkge gZXo dhnK rshftXhnK fit/A fe dk sohek bZG fbnk j? i' nDfwZE/ uhBh c"i B/ T{oik jfEnko tos'A dh fJikzs BjhA fwbh feT[Afe
eok;-v?e d"o/, g/S/to nkdkB-gqdkB, ;g'oN; fce;uo ns/ ;w[zdoh gVkn dh ;w/A sZe r'bh ubk ;edh j?. uhBh seBkb'ih ftZu fJZe ;zGkth s"o 's/ T[j ekch SeshSkbh BjhA ;B.
:'iBkpzdh ns/ ;zukbB bJh eJh rZbpks Skwb jB. dknt/ w[skpe T[; dh c"i e'b j[D b/ tZvh soZeh ;KMh ehsh j?, jkbKfe ;kpek fpqfNS c"ih nfXekoh ;Nht
gq?; fobhz nB[;ko ;w[zdoh gVkn ftZu :[ZX d/ fszB'A y/soK ftZu tZy-tZy zo B{z jfEnko pDkT[D dh ;woZEk j?. fJ;dh g[SNh eoB dh b'V j?. ;kT{E thto B/ NthN ehsk fe i/eo uhBh
r[zMbdko ns/ T[Zu-shposk nfGnk; Skwb j'Dr/, fi; ftZu bkJht jfEnko fJj uZeo brkT[D tkb/ T[grqfjnK ukJhBk wkofBzr g';N w[skpe uhB dh e{fbzr seBkb'ih pko/ dknt/ ;Zu jB,
ckfJfozr nfGnk;K ;w/s n?ANh-;fsj, n?ANh-J/no ns/ n?ANh-;pwohB nfGnk; B{z fBSkBk pDkT[D d/ Bkb-Bkb zwhB B?SBb :{Bhtof;Nh nkc fvc?A; sK fJj eJh gfjb{nK ftZu nwohek
Skwb j'Dr/. fJ; d"okB okSNoh okiXkBh BthA fdZbh ftZu gqXkB wzsoh Bfozdo 's/ d{o d/ NhfunK B{z th wko ;edk j?. N?eBkb'ih d/ wkfjoK B/ n?vtK; 's/ uhB dh T[Zswsk B{z ;Ekfgs eo
w'dh B/ bkb febQ/ s'A fsozrk bfjokfJnk. nkgD/ 10t/A ;[szsosk fdt; d/ ;kpek fpqfNS c"ih nfXekoh ;Nht e{fbzr f;;Nw ftef;s eoB dk ;edk j?. c"ih wkjo efjzd/ jB fe fJj
;zp'XB ftZu gqXkB wzsoh w'dh B/ d/S tZb'A ehshnK rJhnK soZehnK dk ft;Eko thto B/ NthN ehsk fe i/eo uhBh dkntk ehsk j?. fJj f;;Nw jkJh T[ZBs b/zo n?b'B w;e d/ ;Nkofbze
Bkb fzeo ehsk. Bkb jh fejk d/; B/ nZi i' edw u[Zfenk j?, T[; dk n;o e{fbzr seBkb'ih pko/ dknt/ ;Zu jB, gkto b/zo B{z UtojhfNzr s'A fpBK f;;Nw tor/ ;?N/bkJhNK B{z o'eD dh
1000 ;kbK bJh fJ;d/ GftZy 's/ gt/rk. gqXkB wzsoh w'dh B/ okSNo B{z nkgDk sK fJj eJh gfjb{nK ftZu nwohek brksko uZbdk oZy ;edk j?. fJj ;woZEk oZy ;ed/ jB.
;zp'XB ;wkgs eod/ jh fsozr/ d/ ozrK ftZu r[pko/ jtk ftZu SZv/.
gkfe;skB u fjzd{ Bkpkbr bVeh dk eotkfJnk frnk u fjzd{ Bkpkbr bVeh dk eotkfJnk frnk pod;sh Xow gfotosBpod;sh Xow gfotosB
gkfe;skB
gkfe;skB 'u fjzd{ Bkpkbr bVeh dk eotkfJnk frnk u fjzd{ Bkpkbr bVeh dk eotkfJnk frnk zpod;sh Xow gfotosBpod;sh Xow gfotosB
gkfe;skB
gkfe;skB u fjzd{ Bkpkbr bVeh dk eotkfJnk frnk pod;sh Xow gfotosB
no[Dk w;hj nwoheh ;[gohw e'oN dh j't/rh gfjbh gzikph,
no[Dk w;hj nwoheh ;[gohw e'oN dh j't/rh gfjbh gzikph,
no[Dk w;hj nwoheh ;[gohw e'oN dh j't/rh gfjbh gzikph,
no[Dk w;hj nwoheh ;[gohw e'oN dh j't/rh gfjbh gzikph,
no[Dk w;hj nwoheh ;[gohw e'oN dh j't/rh gfjbh gzikph,
nrtk dk e/; doi eoB dhnK T[; d/
Gkosh nwoheh s/ dZyDh J/
Gkosh nwoheh s/ dZyDh J/
Gkosh nwoheh s/ dZyDh J/ hnkJh iZi wkfgnK dhnK p/BshnK B{z oZd eo
Gkosh nwoheh s/ dZyDh J/ hnkJh iZihnkJh iZi
Gkosh nwoheh s/ dZyDh J/ShnkJh iZihnkJh iZi
fdZsk. T[; d/ wkfgnK B/ j?dokpkd gq?Z;
ebZp d/ ;kjwD/ g[b; dh nDrfjbh
fybkc gqdoSB ehsk.
fJe tZyoh xNBk 'u XB' G/b d/
gfotko d/ 4 w?ApoK, fiBQK 'u T[; d/
pZu/ oki/S e[wko, djkJh e[wkoh, r[Zbh
e[wkoh ns/ ;kiB dk; Skwb ;B, B{z
f;zX ;{p/ d/ T[woe'N Sfjo 'u dorkj
w"be Skj s'A tkg; nkT[Ad/ ;w/A 2
nr;s B{z efEs s"o 's/ nrtk eo
f;zX (fpT{o') f;zX d/ j?dokpkd fzbQ/ eo fdZsk frnk. fbnk frnk ;h. XB' G/b B/ fejk fe
d/ e'j;o fgzv dh ofjD tkbh 13 ;kbk bVeh B{z fJe jbcBkw/ 's/ T[; B/ pVh e'fSS ehsh go T[woe'N
fjzd{ bVeh SKsh e'bh B{z j?dokpkd d/ d;sys eoB bJh wip{o ehsk frnk, ns/ eokuh d'tK ftZu g[b; B/ T[; dh
w[jzwd w[b/og'N' skb[ek s'A nwkBT[ZbQk fi; ftZu fJj gqwkfDs ehsk frnk fSekfJs doi BjhA ehsh. T[; B/
BK d/ ftnesh B/ T[d'A nrtk eo fe w[;fbw ekB{zBK nB[;ko T[j ekB{zBh dZf;nk fe T[; d/ pZu/ 2 c'B b? e/ nkJ/
fbnk ;h, id'A T[j nkgDh wK Bkb s"o 's/ fJe pkbr j? ns/ nwkBT[ZbQk ;B ns/ d't/A j[D pzd jB. fJ; vo s'A
pkzko s'A nk ojh ;h. T[; B{z s[ozs Bkb nkgD/ s"o 's/ ftnkj eotkfJnk fe T[BQK B{z fe;/ tZv/ fzwhAdko B/ d{o-
;EkBe w;fid fbikfJnk frnk ns/ j?, Bk fe fe;/ d/ dpkn iK bkbu d[okv/ y/sK ftZu pzX{nk wzd{oh d/ ezw
zpod;sh fJ;bkw ep{b eotkfJnk nXhB. nwkBT[ZbQk tZb'A g[b; ;N/SB bJh nrtk eo fbnk j't/rk, fit/A
fBT{:koe (fpT{o') phs/ fdB gzikph Gkosh no[Dk w;hj i' bzp/ ;w/A s'A fe fgSb/ ;w/A ftZu e[M j'oK Bkb
frnk, fi; s'A nrb/ fdB T[; dk 'u SKsh e'bh d/ j;skyo ehs/ jbcBkw/
o[zrko, toeo ns/ Bkrfoe nfXekoK dh nNkoBh ;h, nwohek d/ Uo/rB ;{p/ j'fJnk ;h.
ftnkj nrtkeko nwkBT[ZbQk Bkb s'A pknd g[b; B/ nwkBT[ZbQk fto[ZX
dh ;[gohw e'oN dh gfjbh gzikph, Gkosh nwoheh ns/ dZyDh J/ShnkJh iZi
pDB bJh fsnko j?, fi; dh g[SNh rtoBo NhBk e'N/e B/ ;b/w i' Uo/rB ;{p/
o{; Bkb e?dhnK dh ndbk-pdbh d"okB 25 s'A tZX :{eq/Bh fojkn s'A tZX :{eq/Bh fojkn
o{; Bkb e?dhnK dh ndbk-pdbh d"okB 25 s'A tZX :{eq/Bh fojkn
o{; Bkb e?dhnK dh ndbk-pdbh d"okB 25
o{; Bkb e?dhnK dh ndbk-pdbh d"okB 25
o{; Bkb e?dhnK dh ndbk-pdbh d"okB 2500 s'A tZX :{eq/Bh fojkn
s'A tZX :{eq/Bh fojkn
dk f;Nh j?, ftZu phs/ fdBhA no[Dk w;hj dh fB:[esh dh x'SDk ehsh.
rtoBo NhBk e'N/e B/ fejk, @no[Dk w;hj fJe ;[S'fGs Bkrfoe nfXeko
eht (fpT{o') o{;-:{eq/B izr 'u pzdh pDkJ/ rJ/
tkbh nNkoBh j?, fi; B/ nkgD/ eohno ns/ efwT{fBNh d'tK dh ;/tk ftZu
e[b 2,598 :{eq/Bh BkrfoeK B{z e?dhnK dh ndbk-
nkgDh fzzdrh d/ 25 ;kb s'A tZX ;w/A sZe Uo/r'BhnBK tZb'A Sbkxk:'r
pdbh d/ Bshi/ ti'A fojkn ehsk frnk j?.
ekor[zkoh fBGkJh j?. fJe gq?efNf;zr nNkoBh ti'A no[Dk w;hj j[D b'eK bJh
:{eq/B dh fwbNoh fJzN?bhi?A; d/ p[bko/ nKdo/ :[;'t
ezw eoB dk f;ZXk ns/ skzk siopk fbnkJ/rh, i' w"i{dk Uo/rB ;[gohw e'oN
d/ jtkb/ Bkb fejk frnk j? fe izr dh S[o{nks s'A b?
B{z j'o wzp{s eo/rh.@
e/ j[D sZe :{eq/B B/ o{; Bkb 48 e?dhnK dh ndbk-
T[BQK fejk fe iB ;/tk gqsh no[Dk w;hj dk ;wogD ns/ fBnK sZe pokpo
pdbh ehsh j?.
dh gj[zu bJh nkgD/ iB{zB B{z th ns/ ekB{zBh y/so ftZu pokpoh s/ ftfGzBsk B{z
:[;'t B/ :{eq/B s/ o{; ftueko e?dhnK dh ndbk-
nZr/ tXkT[D ftZu rtoBo B/ T[; dh bzp/ ;w/A dh ehsh rJh nrtkJh s'A ;zs[SN
pdbh B{z 'p/fw;kb ;fEsh' fejk feT[Afe fJj ;zxoS d/
jK. no[Dk w;hj B/ fejk fe w?A ;[gohw e'oN d/ iZi ti'A Uo/rB d/ b'eK bJh T[BQK
;orow gVkn d"okB ehsk ik fojk j?. :[;'t nB[;ko
dh fBozso ;/tk dh T[whd eodh jK. T[BQK fejk fe @ndkbsK sZe pokpo gj[zu
iB/tk eBt?BSB d[SwDh d/ ;orow gVkn d"okB
Bkrfoe nfXekoK dk w[Zdk j?, w?A fJe gzikph, Gkosh fgsk ns/ fpqfNS wK dh Xh
ndbk-pdbh dh ftt;Ek gqdkB BjhA eodh j?.
jK, i' fgSb/ 25 ;kbK s'A Uo/rB oki ftZu gq?efNf;zr nNkoBh ojh jK.@


16
16
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
16 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
nwohek fty/ jtk u nukBe ijk d/ fJziD u'A fBebD
nwohek fty/ jtk u nukBe ijku nukBe ijk d/ fJziD d/ fJziD u'A fBebDu'A fBebD
nwohek fty/ jtk e?bhc'oBhnk
nwohek fty/ jtk
nwohek fty/ jtk 'u nukBe ijku nukBe ijkz d/ fJziD d/ fJziD 'u'A fBebDu'A fBebD
e?bhc'oBhnk u n"os d/ esb d/ wkwb/ u n"os d/ esb d/ wkwb/ u gzikph B"itkB frqcskou gzikph B"itkB frqcsko
e?bhc'oBhnk
e?bhc'oBhnk u n"os d/ esb d/ wkwb/ u gzikph B"itkB frqcsko
e?bhc'oBhnk 'u n"os d/ esb d/ wkwb/ u n"os d/ esb d/ wkwb/ 'u gzikph B"itkB frqcskou gzikph B"itkB frqcsko
bZr/ nZr d/ r'b/, eotkJh n?woi?A;h b?Afvzr
bZr/ nZr d/ r'b/, eotkJh n?woi?A;h b?Afvzr
bZr/ nZr d/ r'b/, eotkJh n?woi?A;h b?Afvzr fejk fe o'zftb/ g[b; B/ uSwdhd
bZr/ nZr d/ r'b/, eotkJh n?woi?A;h b?Afvzr
bZr/ nZr d/ r'b/, eotkJh n?woi?A;h b?Afvzr
rtkjK s'A ikDekoh bJh ns/ rb/
ohnk dhnK ;hH ;hH NhH thH thvhUz
dh iKu ehsh. T[BQK B/ fejk, ''g[b;
e'b fJe ftnkge ;[oZfynk gqDkbh j?
ns/ n;hA T[BQK Bkb ezw eo oj/ jK.
o'zftb/ g[b; ftGkr B/ fejk fe f;zx
B{z frqcsko eo fbnk ns/ T[; 's/ esb
bJh gb/;o ekT[ANh i/b 'u w[eZdwk
doi ehsk ikt/rk. g[b; B/ dZf;nk
fe r'bhpkoh ftu tofsnk frnk
jfEnko pokwd eo fbnk frnk j?.
f;nkwgk B/ fejk fe g[b; B/
rb/ohnk o'v 's/ rbh d/ gko p?;N
pkfJ e'b pzd{eXkoh B{z ekp{ eo
fbnk. ;N'o d/ nzdo w"i{d fJe
rtkj d/ nB[;ko r'bhpkoh s'A
s[ozs pknd SZeh Ubv B/th ftu
yohddkoh eoB frnk. rtkj B/
fejk fe fJe ftnesh B/ Bedh
Bkb fJe ewhz yohdh, fJ; ftu
pdbh g[okDh ewhz B{z fJe Skfgzr
o'z/ftb/ (fpT{o') 34 ;kbk n"os B{z jwbkto fJeZm/ wkb gj[zu/. T[BQK B/ p?r ftu gk fdZsk ns/ ;N'o 'u'A
o'zftb/ ftu t?;Nchbv rb/ohnk d/ dZf;nk fe pzd{eXkoh 29 ;kbk ubk frnk. rtkj B/ fejk fe id'A
fJe gkofezr r?o/i 'u fJe gzikph f;woBihs f;zx B/ gkofezr r?o/i dh sZe nfXekohnK B/ T[; B{z fjok;s
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek 'u fJe ijkz jkd;/ dk fSeko j'D s'A tkb- B"itkB tZb'A r'bh wko e/ wko fdZsk shih wzfzb 's/ n"os B{z r'bh wko ftu BjhA fbnk, T[d'A sZe T[j BjhA
tkb pu frnk, fi; dh thvhU ;'Sb whvhnk 's/ tkfJob j' ojh j?. don;b frnk ;h. g[b; d/ nB[;ko T[j T[; fdZsh ns/ w"e/ s'A coko j' frnk. ikDd/ ;B fe Skgo d'Sh S{No ;h.
;kT{Et?;N J/nobkJhB; d/ fJe ijkz d/ fJziD 'u T[; t/b/ nZr bZr rJh, B"itkB B{z v/N eo ojh ;h. o'zftb/ T[; B/ pzd{e r?o/i ftu jh SZv g[b; B/ fejk fe j[D wkb ftu
id'A T[j N?e;k; s'A w?e;he' d/ e?BeB ik fojk ;h. nZr bZrD Bkb jcVk- g[b; B/ dZf;nk fe n"os ns/ SZeh fdZsh. b?cNhB?AN feq; f;nkwgk B/ ;[oZfynk B{z e'Jh ysok BjhA j?.
dcVh 'u ijkz dh n?woi?A;h b?Afvzr eotkJh rJh.
fJe fog'oN nB[;ko T[vkD GoB s'A s[ozs pknd ijkz d/ fJziD 'u nZr
nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZvk izrh p/Vk fcbhghB d/ nfGnk; u skfJBksu skfJBks
bZr rJh, fi; s'A pknd fjT{;NB d/ gh jkph jtkJh nZv/ 's/ ijkz dh n?woi?A;h nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZvk izrh p/Vk fcbhghB d/ nfGnk; nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZvk izrh p/Vk fcbhghB d/ nfGnk; 'u skfJBksu skfJBks
nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZvk izrh p/Vk fcbhghB d/ nfGnk;
nk;Nq/bhnk dk ;G s'A tZvk izrh p/Vk fcbhghB d/ nfGnk; u skfJBks
b?Afvzr eotkJh rJh. ;'Sb whvhnk 's/ tkfJob j' ojh thvhU 'u cbkJhN
307 B{z pZdbK d/ T[Zs/ T[Zvd/ j'J/ t/fynk ik ;edk j? ns/ nukBe T[; d/ fJziD tkb/ jtkJh, ;w[zdoh ns/ zwhBh
'u'A nZr fBebdh Bzo nk ojh j?. nfGnk; ftZu nk;Nq/bhnk ns/
nkT[Nb?N nB[;ko thvhU B{z fJe we?Bheb fJzihBhno n?AvfoT{ ;?AfvB' B/ fcbhghBz d/ 2000 s'A tZX c"ih fjZ;k
foekov ehsk j?, id'A T[j jtkJh nZv/ d/ e'b'A fBeb fojk ;h. ijkz 'u ;tko b? oj/ jB. brGr 150 nwoheh wohB
fJe :ksoh B/ dZf;nk fe vo d/ wko/ jkbs yokp j' rJh ;h. JhAXB dh pdp{ th fjZ;k b? oj/ jB. uhB B/ fcbhghBz
nkT[D bZrh ;h, ijkz 'u ;tko ;ko/ b'e gqkoEBk eo oj/ ;B. s'A ijkz B{z jNkT[D dh wzr ehsh j?
ns/ @g/S/to@ ti'A nkgDhnK
ekotkJhnK dk pukn ehsk j?.
w;e B/ Gkosh-nwoheh okwk;tkwh B{z ok
w;e B/ Gkosh-nwoheh okwk;tkwh B{z ok
w;e B/ Gkosh-nwoheh okwk;tkwh B{z ok NogshNogsh fcbhghB Nkg{ gbtkB d/ dZyD
w;e B/ Gkosh-nwoheh okwk;tkwh B{z ok Nogsh
w;e B/ Gkosh-nwoheh okwk;tkwh B{z okSNogshNogsh
ftZu Bebh jtkJh jwbk ;gq?Nbh Nkg{
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ ;G j?, fi; 's/ T[j nzsookSNoh c?;b/ d/ s'A brGr 200 feb'whNo (125 whb)
nj[d/ bJh dZf;nk 'j'Djko T[whdtkoj'Djko T[whdtko'
nj[d/ bJh dZf;nk j'Djko T[whdtkoj'Djko T[whdtko s'A tZv/ izrh p/V/ B/ fttkfds dZyDh pkti{d g{oh soQK dkntk eodk j?. dh d{oh 's/ j'fJnk, fiZE/ wBhbk ns/
nj[d/ bJh dZf;nk
nj[d/ bJh dZf;nk
nj[d/ bJh dZf;nk j'Djko T[whdtko
uhB ;kro ftZu fcbhghBz ns/ uhB d/ dknt/ d/ pkti{d fJ;dh phfizr ftueko bzp/ ;w/A s'A sDkn
;z:[es oki nwohek Bkb ;KM/ ;fEsh dk e'Jh ekB{zBh nXko BjhA j?. pfDnk j'fJnk j?. wBhbk ftZu nk;Nq/
nfGnk;K ftZu fjZ;k fbnk, feT[Afe nk;Nq/bhnk dk izrh ijki e?Bpok bhnk d/ okid{s j/ feUAr :{ B/
T[j uhB dh tX ojh c"ih w"i{drh d/ fcbhghBz ftZu n?e;o;kJhz n?b'B so[wfgskU g[nkfJzN J/nochbv fty/
wZd/Bzo oZfynk ;pzXK B{z wzp{s eoB ftZu Skwb eJh ijkzK ftZu'A fJZe j?, fejk fe šfcbhghBz tKr nk;Nq/
dh e'fSS eo oj/ jB. T[ZXo uhB B/ i' gfjbh tko nk;Nq/bhnk dh ;kbkBk bhnk fJZe SKshg{oB, ;fEo ns/
fttkfds ib y/so ftu uZNkBK 's/ fJzv'-g?;hfce n?Avhto rshftXh d/ y[Sjkb y/so ukj[zdk j? i' gqG{;Zsk dk
rSs eoB ns/ fwbNoheoB eoB fjZ;/ ti'A nk:'fis ehsk ik fojk j?. ;BwkB eodk j? ns/ i' fB:wK-
bJh ;?AeV/ sZN oZfyne, ib ;?Bk ns/ n?b'B @bfjo@ bJh skrkb'r j?. fJZE/ nXkos nkd/S d[nkok ;/fXs j[zdk j?.
j'o ;w[zdoh ijkzK B{z skfJBks ehsk dZ; dJhJ/ fe 14-31 nr;s B{z j'D

nwohek B/ gfjb/ jkJhgo;'fBe jfEnko dk ehsk gqhyD
nwohek B/ gfjb/ jkJhgo;'fBe jfEnko dk ehsk gqhyD
nwohek B/ gfjb/ jkJhgo;'fBe jfEnko dk ehsk gqhyD
nwohek B/ gfjb/ jkJhgo;'fBe jfEnko dk ehsk gqhyD
nwohek B/ gfjb/ jkJhgo;'fBe jfEnko dk ehsk gqhyD
dZf;nk fe fJj gqhyD dZyDh
tkfSzrNB (fpT{o') nopgsh T[d:'rgsh J/bB w;e B/ Gkosh-nwoheh
e?bhc'oBhnk d/ ezY/ 's/ ehsk frnk
fogpfbeB okSNogsh T[whdtko pDB bJh w[ekpb/pkzh eo oj/ ftt/e
;h. fJ; gqhyD B/ fJe ;zg{oB gq'N'NkJhg
okwk;tkwh dh gqSz;k eod/ j'J/ T[BQK B{z 'j'Djko T[whdtko' dZf;nk. n?e; (gfjbK
;zukbB jkJhgo;'fBe fwzkJhb bKu
NthNo) 's/ okiBhse fNZgDheko ns/ Nke S'n j';N Neo ekob;B d/ Bkb
ehsh. fJ; fwzkJhb d/ gqhyD s'A
okwk;tkwh dh fJe fJzNoftT{ dh thvhU ;KMh eod/ j'J/ w;e B/ fejk fe T[j
pknd fJ; dh ;woZEk pko/ ehwsh
fJe pj[s jh nkSkiBe T[whdtko jB. 38 ;kb d/ okwk;tkwh ;G s'A xZN T[wo
BthnK ikDekohnK jk;b j'JhnK
d/ okSNogsh nj[d/ d/ T[whdtko jB. T[BQK B/ cotoh ftu fogpfbeB okSNogsh
jB.
nj[d/ dh Bkwzdrh gqsh:'frsk ftu gqt/S ehsk. T[j j[D ;kpek okSNogsh
jtkJh c"i B/ fejk fe fJ; gqhyD
v'Bkbv Nozg ns/ cb'fovk d/ rtoBo okB v/;?AfN; s'A pknd sh;o/ Bzpo 's/
okjhA ehwsh s/ ftbZyD vkNk fwfbnk
jB. T[BQK B{z fogpfbeB gkoNh d/ 9 ch;dh B/sktK dk ;woEB gqkgs j?, idfe
j? . fJ; dk wzst J/H nkoH nkoH
Nozg B{z 47 ch;dh ;woEB gqkgs j?. fJ; s'A pknd okB v/;?AfN; B{z 19 ch;dh dk
vpfbT{ ns/ n?ZuH J/H ;hH n?ZwH tor/
;woEB gqkgs j?.
eJh gq'rokwK B{z nZr/ tXkT[Dk j?.
okwk;tkwh B/ fejk fe uhB nwohek bJh ;G s'A tZvk ysok j?. i/eo T[j
jtkJh c"i d/ ;eZso co?Ae e/Avb B/
;Zsk ftu nkJ/ sK phfizr d/ Bkb g{oh soQK ;pzX s'VDr/. T[BQK B/ nrb/ ;kb
'eKro;' B{z dZf;nk fe fJj fwzkJhb
tQkJhN jkT{; bJh u[D/ ikD 's/ Nozg B{z s[ozs w[nkc eoB dh rZb th ejh ns/
jtkJh oZfynk gqDkbhnK B{z gSkV
fogpfbeB gqkJhwoh g'b ftu uzrk gqdoSB eoB bJh ;kpek okSNogsh e'b'A
;edh j?. fzeo:'r j? fe fJ; s'A gfjbK
gqSz;k th jk;b ehsh. fJ; d"okB okwk;tkwh ns/ j'o fogpfbeB fto'Xh pfj;
tkfSzrNB (fpT{o') :{H n?Z;H J/no vpfbT{H) dk gfjbk gqhyD ehsk j?. 13 wkou B{z J/H nkoH nkoH vpfbT{
bJh fsnkoh eo oj/ jB. fogpfbeB nkgDh gkoNh d/ nrb/ okSNogsh nj[d/
c'o; B/ jkJhgo;'fBe J/no-bKuv jtkJh c"i d/ fJe p[bko/ B/ fJe fpnkB dk gqhyD ehsk frnk ;h go T[j n;cb
d/ T[whdtko B{z o;wh s"o 's/ u[DB bJh 15-18 i[bkJh, 2024 sZe fwbt"eh,
o?fgv fo;gK; t?gB (J/H nkoH nkoH 'u fJj ikDekoh fdZsh. p[bko/ B/ fojk ;h.
ft;ekBf;B ftu fwbDr/.


17
17
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
17 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
;hHphHnkJhH B/ e?B/vk d/ eko'pkoh B{z
;hHphHnkJhH B/ e?B/vk d/ eko'pkoh B{z
;hHphHnkJhH B/ e?B/vk d/ eko'pkoh B{z
;hHphHnkJhH B/ e?B/vk d/ eko'pkoh B{z
;zBh fdUb dh f;nk;s s'A s"pk Gkigk bJh
;zBh fdUb dh f;nk;s s'A s"pk Gkigk bJh
;zBh fdUb dh f;nk;s s'A s"pk Gkigk bJh ;hHphHnkJhH B/ e?B/vk d/ eko'pkoh B{z
;zBh fdUb dh f;nk;s s'A s"pk Gkigk bJh
;zBh fdUb dh f;nk;s s'A s"pk Gkigk bJh
ehsk frqcsko, bZr/ rzGho fJb
ehsk frqcsko, bZr/ rzGho fJb
ehsk frqcsko, bZr/ rzGho fJbzkwkw kwkw kw
ehsk frqcsko, bZr/ rzGho fJb
ehsk frqcsko, bZr/ rzGho fJb
;pe, BtK fujok gkoNh bJh pfDnk u[D"sh
;pe, BtK fujok gkoNh bJh pfDnk u[D"sh
;pe, BtK fujok gkoNh bJh pfDnk u[D"sh
;pe, BtK fujok gkoNh bJh pfDnk u[D"sh
;pe, BtK fujok gkoNh bJh pfDnk u[D"sh
B{z w?dkB 'u T[skoB dk c?;bk ehsk
;h, fi; 'u ;zBh fdUb B{z fJ; ezw
bJh u[fDnk frnk ;h. ;zBh fdUb
u'D bVB bJh fsnko j' rJ/ ns/ b'eK
B/ T[BQK B{z fdb'A ;theko eo fbnk ns/
gzikp dk tZvk fujok ;[Bhb ikyV
u'D jko rJ/, fi; ekoB ;zBh fdUb
b'e ;Gk gj[zu/. pj[s ibdh jh ;zBh
fdUb B{z gsk bZr frnk fe f;nk;s
T[; d/ tZ; dh rZb BjhA j?.
j"bh-j"bh T[; B/ jko wzB bJh ns/
j[D T[; B/ n?bkB eo fdZsk fe T[j
u'D BjhA bV/rk ns/ ebkeko tKr d/
S dh ;/tk eo/rk. fJBQK jkbks 'u j[D
Gkigk bJh fJj Sow tkbh rZb j?
fe T[j nkgD/ c?;b/ 's/ fzbQk r[odk;g[o
ns/ gmkBe'N d/ b'eK B{z eh efjDr/
ns/ d{i/ gk;/ j[D T[BQK e'b w"ek j? fe
;zBh fdUb dh EK fe; B{z w?dkB 'u
T[skfonk ikt/. gkoNh bJh tZvh
u[D"sh j? fe fe; fujo/ B{z w?dkB 'u
T[skfonk ikt/ fi; 's/ b'e Go';k eo
;eD.
;[Bhb ikyV j[D Gkigk d/ ;{pk
gqXkB pD rJ/ jB, T[j fJ; jbe/ s'A
BthA fdZbh (fpT{o') e/Adoh iKu fpT{o' (;hHphHnkJhH) B/ oZfynk ik;{;h wkwb/
d' tko u'D bV u[Ze/ jB. T[j fJ; fzbQ/
ftu e?B/vhnB eko'pkoh B{z frqcsko ehsk j?. nfXekohnK B/ fJ; wkwb/ ftu
dh f;nk;s s'A GbhGKs ikD{ jB
fJe gZsoeko ns/ fJe ;kpek ib ;?Bk ewKvo B{z wJh ftu frqcsko ehsk ;h.
feT[Afe j[D nkw nkdwh gkoNh d/
nfXekohnK B/ dZf;nk fe eko'pkoh okj[b rzrb 2019 ftu e?B/vk ftu ;EkJh
dkyb j'D ekoB fse'Dk w[ekpbk j'D
gmkBe'N (fpT{o') ;kb 2019 ssekbh ;hBhno nkr{ ;[Bhb ikyV fBtk;h pD frnk ;h. T[; B{z fJZE/ gj[zuD 's/ frqcsko eo fbnk frnk. T[BQK
dh ;zGktBk j?.
dhnK b'e ;Gk u'DK 'u eKro; d/ B{z jokT[D bJh Gkigk B/ tZv/ fujo/ fejk fe ftS/S ndkbs B/ T[BQK B{z uko fdBK bJh ;hHphHnkJhH fjok;s ftu G/
i fdZsk j?.
fJ; s'A gfjbK, iKu J/iz;h B/ ;[szso gZsoeko ftt/e ox{tzSh ns/ ;kpek
;kbK s'A tZX ;w/A pknd Bk;k uzB
;kbK s'A tZX ;w/A pknd Bk;k uzB
5 5 5 5 50 ;kbK s'A tZX ;w/A pknd Bk;k uzB ;kbK s'A tZX ;w/A pknd Bk;k uzB B/th ewKvo nkShS gkme B{z oZfynk wkwfbnK 's/ ;zt/dBShb ikDekoh fJeZmh
;kbK s'A tZX ;w/A pknd Bk;k uzB
eoB ns/ ftd/Sh y[chnk J/iz;hnK B{z d/D d/ d'S 'u frqcsko ehsk ;h. fJe ftS/
S ndkbs ftu dkfJo fJe ukoiShN ftu, ;hHphHnkJhH B/ ox{tzSh ns/ gkme
B{z ;oekoh ;heo/N n?eN dh efEs T[bzxDk ns/ ;pzXs ngokXK ftu w[bzw
s/ G/i/rk fJB;kB, yk; j't/rh Nhw
s/ G/i/rk fJB;kB, yk; j't/rh Nhw ti'A Bkwzd ehsk ;h. d'tK B{z 16 wJh B{z frqcsko ehsk frnk ;h.
s/ G/i/rk fJB;kB, yk; j't/rh Nhw
s/ G/i/rk fJB;kB, yk; j't/rh Nhw
s/ G/i/rk fJB;kB, yk; j't/rh Nhw
nk;Nq/bhnk u p[u p[ ckfJo dk ydckfJo dk yd
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u p[ ckfJo dk yd
1972 s'A pknd uzdowk 's/ e'Jh wkBt nk;Nq/bhnk 'u p[u p[SckfJo dk ydckfJo dk ydSk,k, k,k, k,
fwSB BjhA G/fink frnk.
n"osK th j'DrhnK kwbkwb
n"osK th j'DrhnK Skwbkwb
n"osK th j'DrhnK kwb
n"osK th j'DrhnK
n"osK th j'DrhnK
BkrfoeK bJh fusktBh ikoh
BkrfoeK bJh fusktBh ikoh
BkrfoeK bJh fusktBh ikoh
BkrfoeK bJh fusktBh ikoh
BkrfoeK bJh fusktBh ikoh
ftfrnkBh uzdowk 's/ b'eK B{z
t;kT[D bJh y'i eoBk ukj[zd/ jB.
fJ; bJh Bk;k dk nkoN/fw; III fwSB
uzdowk 's/ edw oZyD bJh fsnko j'D
tkbk j?. fJ; d/ Bkb jh Bk;k B/ c?;bk
ehsk fe uzdowk 's/ G/ih rJh Nhw 'u
n"osK B{z th Skwb ehsk ikt/rk ns/
fwSB B{z uzdowk d/ dZyDh Xo[t d/ B/V/
G/fink ikt/rk. Bk;k d/ ftfrnkB
n?;';hJ/N n?vfwfB;Nq/No vkH fBeh
c"e; B/ fejk fe ftfrnkB nkoN/fw;
d/ EzwQK ftZu'A fJZe j?. T[BQK fejk fe
G{-ftfrnkB Nhw 50 ;kbK s'A tZX
;w/A pknd wB[ZyK B{z uzdowk 's/ G/iD
dh :'iBk dh nrtkJh eo/rh. Nhw
fJj :ehBh eo/rh fe fwSB B{z fet/A
;cb pDkfJnk ik ;edk j?.
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk 'u p[SckfJo ;pzXh fusktBh ikoh ehsh rJh
fwb e/ eoBr/ ezw
fwb e/ eoBr/ ezw
fwb e/ eoBr/ ezw
fwb e/ eoBr/ ezw
fwb e/ eoBr/ ezw
j?. nZr p[MkT{ nfXekohnK B/ nk;Nq/bhnkJh eko'pkoK ns/ GkJhukfonK bJh
nkoN?fw;-III G{-ftfrnkB Nhw,
;ys fusktBh ikoh ehsh j? feT[Afe d/S B{z nkT[D tkbh p;zs o[Zs ftu
fi; dh nrtkJh fgqz;hgb fJBt?;Nhr/
MkVhnK ftu nZr bZrD d/ tX/o/ yso/ d/yD B{z fwbDr/.
No vkH pq/N v/B/th eo ojh j?, fwSB d/
w";wh p[SckfJo nkT{Nb[Ze ftZu nk;Nq/bhnB ckfJo nEkfoNhz e"A;b (J/
G{-ftfrnkB d/ T[d/SK dh gVu'b eoB
n?cJ/;h) B/ u/sktBh fdZsh fe T[Zsoh y/so, e[JhBzb?Av ns/ fBT{ ;kT{E t/bz
ns/ ;sj G{-ftfrnkB w[fjzw B{z
d/ tZv/ y/soK d/ Bkb-Bkb fteN'ohnk ns/ dZyDh nk;Nq/bhnk d/ y/soK ftZu
fvzkJhB eoB bJh J/iz;h Bkb fwb
MkVhnK dh nZr d/ tX/ j'J/ i'ywK dk ;kjwDk eoB dh ;zGktBk j?. fJj fusktBh
e/ ezw eo/rh. Bkb jh id'A fJj b'e
nk;Nq/bhnkJh w";w ftfrnkB fpT{o' d[nkok ;szpo s'A Btzpo sZe brGr g{o/
uzdowk 's/ gj[zuDr/, sd T[BQK dh
d/S ftZu n";s s'A tZX skgwkB ns/ n";s s'A xZN pkfoS dhnK ;zGktBktK dh
tos'A ehsh ikt/rh. fJ; d/ Bkb jh
GftZypkDh eoB s'A pknd ikoh ehsh rJh.
fvgNh n?;';hJ/N gqSk;e vkL i'J/b e/
fdqSNhe'D nB[;ko n";s toyk s'A pknd pj[s ;ko/ y/soK ftZu pkbD ftZu
fBT{:koe (fpT{o') Gkos d/ fco uzdowk 's/ wB[Zy G/i/rk. fJ; bJh noBz B/ fejk fe fJ; Nhw dh u'D
th tkXk j'fJnk j?, i' p;zs o[Zs d"okB nk;Nq/bhnk d/ pj[s ;ko/ y/soK bJh
uzdo:kB-3 fwSB B{z b? e/ jo e'Jh Bk;k B/ G{-ftfrnkB Nhw dh u'D nkoN/fw;-3 bJh ;kv/ :sBK ftZu
MkVhnK dh nZr d/ tX/ j'J/ i'yw ftZu :'rdkB gk fojk j?. w[Zy ekoiekoh
T[s;[e j?. fJ; d"okB 50 ;kbK s'A tZX ehsh j?, i' ;cb fwSB bJh oDBhsh fJZe wjZstg{oB edw j?. T[;B/ nZr/
nfXekoh o"p t?p B/ fejk fe @fJ; ;hzB ftZu p[SckfJo d/ yso/ ftnkge jB.
;w/A pknd nwohek dh g[bkV J/iz;h fsnko eo/rh. fzeo:'r j? fe gfjbh fejk fe @nkoN/fw; III G{-ftfrnkB
brGr g{o/ d/S ftZu fJ; p;zs o[Zs ftZu nkw Bkb'A ;[Ze/ ns/ row jkbks dh
Bk;k fJe tko fco uzdowk 's/ wB[ZyK tko wB[Zy B/ uzdowk 's/ 1969 'u g?o Nhw Bkb n;hA fJj :ehBh pDk oj/
T[whd ehsh ik ;edh j?, fJ; bJh nk;Nq/bhnk tk;hnK bJh nkT[D tkb/
B{z G/iD dh fsnkoh eo ojh j?. Bk;k oZfynk ;h. T[; ;w/A Bhb nkow;NoKr jK fe Bk;k fJZe wzp{s uzBftfrnkB
wjhfBnK ftZu p[SckfJo d/ ;EkBe i'ywK gqsh ;[u/s ofjDk wjZstg{oB j?.
B/ n?bkB ehsk j? fe T[j fJe tko ns/ T[; d/ ;kEh rJ/ ;B. jkbKfe gq'rokw dk fBowkD eo/rk,@.


18
18
18 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikphnK d/ e?B/vk ikD d/ ;[cB/ B{z bZr
gzikphnK d/ e?B/vk ikD d/ ;[cB/ B{z bZr ;ot/yD
gzikphnK d/ e?B/vk ikD d/ ;[cB/ B{z bZr
gzikphnK d/ e?B/vk ikD d/ ;[cB/ B{z bZr
gzikphnK d/ e?B/vk ikD d/ ;[cB/ B{z bZr
;ot/yD 'u y[bk;k, nk;Nq/bhnk u 17u y[bk;k, nk;Nq/bhnk u 17
;ot/yD u y[bk;k, nk;Nq/bhnk u 17
;ot/yD u y[bk;k, nk;Nq/bhnk u 17u y[bk;k, nk;Nq/bhnk u 17
;ot/yD
bZy s'A tZX b'e fiB;h
bZy s'A tZX b'e fiB;h D d/ fD d/ f
bZy s'A tZX b'e fiB;h
bZy s'A tZX b'e fiB;h S'''''SD d/ fD d/ fSekoeko ekoeko eko
;ed? MNek, ;oeko bt/rh ;ys c?;bk bZy s'A tZX b'e fiB;h D d/ f
;ed? MNek, ;oeko bt/rh ;ys c?;bk
;ed? MNek, ;oeko bt/rh ;ys c?;bk
;ed? MNek, ;oeko bt/rh ;ys c?;bk
;ed? MNek, ;oeko bt/rh ;ys c?;bk
s/zh Bkb tkXk e[M jkT{f;zr pkzkoK
's/ ;gZSN dpkn gk fojk j?. co/zo B/
fejk fe šn;hA fJZe n;EkJh fJwhrq/
SB gq'rokw ubk oj/ jK go T[j fJzB/
E'VQ/ ;w/A ftZu fJzB/ ft;c'Ne tkX/ B{z d/
yD bJh ed/ BjhA pDkJ/ rJ/ ;B.@
gqXkB wzsoh i;fNB No{v' dh fbpob
;oeko jkT{f;zr w[Zd/ Bkb BfiZmD
bJh ekch e[M BjhA eo ojh j?. wekBK
dk ;zeN ;EkBe b'eK 's/ th Gkoh g?
fojk j?.
4 eo'V b'eK dk d/S
4 eo'V b'eK dk d/
4 eo'V b'eK dk d/
4 eo'V b'eK dk d/
4 eo'V b'eK dk d/
e?B/vk dh nkpkdh brGr 39H5
fwbhnB j?. fJj 2025 ftZu foekov
500,000 Bt/A ;EkJh fBtk;hnK B{z
b?D dh :'iBk pDk fojk j?. co/zo B/
fejk j? fe Bt/A nkT[D tkfbnK dh
frDsh B{z ;hws eoBk e'Jh jZb BjhA
j?. id'A s'A fbpobK B/ e?B/vk ftZu ;Zsk
;zGkbh j?, ftd/Sh ftfdnkoEhnK dh e?Bpok (fpT{o') ;kb 2021-22 ftZu 17 bZy s'A tZX nk;Nq/bhnkJh b'e
nkwd n;XkoB do Bkb tX ojh j?. fiB;h S'SD d/ fSeko pD/. fJZe okSNoh ;ot/yD ftZu fJ; ;pzXh ikDekoh
fJj 2015 s'A brGr d[ZrDh j' rJh ;kjwD/ nkJh. nk;Nq/bhnB fpT{o' nkc ;N?fN;fNe; (J/phn?;) B/ p[ZXtko B{z
j?. 2021-22 d/ fBZih ;[oZfynk ;ot/yD d/ Bshi/ gqekfSs ehs/, fi; ftZu fJj
sk sk k ;fEshk ;fEsh
sk k ;fEsh
sk k ;fEsh y[bk;k ehsk frnk fe wkou 2021 s'A wJh 2022 sZe ;ot/yD dh fwnkd ftZu
skzk ;fEsh
-nzsookSNoh ftfdnkoEh fJ; t/ nzdkzB 1H7 fwbhnB (17 bZy) b'eK -nkpkdh dk 8H7 gqshSs B/ fiB;h S'SD
b/ n;EkJh ftd/Sh ekfwnK dh nkpkdh dk nB[Gt ehsk.
Bkb'A tZX jB. fog'oN w[skpe fJBQK ghVsK ftZu 13 bZy n"osK ns/ 426,800 wod ;B.
N'oKN' (fpT{o') e?B/vk fJ; ;w/A ns/ efwT{fBNhz wzsoh ;hB co/zo B/ -ftd/Sh ftfdnkoEh e?B/vhnB J/phn?; d/ nzefVnK nB[;ko n"osK fto[ZX fiB;h S/VykBh dhnK 97 gqshSs
fojkfJSh ;zeN dk ;kjwDk eo fojk gZsoekoK B{z fejk fe @w?B{z brdk j? :{Bhtof;NhnK dk brGr 17 gqshSs xNBktK bJh g[oS fzzw/tko ;B. 2016 s'A pknd nGS d[nkok eotkJ/ rJ/
j?. fJZE/ nkpkdh fznkdk j? go ofjD fe fJj T[jBK ftebgK ftZu'A fJZe j? pDd/ jB. gfjb/ cSS ;ot/yD ftu gkfJnk frnk fe 70 bZy nk;Nq/bhnkJh - pkbr
bJh wekB xZN jB, fi; ekoB wekBK fi; 's/ ;kB{z ftuko eoBk ukjhdk j?. -fznkdkso ftfdnkoEh nfij/ nkpkdh d/ fJZe fsjkJh s'A tZX B/ 15 ;kb d/ j'D s'A pknd ;ohoe fjz;k dk
dhnK ehwsK pj[s tX rJhnK jB. co/zo B/ ;'wtko B{z gZsoekoK B{z fejk ekbiK dh u'D eo oj/ jB fiZE/ nB[Gt ehsk j?. J/phn?; d/ ngokX ns/ fBnK d/ nzefVnK d/ w[yh ftb fwbB/
e?B/vk ;oeko tXd/ fojkfJSh ;zeN fe @;oeko B/ ni/ sZe e'Jh c?;bk fojkfJS pj[s wfjzrh j? ns/ bZGDh B/ fJZe whvhnk ohbhz ftZu fejk fe @n;hA gkfJnk j? fe 15 ;kb dh T[wo s'A
Bkb BfiZmD bJh nzsookSNoh BjhA fbnk j?. w?B{z bZrdk j? fe ;kB{z w[Seb j?. yk; eoe/ UANkohU ns/ nzdkzB 40 bZy g[oSK ns/ 30 bZy n"osK B/ ;ohoe fjz;k dk nB[Gt ehsk j?.@
ftfdnkoEhnK dh frDsh ;hws eoB fJZE/ e[M rzGhosk Bkb ;'uD dh b'V fpqfNS e'bzphnk d/ tZv/ SfjoK ftZu. fJ; ftZu fejk frnk fe wod ns/ n"osK d'tK B{z fJZe n"os ngokXh d/
pko/ ftuko eo ojh j?, i' gqXkB wzsoh j?.'' fJj fJ; bJh j? feT[Afe fJZE/ ezw gqkgs w[ekpb/ fJZe g[oS ngokXh d[nkok ;ohoe fjz;k dk nB[Gt eoB dh ;zGktBk
i;fNB No{v' dh BthA e?pfBN d/ w[Zy nfXekos nzeV/ do;kT[Ad/ jB eoBk nk;kB j?. fszB r[Dk tZX j?. jwb/ s'A pknd 12 wjhfBnK ftZu brGr d' fsjkJh n"osK
NhfunK ftZu'A fJZe j?. d/S B/ 8,00,000 ftd/Sh ftfdnkoEh d; ;kbK ftZu -nzsookSNoh ftfdnkoEh ewkJh ns/ f;oc fJZe u"EkJh g[oSK B/ nkgDh fBZih ;[oZfynk bJh fuzsk iK vo dk
s'A tZX nzsookSNoh ftfdnkoEhnK dk d[ZrD/ s'A th tZX j' rJ/ jB. e?B/vk dk fJZe ;kXB jB feT[Afe fiZE/ xo/b{ nB[Gt ehsk. ;ot/yD ftZu gkfJnk frnk fe nzdkzB 22 bZy nk;Nq/bhnB
;tkrs ehsk j?. ;oekoh nzefVnK nzsookSNoh ftfdnkoEhnK bJh fJZe ftfdnkoEhnK bJh fNT{SB ch;K n"osK B/ 15 ;kb dh T[wo s'A b? e/ j[D sZe fiB;h fjz;k dk nB[Gt ehsk j?,
nB[;ko fgSb/ ;kb 2022 ftZu gqf;ZX wzfzb j? feT[Afe fJZE/ toe ;{pkJh ;oekoK d[nkok fB:zsfos fi; B{z fiB;h jwb/ dh xNBk, e'fSS iK Xweh Bkb ;zpzfXs fe;/ th xNBk ti'A
ftfdnkoEhnK B{z ikoh ehs/ rJ/ gofwN gqkgs eoBk w[ekpbsB nk;kB ehshnK iKdhnK jB. nzsookSNoh gfoGkfSs ehsk frnk j?. fJZe nkdwh fi; B{z T[j fJZe niBph ti'A ikDdhnK
5,49,570 ;NZvh gofwNK ftZu'A j?. pj[s ;ko/ ftfdnkoEh gVQkJh d/ ftfdnkoEhnK pko/ e'Jh fB:zsoD ;B.
2,26,000 GkoshnK B{z fdZs/ rJ/ ;B. pjkB/ ewkJh eoB ns/ fpjso fzzdrh BjhA j?. nfij/ ftu Bedh dh szrh
fJj g[ZS/ ikD 's/ eh nzsookSNoh fiT[D d/ pjkB/ e?B/vk nkT[Ad/ jB. Bt/ tkb/ ;e{bK ns/ :{Bhtof;NhnK bJh
gkfe;skB
gkfe;skB u 9 c[ZN dh T[ukJh s/ u/nofbcN u c;/ 6 c[ZN dh T[ukJh s/ u/nofbcN u c;/ 6
gkfe;skB
c[ZN dh T[ukJh s/ u/nofbcN u c;/ 6
gkfe;skB 'u 9 u 9u 9 u 900 c[ZN dh T[ukJh s/ u/nofbcN u c;/ 6
c[ZN dh T[ukJh s/ u/nofbcN u c;/ 6
gkfe;skB
ftfdnkoEhnK 's/ e?g brkJh ik A jkT{f;zr wzsoh ;hB co/zo B/ fejk j? ftd/Sh f;fynkoEhnK B{z fbnkT[Dk
;edh j?, jkT{f;zr, p[fBnkdh YKuk fe ftfdnkoEhnK dh frDsh ftZu pj[s nkeoSe j?.
pZfunK ;D/ 8 b'eK B{z ehsk frnk o?;feT{
pZfunK ;D/ 8 b'eK B{z ehsk frnk o?;feT{
pZfunK ;D/ 8 b'eK B{z ehsk frnk o?;feT{
pZfunK ;D/ 8 b'eK B{z ehsk frnk o?;feT{
pZfunK ;D/ 8 b'eK B{z ehsk frnk o?;feT{
dZyDh ncohek
dZyDh ncohek u 14H5 J/eV u 14H5 J/eV u pD foj?u pD foj?
dZyDh ncohek 'u 14H5 J/eV u 14H5 J/eV 'u pD foj?u pD foj?
dZyDh ncohek
dZyDh ncohek u 14H5 J/eV u pD foj?
;tkwhBkokfJD wzdo,
;tkwhBkokfJD wzdo, w'dh B/ ehsk fBohyD
;tkwhBkokfJD wzdo,
;tkwhBkokfJD wzdo, w'dh B/ ehsk fBohyD w'dh B/ ehsk fBohyD
;tkwhBkokfJD wzdo, PM w'dh B/ ehsk fBohyD w'dh B/ ehsk fBohyD
j'D dh T[whd j?. w'dh B/ fpqe; fpzB;
c'ow bhvo; ;ztkd s'A gfjbK fJe
GkJhukoe gq'rokw ftu fjZ;k b?Ad/ j'J/
wzdo d/ wkvb dk fBohyD ehsk. fJj
wzdo ehBhnk dh okiXkBh B?o'ph ftu
;fEs nfij/ jh fJe wzdo dh soQK j't/
rk i' g{oh soQK gZEo Bkb pfDnk j?
ns/ fJ; ftu ebk;o{wz ns/ fJZe g/Skto (fpT{o') gkfe;skB d/ y?po gys{Bytk ;{p/ d/ gjkVh fJbke/ 'u
ebhfBe th j't/rk. wzrbtko B{z u/nofbcN dh sko N[ZND ekoB 900 c[ZN dh T[ukJh 's/ c;/ ;ko/ 8
fJ; s'A gfjbK, fgqN'ohnk fjzd{ ;/ b'eK B{z bzp/ nkgo/SB s'A pknd ;cbskg{ote pukn fbnk frnk. nzsfow
tk ;wki ns/ ;tkwhBkokfJD ;z;Ek gqXkB wzsoh nBto T[Zb jZe eZeV B/ fJj ikDekoh fdZsh. y?po gys{Bytk d/
dh ;EkBe fJekJh d/ w?ApoK B/ fgqN'ohnk pZNkrqkw fzbQ/ d/ gjkVh y/so 'u id'A b'e xkNh tkbh fJe Bdh B{z gko eo oj/
d/ tkNob{ J/no c'o; p/; 's/ gqXkB ;B, T[d'A fJe e/pb N[ZND ekoB 6 pZu/ ns/ 2 pkbr c; rJ/. ;t/o/ 8 ti/ id'A
wzsoh w'dh dk ;tkrs ehsk. eohp fJj jkd;k tkgfonk sK pZu/ ;e{b ik oj/ ;B.
14H5 J/eV ftZu pD/ ;tkwhBkokfJD ;'Sb whvhnk gb/Nckow n?e; (gfjbK NftZNo) 's/ gqXkB wzsoh B/ fejk,
wzdo ftZu 34,000 tor whNo dk @fJj ikD e/ okjs fwbh j? fe ;ko/ pZfunK B{z ;[oZfyns pukn fbnk frnk j?.
;ZfGnkukoe e/Ado, 3,000 d/ p?mD c"i, pukn ftGkrK, fzbQk gqSk;B ns/ ;EkBe b'eK B/ fJZe Nhw d/ o{g ftZu
i'jkB;por (GkSk)- gqXkB wzsoh wkvb dk fBohyD ehsk. i'jkB;por bJh fJZe nkvhN'ohnw, 2,000 b'eK SkBdko Yzr Bkb ezw ehsk.@
Bfozdo w'dh B/ 'fpqe; fpzB; c'ow d/ T[ZEo ftu B"oE okJhfvzr ftu fJ; bJh fJZe p?Ae[J/N jkb, fJZe y'i ;z;Ek, fJj xNBk pZNkrqkw fzbQ/ dh nZbkJh sfj;hb ftZu tkgoh, id'A pZu/ ;e{b
bhvo;' ;ztkd s'A gfjbK fJZE/ fBowkD wzdo dk fBowkD 2017 s'A uZb fojk ebk;o{wz, gqdoSBh ns/ wB'oziB e/ ik oj/ ;B. u/nofbcN Bdh gko eoB bJh ;EkBe b'eK tZb'A fBZih s"o 's/
nXhB ;tkwhBkokfJD wzdo d/ fJe j? ns/ fJ; d/ nrb/ ;kb sZe g{ok Ado th j'Dr/. ;zukfbs gqpzX ;h, feT[Afe y/so ftZu e'Jh ;Ve iK g[b BjhA j?.


19
19
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
19 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
:{BkJhfNv tobv o?;fbzr c?vo/
:{BkJhfNv tobv o?;fbzr c?vo/
:{BkJhfNv tobv o?;fbzr c?vo/ B dk tZvk c?;bk,
:{BkJhfNv tobv o?;fbzr c?vo/ B dk tZvk c?;bk,B dk tZvk c?;bk,
:{BkJhfNv tobv o?;fbzr c?vo/SB dk tZvk c?;bk,B dk tZvk c?;bk,
Gkos nkT[Dr/ nwoheh ok
Gkos nkT[Dr/ nwoheh ok Nogsh i'n
Gkos nkT[Dr/ nwoheh ok
Gkos nkT[Dr/ nwoheh ok Nogsh i'nNogsh i'n
Gkos nkT[Dr/ nwoheh okSNogsh i'nNogsh i'n
Gkosh Mzv/ j/m BjhA y/v ;eDr/ gfjbtkB
Gkosh Mzv/ j/m BjhA y/v ;eDr/ gfjbtkB
Gkosh Mzv/ j/m BjhA y/v ;eDr/ gfjbtkB
Gkosh Mzv/ j/m BjhA y/v ;eDr/ gfjbtkB
Gkosh Mzv/ j/m BjhA y/v ;eDr/ gfjbtkB
pkJhv/B, ih-2 p?me u b?Dr/ fjZ;k
pkJhv/B, ih-2
pkJhv/B, ih-2 p?me p?me u b?Dr/ fjZ;k
pkJhv/B, ih-2
u b?Dr/ fjZ;k
pkJhv/B, ih-20 p?me p?me 'u b?Dr/ fjZ;ku b?Dr/ fjZ;k
wzsoh Bfozdo w'dh dh ih-20
bhvofSg dh th Sbkxk eoBr/. ih-
20 ftSt B/sktK dk ;zw/bB BthA
fdZbh ftZu 9 s'A 10 ;szpo sZe j't/
rk. fJj Gkos ftZu ftSt B/sktK
dk ;G s'A tZvk fJeZm j'D dh T[whd
j?. Gkos B/ 1 d;zpo 2022 B{z fJzv'B/
Shnk s'A ih-20 dh gqXkBrh ;zGkbh.
tQkJhN jkT{; dh gq?Z; ;eZso e?foB
ihB-ghno/ B/ fejk, @okSNogsh
pkJhv/B ns/ ih-20 ;fj:'rh :{eq/B
;zxoS d/ nkofEe ns/ ;wkfie gqGkt
B{z ysw eoB, ;tZS T{oik ns/
ibtk:{ spdhbh ;w/s eJh rb'pb
w[ZfdnK B{z jZb eoB bJh ;KM/ :sBK
's/ uouk eoBr/.@ T[BQK fJe fpnkB
BthA fdZbh (fpT{o') ;z:[es ftSt e[Ssh wjk;zx B/ Gkosh e[Ssh wjk;zx B{z
'u fejk, ''rohph dh ;wZf;nk Bkb
;w/A 's/ u'DK Bk eotkT[D bJh w[nZsb eo fdZsk j?, fi; dk wsbp j? fe
fpjso sohe/ Bkb bVB bJh ftSt
Gkosh gfjbtkB nkrkwh ftSt u?AghnBfSg 'u Gkosh Mzv/ j/m w[ekpbk BjhA
p?Ae ;w/s pj[gZyh ftek; p?AeK dh
eo ;eDr/.
;woZEk tXkT[D 's/ th uouk ehsh
Gkosh gfjbtkB 16 ;szpo s'A S[o{ j'D tkbh ftSt e[Ssh u?AghnBfSg
ikt/rh.@
ftZu fBogZy fyvkohnK d/ o{g ftZu fjZ;k b?Dr/. ftSt u?AghnBfSg g?fo;
ihB-ghno/ B/ fejk fe BthA
Ubzfge bJh e[nkbhckfJzr Jht?AN th j?. G[fgzdo f;zx pkitk dh nrtkJh
fdZbh dh nkgDh c/oh d"okB okSNogsh
tkb/ n?vjke g?Bb B{z u'DK eotkT[D bJh 45 fdBK dh ;wK jZd fdZsh rJh ;h
pkJhv/B ih-20 dh ghn?Zw w'dh dh
go T[j fJ; dh gkbDk eoB ftZu n;cb fojk. Gkosh Ubzfge ;zx B/ 27 ngq?b
nrtkJh dh th skohc eoBr/ ns/
B{z e[Ssh d/ ezweki B{z d/yD bJh fJZe n?v-jke g?Bb fB:[es ehsk ;h.
nkofEe ;fj:'r d/ gqw[Zy wzu ti'A ih-
:{ vpfbT{ vpfbT{ B/ 28 ngq?b B{z fusktBh fdZsh ;h fe i/eo u'DK
20 gqsh nwohek dh tuBpZXsk dh
eotkT[D dh ;wK jZd g{oh Bk ehsh rJh sK T[j Gkosh c?vo/SB B{z w[nZsb eo
tkfSzrNB (fpT{o') nwoheh ih-20 whfNzr ftZu Skwb j'D d"okB g[SNh eoBr/. tQkJhN jkT{; d/ okSNoh
;edh j?. nkJhH UH J/H d/ ;{soK B/ ghH NhH nkJhH B{z dZf;nk, @:{vpb:{H
okSNogsh i'n pkJhv/B ;szpo wjhB/ eJh d[tZbhnK whfNzrK eoBr/. ;[oZfynk ;bkjeko i?e ;[bhtB B/
vpb:{H B/ n?v-jke g?Bb B{z ;{fus ehsk fe ekoiekoh pkvh dhnK u'DK Bk
'u ih-20 d/SK d/ ;zw/bB 'u fjZ;k b?D jkbKfe, T[BQK B/ fJ; ;pzXh ikDekoh fejk fe ;zw/bB s'A fJbktk tZy-tZy
eotkJ/ ikD ekoB vpb:{H n?cH nkJhH B{z w[nZsb eo fdZsk frnk j?.@
bJh 7-10 ;szpo sZe Gkos nkT[Dr/ BjhA fdZsh. nwohek 2026 ftZu ih- B/sktK Bkb pkJhv/B dh rZbpks 'u
vpfbT{ n?c nkJh gfjbK 7 wJh B{z j'Dh ;h go y/v wzsokb/ B/ fJ; gqfefonk
. tQkJhN jkT{; d/ okSNoh ;[oZfynk 20 ;zw/bB dh w/zpkBh eo/rk. ibtk:{ gfotosB, :{eq/B-o{; :[ZX
B{z n:'r eoko fdZsk. u'DK B{z eJh tko w[bsth eo fdZsk frnk ;h feT[Afe
;bkjeko i/e ;[bhtB B/ fJ; dh g[SNh tQkJhN jkT{; B/ fJe fpnkB 'u ns/ j'o nkbwh u[D"shnK 's/ uouk
eJh n;zs[SN ns/ r?o-;pzXs oki fJekJhnK B/ u'DK ftZu fjZ;k b?D dk nfXeko
ehsh j?. ;[bhtB B/ fejk fe pkJhv/B fejk fe okSNogsh pkJhv/B gqXkB ehsh ikt/rh.
w[V gqkgs eoB bJh ndkbsK sZe gj[zu ehsh ;h.
fJzcb{n?A
fJzcb{n?A k J/ cb{ Bkb bV ojh i? s/ wkjh dh 4k J/ cb{ Bkb bV ojh i? s/ wkjh dh 4
fJzcb{n?A
fJzcb{n?Azk J/ cb{ Bkb bV ojh i? s/ wkjh dh 4k J/ cb{ Bkb bV ojh i? s/ wkjh dh 4
fJzcb{n?A k J/ cb{ Bkb bV ojh i? s/ wkjh dh 4
;kbk Xh skok B{z j;gskb s'A fwbh S[ZNh
;kbk Xh skok B{z j;gskb s'A fwbh S[ZNh
;kbk Xh skok B{z j;gskb s'A fwbh S[ZNh
;kbk Xh skok B{z j;gskb s'A fwbh S[ZNh
;kbk Xh skok B{z j;gskb s'A fwbh S[ZNh



























w[zpJh (fpT{o') i? GkB[Skbh s/ wkjh fti dh Xh skok B{z s/z p[yko ekoB j;gskb 'u dkyb
eotkfJnk frnk ;h, fi; ekoB nZi T[; B{z S[ZNh d/ fdZsh rJh j?. fJ; y[Sypoh B{z S/no eofdnK
skok d/ fgsk :kBh i? GkB[Skbh B/ wkjh fti s/ skok dh fJe feT{N thvhU ;'Sb whvhnk 's/
g';N ehsh j?.
dZ; d/JhJ/ fe 17 nr;s B{z skok B{z ;e{b s'A xo nkT[D s'A pknd s/z p[yko j' frnk ;h.
gfjbK sK wkjh B/ fJ; dk fJbki nkw p[yko tKr ehsk go oks B{z s/z p[yko j'D ekoB T[; B{z
j;gskb fbikfJnk frnk.
N?;N s'A pknd gsk bZrk fe skok B{z fJzcb{n?Azk J/ cb{ j' frnk j?, fi; ekoB skok B{z p[yko s/
dod j' ojh ;h go j[D skok fpbe[b mhe j? s/ xo tkg; nk rJh j?.


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
2 2 2 2 20 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
nzs tZb tZX ojh j? jB/o/ ftZu o" Bh c?bkT[Ad/ i[rB{z dh gqikshBh c?bkT[Ad/ i[rB{z dh gqiksh
nzs tZb tZX ojh j? jB/o/ ftZu o" Bh c?bkT[Ad/ i[rB{z dh gqiksh
nzs tZb tZX ojh j? jB/o/ ftZu o" Bh c?bkT[Ad/ i[rB{z dh gqiksh
nzs tZb tZX ojh j? jB/o/ ftZu o"
nzs tZb tZX ojh j? jB/o/ ftZu o"SBh c?bkT[Ad/ i[rB{z dh gqiksh
gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw s'A 2 s'A 3 ;kb se dk j' ;edk j?.
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
i[rB{z dh soQK o'SBh g?dk eoB tkb/
fJZe jzko B;bK s'A th fznkdk ihtK
dh y'i ehsh ik u[eh j?. tX/o/ o"SBh
Bkb uweD tkb/ i[rB{z fznkdkso
t?;N fJzvhz ns/ dZyDh nwohek ftZu
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t s/ ;cbskg{otes/ ;cbskg{ote gkJ/ iKd/ jB. T[; s'A fJbktk Xosh
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t s/ ;cbskg{ote
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t 's/ ;cbskg{otes/ ;cbskg{ote
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t
d/ T[Zgo ns/ ;w[zdo dh rjokJh ftZu
T[soB tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/ gkJhnK ikD tkbhnK e[ZM ikshnK
T[soB tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/
T[soB tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/ pD frnk j?
T[soB tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/ pD frnk j? pD frnk j?
T[soB tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/S pD frnk j? pD frnk j?
th jB.
;jh wkfJB/ ftu fJj Gkos ns/ ;ko/ d/S tk;hnK bJh pj[s gzikp ftZu'A ni'e/ ;w/A ftZu i[rB{z
tXkJh ns/ y[Sh dk w"ek j? fe uzdo:kB-3 B/ uzdowk dh ;sQk 's/ ftb[gs j' fojk ehN j?. ;kv/ pZfunK
B{z j[D i[rB{z pko/ e'Jh ikDekoh BjhA
T[so e/ fJfsjk; ofunk j?. fJ; tko Gkosh g[bkV y'i ;zrmB
j?. g[okD/ ;w/A ftZu id'A ;kv/ nk; gk;
(fJ;o') B/ fi; soQK dh fsnkoh ehsh ;h, T[; s'A gfjbK jh gZeh
i[rB{z nkw jh fJZXo T[Xo T[Zvd/
T[whd ;h fe d/S dk ftfrnkB fJe Bt/A n;wkB B{z S{jD tkbk j?, fdykJh fdzd/ ;B ns/ S'N/ pZu/ fJjBk
go fJ; y/so ftu ehs/ rJ/ szofpnK ftu j[D sZe d/ szofpnK B{z s[;hA ne;o oks ftZu i[rB{z B{z fJj i[rB{z d/y/ iKd/ jB. i[rB{znK d/ fgZS/ GZid/ ns/ T[jBK Bkb
uwedk d/fynk j't/rk. n;hA fJ;B{z j[D fgSb/ e[M ;kbK s'A i[rB{z pj[s y/vd/ ;B T[d'A jo pZuk i[rB{z pko/ ikD{
d/yd/ j'J/ jo fe;/ dk nkyoh gb sZe ;kj fJZe soQK Bkb o[fenk
bkbN?B th efjzd/ jK go eh s[;hA xZN fdykJh fdzd/ jB ns/ nZieb j[zdk ;h. gozs{ brksko tZX oj/ gqd{SD
fojk.
ikDd/ j' fe i[rB{z feT[A uwedk j? ns/ Sfjo ftZu i[rB{znK dh frDsh pj[s ns/ o[ZyK dh brksko eNkJh eoe/ ;kv/
fJj ;fEsh ;[Gkfte ;h feT[Afe nfijhnK w[fjzwK ftZu nkyoh fJ;d/ fgZS/ eh j?< xZN iK BKwkso j' rJh j?. SkfJd ehNK pj[s ;ko/ e[dosh iht izs{ nkgDk
gbK B{z ;G s'A wjZstg{oB wzfBnk iKdk j?. go fi; gb uzdo:kB- ne;o S'N/ pZu/ oks B{z nkgD/ jZEK dh fJj gqiksh nb'g j[zdh ik ojh j?. ti{d r[nk u[Ze/ jB ns/ ;kv/ ;z;ko
ftZu i[rB{znK B{z cV e/ T[jBK Bkb y/ i[rB{z B{z nzro/zh ftZu ftZu o'SBh c?bkT[D tkbk fJj iht
3 B/ 14 i[bkJh s'A pknd nkgDh ukbh fdBK dh :ksok g{oh eoB
vd/ jB. ed/ T[jBK B{z cV e/ nkgD/ ckfJocbkJh efjzd/ jB fi;dk wsbp i[rB{z th jw/Sk bJh Xosh s'A UMb
s'A pknd uzdowk dh ;sQk 's/ ;cbskg{ote b?Av ehsk, T[; gb B/
jB/o/ ewo/ ftZu pzd eoe/ T[jBK dh j? nZr dk ehVk. i[rB{z oks B{z ikrd/ j'D ezY/ j?.
d[Bhnk Go ftu Gkos dhnK nZyK T[ZuhnK ehshnK. o"SBh B{z d/y e/ pj[s y[S j[zd/ jB ns/ jB ns/ fJZXo T[Xo T[Zvd/ ofjzd/ jB. y/shpkVh ftZu c;bK dk tX/o/ MkV
Gkos uzdowk d/ dZyDh Xo[t 's/ ;cbskg{ote b?Afvzr eoe/ ed/ T[jBK dh o"SBh d/ fgZS/ fgZS/ GZid/ i[rB{znK tZb'A SZvh ik ojh o"SBh dk b?D ns/ fznkdk w[Bkck b?D eoe/
jB. ozr ghbk, jok, bkb j' ;edk j?. zfjoK dh ;go/n ehsh ik ojh j? fi;
nkgDk Mzvk bfjokT[D tkbk d[Bhnk dk gfjbk d/S pD frnk j?.
i[rB{z nkw s"o s/ rowhnK d/ w";w j?okBh dh rZb sK fJj j? fe i[rB{z Bkb jzkoK bZyK iht wo iKd/ jB.
fJ; Bkb fJj fJe tko fco ;kps j' frnk j? fe fi; gZXo 's/ d/S
ftZu fdykJh fdzd/ jB fznkdkso dh o"SBh ftZu rowh BjhA j[zdh ns/ i[rB{z th nfijh ;fEsh ftZu pj[s
d/ ftfrnkBhnK yk; eoe/ fJ;o' B/ ftfrnkB ns/ seBkb'ih d/ po;ksK d/ w";w ftZu oks B{z ne;o T[;dh o"SBh mzvk nfj;k; fdzdh j?. xZN oj/ jB iK ysw j' oj/ jB. nkU
y/so 'u ezw ehsk j?, T[; B/ d[Bhnk Go 'u Gkos dk ;BwkB ehsk jh i[rB{z B{z fJZXo T[Xo T[Zvd/ d/fynk Bo ns/ wkdk i[rB{z nkgD/ gqekS dh n;hA ;ko/ nkgD/ nk; gk; fdykJh fdzd/
ik ;edk j?. nkw eoe/ ykbh EktK uwe fdyk e/ fJZe d{i/ B{z fyZud/ jB. iht izs{nK dh oZfynk eohJ/ ns/
j?.
ns/ fznkdk o[ZyK tkbhnK EktK s/ i[rB{ dk ihtBekb e[M wjhfBnK nkgD/ GftZy B{z ;zGkbhJ/.
jkbKfe fJ; s'A gfjbK d/S B/ g[bkV 'u eJh j'o T[gbpXhnK
okjhA ;cbsktK dh bzph bVh jk;b ehsh j? go fi; soQK Bkb
y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukT[D bJh nkgD/
y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukT[D bJh nkgD/
y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukT[D bJh nkgD/
y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukT[D bJh nkgD/
uzdo:kB-3 fwSB B{z d[Bhnk Go 'u d/fynk ik fojk ;h, T[j th y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukT[D bJh nkgD/
fJ; d/ wjZst dh g[SNh eodk j?. j[D skzk ;cbsk Bkb Gkos
g[bkV gq'rokw ftZu fJZe BtK ns/ fpjso ;EkB jk;b eo/rk.
yofunK ftZu eN"sh eoB gzikph
yofunK ftZu eN"sh eoB gzikph
yofunK ftZu eN"sh eoB gzikph
yofunK ftZu eN"sh eoB gzikph
yofunK ftZu eN"sh eoB gzikph
fJj fpBK ekoB BjhA j? fe uzdo:kB-3 d/ uzdowk dh ;sQk 's/
T[soB d/ Bkb, ;ko/ tZv/ d/SK ns/ T[BQK d/ B/sktK tb'A Gkos B{z
e[ZM djke/ gfjbK se gzikp B{z ftnkj ;wkrwK d"okB bZyK BjhA pbfe b?D bJh wip{o j'Dk jh g?Adk j?.
ftS/S tXkJhnK G/ihnK rJhnK ;B. fJj fJ; bJh wjZstg{oB j?
nkofEe s"o s/ d/S d/ ;G s'A y[Sjkb eo'VK youB s/ iKd/ jB. b'eK tb'A fJ;/ soQK G'r ;wkrwK s/ th gzikph
feT[Afe nZi Gkos B/ d[Bhnk d/ eJh d/SK d/ pokpo yVQ/ j'D dk ;{p/ dk doik jf;b ;h ns/ fJZE/ gqsh nkofEe ;fEsh ewi'o j'D d/ pkti{d tZvk youk eod/ jB. y[Sh d/ w"e/
;co s?n ehsk j?, i' ftfrnkB ns/ seBkb'ih d/ y/so ftZu w'joh ftnesh ;kbkBk nkwdB gfjb/ Bzpo fJe ftnkj bJh eJh eJh wfjzr/ eotkJ/ iKd/ Xkofwe ;wkrw d"okB sK
s/ ;h gozs{ j[D gzikp fJ; y/so ftZu ;wkrw ehs/ iKd/ jB fijBK d"okB b'e ftnkj tork ykDk fsnko
wzB/ iKd/ jB ns/ eJh wkwfbnK ftZu T[BQK B{z fgZS/ SZv u[Ze/ jB.
pj[s fgSV frnk j? ns/ gzikp tk;h tZvhnK nkbhSkB gkoNhnK dk eotkT[Ad/ jh jB, j[D sK b'e nkgD/
fJj th fXnkB d/D :'r j? fe e[M fdB gfjbK jh o{; B{z T[;
fJ; ;w/A Gkoh eoi/ dh wko j/m jB. nk:'iB ehsk iKdk j?. ftnkj s'A fe;/ pi[or d/ G'r iK po;h ;wkrw
;w/A tZvk MNek bZrk id'A 'b{Bk-25' uzdowk dh ;sQk 's/ gj[zuD s'A gzikp dh nkofEesk sK pj[s gfjbK gfjbK j'D tkb/ gqh t?fvzr S{N s/ jh w"e/ th tZv/ youk eod/ jB. fJ; s'A
gfjbK jh spkj j' frnk. zkfjo j? fe Gkos B/ fJ; y/so ftZu th jh pdjkb j' u[Zeh ;h, T[Zgo'A fgSb/ j[D bZyK o[gJ/ you ehs/ iKd/ jB. fJbktk gzikphnK B{z Bt/A, wfjzr/ ns/
;kbK d"okB e'o'Bk wjkwkoh ekoB nkJh b'eK tb'A nkgD/ pZfunK d/ ftnkj tZv nkekoh tkjB b?D dk S"Ae th j?/
nkgDh ;woZEk ;kps eo fdZsh j?, go fJ; dk bkG g{oh d[Bhnk B{z
nkofEe pdjkbh B/ b'eK dh jkbs ;wkrw j[D tZv/ (ns/ wfjzr/) w?foi ns/ finkdkso b'e eoik b? e/ iK
fwbD tkbk j?. fJjh ekoB j? fe gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh B/ d/S
j'o th gsbh eo fdZsh j?. fJ; d"okB g?fb;K ftZu eotkJ/ iKd/ jB fijBK feSsK s/ Bt/A ns/ tZv/ wfjzr/ tkjB
tk;hnK B{z tXkJh fdzd/ j'J/ fejk fe uzdo:kB-3 dk fwSB ;w[Zuh tZvh frDsh b'eK dk ezw eki dk feokfJnk jh bZyK ftZu j[zdk j?. yohdd/ jB ns/ d' fszB ;kbK pknd
wB[Zysk bJh j?, fJj wB[Zysktkdh ftukoK 's/ nkXkfos j?. gqGkfts j'fJnk ns/ T[jBK dh fJ;s'A fJbktk egV/, rfjD/, w[V g[okD/ tkjBK B{z t/u e/ j'o Bt/A
nkwdBh d/ ;kXB th pj[s xZN ikD fwmkJhnK ns/ j'o b?D d/D eoB t/b/ ns/ wfjzr/ tkjB yohdd/ ofjzd/ jB
g[bkV B{z ikDB ns/ ;wMD d/ d"o ftZu, ;kvk ftfrnkB nZi
ekoB b'eK bJh nkgD/ io{oh you/ g{o/ gzikph y[d B{z fit/A wjkoki/ jh ;wMd/ fi; eoe/ T[jBK dh eoi/ dh gzv
BthnK T[ukJhnK jk;b eoB ftZu ekw:kp j'fJnk j? ns/ ;z;ko
eoB/ se n"y/ j' rJ/ jB. jB ns/ jo uhi s/ fdb y'bQ e/ youk brksko Gkoh j[zdh ofjzdh j?.
fJZe jB/o/ :[Zr ftZu'A pkjo nk frnk j?. fJ; eqw ftZu, eJh d/SK d/ w"i{dk jkbks fJj jB fe nkw ehsk iKdk j?. i/eo gzikp tk;h ukj[D nfij/ j'o th eJh tZv/ you/ jB,
b'eK dh nkwdB sK xZN rJh j? gozs{ sK fJjBK tZv/ yofunK ftZu eN"sh fijBK s'A pfunk ik ;edk j? iK
fwSBK B/ g[bkV d/ nBzs n;wkB pko/ ;wMD ftZu wdd ehsh j?.
T[jBK d/ you/ gfjbK tor/ jh jB. eoe/ y[d B{z nkofEe spkjh s'A pukn fJjBK B{z xZN ehsk ik ;edk j?.
j[D uzdo:kB-3 fJ; ftZu fJZe BtK nfXnkJ/ pDkT[D ik fojk j?.
T[Zgo'A ;oeko tb'A brkJ/ iKd/ Gkoh ;ed/ jB, gozs{ b'e fJe d{i/ dh d/ fJj th fejk ik ;edk j? fe
fJ;o' tZb'A fdZsh rJh ikDekoh w[skpe uzdo:kB-3 bJh w[Zy s"o
Goew N?e;K dh wko ns/ brksko ykd/yh fJj tZv/ you/ ;j/Vd/ ofjzd/ jB. finkdkso gzikphnK tb'A nkgD/
's/ fszB T[d/S s?n ehs/ rJ/ ;B. tZXdh wfjzrkJh nkw b'eK B{z nkofEe fJe d{i/ dh d/ykd/yh ehs/ ikD you/ y[d jh tXkJ/ j'J/ jB, fi;
spkjh tZb fbik ojh j?. sok;dh fJj tkb/ fJjBK ftnkj ;wkrwK (fijBk ekoB T[j brksko eoikJh j' oj/
uzdowk d/ dZyDh Xo[t 's/ b?Avo dh ';kcN b?Afvzr' eoBk, uzdowk
th j? fe nkofEe pdjkbh d/ fJ; d"o s/ fijV/ bZyK o[gJ/ you ehs/ iKd/ jB. j[D id'A b'eK dh nkwdB xZN
dh ;sQk 's/ b?Avo B{z 'o/r'fbE' efjzd/ jB ns/ x[zwkT[Dk, b?AvoK ns/
ftZu th gzikph c'eh u"Xo ftykT[D jB) tk;s/ finkdkso b'e eoi/ b?Ad/ rJh j? sK gzikphnK B{z th ukjhdk
o'toK Bkb uzdowk dh ;sQk 's/ y'i eoBk. j[D uzB dh ;sQk T[Zs/
bJh eJh tZv/ you/ ;j/V oj/ jB jB. fe;kBK tb'A fJ; tk;s/ ne;o j? fe T[j nkgD/ yofunK ftZu ewh
o'ikBk BthnK BthnK y'iK ehshnK ik ojhnK jB ns/ zkfjo j? fijBK tk;s/ T[jBK B{z Gkoh eoik nkVshnK s'A Gkoh ftnki s/ eoik fbnkT[D. ftnkj, G'r ns/ j'o
b?Dk g?Adk j?. nZi eZb j'D tkb/ u[Zfenk iKdk j? fi;dh GogkJh pj[s ;wkrwK s/ bZyK o[gJ/ youD dh EK
fe ;cbsk d/ gfjb/ gVkn B{z SkBdko Yzr Bkb g{ok eoB s'A
nkbhSkB ftnkj ns/ G'r ;wkrw n"yh j[zdh j?. b'e nkgD/ d';sK fwZsoK fJj ;wkrw ;kd/ eotkJ/ ik ;ed/
pknd uzdo:kB-3 okjhA uzdowk pko/ i' e[M th jk;b ehsk ik
fJ;dh ;Gs'A tZvh fw;kb jB ns/ ns/ foSs/dkoK s'A fJbktk p?AeK s'A th jB iK pj[s tZv/ gZXo s/ ;wkrw
fojk j?, T[j g{oh d[Bhnk bJh bkGdkfJe j't/rk ns/ fJj ;ko/
gzikph fJZe d{i/ dh d/ykd/yh gfjbK eoi/ b?Ad/ jB ns/ fco fJ; eoi/ d/ Bk eoe/ th ekch oew pukJh ik
GkoshnK bJh wkD eoB tkbk gb j?. fdb y'bQ e/ youk eod/ jB ns/ fco p'M j/m dZp iKd/ jB. jkbKfe b'e ;edh j?. b'eK B{z ukjhdk j? fe T[j
eoikJh j' e/ ;koh T[wo fJj eoik nkgD/ pZfunK d/ ftnkj ;wkrwK bJh nkgDh nkwdBh d/ fj;kp Bkb g?;k
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw ftZu ftZu g/ fJg/ fJ fsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[d fizw/fsjko d/D tkb/ y[d fizw/
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw ftZu g/ fJ fsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[d fizw/
gzikp NkJhwz ftZu ftZu Sg/ fJg/ fJSfsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJSfsjko d/D tkb/ y[d fizw/fsjko d/D tkb/ y[d fizw/
bkj[zd/ ofjzd/ jB gozs{ eoi/ dh fJj e[ZM Bk e[ZM oew i'V e/ oZyd/ jB gozs{ you eoB ns/ nkgDh nkwdB ftZu
tko jB ns/
tko jB ns/ ghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh d/ghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh d/
tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh d/ghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh d/
tko jB ns/
tko jB ns/ ghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh d/
gzv brksko Gkoh ns/ j'o Gkoh jh nZi eb wfjzrkJh fJzBh finkdk tZX tkXk eoB bJh tZX fwjBs eoB
ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
j[zdh ofjzdh j?. rJh j? fe T[j oew fJzB/ Gkoh yofunK sK i' T[jBK B{z j'o eoi/ b?D bJh
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
nZi eZb b'e nkgD/ pZfunK d/ tk;s/ g{oh BjhA g?Adh ns/ b'eK B{z eoi/ wip{o Bk j'Dk gt/.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.


21
21
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
21 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
rkfJe whek f;zx dh w[V ftrVh f;js, nkgDhnK b[fXnkDk L ;oekoh ;e{b u b?ANo jkd;/ B{z b? e/u b?ANo jkd;/ B{z b? e/
rkfJe whek f;zx dh w[V ftrVh f;js, nkgDhnK
rkfJe whek f;zx dh w[V ftrVh f;js, nkgDhnK
rkfJe whek f;zx dh w[V ftrVh f;js, nkgDhnK
rkfJe whek f;zx dh w[V ftrVh f;js, nkgDhnK
b[fXnkDk L ;oekoh ;e{b
b[fXnkDk L ;oekoh ;e{b 'u b?ANo jkd;/ B{z b? e/
u b?ANo jkd;/ B{z b? e/
b[fXnkDk L ;oekoh ;e{b u b?ANo jkd;/ B{z b? e/
b[fXnkDk L ;oekoh ;e{b
rbshnK ekoB G[rsDk fgnk 15 eo'V dk B[e;kB
rbshnK ekoB G[rsDk fgnk 15 eo'V dk B[e;kB
rbshnK ekoB G[rsDk fgnk 15 eo'V dk B[e;kB
rbshnK ekoB G[rsDk fgnk 15 eo'V dk B[e;kB
rbshnK ekoB G[rsDk fgnk 15 eo'V dk B[e;kB
iKu ew/Nh dk rmB, fdZs/ rJ/ fJj j[ew
iKu ew/Nh dk rmB, fdZs/ rJ/ fJj j[ew
iKu ew/Nh dk rmB, fdZs/ rJ/ fJj j[ew
iKu ew/Nh dk rmB, fdZs/ rJ/ fJj j[ew
iKu ew/Nh dk rmB, fdZs/ rJ/ fJj j[ew
j' iKdk jK go w?A nwohek 'u p?e-N{-
p?e S'n ehs/ ns/ w?A fpbe[b nkokw
BjhA ehsk. Bshik fJj j'fJnk fe w/
oh f;js fco ftrVB bZrh.
Gkos tkg; feT[A BjhA nk ;e/
Gkos tkg; feT[A BjhA nk ;e/
Gkos tkg; feT[A BjhA nk ;e/
Gkos tkg; feT[A BjhA nk ;e/
Gkos tkg; feT[A BjhA nk ;e/
whek f;zx<
whek f;zx<
whek f;zx<
whek f;zx<
whek f;zx<
whek f;zx B/ dZf;nk fe T[j
nwohek 'u gqdoSB eo fojk ;h. fJ;
d"okB T[;B{z ;od-row j' frnk. fJ;
dk T[;d/ rb/ 's/ th n;o fgnk. fJ;
s'A pknd vkeNo B/ T[;B{z wBQK eo
fdZsk fe T[j nrb/ S'n bJh Bk sK
25 xzN/ nk;Nq/bhnk ik ;edk j? ns/
Bk jh fes/ j'o. fJjh ekoB j? fe whek
f;zx th Gkos tkg; BjhA nk gk oj/
jB.
15 eo'V o[gJ/ dk whek f;zx B{z
15 eo'V o[gJ/ dk whek f;zx B{z
15 eo'V o[gJ/ dk whek f;zx B{z
15 eo'V o[gJ/ dk whek f;zx B{z
15 eo'V o[gJ/ dk whek f;zx B{z
j'fJnk B[e;kB
j'fJnk B[e;kB
j'fJnk B[e;kB
j'fJnk B[e;kB
j'fJnk B[e;kB
ftrVdh f;js ekoB whek f;zx
e'Jh S'n BjhA eo ;e/. jkbKfe T[j
fJBQhA fdBhA tobv N{o 's/ ;B, tZy-
tZy d/SK 'u eJh ez;oN j'D tkb/ ;B.
nfij/ 'u whek f;zx B/ dZf;nk fe T[BQK
B{z 10-15 eo'V o[gJ/ dk B[e;kB j'fJnk
j?. S'nz 'u gqdoSB Bk eo ;eD ekoB
T[; B{z eJh b'eK d/ g?;/ th tkg; eoB/
gJ/. e[M b'eK B/ w/ok pj[s ;kE fdZsk
ns/ w?B{z ;hvh ns/ fbg f;ze okjhA
rkT[D fdZsk. nZi sZe dh ;koh
b[fXnkDk (fpT{o') fJZE/ ;oekoh ;e{b pZd'tkb fty/ b?ANo fvZrD ekoB
fwjBs, ne;, fo;?gSB ;G ftrV
nfXnkgek oftzdo e"o dh w"s j' rJh ;h. fJ; ;pzXh fzbQk w?fi;Nq/N tZb'A iKu
iKdk j?.
ew/Nh dk rmB eo fdZsk frnk j?.
jkbKfe whek f;zx B/ fJj th
fJ; d/ Bkb jh b?ANo dh SZs fvZrD eoe/ fiZE/ jkd;k tkgfonk ;h, T[; d/
;gZSN ehsk fe j[D T[BQK dh f;js
100 whNo d/ x/o/ nzdo fe;/ th nkw ftnesh d/ ikD ns/ jkd;/ tkbh EK 's/
gfjbK Bkb'A ekch fpjso j?. j[D T[j
o[eD B{z b? e/ g{oB o{g 'u gkpzdh bkJh rJh j?.
mhe j' fojk j?. fJ; jcs/ s'A T[j
dZ;D:'r j? fe fwqse nfXnkgek oftzdo e"o ;wkfie ftS/ dh nfXnkgek
foekofvzr nkfd th S[o{ eo fojk j?.
;h ns/ 6thA s'A 10thA iwks sZe ftfdnkoEhnK B{z gVQkT[Adh ;h. T[j E'VQh d/o
ibd jh pkbh, f;zrkg[o, wb/Shnk,
gfjbK jh ;oekoh ;e{b 'u spkdbk eoe/ nkJh ;h.
iekosk ns/ j'o eJh d/SK 'u T[; d/
w[zpJh (fpT{o') pkbht[Zv d/ wSj{o rbshnK ekoB fJj ;G G[rsDk gqdoSB j'D ik oj/ jB.
rkfJe whek f;zx fgSb/ e[M ;w/A s'A fgnk j?. T[; B/ ;oho B{z fpbe[b nkokw toe cozN dh rZb eohJ/ whek f;zx
wBh bKvfozr d/ wkwb/ u uzBh d/u uzBh d/
wBh bKvfozr d/ wkwb/
wBh bKvfozr d/ wkwb/ u uzBh d/
pkbht[Zv ns/ gzikph fwT{fze wBh bKvfozr d/ wkwb/ wBh bKvfozr d/ wkwb/ 'u uzBh d/u uzBh d/
phwko jB. f;js yokp j'D ekoB T[j BjhA fdZsk ns/ T[; dh f;js ns/
ftd/S 'u jh c;/ j'J/ jB. whek f;zx B/ rbk brksko yokp j[zdk frnk. fJBQK fJzv;Noh d/ wSj{o rkfJe jB. whek
y[d dZf;nk fe T[BQK B{z rb/ dh pj[s jkbksK 'u j[D whek f;zx B/ y[d u[Zgh f;zx B/ eJh pkbht[Zv fcbwK 'u rhs
GkDi/ jBh dh ;[DtkJh 22 ;szpo B{z
GkDi/ jBh dh ;[DtkJh 22 ;szpo B{z
GkDi/ jBh dh ;[DtkJh 22 ;szpo B{z
rkJ/ jB. whek f;zx d/ rhs ;[D e/ GkDi/ jBh dh ;[DtkJh 22 ;szpo B{zGkDi/ jBh dh ;[DtkJh 22 ;szpo B{z
fznkdk fJBc?eSB j' rJh j?, nfij/ s'VfdnK fJe fBZih u?Bb B{z fdZs/
'u T[j ez;oN 'u th gockow BjhA eo fJzNoftT{ 'u dZf;nk, 'w/o/ 24 ;kbK b'e BZuD bJh wip{o j' iKd/ jB.
gk oj/ jB. d/ bzp/ eohno 'u nfijk gfjbh tko whek B/ pj[s S'Nh T[wo s'A jh rkT[Dk
ypoK w[skpe, whek f;zx B/ j'fJnk j?. w?B{z nkgD/ S'n w[bsth S[o{ eo fdZsk ;h. fcbwK 'u rkT[D s'A
y[bk;k ehsk j? fe T[; B{z 15 eo'V eoB/ gJ/ feT[Afe w?A mhe wfj;{; BjhA gfjbK T[j ehosB eod/ ;B go 1998
o[gJ/ dk B[e;kB j'fJnk j?. T[; B/ fJj eo fojk. id'A w/oh f;js dh rZb 'u T[BQK d/ rhs ';ktB w?A bZr rJh
th ;theko ehsk fe T[; B{z nkgDhnK nkT[Adh j? sK w?A jw/Sk pj[s ;ktXkB nkr' B/ T[BQK B{z tZyoh gSkD fdZsh.
gzikp :{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEh Bkb e[ZNwko,
gzikp :{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEh Bkb e[ZNwko,
gzikp :{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEh Bkb e[ZNwko,
gzikp :{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEh Bkb e[ZNwko,
gzikp :{Bhtof;Nh d/ ftfdnkoEh Bkb e[ZNwko,
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ s/ bZr/ rzGho d'S
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ s/ bZr/ rzGho d'
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ s/ bZr/ rzGho d'
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ s/ bZr/ rzGho d'
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ s/ bZr/ rzGho d'
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp :{Bhtof;Nh 'u bkn dh gVQkJh
eoB tkb/ ftfdnkoEh Bkb ;?eNo-17 'u e[ZNwko dk
wkwbk ;kjwD/ nkfJnk j?. ghVs ftfdnkoEh B/ gzikp
d/ ;kpek T[g w[Zy wzsoh ;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ 's/ T[;
Bkb e[ZNwko eoB d/ d'S bkJ/ jB. ikDekoh w[skpe ghVs
ftfdnkoEh Botho f;zx B/ dZf;nk fe T[j gzikp
:{Bhtof;Nh 'u bkn dh gVQkJh eo fojk j?.
id'A T[j ;?eNo-17 fty/ ykDk yk fojk ;h sK ;[yfizdo
ozXktk dk p/Nk nkgD/ rzBw?BK Bkb T[ZE/ nk frnk. ;G B/
BSk ehsk j'fJnk ;h. T[j b'e nkT[Ad/ jh T[; B{z e[ZND
bZr gJ/. w"ek fwbd/ jh Botho B/ nkgD/ d';s B{z c'B
ehsk go T[es b'e T[; B{z rzB g[nkfJzN 's/ rZvh 'u
fpmkT[D bZr gJ/. ibzXo (fpT{o') fzbQk ns/ ;?SB iZi fBoGU f;zx frZb dh ndkbs B/
fJ; d"okB T[; Bkb e[ZNwko ehsh rJh, fi; ekoB gzikp d/ ;kpek w[Zy wzsoh uoBihs f;zx uzBh d/ GkDi/ G[fgzdo f;zx jBh ns/
T[; d/ eko'pkoh GkJhtkb e[dosdhg f;zx B{z wBh bKvfozr ns/ o/s dh BkikfJz
T[; d/ f;o 'u ;ZN tZi rJh. Botho B/ fJj th fejk fe
;[yfizdo ozXktk d/ p/N/ B{z rzBw?BK dh eh b'V j?. T[; B/ wkJhfBzr d/ wkwb/ 'u nrbh ;[DtkJh 22 ;spzo sZe nZr/ gk fdZsh j?.
fejk fe fcbjkb T[; B/ nkgDh fSekfJs doi eotk fJ; wkwb/ 'u JhH vhH d/ 2 ;jkfJe vkfJo?eNoK dh rtkjh doi ehsh rJh
fdZsh j?. T[es b'e T[; 's/ ;wM"sk eoB dk dpkn gk oj/ j?. fJBQK d'tK dh rtkjh ni/ g{oh BjhA j' ;eh, feT[Afe e[M d;skt/z g{o/ BjhA j'
;B go T[; B/ ;wM"sk BjhA ehsk. ;e/, fi; ekoB j[D nrbh skohy B{z fJBQK dh rtkjh d'pkok j't/rh.


22
22
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
22 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
Nogsh u'D bJh fogpfbeB gkoNh dh gfjbh
Nogsh u'D bJh fogpfbeB gkoNh dh gfjbh
Nogsh u'D bJh fogpfbeB gkoNh dh gfjbh
ok ok ok ok okSNogsh u'D bJh fogpfbeB gkoNh dh gfjbh ;Zuyzv ;qh jfowzdo ;kfjp Bsw;se j'J/
Nogsh u'D bJh fogpfbeB gkoNh dh gfjbh
;Zuyzv ;qh jfowzdo ;kfjp Bsw;se j'J/
;Zuyzv ;qh jfowzdo ;kfjp Bsw;se j'J/
;Zuyzv ;qh jfowzdo ;kfjp Bsw;se j'J/
;Zuyzv ;qh jfowzdo ;kfjp Bsw;se j'J/
gqkfJwoh pfj;
gqkfJwoh pfj; u NeokJ/ j/bh ns/ okwk;tkwhu NeokJ/ j/bh ns/ okwk;tkwh
gqkfJwoh pfj; u NeokJ/ j/bh ns/ okwk;tkwh
gqkfJwoh pfj;
gqkfJwoh pfj; 'u NeokJ/ j/bh ns/ okwk;tkwh
u NeokJ/ j/bh ns/ okwk;tkwh
nwohek
nwohek u Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{u Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{
nwohek u Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{
nwohek
nwohek 'u Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{u Gkosh okid{s soBihs f;zx ;zX{
rZb j?. seBkb'ih d/ y/so 'u Gkos
ns/ nwohek fwb e/ ezw eo oj/ jB.
T[BQK nwohek d/ ;opgZyh ftek; 'u
T[E/ t;d/ GkoshnK yk; eo gzikphnK
d/ :'rdkB dh Sbkxk th ehsh.
fJ; T[gozs T[j ;qh nekb sys
;kfjp 's/ th Bsw;se j'J/, fiE/
Sq'wDh ew/Nh tb'A ehsk frnk ftS/S
;BwkB ehsk frnk. fJ; w"e/ Sq"wDh
ew/Nh d/ w?Apo ofizdo f;zx wfjsk B/
fejk fe nZi ;kv/ 'u s/ik f;zx
;w[zdoh d/ g'so/ soBihs f;zx ;zX{
g[Zi/ jB. n;hA T[BQK dk ;tkrs eod/
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ okSNogsh nj[d/ dh d"V 'u Skwb Gkosh-
jK. T[BQK fejk fe fJBQK d/ gfotko
nwoheh dknt/dko fBZeh j/bh ns/ ftt/e okwk;tkwh B/ nwohek ftZu
dk pj{s :'rdkB j? s/ fJj
fogpfbeB gkoNh dh gfjbh gqkfJwoh ftZu ftd/S Bhsh d/ w[Zd/ 's/ pfj; ehsh.
e[opkBhnK Bkb Gfonk gfotko j?.
dZyDh e?o'bhBk dh ;kpek rtoBo j/bh B/ nkgD/ fto'Xh ns/ T[d:'rgsh
T[BQK fejk s/ik f;zx ;w[zdoh f;Zy
okwk;tkwh 's/ ftd/S Bhsh dk pj[s xZN szopk oZyD ns/ o{; dk gZy b?D dk
;[Xko bfjo d/ jho' oj/ ;B. T[BQK fejk
d'S brkfJnk. T[ZE/ jh nwoheh whvhnk w[skpe ;kpek okSNogsh v'Bkbv
fe ;kvk :{E ftd/SK tZb B{z GZi
Nozg B/ fJ; pfj; 'u fjZ;k BjhA fbnk.
fojk j?, B"itkBK ftZu pkjo ikD
j/bh (51) ns/ okwk;tkwh (38) fgSb/ e[M fdBK s'A ;'Sb whvhnk 's/ ftd/
dh j'V bZrh j'Jh j?. fJj d' Bzpo
S Bhsh d/ w[ZfdnK B{z b? e/ fttkdK 'u jB. fwbtkeh, ft;ekBf;B 'u p[ZXtko
ftZu ike/ T[ZE/ c; iKd/ jB, fi;
B{z j'Jh pfj; d"okB j/bh B/ okwk;tkwh 's/ nwohek d/ d[SwDK dk ;woEB eoB
eoe/ eJh pZfunK dh w"s j' iKdh
ns/ nkgD/ d';sK dk ;woEB Bk eoB dk d'S brkfJnk. fJ; s'A gfjbK okwk;tkwh
nzfwqs;o (fpT{o') ;Zuyzv ;qh ;w[zdoh tb'A f;Zy e"w dh uVQdh ebk j?. T[BQK fejk fe soBihs f;zx ;zX{
B/ fejk ;h fe T[j o{; fybkc izr ftZu :{eq/B dk ;woEB BjhA eoBr/.
jfowzdo ;kfjp fty/ fJzvhnB nzp?;vo ns/ Sq'wDh ew/Nh dh ;EkgBk bJh ehs/ B/ fejk nkgD/ d/S 'u ofj e/ th n;hA
;z:[es okSNo 'u nwohek dh ;kpek okid{s j/bh B/ okwk;tkwh 's/ T[BQK d/
nwohek soBihs f;zx ;zX{ Bsw;se pbhdkB ns/ ;zxoS dk fzeo eofdnK o"zrko eo ;ed/ jK, go ;oekoK B{z
Bkb yVQB 's/ u[Neh b?AfdnK fejk fe T[j 'eksb' o{;h okSNogsh dk ;woEB
j'J/ jB. fJ; d"okB T[BQK B/ ;Zuyzv fty/ ;w[zdoh gfotko dk w?Apo j'D 's/ wkD fJ; tZb fXnkB d/Dk ukjhdk j?.
eo oj/ jB ns/ i/eo T[j okSNogsh pD/ sK nwohek n;[oZfyns j' ikt/rk. j/
fJbkjh pkDh dk ehosB ;[fDnk ns/ dk fJzjko ehsk. T[BQK Gkos 'u :{E T[BQK fejk ;kB{z wkD j? fe fJzB/ tZv/
bh B/ fejk fe T[j ukj[zd/ jB fe o{; :{eq/B 's/ epzk eo bt/. T[j ukj[zd/ jB fe
uhB skfJtkB B{z nkgD/ Bkb i'V bt/.'' ;opZs d/ Gb/ dh nodk; th ehsh. bJh j[Bowzd feZfsnK dh b'V 's/ z'o nj[d/ 's/ nZi soBihs f;zx ;zX{ p?m/
fBZih d"o/ 's/ nzfwqs;o gj[zu/ soBihs fdzfdnK fejk fe fvt?bgw?AN Bkb jB. fJBQk tb'A Sq"wDh ew/Nh dh wdd
T[ZE/ jh okwk;tkwh B/ fej fe T[j izr gqGkfts :{eq/B B{z j'o finkdk
f;zx ;zX{ B/ fejk fe ;qh jfowzdo ;kfjp Gkos ;w/s d[Bhnk Go 'u o'zrko d/ th ehsh ikJ/rh. fJ; w"e/ ;{uBk
;jkfJsk fdZs/ ikD dk ;woEB BjhA eoBr/. T[BQK fejk, '';kB{z T[BQK jh c"ih
d/ doSB eoe/ p/jd ;e{B ns/ wkBf;e w"e/ tXDr/. T[BQK gVQkJh Bkb'A j[Bowzd nfXekoh oBXho f;zx, w?Bzo ;sBkw
;kXBK dh tos'A nwohek 'u ;kvh dZyDh ;ojZd 's/ jwb/ B{z o'eD bJh eoBh
SKsh fwbdh j? ns/ T[j jo ;kb fJE/ feZfsnK dh b'V 's/ z'o fdzfdnK fejk f;zx, fBSkB f;zx tZb'A T[BQK B{z fJ;
ukjhdh j?. nwohek bJh :{eq/B gfjb BjhA j?.'' T[BQK d'S bkfJnk fe j/bh tZv/
nkT[Ad/ jB. fe uzdq:kB 3 dh ;cbsk d[Bhnk Go o{jkBhns d/ e/Ado pko/ ft;Eko Bkb
oZfynk m/e/dkoK d/ fJSko/ 's/ :{eq/B dk ;woEB eo ojh j?.
T[BQK nkgD/ dkd/ ;odko s/ik f;zx 'u t;d/ GkoshnK bJh wkD tkbh ikDekoh th fdZsh.
jkd;/ u fgqr'fu fgqr'f B dh w"s B{z o{; d/B dh w"s B{z o{; d/
jkd;/
jkd;/ u fgqr'f B dh w"s B{z o{; d/
ijk ijk ijk ijk ijkz jkd;/ jkd;/ 'u fgqr'fu fgqr'fzB dh w"s B{z o{; d/B dh w"s B{z o{; d/
e?B/vk
e?B/vk u Gkosh w{b d/ u Gkosh w{b d/ y; B{z nchwy; B{z nchw
e?B/vk
e?B/vk 'u Gkosh w{b d/ u Gkosh w{b d/ Sy; B{z nchwy; B{z nchw
e?B/vk u Gkosh w{b d/ y; B{z nchw
pdb/ dh ekotkJh ti'A d/fynk ik foj?
pdb/ dh ekotkJh ti'A d/fynk ik foj?
pdb/ dh ekotkJh ti'A d/fynk ik foj?
pdb/ dh ekotkJh ti'A d/fynk ik foj?
pdb/ dh ekotkJh ti'A d/fynk ik foj?
dokwd eoB d/ d' u ;u ; k, j't/rk fvg'oNk, j't/rk fvg'oN
dokwd eoB d/ d'
dokwd eoB d/ d' u ; k, j't/rk fvg'oN
dokwd eoB d/ d'
dokwd eoB d/ d'S 'u ;u ;zk, j't/rk fvg'oNk, j't/rk fvg'oN
vkbo s'A 936,460 vkbo sZe ;h.
T[ZXo fBshS B/ w[eZdw/ dh ;[DtkJh
d"okB dbhb fdZsh ;h fe T[j BjhA
ikDdk ;h fe wfmnkJhnK d/ vZfpnK
ftZu r?o-ekB{zBh BShb/ gdkoE jB,
feT[Afe T[j nkgD/ fJe d';s dh p/
Bsh 's/ fJj vZp/ e?B/vk fbnk fojk
;h.
fBshS d/ tehb dk efjDk j? fe
T[j ndkbs d/ c?;b/ B{z u[D"sh d/Dr/.
fBshS dk ckfJdk T[; d/ ikDeko fJZe
p/JhwkB ftnesh B/ T[mkfJnk ;h.
T[ZXo iZi B/ nkgD/ c?;b/ ftZu fejk
fe fJ; rZb dk e'Jh ;p{s BjhA j? fe
towk d/ BSk s;eoK Bkb ;pzX ;B.
wk;e' (fpT{o') t?rBo dh fBZih c"i d/ w[yh :/tr/Bh fgqr'fzB ns/ T[; d/ fBfsS d/ eJh d';sK ns/ gfotko
;w{j d/ u'Nh d/ nc;oK dh jtkJh jkd;/ ftZu j'Jh w"s B{z ftnkge s"o 's/ o{; tkfbnK B/ ;zk ;[DkJ/ ikD d"okB T[;
tZb'A pdb/ ns/ esb dh ekotkJh ti'A d/fynk ik fojk j?. d' wjhB/ gfjbK d/ ;woEB ftu gZso fby/ ;B. fBfsS
fgqr'fzB dh prkts B/ o{;h okSNogsh tbkdhwho g[fsB dh ;ky B{z pj[s B[e;kB B/ ndkbs B{z dZf;nk fe T[j nkgDh
gj[zukfJnk ;h. o{; dh Bkrfoe jtkpkzh J/iz;h B/ fejk fe fgqr'fzB ns/ T[BQK G?D d/ gsh B{z bZGD ftZu wdd eoB
dh c"i d/ 6 u'Nh d/ nfXekoh, fJZe ijkz 'u ;tko ;B, i' 3 eo{ w?ApoK Bkb bJh Gkos frnk ;h s/ tkg;h 's/
wk;e' s'A T[vkD GoB s'A s[ozs pknd jkd;krq;s j' frnk. pukn eowukohnK N'oKN' (fpT{o') e?B/vk ftu po?AgNB nchw dh dokwd d/ fJZe wkwb/ ftZu g[b; B/ T[; B{z frqcsko eo fbnk.
B{z ;kohnK 10 bkSK fwb rJhnK jB. o{;h whvhnk B/ fgqr'fzB d/ t?rBo ;w{j d/ fty/ Gkosh w{b d/ fJZe ohnb n;N/N d'Sh gkfJnk. tkg; nkT[D s'A gfjbK fdZbh d/
;{soK dk jtkbk fdZsk, fiBQK B/ T[;dh w"s dh g[SNh ehsh. J/izN B{z nchw dokwd eoB dk d'Sh fog'oN nB[;ko fBshS towk B{z 4 jtkJh nZv/ 's/ T[; B{z wfmnkJh d/
nwohek ns/ j'o gZSwh d/SK d/ nfXekohnK dk bzp/ ;w/A s'A wzBDk ;h fe 23- gkfJnk frnk. fJ; wkwb/ ftu T[;B{z nr;s, 2019 B{z frqcsko ehsk frnk vZp/ fdZs/ rJ/ ;B. fJZE/ dZ; dJhJ/ fe
24 i{B dh prkts B{z ysw eoB tkb/ ;wM"s/ 'u d'S tkg; b?D dk tkndk ;Zs ;kb dh e?d dh ;zk eZND s'A ;h, id'A ghno;B nzsookSNoh jtkJh fBfsS 2013 ftu ;NZvh gofwN 's/
eoB d/ pkti{d g[fsB fgqr'fzB B{z w[nkc BjhA eoBr/. nwoheh okSNogsh i' pknd d/S fBekbk fdZsk ikt/rk. nZv/ 's/ ;[oZfynk eowukohnK B{z e?B/vk g[Zik ;h, fi; s'A pknd T[j
pkJhv/B B/ fejk, ''w?B{z ;Zuw[Zu BjhA gsk fe eh j'fJnk go w?A j?okB BjhA jK. o{; fJZe ;EkBe whvhnk fog'oN ftu fJj wfmnkJh d/ vZfpnK d/ nzdo 13H7 gZek j'fJnk. fco N?bh efwT{Bhe/SB
ftZu nfijk pj[s e[M BjhA j[zdk, fi;d/ fgZS/ g[fsB Bk j't/.'' fgqr'fzB d/ ikDekoh fdZsh rJh. po?AgNB feb'rqkw nchw fwbh ;h, T[d'A T[j dhnK tZvhnK ezgBhnK ftu ezw eoB
;woEeK B/ w?;/fizr n?g d/ t?rBo ;woEe u?Bb 's/ dkntk ehsk fe ijkz B{z rkovhnB dh fog'oN nB[;ko fJZe Gkos s'A tkg; nkfJnk ;h. BShb/ s'A pknd bkJh;?A; b? e/ gqkgoNh vhbo
ikDp[ZM e/ v/frnk frnk ;h. fiT{oh B/ 34 ;kbk fBshS towk B{z gdkoEK dh ;Veh ehws 294,316 ti'A ezw eoB bZr fgnk.


23
23
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
23 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323


24
24
24 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
24 gzikp NkJhw gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
24 gzikp NkJhw gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
nmkothA fe
nmkothA feSss ss s
nmkothA fe
nmkothA fe
nmkothA fe
i/bQ s'A fojkn j'D wro'A Nozg B/ wZr kN BkbkN Bkb
i/bQ s'A fojkn j'D wro'A Nozg B/ wZr kN Bkb nk;Nq/bhnk L ;kpek fgqz;hgb B{z pkb fiB;h
i/bQ s'A fojkn j'D wro'A Nozg B/ wZr
i/bQ s'A fojkn j'D wro'A Nozg B/ wZr
kN Bkb
i/bQ s'A fojkn j'D wro'A Nozg B/ wZr SkN Bkb
nk;Nq/bhnk L ;kpek fgqz;hgb B{z pkb fiB;h
nk;Nq/bhnk L ;kpek fgqz;hgb B{z pkb fiB;h
nk;Nq/bhnk L ;kpek fgqz;hgb B{z pkb fiB;h
nk;Nq/bhnk L ;kpek fgqz;hgb B{z pkb fiB;h
n?e; s/ tkg;h ehsh, fbfynk-B/to ;o?Avo
n?e; s/ tkg;h ehsh, fbfynk-B/to ;o?Avo
n?e; s/ tkg;h ehsh, fbfynk-B/to ;o?Avo
n?e; s/ tkg;h ehsh, fbfynk-B/to ;o?Avo
n?e; s/ tkg;h ehsh, fbfynk-B/to ;o?Avo
D d/ d' u 15 ;kb dh ;
u 15 ;kb dh ;
S'''''SD d/ d'D d/ d'S 'u 15 ;kb dh ;u 15 ;kb dh ;zkk kk k
D d/ d' u 15 ;kb dh ;
D d/ d'
fiT{oh B/ ngq?b ftZu T[; B{z fiB;h
S'SD d/ 27 d'SK ftZu'A 18 ftZu d'Sh
mfjokfJnk ;h, fiBQK wro'A T[; 's/
w[eZdwk ubkfJnk frnk ;h.
;G s'A rzGho d'Sf;ZXh pbkseko
d/ S/ wkwfbnK ftZu j'Jh, fi; ftu
jo d'S bJh ;zGkth tZX s'A tZX 25
;kb dh e?d dh ;zk j' ;edh ;h.;zk
;[DkT[Ad/ j'J/, iZi wkoe r?Apb B/ ewz'o
ghVsK fto[ZX bhco d/ ngokX B{z
fjz;e dZf;nk. T[ZXo s/b ntht ftZu
iBwh nZm pZfunK dh wK nkgDh p/
r[Bkjh B{z poeoko oZydh j? ns/ r?Apb
B/ fejk fe T[;B/ e'Jh gSsktk BjhA
fdykfJnk. bhco B/ ftneshrs s"o
's/ ndkbs ftu jkzo j'D dh pikJ/
T[Zu-;[oZfynk tkbh w?bp"oB wfjbk
i/bQ s'A thvhU fbze okjhA nkgDh ;zk
;[DkJh B{z d/yDk u[fDnk. T[j i/bQ dh
fJeb"sh :j{dh e?dh j?.
T[;B/ 2001 ftZu ;e{b ftZu
gVQkT[Dk S[o{ ehsk ns/ 2008 ftZu
fJzokJhb tkg; nk rJh, id'A T[;B{z
fBT{:koe (fpT{o') nwohek d/ ;kpek okSNogsh v'Bkbv Nozg bzp/ ;w/A
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ fJe bhco w?bp"oB d/ nbNok- T[;dh w[Zy G{fwek s'A jNk fdZsk frnk.
pknd ;'Sb whvhnk gb/Nckow 'n?e;' (gfjbK NftZNo) 's/ tkg; gos/ jB.
:j{dh ;e{b dh ;kpek fgqz;hgb B{z d' nkoE'vke; n?vk; fJzokJhb ;e{b dh fteN'ohnk g[b; B/ 2012 ftZu
nwoheh okSNogsh u'DK ftZu nkgDh jko B{z gbNkT[D dh ;kfzS ouD d/ d'S
ftfdnkoEhnK dk fiB;h S'SD eoB fgqz;hgb ;h, id'A T[;B/ 2004 ns/ ngokfXe d'S dkfJo ehs/ ;B ns/
ftZu thotko B{z Nozg nNbKNk i/bQ ftZu nksw ;wogD ehsk. jkbKfe 20 fwzN
dk d'Sh mfjokJ/ ikD s'A pknd 15 2007 dofwnkB d' G?DK v/;h J/ofbe fJzokJhb s'A T[; dh jtkbrh dh
pknd jh T[j i/bQ s'A fojkn j' rJ/. Nozg B/ YkJh ;kbK ftZu gfjbh tko 'n?e;'
;kb dh e?d dh ;zk ;[DkJh rJh. wbek ns/ n?bh ;?go Bkb d[ofttjko ehsk ekB{zBh bVkJh 2014 ftZu S[o{ j'Jh
dh tos'A ehsh j?. T[BQK nkgDh czvo/fzzr t?p;kJhN d/ fbze d/ Bkb nkgDk 'wZr
bhco (56) B{z S/sh fojkJh bJh nghb ;h. id'A d[ofttjko S[o{ j'fJnk sK J/ ;h. r?Apb B/ iBtoh 2021 ftZu
SkN' th ;KMk ehsk ns/ fbfynk, @u'DK ftZu dybnzdkzh. ed/ nksw ;wogD
eoB s'A gfjbK xZN' xZN 11 ;kb ns/ ofbe 16 s/ ;?go 17 dh T[wo dh ;h. tkg; nkT[D s'A pknd ns/ fJzokJhb
BjhA.@
S/ wjhB/ dh ;zk eZNDh gt/rh. fit/A n?;';hJ/fNv gq?; nkw s"o 's/ fiB;h ftZu fjok;s ftZu ns/ xo dh
NftZNo B/ 8 iBtoh, 2021 B{z Nozg dk yksk nDfwZE/ ;w/A bJh pzd eo
jh T[; B{z fteN'ohnk oki dh i/bQ s'A S'SD d/ ghVsK dh gSkD BjhA eodh, Bzopzdh ftZu fpskJ/ ;w/A bJh nk;Nq/
fdZsk ;h. fJ; s'A pknd Nozg dk fJj gfjbk NthN j?. :{Hn?Z;H e?ghNb (:{Hn?Z;H
fojk ehsk ikt/rk, T[; B{z ;zGkts go T[es d'tK G?DK B/ whvhnk ftZu bhnk ftZu gfjbK jh fjok;s ftZu
gkobhw?AN ezgb?e;) dh fJwkos 's/ jwb/ d/ d'SK s'A pknd jh T[BQK dk NftZNo
s"o 's/ T[; d/ iZdh d/S fJzokJhb G/i nkgDh gSkD ikjo ehsh j?. oj/ ;w/A bJh T[;dh ;zk dh 2,069 fdBK
nekT{AN pzd eo fdZsk frnk ;h. jkbKfe nopgsh eko'pkoh n?b'B w;e d/
fdZsk ikt/rk. fteN'ohnk ekT[ANh e'oN dh fJZe dh S'N fdZsh.
NftZNo dk wkbe pDB s'A pknd fgSb/ ;kb Btzpo ftZu T[BQK dk yksk w[V S[o{
eo fdZsk ;h, go Nozg B/ fJ; ;'Sb whvhnk gb/Nckow s'A d{oh pDkJh oZyh ;h.
gkfe;skB g[b; B/ fJe fjzd{ ftnesh B{z Gkos
gkfe;skB g[b; B/ fJe fjzd{ ftnesh B{z Gkos
gkfe;skB g[b; B/ fJe fjzd{ ftnesh B{z Gkos
gkfe;skB g[b; B/ fJe fjzd{ ftnesh B{z Gkos
gkfe;skB g[b; B/ fJe fjzd{ ftnesh B{z Gkos
gsBh ne
gsBh ne sk d/ sk d/ /no ekoB nDikD/ /no ekoB nDikD/ u fB:wKu fB:wK
gsBh ne
gsBh neSsk d/ S/no ekoB nDikD/ 'u fB:wK
gsBh ne sk d/ /no ekoB nDikD/ u fB:wK
/no ekoB nDikD/
u fB:wK
sk d/
bJh ik;{;h eoB d/ d' u ehsk frqcskou ehsk frqcsko
bJh ik;{;h eoB d/ d'
bJh ik;{;h eoB d/ d' u ehsk frqcsko
bJh ik;{;h eoB d/ d'
bJh ik;{;h eoB d/ d'S 'u ehsk frqcskou ehsk frqcsko
dh T[bzxDk s/ ;[Be B/ wzrh w[nkch
dh T[bzxDk s/ ;[Be B/ wzrh w[nkch
dh T[bzxDk s/ ;[Be B/ wzrh w[nkch
dh T[bzxDk s/ ;[Be B/ wzrh w[nkch
dh T[bzxDk s/ ;[Be B/ wzrh w[nkch
6 w'pkfJb c'B, fJe ekos{; ns/ j'o
;kwkB pokwd ehsk. n?Z;H n?Z;H ghH
eokuh B/ dkntk ehsk fe nfyb d/t
fJe fjzd{ Gkosh Bkrfoe j? ns/ T[j
Gkosh ik;{; j?.
T[; B/ d/S d/ eJh wjZstg{oB ns/
;zt/dBShb ndkfonK dh fBrokBh
eoe/ Gkos G/ih go T[BQK B/ fJ; wkwb/
ftu fznkdk ikDekoh d/D s'A fJBeko
eo fdZsk. T[ZE/ zj{o nfjwd tk;h
fbnkoh d/ gfotko tkfbnK B/ d'S
brkfJnk fe zj{o bzw/ ;w/A s'A nkJhH
n?Z;H nkJhH bJh ezw eodk nk fojk
j? ns/ nkJhH n?Z;H nkJhH B/ T[; B{z
nkgDk ekov th pDk e/ fdZsk j'fJnk
bzvB (fpT{o') fpqN/B dh fJe iKu fog'oN ftu fJj ;kjwD/ nkT[D s'A pknd ;h go Gkosh c"i tZb'A n?ZbH UH ;hH
fe gqXkB wzsoh foSh ;[Be 'nDikD/' ftu nkgDh gsBh neSsk w{osh d/ ns/ Gkosh gzikp dh ;ojZd 's/ ;ysh
tgkoe fjZsK B{z iBse eoB ftu n;cb oj/ jB. gqXkB wzsoh ;[Be B/ fpqfNS ehsh j'Jh ;h ns/ gkfe;skB s'A Gkos
;z;dh fBrokBh ;zrmB s'A w[nkch wzrh j?. gqXkB wzsoh ;[Be fJj n?bkB eoB ftu gqt/S eoB tkb/ x[;g?mhnK B{z
ftZu n;cb oj/ ;B fe T[BQK dh gsBh pkb d/yGkb ;z;EktK B{z ftZsh ;jkfJsk wko fvrkJ/ ikD ekoB zj{o B/ nkJhH
gqdkB eoB d/ ;oeko d/ c?;b/ s'A pknd ;oeko d[nkok czv ehs/ ikD tkb/ n?Z;H nkJhH dk nkd/S wzBD s'A wBQk
ndkfonK ftZu'A fJZe ftZu fJZe S/noXkoe ;h. eo fdZsk ;h ns/ nkgD/ xo nkokw
fJ; ;pzX ftu ;[Be 's/ d'S bZrD s'A pknd ;N?Avovz bJh ;z;dh efwSBo Bkb p?mk ;h go nkJhH n?Z;H nkJhH d/
v/Bhnb rqhBpor B/ gqXkB wzsoh fybkc iKu S[o{ ehsh. ;[Be (43) B/ fJZe nfXekoh phs/ fdB xo nkJ/ ns/
;z;dh fBrokB B{z dZf;nk fe T[;B/ fJj x'SDk wzsokb/ d/ ofi;No ftZu ehsh gfjbK sK zj{o nfjwd Bkb fwZmhnK-
;h, fi; Bkb rqhBpor B/ fJj f;ZNk eZfYnk fe ;[Be fjZsK dh x'SDk B{z b? e/ fwZmhnK rZbK eoe/ nkgDk fdZsk
T[bMD ftZu ;h. rqhBpor B/ p[ZXtko B{z ikoh ehsh nkgDh iKu fog'oN 'u gSkD gZso tkg; b? fbnk ns/
eokuh (fpT{o') gkfe;skB dh g[b; J/iz;h B/ ;KM/ s"o 's/ ekbke'N fJbke/ pknd ftu T[; B{z zpod;sh cV e/
fejk fe ''T[j fJ; Bshi/ 's/ gj[zfunk jB fe x'SDk eoB 'u fJj n;cbsk
B/ eokuh d/ Bzdheh Sfjo fbnkoh 'u 'u Skg/wkoh ehsh ns/ nfyb d/t fjzd{ nkgD/ Bkb b? rJ/. j[D gsk bZrk fe
GzpbG{;/ ekoB ;h ns/ ;[Be B/ nfijk nDikD/ 'u ehsk ;h.'' jkbKfe ;z;Ek d/
fJe efEs Gkosh ik;{; ns/ T[; d/ Bkrfoe ns/ zj{o nfjwd B{z frqcsko T[; B{z Gkos bJh ik;{;h eoB d/ d'S
;N?Afvzr nkovo d/ w[skpe ;[Be B/ fB:wK dh T[bzxDk B{z ;theko ehsk ns/
;kEh ;fj:'rh B{z frqcsko eoB dk ehsk. gkfe;skB g[b; B/ dkntk ftu frqcsko ehsk frnk j?. gfotko
fJ; bJh w[nkch wzrh. T[;B/ efwSBo B{z fJZe gZso ftZu fbfynk šw?A nDikD/
dkntk ehsk j?. ;{soK nB[;ko g[b; ehsk fe nfyb d/t e'b'A d' Gkosh tkfbnK d/ nB[;ko nfyb d/t e"D
ftZu j'JhnK fJBQK rbshnK bJh w[nkch wzrdk jK ns/ s[jkv/ ;[Xkokswe
B/ dkntk ehsk j? fe g[b; ns/ y[chnk gk;g'oN, fJe fg;s"b, Gkosh eoz;h, j?, fJ; dh ;kB{z ikDekoh BjhA j?.
T[gktK B{z ;theko eodk jK,@ .


25
25
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
25 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
coK; nzp?;h th
coK; nzp?;h th k X'ykd/jh wkwb/ k X'ykd/jh wkwb/ u tZvh ekotkJh, Nq?tbu tZvh ekotkJh, Nq?tb
coK; nzp?;h th k X'ykd/jh wkwb/ u tZvh ekotkJh, Nq?tb thvhU tkfJob j'D wro'A ykeh s/ fvZrhs/ fvZrh
coK; nzp?;h th
thvhU tkfJob j'D wro'A
thvhU tkfJob j'D wro'A ykeh
thvhU tkfJob j'D wro'A ykeh s/ fvZrh
s/ fvZrh

ykeh
thvhU tkfJob j'D wro'A 'ykeh' 's/ fvZrh
coK; nzp?;h thzk X'ykd/jh wkwb/ k X'ykd/jh wkwb/ 'u tZvh ekotkJh, Nq?tbu tZvh ekotkJh, Nq?tb
J/izN d/ p?Ae bkeo dh sbkSh B/ T[vkJ/ j'h B/ T[vkJ/ j'S
J/izN d/ p?Ae bkeo dh sbk
J/izN d/ p?Ae bkeo dh sbk h B/ T[vkJ/ j'h B/ T[vkJ/ j'
J/izN d/ p?Ae bkeo dh sbk
J/izN d/ p?Ae bkeo dh sbk h B/ T[vkJ/ j'
, 5 g[b; fJz;g?eNoK fybkc ;ys n?e
, 5 g[b; fJz;g?eNoK fybkc ;ys n?e
, 5 g[b; fJz;g?eNoK fybkc ;ys n?e
rk rk rk rk rkz, 5 g[b; fJz;g?eNoK fybkc ;ys n?eSB BB B
, 5 g[b; fJz;g?eNoK fybkc ;ys n?e
B
p'oh Bkb fJ; wBkJ/ ik oj/ iSB 'u
Sw{bhns ehsh. fJ; d"okB ewb p'oh
dh w"i{drh 'u nk:'fis gkoNh, fi;
'u p'oh ns/ g[b; tkb/ iSB wBk oj/
;B, dh tkfJob thvhU 'u fejk ns/
wkShtkVk ;kfjp (fpT{o') ;hH phH nkJhH B/ coK; nzp?;h ftu thzk X'ykd/jh
ftykfJnk frnk ;h fe ewb p'oh Bkwe
wkwb/ ftu uZb ojh iKu d"okB d{ih tko wkShtkVk ftu fJe Nq?tb J/izN d/
ftnesh ngokfXe fgS'eV oZydk j?
xo Skg/wkoh ehsh ns/ T[;d/ p?Ae bkeo dh sbkSh d"okB 35 bZy o[gJ/ (2000-
ns/ EkDk gZXo d/ nfXekoh T[ZE/ rkD/
2000 d/ B'N) pokwd ehs/. ikDekoh nB[;ko ;hH phH nkJhH tb'A coK; d/
rk oj/ ;B ns/ czeSB 'u ;zrhs dhnK
d{sxo ftu cozh thz/ dh iKu ehsh ik ojh j?, fi; sfjs T[BQK tb'A 6
X[BK 's/ GzrVk gkT[D 'u o[ZM/ ;B. t/
ftneshnK fybkc wkwbk doi ehsk frnk. fJ; cozh thz/ d/ sko wkShtkVk
yd/ jh t/yd/ fJj thvhU 'izrb dh
d/ ofjD tkb/ Nq?tb J/izN pbftzdo f;zx Bkb i[V/, fi; ;pzXh 2 wjhB/ gfjbK
nZr' tKr g{o/ Sfjo ns/ eJh j'o
28 i{B B{z ;hH phH nkJhH B/ T[; d/ xo s/ dcso 'u Skg/wkoh ehsh ;h ns/ e[M
;{fpnK 'u c?b rJh. thvhU B{z t/y e/
d;skt/z th epz/ ftu bJ/ ;B.
e'Jh fJ; rZb 's/ Go';k BjhA eo gk
fJj th ikDekoh fwbh j? fe ;hH phH nkJhH B{z wkShtkVk d/ n?ef;; p?Ae
fojk ;h fe nzfwqs;o efwSBo/N 'u
ftu fJ; Nq?tb J/izN dk bkeo fwfbnk, fi; B{z T[; ;w/A ;hb eotk fdZsk
EkfDnK 'u skfJBks n?Z;H n?ZuH UH
frnk ;h. j[D fco ;hH phH nkJhH dh Skg/wkoh pV/ r[gs Yzr Bkb j'Jh ns/
fJz;g?eNo o?Ae d/ nfXekoh T[ZE/ fe;
fJ;d/ nfXekoh gfjbK Nq?tb J/izN d/ xo g[Zi/, fiBQK B/ pbftzdo f;zx B{z Bkb
soQK fJe ngokfXe fgS'eV oZyD tkb/
b? e/ n?ef;; p?Ae 'u g[Zi e/ p?Ae bkeo dh sbkSh bJh. ;{soK nB[;ko p?Ae bkeo
ftnesh Bkb w'Y/ Bkb w'Yk i'V e/
'u'A fwbh okSh 35 bZy s'A fes/ finkdk j?. ;hH phH nkJhH Nhw tb'A Nq?tb J/izN
iSB wBk oj/ jB ns/ wkJhe b? e/
pbftzdo f;zx B{z frqcsko BjhA ehsk frnk.
rkD/ rk oj/ jB.
fJj th ikDekoh fwbh j? fe coK; dk i' BthA fdZbh fty/ d{sxo j?, T[;
dZf;nk iKdk j? fe fJ; wkwb/ dh
ftu S?BrB thzk gzikp d/ eJh B"itkBK dk bkfJnk frnk, fiBQK s'A 25 s'A 45
v{zxkJh ns/ ;zt/dBShbsk B{z ;wMd/
bZy o[gJ/ gqsh thzk t;{b/ iKd/ ;B. fJj thz/ fgSb/ ;kb bkJ/ rJ/, fi; ftu
j'J/ nzfwqs;o d/ g[b; efwSBo
nzp?;h d/ ftneshnK s'A fJbktk Nq?tb J/izNK dh Sw{bhns ;kjwD/ nkJh ns/ B"fBjkb f;zx B/ czeSB 'u Skwb j'J/
nzfwqs;o (fpT{o') ;wkrw 'u g[b; j'Jh j?.
j[D ;hH phH nkJhH tb'A wkwb/ dh s?n se ikD bJh pkoheh Bkb iKu ikoh j?. eJh EkfDnK d/ n?Z;H n?ZuH Uz B{z fJXo'A
w[bkzwK dh dV/-;ZN/ d/ w[bzw ewb fJ; ekoB spdhb ehs/ rJ/ fJBQK
UXo eo fdZsk. ;t/o/ id'A EkfDnK d/
p'oh Bkb BZuD-rkT[D dh thvhU g[b; nfXekohnK B{z Bk f;oc gfjbK
nfXekohnK dhnK pdbhnK j'JhnK sK
tkfJob j'D 's/ 'ykeh' 's/ rkz fvZr gVkn 'u fe;/ j'o EkfDnK 'u spdhb
wzdGkrh ypoL e?B/vk u Nokb/ Bkb jkd;k j'D wro'A ekou Nokb/ Bkb jkd;k j'D wro'A eko
wzdGkrh ypoL e?B/vk rJh j?. fJ; ekoB vhH ihH ghH gzikp eo e/ T[BQK 's/ ;ze/se ekotkJh ehsh, nkw iBsk B{z fJ; rZb dk nfj;k;
wzdGkrh ypoL e?B/vk u Nokb/ Bkb jkd;k j'D wro'A eko
wzdGkrh ypoL e?B/vk
wzdGkrh ypoL e?B/vk 'u Nokb/ Bkb jkd;k j'D wro'A ekou Nokb/ Bkb jkd;k j'D wro'A eko
BjhA j'fJnk fe fJj spdhbhnK
tZb'A nzfwqs;o d/ g[b; EkD/ 'u id'A fe fJ; T[gozs j'J/ ;ys n?eSB
;kXkoD jB iK fe;/ ekoB eo e/
skfJBks 5 n?Z;H n?ZuH UH o?Ae d/ 'u fJBQK n?Z;H n?ZuH UH o?Ae d/
B{z bZrh nZr, fiT{Adk ;fVnk p/r'tkb dk B"itkB
B{z bZrh nZr, fiT{Adk ;fVnk p/r'tkb dk B"itkB nfXekohnK B{z b? e/ tZvh ekotkJh nfXekohnK B{z bkJhB jkzo th ehsk j'JhnK jB go uouktK dk pkzko
B{z bZrh nZr, fiT{Adk ;fVnk p/r'tkb dk B"itkB
B{z bZrh nZr, fiT{Adk ;fVnk p/r'tkb dk B"itkB
B{z bZrh nZr, fiT{Adk ;fVnk p/r'tkb dk B"itkB
row j' frnk.
eod/ j'J/ T[BQK B{z nzfwqs;o s'A pfmzvk- frnk. d/o Skw 5 fJz;g?eNo o?Ae d/
g[b; efwSBo B/ czeSB 'u w"i{d
gfNnkbk o/Ai 'u NoK;co eo fdZsk. nfXekohnK B{z vhH ihH ghH gzikp d/
j'J/ nfXekohnK d/ ewb e[wko p'oh d/
dZ;D:'r j? fe fJe gk;/ 2 vhH n?Z;H j[ew 's/ nzfwqs;o efwSBo/N J/ohnk
ghH o?Ae d/ nfXekohnK Bkb 5 EkfDnK ns/ nzfwqs;o pkovo o/Ai s'A 300 ;pzXK dh iKu B{z b? e/ 5 g[b;
nfXekohnK B{z bkJhB jkzo eoB d/
d/ w[yh BZud/-rkT[Ad/ ftykJh d/ oj/ feb'whNo dh bzwh d{oh 's/ NoK;co
j[ew fdZs/ ns/ vhH ;hH ghH
jB, id'A fe d{i/ gk;/ dV/-;ZN/ dk eod/ j'J/ pfmzvk ns/ gfNnkbk o/Ai
j?Zve[nkoNo w?vw ts;bk r[gsk B{z
w[bzw ewb p'oh jZE 'u wkJhe cV e/ 'u G/iD d/ j[ew fdZs/ rJ/. wkwb/ 'u
;pzXs fJz;g?eNo ns/ j'o o?Ae d/ g[b;
rkDk rk fojk j?. tkfJob j'Jh thvhU 'u fejk frnk
nfXekohnK ns/ ewb p'oh ftukb/
thvhU tkfJob j'D s'A s[ozs ;h fe ewb p'oh, i' ngokfXe fgS'eV
;pzXK dh fog'oN d/D bJh fejk frnk
pknd g[b; efwSBo B"fBjkb f;zx oZydk j? ns/ T[; d/ eJh g[b;
;h. fJBQK nfXekohnK 'u fJz;g?eNo
B/ ;ko/ EkDk w[yhnK B{z nkgDk-nkgDk nfXekohnK Bkb r{VQ/ ;pzX jB.
r[oftzdo f;zx g[b; ;N/SB S/joNk,
ukoi SZv e/ bkJhB jkzo j'D d/ j[ew ikDekoh w[skpe ewb T[oc p'oh
fJz;g?eNo rrBdhg f;zx g[b; ;N/SB
d/ g{o/ wkwb/ dh iKu y'bQ fdZsh j?. fJe gkoNh 'u Skwb j'fJnk ;h. fJ;
f;tb bkJhB, fJz;g?eNo jfozdo f;zx
T[ZE/ jh d{i/ gk;/ thvhU 'u ftykJh d/ dofwnkB nzfwqs;o d/ efwSBo/N d/
EkDk e?AN'Bw?AN, fJz;g?eNo Xofwzdo
oj/ d't/A vhH n?Z;H ghH fzbQk nzfwqs;o eJh g[b; EkfDnK d/ fJz;g?eNo n?Z;H
EkDk J/nog'oN, Bhoi e[wko fJzukoi
fdjksh 'u skfJBks jB, fiBQK 's/ n?ZuH UH o?Ae ns/ e[M j'o nfXekoh
;g?Sb pqKu Skwb ;B.
n?Z;H n?Z;H ghH fdjksh tZb'A u[Zg tZNh T[ZE/ g[Zi/ ns/ T[BQK B/ efEs ewb e[wko
gzikp
gzikp u fdb dfjbk d/D tkbh tkodks, u fdb dfjbk d/D tkbh tkodks, o/nkw d'o/nkw d'
gzikp u fdb dfjbk d/D tkbh tkodks, o/nkw d'
gzikp
gzikp 'u fdb dfjbk d/D tkbh tkodks, u fdb dfjbk d/D tkbh tkodks, So/nkw d'o/nkw d'
;e/ GoktK dk r'bhnK wko e/ ehsk esb
;e/ GoktK dk r'bhnK wko e/ ehsk esb
;e/ GoktK dk r'bhnK wko e/ ehsk esb
;e/ GoktK dk r'bhnK wko e/ ehsk esb
;e/ GoktK dk r'bhnK wko e/ ehsk esb
p/r'tkb (fpT{o') e?B/vk s'A fJe wzdGkrh ypo ;kjwD/ nkJh j?, fiZE/ eko dh ns/ e[bdhg f;zx (36) g[Zso ;'jD
Nokb/ Bkb NZeo j'D s'A pknd eko B{z nZr bZr rJh ns/ eko B{z ubk fojk f;zx ti'A j'Jh j?.
gzikph B"itkB eko ftu p[oh soQK ;V frnk. fJ; jkd;/ ftu B"itkB dh w"s dZf;nk iKdk j? fe ;[Zyh T[oc pkSh
j' rJh. dZ; d/JhJ/ fe eko B{z r[ofSzdo f;zx x'sVk g[Zso ;[fozdo f;zx ubk fojk BK dk ftnesh BSk t/udk j?, fi;
;h. e'b irdhS dk w'pkfJb c'B ;h ns/
r[ofSzdo f;zx dk iZdh xo jbek G[bZE d/ e;pk p/r'tkb B/Vb/ Gdk; fgzv irdhS ns/ T[BQK dk Gok e[bdhg f;zx
ftu j?. fwqse B"itkB r[ofSzdo f;zx x'sVk (r[oh) d/ foSs/dko ;wS/o f;zx ;[Zyh gk;'A ngDk w'pkfJb c'B b?D bJh
g[Zso d/;k f;zx tk;h Gdk; B/ rZbpks d"okB dZf;nk fe eko ftu ;fVnk fgzv GktVk nkzw Skj fty/ nkJ/ ;B,
B"itkB r[ofSzdo f;zx x'sVk T[; d/ skJ/ dk g'sok ;h. T[BQK df;nk fe w/ok fiZE/ d'tK gkoNhnK ftueko pfj; j'
skfJnk doSB f;zx jfonkDk g[b; ftu'A n?Z;H ghH foNkfJo j'fJnk ;h ns/ rJh ns/ ;[Zyh B/ nkgD/ fg;s"b Bkb
skJ/ dk w[zvk ;[fozdo f;zx uzvhrVQ g[b; ftu B"eoh eodk ;h. i' j[D e?B/vk r'bhnK ubkT[DhnK S[o{ eo fdZshnK.
ftu nkgD/ gfotko Bkb ofj fojk j?. r'bhnK d't/A Gok irdhS ns/ e[bdhg
;[fozdo f;zx dk g[Zso r[ofSzdo f;zx x'sVk e?B/vk g[b; ftu Gosh j'D fco'zg[o (fpT{o') fco'zg[o ftu fdb fdZshnK rJhnK. fJ; d"okB r'bhpkoh B{z bZr rJhnK, fiBQK B{z cohde'N
;pzXh ne?vwh s'A Nq/fBzr ysw j'D T[gozs 23 nr;s B{z xo nk fojk ;h, fi; B{z dfjbk d/D tkbh tkodks j'D dh 'u cohde'N d/ nokJhnK tkbk d/ d' w?vheb ekbi o?co eo fdZsk frnk,
dh eko B{z o;s/ ftu Nokb/ Bkb jkd;/ s'A pknd nZr bZr rJh. fJ; d"okB ypo ;kjwD/ nkJh j?. fco'zg[o fty/ d' ;e/ GoktK B{z rzGho o{g Bkb zywh fiZE/ vkeNoK B/ irdhS B{z fwqse
r[ofSzdo f;zx x'sVk dh w"s j' rJh. fi; dk nzfsw ;z;eko 25 nr;s B{z e?B/ B"itkBK dk p/ofjwh Bkb esb eo ehsk frnk. zywh jkbs 'u d'jK B{z n?bkB fdZsk, idfe zywh e[bdhg
vk fty/ eo fdZsk frnk j?. T[BQK fJj th dZf;nk fe r[ofSzdo f;zx B/ gkf;zr fdZsk frnk. fwbh ikDekoh w[skpe cohde'N d/ r[o{ r'fpzd f;zx w?vheb dh th nZi fJbki d"okB w"s j' rJh.
nkT{N s'A pknd B"eoh i[nkfJzB eoBh ;h go fJ; dodBke jkd;/ ekoB gfotko fco'zg[o d/ fgzv GktVk 'u w'pkfJb B{z j;gskb 'u dkyb eotkfJnk frnk, fJ; xNBk ;pzXh g[b; tZb'A r'bhnK
B{z pj[s tZvk xkNk fgnk j?. d{i/ gk;/ fJ; jkd;/ B{z b? e/ fgzv Gdk; ftu ;'r dh b? e/ wkw{bh pfj; j' rJh. fJj pfj; fiZE/ d'jK GoktK dh w"s j' rJh. fwqse ubkT[D tkb/ ftneshnK fybkc
bfjo j?. fJzBh tZX rJh fe r'bhnK sZe ubk GoktK dh gSkD irdhS f;zx (34) ekotkJh ehsh ik ojh j?.


26
26
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
26 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcbhcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk okShcbhcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcb
w/y L- eoe L- s[bkL- fJj wjhBk s[jkv/ weo L-
s[bkL-
w/y L-
w/y L- fJ; wjhB/ s[;h
weo L-fJ; wjhB/
weo L-
weo L-
weo L-
w/y L-
eoe L-
eoe L-fJ; wjhB/ yofunK
eoe L-
eoe L-
s[bkL-
w/y L-
s[bkL-
s[bkL-
fe;/ bzwh :ksok T[Zs/ ikD ftu tkXk j'D Bkb s[jkB{z bJh nZSk oj/rk, jkbKfe s[;hA wkBf;e o{g Bkb
dh :'iBk pDk ;ed/ j' ns/ nkgD/ ckfJB?A; 's/ fXnkB d/ s[;hA finkdk d{o dhnK e[ZM p/u?B ofj ;ed/ j'
finkdk e'fSSK d/ pknd Dk j't/rk BjhA sK g?;/ dh ewh :ksoktK ns/ j'o ezwK T[Zs/ ns/ s[jkvh f;js th
s[jkB{z T[;dk nZSk cb th p/u?B eo ;edh j?. f;js T[Zsw you th eo'r/. wB s'A y[S ewi'o ofj ;edh j?.
gqkgs j't/rk. ekoi y/so ftZu oj/rh jkbKfe fe;/ rZb B{z b? oj'r/ ns/ s[jkvh pkDh ftZu s[;hA b'eK s'A nkgDh pkDh d[nkok ezw
s[jkB{z brksko fwjBs eod/ e/ go/SkB iK p/u?B j' ;ed/ j'. nkb; B{z fsnkr nkgDkgB tX/rk fi;d/ Bkb eZYD ftZu ekw:kp oj'r/ go s[jkv/
ofjDk j't/rk ns/ nkgD/ T[Zu nfXekohnK Bkb e/ T{oik d/ Bkb jo ekoi B{z nozG eo'/ sKfe fJ; b'e s[jkv/ gqsh nkeoSs j'Dr/. gotkfoe ;j[ok gZy Bkb s[jkv/ ;zpzX ftrV ;ed/
skbw/b pDk eo oZyDk j't/rk BjhA sK jkbks ftZu ;cbsk gqkgs j' ;e/. gotkfoe ihtB ihtB ftZu sDkU dh jkbs ofj ;edh j? jB fbjkik fJ; tZb g{ok fXnkB fdU.
s[jkv/ fto[ZX ik ;ed/ jB. Gok-G?DK Bkb fe;/ y[SB[wk oj/rk go ekoi y/so ftZu T[sko - uVQkU fi;d/ Bkb wB e[ZM T[dk; oj/rk. n"bkd B{z finkdk w;kb/dko G'iB eoB Bkb f;js
soQK dh bVkJh Bk eo'. gotkfoe ihtB fJZe' dh jkbs pDh oj/rh. ;po oZy e/ nkgDk ekoi f;js ;wZf;nktK p/u?B eo ;edhnK jB. fYZv ;pzXh go/SkBhnK j' ;edhnK j'. gotkfoe
tork oj/rk. n"bkd bJh ;wK uzrk j?. T[BQK d/ ;[uko{ o{g Bkb eod/ oj'. dod ns/ pdjzwh dh fSekfJs ofj ;edh j?. ihtB ftZu y[ShnK pDhnK ofjDrhnK.
fpq fpq ue L- ue L-
f;zx L-
ue L-
fpqSue L- fJ; wjhB/
i; ftZu tkXk j't/rk. f;zx L- fpq fpq ue L- f;js dk fynkb oZy'.
f;zx L-
f;zx L-fJ; wjhB/ ftnoE
f;zx L-
e[zG L-
e[zG L-fJ; wjhB/
fpqy L- dh fuzsk Bkb s[;hA sDkU ftZu s[;hA fi; rZb B{z mkD b?Dr/ e[zG L-
e[zG L-
fpqy L-
fpqy L-
e[zG L-
fpqy L-
fpqy L-fJ; wjhB/ ekoi y/
so T[Zs/ finkdk ekoi eoB oj'r/ ns/ e[ZM rbs c?;bk b? T[;B{z g{ok eoe/ jh wzB'r/. fpiB; ;KM/ s"o s[jkB{z
dhb'V j't/rh. gotkfoe ;ed/ j' fi;d/ ekoB pknd ftZu s[jkv/ nzdo nkswftStk; tXhnk w[Bkck j' ;edk
ihtB ftZu ;[y SKsh pDh oj/ s[jkB{z go/SkBh j' ;edh j?. fJ; ns/ wzp{sh tX/rh go d{i/ j?. s[;hA ekoi d/ f;bf;b/
rh ns/ wksk ih B{z nkBzd dh bJh fXnkB Bkb ;'u ;wMe/ jh gk;/ x[wzv dk tkXk th j't/ ftZu fe;/ tiQk Bkb d{o
gqkgsh j't/rh. d{i/ gk;/ fgsk e'Jh ekoi eo'. wjhB/ d/ nzs ftZu fe;/ S'Nh rk fi;dk n;o s[jkv/ foSs/ T[Zs/ g? ;edk j?. :ksok T[Zs/ th ik ;ed/ j'. fe;ws ftZu
ih dh f;js fuzsk dk ekoB :ksok T[Zs/ ikD dh ;zGktBk pD/rh. nkgD/ Gok gotkfoe ihtB fJZe' tork ofj ;edk j?. T[sko-uVQkU dh jkbs pDh oj/rh fi;d/
pD ;edh j?. fJ; bJh T[BQK T[Zs/ fXnkB fdU. - G?DK dh f;js dk fXnkB oZy'. d';sK Bkb tkd - fttkd ftZu csfj fwb/rh. ekoi y/so Bkb s[jkv/ ezw pDd/-pDd/ ftrV ;ed/
n"bkd bJh ;wK fwSos Bshik d/D tkbk j't/ MrVk j' ;edk j?. gotkfoe ihtB SKshg{oB oj/ ftZu nZSk w[Bkck fwb/rk ns/ s[jkv/ Gok- jB. gotkfoe ihtB y[Sjkb oj/rk.
rk ns/ nkgDh f;js T[Zs/ c'e; eoBk j't/rk. rk. ekoi y/so ftZu T[ZBsh fwb/rh. G?DK ns/ ;fj eowhnK dk g{ok ;fj:'r fwb/rk. s[jkvh fwjBs dk g{ok cb Bk fwbD
XB[ L-
XB[ L- fJ; wjhB/ s[jkv/
XB[ L-
XB[ L-
ftfdnkoEhnK bJh Ee/t/A dk ;wK j?. n"bkd gZy ezfBnk L- XB[ L- ekoB s[jkvk wB e[ZM Bky[S ofj ;edk
ezfBnk L-fJ; wjhB/ s[jkB{z nkgD/ ekoi y/
ezfBnk L-
ezfBnk L-
ezfBnk L-
bJh ;wK tXhnk j? ns/ T[j y[S ofjDr/ so ns/ gotkfoe ihtB d'jK wB ftZu nB/e ftuko j?. wBukjh ;cbsk jZE bZr ;edh j?.
fwE[B L-fJ; wjhB/ nkgDk ftZu SKsh oZyD dh e'fSS eoBh nkT[Dr/ ns/ fJ; tiQk whBL-
fwE[B L-
fwE[B L-
whBL-
whBL-
whBL-
whBL- fJ; wjhB/ s[;hA
fwE[B L-
fwE[B L-
xo-gfotko s[jkvh gfjbh nr/ j't/rh. nkgD/ wksk - fgsk dh Bkb s[jkB{z c?;bk b?D fe;/ d{o :ksok T[Zs/ ik
s j't/rk. gotkfoe w[ZfdnK f;js dk fXnkB oZy' ns/ T[BQK ftZu go/SkBh j' ;edh j?. ;ed/ j'. gotkfoe ihtB
T[Zs/ s[;hA finkdk ;wK d/t'r/. Bkb uzr/ ;zpzX pDk e/ oZyD dh zo{oh j't/rk fe s[;hA fJ; ftZu nSKsh ofj ;edh j?
ekoi y/so ftZu th s[jkvh e'fSS eo'. ekoi y/so ftZu wjhB/ nkgD/ fe;/ wjZstg{oD c?;bk B{z nZr/ fi;d/ Bkb s[jkvk wB
jkbs ftZu tkXk j't/rk ns/ nfijk th ;zGt T[sko - uVQkn dh jkbs pD/rh bJh Nkb fdU. feT[Afe fJ; wjhB/ bJh rJ/ th e[ZM Bky[S oj/rk.
j? fe s[;hA B"eoh pdb e/ d{ih uzrh BthA B"eoh jkbKfe s[jkv/ ;fjeowh s[jkvk g[oi'o ;woEB c?;b/ finkdk bkGdkfJe f;ZX BjhA j'Dr/. fgsk ih dh f;js s[jkB{z fuzsk d/ ;edh
ikfJB eo bt'. nkwdB ftZu ipod;s tkXk eoBr/. T[Zu nfXekohnK dk ;fj:'r gqkgs j't/ gotkfoe ihtB ftZu SKsh pDh oj/rh ns/ j?. ekoi y/so ftZu s[jkvk dpdpk
j't/rk ns/ you/ th tXDr/. d{i/ gk;/ ekoi y/ rk. BtK nj[dk fwb ;edk j?. nfXekoK ftZu s[;hA y[S oj'r/. b'V g?D 's/ nkgfDnK dh pfDnk oj/rk. fpBK tiQk fe;/ Bkb
so ftZu th s[jkv/ bJh ;wK tXhnk oj/rk. tkXk j't/rk. nkoEe ;jkfJsk eo'r/. T[bMD dh e'fSS fpbe[b Bk eo'.
dfonk gko eo oj/ b'eK dh p/Vh nukBe v[Zph, doZysK s/ uVQ pukJh ikB
dfonk gko eo oj/ b'eK dh p/Vh nukBe v[Zph, doZysK s/ uVQ pukJh ikB
nk;Nq/bhnk 'u nwoheh ijkz dfonk gko eo oj/ b'eK dh p/Vh nukBe v[Zph, doZysK s/ uVQ pukJh ikBdfonk gko eo oj/ b'eK dh p/Vh nukBe v[Zph, doZysK s/ uVQ pukJh ikB
nk;Nq/bhnk u nwoheh ijk dfonk gko eo oj/ b'eK dh p/Vh nukBe v[Zph, doZysK s/ uVQ pukJh ikB
nk;Nq/bhnk u nwoheh ijku nwoheh ijk
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u nwoheh ijk
ckfzbek (fpT{o') ckfzbek d/ Bkb bZrd/ fgzv d'Bk
jkd;/ wro'A fszB bk
jkd;/ wro'A fszB bk K pokwdK pokwd BkBek fJbke/ nzdo fgSb/ eJh fdBK s'A jVQK B/ d;se
jkd;/ wro'A fszB bkSK pokwdK pokwd
jkd;/ wro'A fszB bk
jkd;/ wro'A fszB bk K pokwd
fdZsh j'Jh j? ns/ b'eK dk ;Ve Bkb ;zgoe N[ZN u[ZfenK
j?. fJ; d/ uZbd/ fgzvK d/ b'e id'A nkgD/ ezweki bJh
10 s'A 12 d/ eohp ftnesh p/Vh okjhA dfonk gko eo
oj/ ;B sK nukBe jh p/Vh v[Zp rJh. fJ; w"e/ b'eK B/
pVh w[Sfeb Bkb nkgDh ikB pukJh.
fJ; ;pzXh fgzv d/ ;ogzu p{V f;zx B/ ikDekoh fdzd/
j'J/ dZf;nk fe T[j fgSb/ eJh fdBK s'A jVQK dh bg/N 'u
jB sK jo o'z e'Jh Bk e'Jh p/Vh okjhA dfonk gko eoe/
Sfjo nkgD/ ezw eki nkT[Adk j? sK nZi fJZe n"os ;w/
s 12 iD/ p/Vh okjhA dfonk gko eo oj/ ;B sK nukBe
jh p/Vh nzdo gkDh tV frnk ns/ p/Vh v[Zp rJh.
T[BQK dZf;nk fe e[ZM b'e sK s?oBk ikDd/ ;B ns/
e[ZM doyZsK B{z cVQ e/ doysK d/ T[go uVQ rJ/, fi;d/
uZbd/ pVh w[Sfeb Bkb b'eK B/ nkgDh ikD pukJh.
;ogzu ns/ j'o b'eK B/ dZf;nk fe T[BQK d/ e'b e[ZM ;wkB,
w'pkfJb ;B, fiBQK dk B[e;kB j' frnk j? ns/ p/Vh v[ZpD
dk ekoB p/Vh ezvw ;h.
ukok xgbk wkwb/ u oKuh e'oN dk tZvk c?;bk, 35 d'u oKuh e'oN dk tZvk c?;bk, 35 d' h poh sK 52 d'h poh sK 52 d' hnK B{z 3 ;kb dh ;hnK B{z 3 ;kb dh ;
ukok xgbk wkwb/ u oKuh e'oN dk tZvk c?;bk, 35 d' h poh sK 52 d' hnK B{z 3 ;kb dh ;
ukok xgbk wkwb/ 'u oKuh e'oN dk tZvk c?;bk, 35 d'Sh poh sK 52 d'ShnK B{z 3 ;kb dh ;zkkkk
ukok xgbk wkwb/ u oKuh e'oN dk tZvk c?;bk, 35 d' h poh sK 52 d' hnK B{z 3 ;kb dh ; k
ukok xgbk wkwb/
;[DkJh rJh j?. 26 ;kb g[okDk fJj wkwb/ Bkb i[V/ nkoH ;hH 48J/96
wkwbk 36 eo'V 59 bZy o[gJ/ dh r?o- wkwb/ ftu T[; t/b/ d/ ;gbkJheosk
ekB{zBh fBek;h Bkb i[fVnk j?. ns/ ;kpek ftXkfJe r[bSB bkb
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ T[Zsoh sZN 's/ jkd;krq;s j'J/ nwoheh Mkoyzv dh ;hH phH nkJhH dk fJj niwkBh ;w/s 124 d'Sh NokfJb c/;
ijkz d/ wbp/ 'u'A fszB nwoheh wohBK dhnK bkSK pokwd ehshnK rJhnK jB nkyoh wkwbk j?, fi; ftu ;hH phH eo oj/ ;B. ukok xgbk wkwb/ ftu
ns/ y'i w[fjzw ikoh j?. fzeo:'r j? fe fJj ijkz nk;Nq/bhnk d/ T[Zsoh y/so d/ nkJhH d/ ftS/S ;oekoh tehb oth 45 nfXekoh ns/ 9 n"osK th Skwb
sZN 's/ fJZe o[NhB c"ih f;ybkJh nfGnk; d"okB jkd;krq;s j' frnk ;h. Szeo B/ g?oth ehsh. don;b 21 jB.
bkb{ :kdt B{z gfjbK j'Jh ;h ;
bkb{ :kdt B{z gfjbK j'Jh ;h ;zk kk k
bkb{ :kdt B{z gfjbK j'Jh ;h ;
bkb{ :kdt B{z gfjbK j'Jh ;h ;
nwoheh n?wth-22ph U;gq/ ijkz ftZu 23 eowukoh ;tko ;B. vkoftB ftZu i[bkJh B{z fJ; e/; Bkb i[V/ ;ko/ gZyK bkb{ :kdt B{z gfjbK j'Jh ;h ; k
wohB o'N/SBb c'o; B/ n?stko oks B{z fszB wohBK dh w"s ns/ j'o 20 d/ zywh tb'A pfj; g{oh j'D wro'A ndkbs B/ fpjko d/ ;kpek w[Zy wzsoh bkb{
j'D dh g[SNh ehsh, fiBQK ftZu'A gzi B{z fJbki bJh okfJb vkoftB j;gskb nkgDk c?;bk ;[oZfyns oZy fbnk ;h. :kdt B{z fJ; wkwb/ ftu gfjbK jh
fbikfJnk frnk. oKuh (fpT{o') 26 ;kb g[okD/ ndkbs B/ ukok xgbk wkwb/ ftu ;zk j' u[Zeh j?. ;hH phH nkJhH dh
eo?S pko/ fJZe ngv/N fdzd/ j'J/ g[fb; efwSBo B/ dZf;nk fe n?woi?A;h ;/ v'oKvk yzkB/ Bkb i[V/ ukok xgb/ d/ 35 b'eK B{z poh eo fdZsk. ndkbs B/ T[BQK B{z 21 cotoh 2022
tktK B/ fszB nwoheh wohBK dhnK bkSK pokwd ehshnK jB. T[; B/ fejk fe ;G s'A tZv/ wkwb/ 'u oKuh ;hH phH fJ; d"okB oKuh d/ v'oKvk yzkB/ B{z gzi ;kb dh e?d ns/ 60 bZy o[gJ/
pukn NhwK B/ vkoftB s'A brGr 60 feb'whNo T[Zso ftu w/bftb nkJhb?Av nkJhH dh ftS/S e'oN B/ c?;bk ;[Dk s'A 36H59 eo'V o[gJ/ dh r?o-ekB{zBh i[owkBk ehsk ;h. bkb{ fcbjkb
's/ eZu/ y/so s'A bkSK B{z eZYD bJh ezw ehsk. jkd;/ d/ ekoBK dh iKu ehsh ik fdZsk j?. ;hH phH nkJhH d/ ftS/S iZi fBek;h ehsh rJh ;h. fJj fBek;h zwkBs 's/ i/b s'A pkjo jB. fJj ukok
ojh j?. nk;Nq/bhnk d/ oZfynk wzsoh B/ dZf;nk fe ;oeko B/ fwqseK d/ gqsh ftSkb Sqhtk;st dh ndkbs ftu ;kb 1990 s'A 1995 d"okB j'Jh ;h. xgbk fpjko ftu j'fJnk ;h. T[d'A
jwdodh gqrN ehsh j? ns/ fe;/ th ;jkfJsk dh g/SeS eoB bJh nwoheh 35 d'ShnK B{z poh eo fdZsk frnk j?. ndkbsh ;[DtkJh d"okB j[D sZe 62 bkb{ gq;kd :kdt fpjko d/ w[Zy wzsoh
okid{s e?o'fbB e?B/vh d/ ;zgoe ftZu j?. idfe 52 d'ShnK B{z 3 ;kb dh ;zk d'ShnK dh w"s j' u[Zeh j?. ukok xgbk j[zd/ ;B.


27
27
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
27 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323


28
28
28 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
okwkfJD
okwkfJD u :u : oktD s/ oDpho pDBr/ GrtkB oktD s/ oDpho pDBr/ GrtkB r[bkph e[JhB i?;whB ;?Avb; d/
okwkfJD u : oktD s/ oDpho pDBr/ GrtkB
okwkfJD
r[bkph e[JhB i?;whB ;?Avb; d/
r[bkph e[JhB i?;whB ;?Avb; d/
r[bkph e[JhB i?;whB ;?Avb; d/
okwkfJD 'u :u :S oktD s/ oDpho pDBr/ GrtkB oktD s/ oDpho pDBr/ GrtkB
r[bkph e[JhB i?;whB ;?Avb; d/
Bt/A b[Ze B/ nkeof s ehs/ b'es ehs/ b'e
okw, go nkbhnk B/ ;hsk pDB s'A eo sk fJBeko
okw, go nkbhnk B/ ;hsk pDB s'A eo sk fJBeko
okw, go nkbhnk B/ ;hsk pDB s'A eo sk fJBeko Bt/A b[Ze B/ nkeof
Bt/A b[Ze B/ nkeofSs ehs/ b'es ehs/ b'e
Bt/A b[Ze B/ nkeof s ehs/ b'e
Bt/A b[Ze B/ nkeof
okw, go nkbhnk B/ ;hsk pDB s'A eo sk fJBeko
okw, go nkbhnk B/ ;hsk pDB s'A eo sk fJBeko













w[zpJh (fpT{o') fgSb/ eJh wjhfBnK ;Nkoek;N g{oh BjhA eo ;eh ns/ fJ; e'Jh th ezw BjhA j' gk fojk.
oktD d/ feodko bJh eh :S B/ B/ B/ B/
oktD d/ feodko bJh eh :
oktD d/ feodko bJh eh :
s'A fcbw 'okwkfJD' B{z b? e/ y{p uouk d/ ebkeko ckJhBb BjhA j' ;e/. oktD d/ feodko bJh eh : B/
oktD d/ feodko bJh eh :
ehsh j? jK<
ehsh j? jK<
j' ojh j?. fJ; fcbw 'u fJe tZvh 'fgzeftbk' dh fog'oN nB[;ko, ehsh j? jK<
ehsh j? jK<
ehsh j? jK<
;Nkoek;N fcbw dh ;G s'A tZvh nkbhnk GZN fcbw 'u ;hsk dk oktD dh G{fwek bJh e/H ihH ibzXo (fpT{o') 'r[bkph e[JhB' d/ BK Bkb wSj{o i?;whB ;?Avb; fJzBhA fdBhA
wzp{sh j?. ypoK nB[;ko, ndkeko feodko BjhA eo/rh. n?ZcH ;Nko :S Bkb rZbpks uZb y{p ;[oyhnK pN'o ojh j?. don;b, jkb jh 'u i?;whB ;?Avb; B/ e[M s;thoK
oDpho eg{o ns/ ndkekok nkbhnk ypoK w[skpe, fJj ;wM nkT[Adk ojh j?. nctkjK ftukb/ ezBV ;'Sb whvhnk 's/ S/no ehshnK jB, fiBQK 'u T[j nkgDk BtK j/no eZN cbKN
GZN fcbw 'u okw ns/ ;hsk dh G{fwek j? fe 'okwkfJD' torh wjkB ouBk ;[go;Nko fJ; fcbw s'A fgZS/ BjhA eodh Bzo nk ojh j?. fJBQK s;thoK 'u i?;whB d/ tkb S'N/-S'N/ Bzo nk oj/
fBGkT[Dr/ ns/ ;kT{E n?eNo :S bJh ;w/A ns/ tZv/ gqh-gq'veSB dh b'V jZN oj/ ns/ fcbw w/eo; Bkb jB. fJ; s'A fJbktk i?;whB B/ fuZN/ ozr dh SkoN vo?Z; gfjBh j?, fi; 'u T[j
'oktD' pDBr/ go j[D nkbhnk B/ fJ; j? feT[Afe T[j fJ; B{z ;eqhB 's/ ;jh rZbpks 'u bZr/ j'J/ jB. ;{soK ekch ;'jDh bZr ojh j?. fJBQK s;thoK B{z b'eK tb'A ekch g;zd ehsk ik fojk j?.
feodko B{z eoB s'A BKj eo fdZsh j?. Yzr Bkb g/S eoB bJh jo uhz B{z w[skpe ,':S dk b[Ze N?;N gfjbK jh dZ; dJhJ/ fe i?;whB B/ fgSb/ eJh wjhfBnK s'A ekch Gko xZN ehsk j?.
fJj gsk bZrk fe i[bkJh d/ nzs sZe fXnkB Bkb d/yDr/. fJjh ekoB j? j' u[Zek j? ns/ rZbpks nZr/ tX u[Zeh Gko xNkT[D s'A pknd i?;whB dk b[Ze ekch tZyok Bzo nk fojk j?. i?;whB
fcbw f;Nh 'u fJe S{N gbkB ehsk fe uhzK j"bh-j"bh nZr/ tX ojhnK j?. fBowksk T[BQK B{z ek;N eoB B{z b? ;?Avb; gzikph fJzv;Noh dh N"g rkfJektK 'u'A fJZe j? go T[j rkfJeh s'A
frnk ;h. gqh-gq'veSB g{o/ z'oK 's/ ;h jB. fiZE/ sZe ek;fNzr dk ;tkb j?, e/ T[s;kfjs jB go T[BQK B/ jkb/ sZe fznkdk nkgD/ p'bv b[Ze ekoB ;[oyhnK 'u ofjzdh j?.
ns/ fcbw dh S{fNzr fJ; ;kb d;zpo oDpho eg{o jkb/ th GrtkB okw dh e'Jh ;kJhB BjhA ehsk j?. :S fJe dZ;D:'r j? fe i?;whB ;?Avb; ns/ r?oh ;zX{ B/ fJZe-d{i/ B{z brGr 2 ;kb
'u S[o{ j'D tkbh ;h. j[D ypoK nk G{fwek fBGkT[D bJh fce; j?, id'Afe tZv/ g?wkB/ dh n?eSB fEqbo bJh v/N ehsk go j[D T[j fJZe-d{i/ B{z t/yDk th BjhA g;zd eod/. d'tK B/ eJh ;N/
ojhnK jB fe 'okwkfJD' dh gq'veSB nkbhnk GZN j[D fJ; dk fjZ;k BjhA okSNoh g[o;eko fti/sk rhs{ w'jBdk; i S'n ns/ fJz;Nkrqkw bkJht ;?SBK 'u fJZe-d{i/ dk fto'X ehsk ;h. e[M wjhB/
NkJhwbkJhB 'u E'VQk pdbkn j' ;edk j?. d/th ;hsk dh G{fwek bJh T[; Bkb Bkb th ezw eo oj/ jB. fJ; bJh gfjbk fJZe BtK thvhU fJzNoB?ZN 's/ ekch tkfJob j'fJnk ;h, fi; 'u r?oh
j?. fejk ik fojk j? fe 'okwkfJD' j[D rZbpks uZb ojh ;h go bZrdk j? fe 'okwkfJD' 'u T[BQK dh ek;fNzr fJ; ;zX{ nkgD/ d';s ih ykB Bkb bkJht S'n 'u Bzo nk oj/ ;B. tkfJob thvhU
d;zpo 'u S[o{ BjhA j't/rh. fszB fjZf;nK rZb pDh BjhA. jkbKfe fJj th rZb 's/ fNZeh j? fe T[j fJ; B{z ;theko 'u r?oh ;zX{ B/ e[M nfijk efj fdZsk ;h, i' fdb B{z fyZu gkT[Adh ;h.
tkbh fJj fcbw jkb/ th nkgDh nkfynk ik fojk j? fe v/N; ekoB eod/ jB iK BjhA. r?oh ;zX{ B/ y[bk;k ehsk fe ih ykB dk gqf;ZX gzikph rhs 'g?r w'N/ w'N/'
n;b 'u i?;whB ;?Avb; bJh fbfynk frnk ;h. fJzBk jh BjhA r?oh ;zX{ th
69t/A fcbw c/no n?tkov; L nZb{ noi[B, nkbhnk s/ i?;whB dh skohc eodk j?. T[; B/ fejk i?;whB Bk f;oc fJZe gqfsGkSkbh
69t/A fcbw c/no n?tkov; L nZb{ noi[B, nkbhnk s/
69t/A fcbw c/no n?tkov; L nZb{ noi[B, nkbhnk s/
69t/A fcbw c/no n?tkov; L nZb{ noi[B, nkbhnk s/
69t/A fcbw c/no n?tkov; L nZb{ noi[B, nkbhnk s/
ebkeko j?, ;r'A fJZe tXhnk fJB;kB th j?.
feqsh dk ibtk, p?;N ndkeko s/ ndkekoK n?bkB/
feqsh dk ibtk, p?;N ndkeko s/ ndkekoK n?bkB/
feqsh dk ibtk, p?;N ndkeko s/ ndkekoK n?bkB/
feqsh dk ibtk, p?;N ndkeko s/ ndkekoK n?bkB/
feqsh dk ibtk, p?;N ndkeko s/ ndkekoK n?bkB/
g[b; w[bk w B/ f;ZX{ w{;/tkbk B{z dZf;nk
g[b; w[bk w B/ f;ZX{ w{;/tkbk B{z dZf;nkw B/ f;ZX{ w{;/tkbk B{z dZf;nk
g[b; w[bk
g[b; w[bk w B/ f;ZX{ w{;/tkbk B{z dZf;nk
g[b; w[bkzw B/ f;ZX{ w{;/tkbk B{z dZf;nk
nZstkdh, thvhU tkfJob j'D wro'A wzrh w[nkch
nZstkdh, thvhU tkfJob j'D wro'A wzrh w[nkch
nZstkdh, thvhU tkfJob j'D wro'A wzrh w[nkch
nZstkdh, thvhU tkfJob j'D wro'A wzrh w[nkch
nZstkdh, thvhU tkfJob j'D wro'A wzrh w[nkch















BthA fdZbh (fpT{o') fcbw T[d:'r 'rzr{pkJh ekmhnktkVh' ns/ fcbw 'r'dktoh' bJh fBfyb wjkiB
q/
dh ;otSSmsk B{z gqdofSs eod/ 69t/ ';odko T{Xw f;zx' B{z 5-5 n?tkov B{z fdZsk frnk. gzei fsqgkmh B{z 'fwwh'
ibzXo (fpT{o') ;'Sb whvhnk 's/ fJe thvhU y{p tkfJob j' ojh j? fi;
A fcbw c/no n?tkovK dk n?bkB j' fwb/. T[ZXo 'fd eSwho ckJhb;' B/ 2 bJh ;G s'A T[Zsw ;jkfJe ebkeko
ftu fJe g[b; w[bkzw woj{w gzikph rkfJe f;ZX{ w{;/tkbk B{z nZstkdh dZ;
frnk j?. fJ; n?tkov ;wko'j 'u fiE/ n?tkov fiZs/ jB. fJ; s'A fJbktk ns/ gZbth i'Sh B{z 'fd eSwho
fojk j?. Mkoyzv dh dZ;h ik ojh T[es thvhU ftu fJe g[b; w[bkzw w'No;kJheb
nZb{ noi[B B{z 'g[Sgk' bJh p?;N fjzdh fcbw 'oke/Nqh L fd Bzph fJc?eN' ckJhb;' bJh ;G s'A T[Zsw ;jkfJe
;tko B"itkB B{z o'e e/ yVQk Bzo nkT[Adk j?. T[j B"itkB tZb'A w'No;kJheb 's/
nfGB/sk dk n?tkov fwfbnk, T[E/ B/ p?;N chuo fcbw dk okSNoh ndkekok dk n?tkov d/D dk n?bkB
brkJh rJh f;ZX{ w{;/tkbk dh s;tho t/y e/ T[; B{z efjzdk j? fe s[;hA fJ; B{z
feqsh ;BB B{z 'fwwh' ns/ nkbhnk GZN n?tkov fiZfsnk. ehsk frnk j?.
nkdoS wzB oj/ j', i' nZstkdh j?. fJj thvhU fJzNoB?ZN 's/ nZr tKr c?b rJh
B{z 'rzr{pkJh ekmhnktkVh' bJh p?;N dZyD Gkosh fcbwK d/ ;[go;Nko ftt/e oziB nrBhj'soh d/
fi; s'A pknd g[b; w[bkzw B/ w[nkch th wzr bJh.
nfGB/soh dk n?tkov fwfbnk. fJ; nZb{ noi[B B{z s/b[r{ fcbw 'uzgkg[oh fBod/SB tkbh 'fd eSwho
thvhU tkfJob j'D 's/ f;ZX{ w{;/tkbk d/ ukj[D tkfbnK dk r[Z;k c[ZN
s'A fJbktk p?;N fjzdh fcbw dk L fd okJhi (gkoN 1)' bJh ;G s'A ckJhb;' B/ okSNoh J/esk 's/ ;G
fgnk. fJ; wro'A id T[es thvhU ftu fdy oj/ Mkoyzv g[b; d/ n?Z;Hn?ZuHUH
n?tkov ';odko T{Xw f;zx' B/ T[Zsw ndkeko dk okSNoh n?tkov d/ s'A T[Zsw fcbw bJh Bofr; dZs
G{SB e[wko Bkb rZbpks ehsh rJh sK T[; B/ nkgDh rbsh wzBfdnK w[nkch
fiZfsnk j?. D dk c?;bk ehsk frnk j?. fcbw n?tkov th fiZfsnk. doSeK dk
wzr bJh. T[; B/ fejk fe w/ok fJokdk fe;/ dhnK GktBktK B{z m/; gj[zukT[D dk
fJ; n?tkov ;?o/wBh 'u eJh fcbwK fBowksk e/sB wfjsk B/ okSNoh Gog{o wB'oziB eoB bJh ;G s'A
fpbe[b th BjhA ;h. fJj fJe wB[Zyh rbsh ;h s/ w/oh z[pkB fc;b rJh fi;
B{z fJe s'A tZX n?tkov fwb/. fcbw n?tkov, 2021 bJh 11 w?Apoh fiT{oh T[Zsw b'efgq: fcbw dk n?tkov
bJh w?A w[nkch wzrdk jK. g[b; w[bkzw B/ fejk fe w/ohnK ;zt/dBktK T[; d/
'nkoH nkoH nkoH' B{z e[Zb 7 n?tkov dh gqXkBrh ehsh. ;G s'A T[Zsw fBod/ 'nkoH nkoH nkoH' d/ s/b[r{
gfotko ns/ ukj[D tkfbnK d/ Bkb jB. w?A th f;ZX{ w{;/tkbk bJh fJB;kc ns/
fwb/. Se dk okSNoh fcbw n?tkov wokmh n?vhSB B{z fdZsk frnk j?.
T[; d/ gfotko dh szdo[;sh bJh nodk; eodk jK.


29
29
29 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
nk;Nq/bhnk u gVQB d/ ukjtkB gzikphnKu gVQB d/ ukjtkB gzikphnK
nk;Nq/bhnk u gVQB d/ ukjtkB gzikphnK
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u gVQB d/ ukjtkB gzikphnK
nk;Nq/bhnk 'u gVQB d/ ukjtkB gzikphnK
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u nfGnk; d"okB nwohehu nfGnk; d"okB nwoheh
nk;Nq/bhnk 'u nfGnk; d"okB nwohehu nfGnk; d"okB nwoheh
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u nfGnk; d"okB nwoheh
j?bhekgNo jkd;krq;s, 2 bJh nfjw ypo, ;oeko B/ fbnk ;ys c?;bk
j?bhekgNo jkd;krq;s, 2 wohB ;B ;tko wohB ;B ;tko
j?bhekgNo jkd;krq;s, 2 wohB ;B ;tko
j?bhekgNo jkd;krq;s, 20 wohB ;B ;tko wohB ;B ;tko
j?bhekgNo jkd;krq;s, 2
bJh nfjw ypo, ;oeko B/ fbnk ;ys c?;bk
bJh nfjw ypo, ;oeko B/ fbnk ;ys c?;bk
bJh nfjw ypo, ;oeko B/ fbnk ;ys c?;bk
bJh nfjw ypo, ;oeko B/ fbnk ;ys c?;bk
bJh, ;oeko ftfdnkoEh thzk nozh
bJh b'VhAdh pZus dh wksok tXkJ/
rh. 1 nes{po s'A gqGkth ftd/Sh
ftfdnkoEhnK B{z pus ftZu 24,505
nk;Nq/bhnkJh vkbo (15,693 vkbo)
dk ;p{s fdykT[D dh b'V j't/rh, i'
w"i{dk b'V s'A 17Ü tkX/ B{z do;kT[Adh
j?. fJj :'iBk T[Zu ofjD-;fjD d/
yofunK bJh b/yk i'yk eodh j? i'
ftfdnkoEhnK B{z nk;Nq/bhnk ftZu
nkgD/ mfjoB d"okB ;kjwDk eoBk g?
;edk j?.
f;Zfynk wzsoh B/ ejh fJj rZb
f;Zfynk wzsoh B/ ejh fJj rZb
f;Zfynk wzsoh B/ ejh fJj rZb
f;Zfynk wzsoh B/ ejh fJj rZb
f;Zfynk wzsoh B/ ejh fJj rZb
T[ZXo f;Zfynk wzsoh i/;B eb/o
f;vBh (fpT{o') d[otos'A dhnK B"eoh dh fsnkoh B{z tXkT[D bJh B/ fejk fe @fJj c"oh spdhbh T[jBK
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk 'u uZb oj/ c"ih nfGnk; d"okB brGr 20
fuzsktK d/ ftueko nk;Nq/bhnk B/ fsnko ehsk frnk ;h. jkbKfe nfGnk;K B{z xNkJ/rh, i' ;zGkth s"o
nwoheh wohB B{z b? e/ ik fojk j?bhekgNo jkd;krq;s j' frnk. nwoheh c"i
nkgD/ ftfdnkoEh thzk fB:wK B{z jkbhnk iKuK s'A gsk bZrk j? fe pj[s 's/ f;Zfynk dh r[DtZsk B{z ewz'o eo
dk th-22 U;gq/ j?bhekgNo nk;Nq/bhnk ftu nfGnk; d"okB eo?S j' frnk.
;ys eo fdsk j?. nkgD/ nzsookSNoh ;ko/ ftfdnkoEh nkgD/ :{Bhtof;Nh ;ed/ jB ns/ nzsookSNoh f;Zfynk
pukn ekoi ikoh j?. nk;Nq/bhnB whvhnk fog'oNK w[skpe 4 ;?fBeK B{z puk
f;Zfynk y/so dh nyzvsk B{z ;[oZfyns gq'rokwK B{z SZv e/ ns/ ;EkJh s"o 's/ d/ nkofEe :'rdkB Bkb ;wM"sk eo
fbnk frnk j?. fJBQK ftZu'A fJZe dh jkbs rzGho pDh j'Jh j?.
eoB d/ T[d/S Bkb fJZe edw ftZu xZN wfjzr/ e'o;K ftZu spdhb j' e/ ;ed/ jB, i' fe nk;Nq/bhnk d/ u"E/-
fJj jkd;k vkoftB Nkg{ d/ sZN 's/ tkgfonk. gq;koe B/ dZf;nk fe fJ;
nk;Nq/bhnkJh ;oeko B/ fJZe thzk fJ; fB:w dk ckfJdk u[Ze oj/ ;B. ;G s'A tZv/ fBo:ks T[d:'r ti'A
xNBk ftZu b'eK dh w"s j' ;edh j?, feT[Afe e[M eowukoh bkgsk jB. c"ih
ewh B{z s[ozs pzd eoB dk n?bkB ehsk ;wekbh nfXn?B dh tos'A ftZu fJZe doikpzdh eodk j?. nk;Nq/bhnkJh
nfGnk; ftZu fcbhghBz ns/ fJzv'B/Shnk th Skwb ;B. fJ; ;kb nwohek
j?, fi; Bkb nzsookSNoh wjZstg{oB tkXk j'fJnk j?, 2023 d/ ;oeko dh s[ozs ekotkJh fJ; d/
ns/ nk;Nq/bhnk ftukb/ fJj ;G s'A tZvk nfGnk; j?. fJ; nfGnk; ftZu 150
ftfdnkoEhnK B{z d/S ftZu nkT[D 's/ gfjb/ nZX ftZu 17,000 ;wekbh nzsookSNoh f;Zfynk y/so dh ;ky ns/
nwoheh ;?fBe fjZ;k b? oj/ jB. nk;Nq/bhnk dh oZfynk pb w[skpe eo?S j'J/
;;s/ feZskw[yh e'o;K ftZu dkybk b?D BkwKeB doi ehs/ rJ/ jB. fJj w[Zb B{z pDkJh oZyD bJh T[;dh
j?bhekgNo ftu ;tko ;ko/ ;?fBe nwoheh ;B. fJj xNBk vkoftB d/ T[Zso
dh fJikzs fdZsh rJh ;h. nzeVk 2019 ns/ 2022 ftZu fJ;/ tuBpZXsk B{z do;kT[Adh j?. ykwhnK
ftZu fNth Nkg{ 's/ tkgoh. nk;Nq/bhnkJh oZfynk p[bko/ d/ jtkb/ Bkb J/ph;h
@;wekbh nfXn?B@ fB:w, fi; ;w/A d"okB e[Zb fwbk e/ e[Zb 10,500 B{z pzd eoe/ ns/ ;ys ftZsh wkgdzv
fBT{z B/ dZf;nk fe n?e;o;kJhz gqhv/Noz oB-2023 d"okB fJj jkd;k tkgfonk.
B/ nzsookSNoh ftfdnkoEhnK B{z T[BQK dkyfbnK Bkb fpbe[b T[bN j?. bkr{ eoe/, ;oeko dk T[d/S T[d:'r
nwohek, nk;Nq/bhnk, fcbhghBz, fsw'o-b/;N/ ns/ fJzv'B/Shnk d/ 2,500 s'A
ftfdnkoEhnK d/ czv ftu tkXk
dh gqkfJwoh gVQkJh d/ Bkb-Bkb g{oe ftfdnkoEhnK d/ czv ftu tkXk d/ wkgdzvK B{z poeoko oZyDk ns/ d/S
ftfdnkoEhnK d/ czv ftu tkXk
ftfdnkoEhnK d/ czv ftu tkXk
ftfdnkoEhnK d/ czv ftu tkXk
tZX ;?fBe fNth Nkg{ 's/ nfGnk; ftZu ;orowh Bkb fjZ;k b? oj/ jB.
e'o; eoB dh fJikzs fdZsh ;h, S[o{ nzsookSNoh ftfdnkoEhnK dh dh nkofEe ;fEosk ftZu :'rdkB
;EkBe whvhnk 'u jkd;/ pko/ S[o{nksh fog'oNK 'u dZf;nk frnk fe n?woi?A;h
ftZu E'VQ/ ;w/A d/ e'o;K okjhA T[BQK dh ftZsh GbkJh B{z j'o :ehBh pDkT[D gkT[Dk j?.
;/tktK B{z j?bhekgNo d/ jkd;krq;s j'D dh ;{uBk fdZsh rJh. fJ; d"okB jkd;/
dk fSeko j'J/ b'eK dh ;[oZfynk B{z :ehBh pDkT[D 's/ ;G s'A tZX fXnkB fdZsk
pkpk pzdk f;zx pjkdo ih dh uZgV fuVh fty/ :kdrko ftZu
pkpk pzdk f;zx pjkdo ih dh uZgV fuVh fty/ :kdrko ftZu
pkpk pzdk f;zx pjkdo ih dh uZgV fuVh fty/ :kdrko ftZu
pkpk pzdk f;zx pjkdo ih dh uZgV fuVh fty/ :kdrko ftZu
pkpk pzdk f;zx pjkdo ih dh uZgV fuVh fty/ :kdrko ftZu
iKdk j?.
eotkfJnk ikt/ gzikp dk ;?o ;gkNk ;fwZNL e[bihs f;zx p/dh
eotkfJnk ikt/ gzikp dk ;?o ;gkNk ;fwZNL e[bihs f;zx p/dh
eotkfJnk ikt/ gzikp dk ;?o ;gkNk ;fwZNL e[bihs f;zx p/dh
eotkfJnk ikt/ gzikp dk ;?o ;gkNk ;fwZNL e[bihs f;zx p/dh
eotkfJnk ikt/ gzikp dk ;?o ;gkNk ;fwZNL e[bihs f;zx p/dh
i/eo ok
i/eo ok Nogsh u[fDnk frnk sK n?bB w;e B{zNogsh u[fDnk frnk sK n?bB w;e B{z
i/eo ok Nogsh u[fDnk frnk sK n?bB w;e B{z
i/eo ok
i/eo okSNogsh u[fDnk frnk sK n?bB w;e B{zNogsh u[fDnk frnk sK n?bB w;e B{z
B{z T[sSkj fwb/rk ;r'A tZv/ gZXo s/
;bkjeko pDkT[Dk ukjKrk L ftt/e okwk;tkwh b'eK ns/ BthA gBhoh B{z pkpk pzdk
;bkjeko pDkT[Dk ukjKrk L ftt/e okwk;tkwh
;bkjeko pDkT[Dk ukjKrk L ftt/e okwk;tkwh
;bkjeko pDkT[Dk ukjKrk L ftt/e okwk;tkwh
;bkjeko pDkT[Dk ukjKrk L ftt/e okwk;tkwh
f;zx ih pjkdo ns/ ykb;k oki pko/
ikD{ eotkfJnk ik ;e/rk.
nkgD/ gZso ftZu fvgNh w/no
e[bihs f;zx p/dh B/ wzsoh s'A fJj th
wzr ehsh fe fJ; :kdrko B{z iKdh
gj[zu ;Ve dh nfsnzs wkVh jkbs
ftu ;[Xko ehsk ikt/ ns/ fJ; dh
ikDekoh ns/ fdSk dZ;D tkb/ p'ov
brkJ/ ikD. fJ; d/ Bkb bKvoK tkb/
gk;/ s'A fJ; :kdrko dk g[ysk gj[zu
wkor pDkfJnk ikt/.
fvgNh w/no e[bihs f;zx p/dh B/
fejk fJ; :kdrko ftZu bkJhN n?Av
;kT{Av S' eotkJ/ ikD ns/ fJ; d/ Bkb
Bkb cfsj whBko dh fbcN brtkJh
ikt/. T[BQK fejk fe fbcN tk;s/
gq'thzB sK pDkfJnk frnk j? go
fbcN nZi sZe BjhA bZrh.
fvgNh w/no e[bihs f;zx p/dh B/
fejk fe pkpk pzdk f;zx ih pjkdo dh
:kd B{z ;wofgs fJ; cfsj whBko d/
B/V/ ekch irk ykbh gJh j? fi; B{z
fJZe SkBdko gkoe ti'A ftef;s
ehsk ikt/ sK i' fJj y/so b'eK tk;s/
fyZu dk e/Ado pD/.
nkgD/ gZso ftZu e[bihs f;zx
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ okSNogsh nj[d/ dh u'D dh d"V 'u Skwb p/dh B/ gzikp d/ ;?o ;gkNk wzsoh B{z
fogpfbeB gkoNh d/ T[whdtko Gkosh-nwoheh ftt/e okw;tkwh B/ ;ze/s w'jkbh (fpT{o') w'jkbh Bro fBrw fty/ eotkfJnk ikt/. fejk fe T[j y[d yoV jbe/ s'A
fdZsk j? fe i/eo T[j 2024 'u okSNogsh u[D/ iKd/ jB sK T[j nopgsh n?bB d/ fvgNh w/no e[bihs f;zx p/dh B/ fJ; wkwb/ ftZu gzikp d/ ;?o ;gkNk ftXkfJe u[D/ rJ/ jB ns/ fJj y/so
w;e B{z nkgD/ gqSk;B dk ;bkjeko pDkT[Dr/. ;?o ;gkNk wzsoh gzikp, nBw'b rrB wzsoh B{z fby/ nkgD/ gZso ftZu fvgNh ;?o ;gkNk wzsoh d/ jbe/ d/ fpbe[b
okw;tkwh (38) s'A nkfJUtk 'u NkT{B jkb d/ d"o/ d"okB id'A g[ZfSnk wkB s'A wzr ehsh j? fe w'jkbh ftZu w/no e[bihs f;zx p/dh B/ fejk fe Bkb j? go fJ; gk;/ e'Jh fXnkB BjhA
frnk fe i/eo T[j okSNogsh u[D/ iKd/ jB sK fe; B{z nkgDk ;bkjeko 11 s'A 13 ;szpo d"okB fJzvhnB ;e{b gzikp dh okiXkBh uzvhrVQ d/ fpbe[b fdZsk ik fojk. T[BQK wzr ehsh fe ;?o
pDkT[Dr/ sK T[BQK B/ itkp 'u w;e dk BK fbnk. n"c fpzB; ftZu eotkJ/ ik oj/ ;?o B/V/ ;fEs fJj :kdrko ykb;k oki ;gkNk wzsoh fJ; :kdrko B{z iKdh
okwk;tkwh fgSb/ ;kb NftNo (j[D 'n?e;') dk wkbe pDB s'A pknd w;e ;gkNk ;fwZN B{z uZgV fuVh ftu f;Zy dk w[ZY pzBQ/ ikD Bkb ;pzXs j?. T[jBK ;Ve tZb fXnkB d/D ns/ gzikp dk
tb'A tZv/ gZXo 's/ ehsh SKNh d/ gqSz;e jB. okw;tkwh B/ fejk fe T[j w/ok fJe e"w d/ wjkB ioB?b pkpk pzdk f;zx fejk fe fJZE/ ;?o ;gkNk ;fwZN eotkJ/ ;?o ;gkNk ;fwZN fJZE/ jh eotkfJnk
fdbu;g ;bkjeko j't/rk. ih pjkdo Bkb ;pzXs csfj whBko ikD Bkb Bk f;oc gzikp ftZu N{fozw ikt/.


gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
3 3 3 3 30 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
okigkb tb'A ok
okigkb tb'A ok Nogsh Nogsh k;B brkT[D dhk;B brkT[D dh
okigkb tb'A ok Nogsh k;B brkT[D dh :ksohnK B{z d/o sZe ijk u o'e e/ oZyD bJh
okigkb tb'A ok Nogsh k;B brkT[D dh
okigkb tb'A okSNogsh Sk;B brkT[D dh
:ksohnK B{z d/o sZe ijk u o'e e/ oZyD bJhu o'e e/ oZyD bJh
:ksohnK B{z d/o sZe ijkz 'u o'e e/ oZyD bJh
:ksohnK B{z d/o sZe ijk u o'e e/ oZyD bJh
:ksohnK B{z d/o sZe ijk
J/nobkJhB
J/nobkJhB s/ 41 bZy vkbo dk i[owkBk
J/nobkJhB s/ 41 bZy vkbo dk i[owkBk s/ 41 bZy vkbo dk i[owkBk
J/nobkJhB s/ 41 bZy vkbo dk i[owkBk
J/nobkJhBz s/ 41 bZy vkbo dk i[owkBk
fusktBh s'A pknd w[Zy wzsoh dk m'etK itkp
fusktBh s'A pknd w[Zy wzsoh dk m'etK itkp
fusktBh s'A pknd w[Zy wzsoh dk m'etK itkp
fusktBh s'A pknd w[Zy wzsoh dk m'etK itkp
fusktBh s'A pknd w[Zy wzsoh dk m'etK itkp
nkovo fpbe[b ezNo'b ftu j? go
rtoBo dZ;D fe eh jfonkDk d/
okigkb B/ jfonkDk ;oeko B{z Bj{
ftu j'Jh xNBk B{z b? e/ nfijk e'Jh
gZso fbfynk j? feT[Afe ;oeko
;ZskXkoh j?.
wkB B/ fejk fe bkn n?Av nkovo
dh o?Afezr ftu 140 BzpoK ftu'A 90H5
Bzpo b? e/ gfjb/ ;EkB 's/ r[ioks j?
idfe 85H1 BzpoK Bkb d{i/ Bzpo 's/
gzikp j?. fJ; d/ T[bN r[nKYh ;{pk
jfonkDk 37 BzpoK Bkb 19t/A Bzpo
's/ ns/ oki;EkB 46 BzpoK Bkb 16t/
A BzpoK 's/ j?. fijVk ;{pk bkn n?Av
nkovo o?Afezr ftu d{i/ Bzpo 's/ j?
s[jkv/ tb'A T[E/ bkn n?Av nkovo dh
;fEsh mhe j'D dk fpnkB d/Dk S'Gk
BjhA fdzdk. eh s[;hA wDhg[o dh xNBk
's/ ed/ e'Jh fpnkB fdZsk. eh T[E/
;zftXkB BjhA bkr{ j[zdk. :{gh ftu eh
e[ZM j' fojk. fJ; d/ pkti{d wzkb j?
:{gh dk rtoBo gZso fby d/D. w[Zy
wzsoh B/ fejk fe rtoBo B/ 16
vZbk; (fpT{o') :{Hn?Z;H c?vob ;oeko nwoheB J/nobkJhBz 's/ T[BQK doiBK
fuZmhnK fbyhnK fi; ftu'A 9 d/
xNBktK bJh 41 bZy vkbo dk i[owkBk brk ojh j?, fi; ftZu ijkz d/
;oeko B/ itkp d/ fdZs/ jB ns/
T[soB d/ pknd th :ksohnK B{z bzp/ ;w/A sZe nzdo jh oZfynk frnk ns/ T[BQK
pkehnK d/ itkp th d/ d/tKr/. e[ZM
B{z T[skoB ftZu pj[s d/oh ehsh rJh. :{Hn?Z;H NoK;g'oN/SB ftGkr B/ ;'wtko
ikDekoh nfijh j[zdh fi; d/ itkp
B{z fejk fe ijkzK d/ T[soB s'A pknd :ksohnK B{z T[skoB ftZu pj[s fznkdk
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp d/ rtoBo mhe BjhA j?. d/D B{z ;wK bZrdk j?. idfe fJ; d/
d/oh bJh brGr fJZe djkek gfjbK fB:w bkr{ ehs/ rJ/ ;B ns/ T[d'A s'A fe;/
pBtkoh bkb g[o'fjs tb'A gzikp w[Zy wzsoh B/ fejk fe okigkb bkn T[bN rtoBo e'b gzikp d/ fgSb/ v/
J/nobkJhB ezgBh d/ fybkc fJj ;G s'A tZvk z[owkBk j?.
;oeko tb'A fuZmhnK dk itkp Bk n?Av nkovo dh rZb eo oj/ jB. gzikp Y ;kb d/ 6 fpZb pekfJnk gJ/ jB
nwoheB J/nobkJhBz B{z 30 fdBK d/ nzdo nZXk i[owkBk ndk eoBk zo{oh
fdZs/ ikD 's/ ;{p/ ftu okSNogsh ftu 23518 voZr ;wZrbo frqcsko fi; 's/ ni/ se ;kJhB BjhA ehs/ rJ/
j?, id'A fe ftGkr B/ pkeh d/ i[owkB/ bJh J/nobkJhB B{z eozk fdZsk j?. fJj
Sk;B brkT[D dh fusktBh s'A pknd ehs/ jB. 17632 n?ZcH nkJhH nkoH . d' fpZb sK e?gNB ;oeko d/ ;w/A d/
oew d/oh ekoB w[SebK dk ;kjwDk eo oj/ :ksohnK B{z w[nktz/ ti'A fdZsh
w[Zy wzsoh Grtzs wkB B/ itkph jwbk doi ehshnK rJhnK jB, 1627 feZb' jB.
ikt/rh. ftGkr nB[;ko, T[;dh iKu ftZu ;kjwD/ nkfJnk j? fe 2018 s'A b?
ehsk j?. SkfJokBk nzdkz ftu w[Zy j?o'fJB cVh rJh j?. 13H29 eo'V ;kvhnK fuZmhnK d/ s[ozs itkp
e/ 2021 sZe, nwoheB J/nobkJhBz B/ 43 xo/b{ T[vkDK B{z xZN'-xZN 3
wzsoh B/ nkfynk j? fe 'nkgD/ tZb'A voZr wBh cVh rJh j? ns/ ;wZrboK nkT[D go nkgD/ fpZbK 's/ ;kJhB
xzfNnK bJh yVQk oZfynk ns/ e[Zb 5,821 :ksohnK B{z fJzBh d/o sZe T[soB
sK dfonk tZv/ xo iKdk j? go ;w[zdo dhnK gqkgoNhnK th n?Nu ehshnK eoB bJh rtoBo nky fdzd/ jB fe
BjhA fdZsk.
ftu ik e/ T[j th wo iKdk j?, rodB ik ojhnK jB. fJ; s'A fJbktk 66 ekB{zBh okJ/ btKrk. wkD:'r rtoBo
f;ZXh oZyD dk w[Zb sko oj/ jK rtoBo ;wZrboK dhnK gqkgNhnK nN?u ;kpQ fJj dZ;D fe eh s[;hA nkoH NhH
pdwk
pdwk K d/ j"A;b/ p[bzdL vkeNo Bkb e[ZNwko, ekoK d/ j"A;b/ p[bzdL vkeNo Bkb e[ZNwko, eko
pdwk K d/ j"A;b/ p[bzdL vkeNo Bkb e[ZNwko, eko
pdwkSK d/ j"A;b/ p[bzdL vkeNo Bkb e[ZNwko, ekoK d/ j"A;b/ p[bzdL vkeNo Bkb e[ZNwko, eko
;kpQ, p/SowK dk sK BhthA gk e/ th ;o ehshnK ik u[ZehnK jB. wkB B/ fejk n?ZcH pko/ fuZmh fbyh. rtoBo ;?ANo pdwk
iKdk j?. w[Zy wzsoh B/ fejk fe fJj fe bVkJh sK gfjb/ fdB 16 wkou s'A ns/ ;{pk ;oeko ftukb/ g[b dk ezw
e'Jh BthA rZb BjhA fe okigkb w?B{z jh uZb ojh ;h go j[D bVkJh jZbk eodk j? go fJE/ e[ZM j'o jh j' fojk j?. d/ p'BN s/ x;hVd/ j'J/ b? rJ/ w[zv/
d/ p'BN s/ x;hVd/ j'J/ b? rJ/ w[zv/
d/ p'BN s/ x;hVd/ j'J/ b? rJ/ w[zv/
d/ p'BN s/ x;hVd/ j'J/ b? rJ/ w[zv/
fuZmh fbyD s/ T[jd/ ftu e'Jh nkovo p'b 's/ nk rJh j?. i/ fJeZb/ nr;s rtoBo gzikp dh BjhA ;r'A Gkigk d/ p'BN s/ x;hVd/ j'J/ b? rJ/ w[zv/
d/D iK e'Jh nfijh GkSk fbyD fi; wjhB/ dh rZb eohJ/ sK 23 nr;s B{z dh g?otkJh eo oj/. j[D T[j ;kv/ zywK
Bkb gzikphnK dh j/mh j[zdh j't/. n;hA ;g?Sb Nk;e c'o; B/ 41 feZb' j?o'fJB 's/ Bwe Bk fSVeD dk ezw Bk eoB.
d/yd/ oj/ fe mhe j' ikDr/, T[BQK B{z cVh, 21 nr;s B{z 29H2 feZb' j?o'fJB fi; ;{p/ B/ nkzkdh b?D ftu ;G s'A
T[go'A j[ew j' oj/ jB go j[D ezw cVh, 17 nr;s B{z 8 feb', 11 tZX ekopkBh fdZsh, fi; B/ d/S dk
fznkdk tZX frnk j?. fJeZbk gzikp nr;s B{z 5 feb', 10 nr;s B{z 12 fYZv Gfonk T[; B{z okSNogsh Sk;B
jh BjhA j'o ;{p/ th fJ; s'A ghVs jB. feZb' j?o'fJB cVh rJh. fJ; d/ Bkb- brkT[D dhnK XwehnK d/Dk uzrh rZb
eZbQ i' wkB:'r okigkb B/ gzikp d/ Bkb r?Ar;No 's/ th fSezik eZf;nk BjhA j?. tB t/ fuZmhnK nk ojhnK
pkfSzfdnK, gzikp d/ SKsh g;zd b'eK j'fJnk j?. gzikp g[b; B/ 753 jkov jB fco th n;hA itkp d/tKr/ go fJj
B{z Xweh fdZsh j? fe w?A s[jkv/ 's/ e'o r?Ar;No frqcsko ehs/. J/H vhH ihH fpnkB d/D/ fe n;hA ;oeko s'V d/
okSNogsh Sk;B brk d/tKrk, w?A 356 ghH o?Ae d/ nc;o Nk;e c'o; B{z bhv tKr/, okSNogsh Sk;B brk d/tKr/,
Xkok brkT[D dh f;ckoS eoKrk. fJj eo oj/. ;kv/ gzikp dk bkn n?Av fJj r?o ;zftXkBe j?.
s'A gfjbK uhB B/ Be u no[Dkub gqd/u no[Dkub gqd/ s/ ne;kJh fuB B{z dZf;nk nkgDk fjZ;k s/ ne;kJh fuB B{z dZf;nk nkgDk fjZ;k
s'A gfjbK uhB B/ Be
s'A gfjbK uhB B/ Be u no[Dkub gqd/ s/ ne;kJh fuB B{z dZf;nk nkgDk fjZ;k
u no[Dkub gqd/
/
s/ ne;kJh fuB B{z dZf;nk nkgDk fjZ;k
ih-2 ih-2 ih-2 ih-2 ih-20 s'A gfjbK uhB B/ BeS/ / / / 'u no[Dkub gqd/S s/ ne;kJh fuB B{z dZf;nk nkgDk fjZ;k
s'A gfjbK uhB B/ Be
BthA fdZbh (fpT{o') uhB B/ nfXekos s"o 's/ nkgD/ ';N?Avov
w?g' dk 2023 n?vhSB ikoh ehsk j?, fi; 'u no[Dkub gqd/S, ne;kJh
fuB y/so, skJhtkB (no[Dkub gqd/S, ne;kJh fuB y/so, skJhtkB)
ns/ fttkfds dZyDh uhB ;kro 's/ T[; d/ dknt/ ;w/s j'o y/soK B{z gzue{bk (fpT{o') jfonkDk d/ gzue{bk Sfjo 'u o'vo/z dk ;B;Bhy/z wkwbk
Skwb ehsk frnk j?. dZ; d/JhJ/ fe Gkos ftZu j'D ik oj/ ih-20 ;kjwD/ nkfJnk j?. don;b gzue{bk d/ ;?eNo 8-9 d/ bkJhN g[nkfJzN e'b
;zw/bB s'A gfjbK uhB B/ fJj BtK n?bkB ehsk j?. ofjD tkb/ vkeNo B{z nkbN' eko d/ vokJhto B/ NZeo wko fdZsh. vkeNo rrB
Gkos B/ tko-tko fejk j? fe no[Dkub gqd/S T[; dk nfBZyVtK tb'A nkgD/ g[Zso B{z fNT{SB s'A tkg; xo fbikT[Ad/ ;w/A eko 'u ;tko e[M
nzr j? ns/ jw/Sk oj/rk. uhB d/ ;oekoh nypko rb'pb NkJhwz B/ w[zfvnK B/ T[BQK Bkb e[ZNwko ehsh ns/ ikB s'A wkoB dh Xweh fdZsh. fJzBk jh
n?e; (gfjbK NftZNo) 's/ fbfynk, @uhB d/ fwnkoh BeS/ dk 2023 BjhA eko d/ p'BN 's/ ekch d{o sZe vkeNo B{z x;hVd/ j'J/ b? rJ/.
;z;eoD nfXekos s"o 's/ ikoh ehsk frnk ;h ns/ e[dosh ;o's vkeNo rrB dh fSekfJs 's/ gzue{bk g[b; B/ eko wkbe fybkc wkwbk
wzsokb/ dh wbehns tkbh ;N?Avov w?g ;/tk dh t?Zp;kJhN' s/ ikoh doi eo fbnk j?. g[b; w[skpe ;?eNo 8 ns/ 9 d/ u"e 's/ fe;/ B"itkB B/ g{oh
ehsk frnk ;h. fJj BeSk uhB ns/ d[Bhnk d/ tZy-tZy d/SK dhnK thvhU pDk bJh. fJ; thvhU d/ nkXko 's/ ns/ T[ZE/ bZr/ ;hH ;hH NhH thH d/
okSNoh ;hwktK d/ vokfJzr ftXh d/ nkXko 's/ fsnko ehsk frnk nkXko 's/ T[BQK nkbN' ;tko ftu w[zfvnK fybkc wkwbk doi eo fbnk frnk
j?. j?.
uhB d/ okSNogsh Sh fiBfgzr th ;szpo 'u j'D tkb/ ih-20 w"e/ 's/ b'eK d/ fJeZm/ j'D wro'A vkeNo B/ eko dh NZeo j'D wro'A T[; rZvh
;zw/bB 'u fjZ;k b?D bJh Gkos nk oj/ jB. dZyDh ncohek ftZu B{z o'eDk ukfjnk go w[zv/ BjhA o[Ze/. nkbN' ftu ;tko w[zv/ vkeNo B{z p'BN 's/
jkb jh ftZu j'Jh fpqe; ekBcoz; ftZu Gkos d/ gqXkB wzsoh Bfozdo uVQk e/ eohp 50 whNo sZe p'BN sZe x;hVd/ b? rJ/. eko nZr/ fvtkJhvo
w'dh B/ uhBh okSNogsh d/ ;kjwD/ bZdky dk w[Zdk u[Zfenk. fJ; d/ Bkb Neok rJh ns/ vkeNo rrB j/mK fvZr rJ/. eko ;tko w"e/ s'A coko j' rJ/
Bkb jh uhB B/ j[D nkgDk BeSk ikoh eoe/ BtK fttkd yVQk eo ns/ vkeNo B{z s[ozs ;?eNo-6 j;gskb fbikfJnk frnk, fiZE/ T[BQK dk fJbki
fdZsk j?. eo e/ S[ZNh d/ fdZsh rJh.


31
31
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
31 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323


32
32
32 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
ike' oky/ ;kJhnKHHH rq?Av e?BhnB s'A 1 c[ZN j/mK fvZr/ c[ZN j/mK fvZr/
ike' oky/ ;kJhnKHHH rq?Av e?BhnB s'A 1
ike' oky/ ;kJhnKHHH rq?Av e?BhnB s'A 100 c[ZN j/mK fvZr/ c[ZN j/mK fvZr/
ike' oky/ ;kJhnKHHH rq?Av e?BhnB s'A 1 c[ZN j/mK fvZr/
ike' oky/ ;kJhnKHHH rq?Av e?BhnB s'A 1
27 ;kb dh B"eoh u fJe fdB dh thu fJe fdB dh th
27 ;kb dh B"eoh u fJe fdB dh th
27 ;kb dh B"eoh u fJe fdB dh th
27 ;kb dh B"eoh
27 ;kb dh B"eoh 'u fJe fdB dh th
13 ;kb d/ wk;{w B/ w"s B{z fdZsh wks
13 ;kb d/ wk;{w B/ w"s B{z fdZsh wks
13 ;kb d/ wk;{w B/ w"s B{z fdZsh wks
13 ;kb d/ wk;{w B/ w"s B{z fdZsh wks
13 ;kb d/ wk;{w B/ w"s B{z fdZsh wks
BjhA bJh S[ZNh, fJBkw u fwbh Nkchu fwbh Nkch
BjhA bJh S[ZNh, fJBkw
BjhA bJh S[ZNh, fJBkw 'u fwbh Nkch
u fwbh Nkch
BjhA bJh S[ZNh, fJBkw
BjhA bJh S[ZNh, fJBkw u fwbh Nkch
e/ftB dh p/Nh ;/ohBk r[vh p?r B{z d/y
e/ ekch fBokS j'Jh s/ T[; B/ nkgD/
fgsk d/ r[vh p?r y'bQD dh thvhU S/
no eoB d/ Bkb-Bkb w[fjzw S[o{ ehsh.
;/ohBk ukj[zdh ;h fe T[; d/ fgsk B{z
tZyoh gSkD fwb/ ns/ b'eK B{z gsk
bZr/ fe T[j fJ; s'A tZX d/ jZedko
;B.
w[fjzw Bkb i[V/ eJh b'e
w[fjzw Bkb i[V/ eJh b'e
w[fjzw Bkb i[V/ eJh b'e
w[fjzw Bkb i[V/ eJh b'e
w[fjzw Bkb i[V/ eJh b'e
e/ftB dh p/Nh ;/ohBk d[nkok S[o{
ehsh rJh w[fjzw Bkb eJh b'e i[V/ s/
fJ; w[fjzw d/ zohJ/ e/ftB d/ BK 's/
4,18,000 vkbo (3H48 eo'V o[gJ/ s'A
n?ohz'Bk (fpT{o') nwohek d/ n?ohz'Bk ;{p/ 'u rq?Av e?BhnB s'A eohp 100 c[ZN
tZX) dk v'B/SB nkfJnk. fJ; d/ Bkb
j/mK fvZrD s'A pknd 13 ;kbk w[zvk fzzdk pu frnk, i' fe;/ uwseko s'A xZN
jh b'eK B/ gqshfefonk fdZsh fe n;b
BjhA. don;b T[Zsoh ve'Nk dk fJZe 13 ;kbk w[zvk gfotkoe :ksok d"okB
ftZu e/ftB fJ; fJBkw d/ jZedko ;B.
rq?Av e?BhnB d/ T[Zsoh fow s'A brGr 100 c[ZN j/mK fvZr frnk. nfXekohnK
bzvB (fpT{o') b'e nkgDh nZXh ftB c'ov B/ 27 ;kbK s'A ezw s'A fJe fJ; w[fjzw B/ tZvhnK j;shnK ;w/s
B/ dZf;nk fe ftnN e"cw?B fJe uZNkB s'A fsbe frnk ns/ pqkJhN n?Aib
fzzdrh fJe ezgBh 'u ezw eoe/ fpsk fdB dh th S[ZNh BjhA bJh s/ ezgBh eJh b'eK dk fXnkB fyZfunk. fJj
g[nkfJzN Nq/b 's/ brGr 100 c[ZN (30 whNo) j/mK fvZr frnk.
fdzd/ jB. T[j ezgBh dh soZeh bJh 'u jkzoh dk ;G s'A tXhnk foekov :'rdkB T[BQK dh 27 ;kbK dh gqkgsh
fJ; s'A pknd n?woi?A;h eowukohnK B{z T[; B{z pukT[D bJh d' xzN/ sZe
fdB-oks nDEZe fwjBs eod/ jB. ;h. nfij/ 'u e/ftB B{z T[sSkfjs eoB B{z do;kT[Adk j?, jo/e dkB dh oew 27
;zxoS eoBk fgnk. wk;{w B{z rzGho ;ZNK ekoB j;gskb fbikfJnk frnk, go
pj[s ;ko/ b'e nfij/ jB i' fpBK S[ZNh bJh ezgBh ns/ T[; d/ ;fj- vkbo ;h. fJ; d/ Bkb jh ;/ohBk B/
pknd ftu T[; B{z S[ZNh d/ fdZsh rJh. e"cw?B B/ chfBe; Nhth ;N/SB e/ghn?Bn?e;
bJ/ ezw eod/ ofjzd/ jB go ;'u' fe eowukohnK B/ T[; B{z fJBkw fdZsk, fejk fe T[; B/ BjhA ;'funk ;h fe
B{z dZf;nk fe 'T[j feBko/ 's/ ;h ns/ o;s/ s'A fJe gk;/ ik fojk ;h sK i' j'o b'e
ezgBh s[jkvh fwjBs dk fJBkw s[jkB{z fit/A jh e/ftB B/ T[; frcN g?e B{z b'eK dh fJ; soQK dh gqshfefonk j't/
s;thoK b? ;eD. T[j j/mK p?m frnk ns/ T[; B/ fJZe uZNkB B{z cV fbnk. fJ;
nfijh uhz Bkb d/t/, fi; dh s[jkB{z y'fbQnk, T[; dh p/Nh pj[s fBokS j'Jh. rh. ;/ohBk B/ fejk fe T[; d/ fgsk B/
's/ T[; dk f;oc fJZe jZE ;h.
T[whd th BjhA ;h ns/ SkfJd T[j T[BQK B/ fJ; dh g{oh ejkDh ns/ jw/Sk fwjBs Bkb ;kvk gkbD-g'SD
T[; B/ fejk fe w/oh geV fJzBh uzrh BjhA ;h. fJj fJZe soQK Bkb w?B{z fgZS/
fJBkw s[jkv/ ezw dk th BjhA ;h. thvhU ;'Sb whvhnk 's/ S/no ehsh ehsk j?, ;kB{z d'tK G?DK B{z e'Jh
XZeD tKr ;h. w?A nkgDh geV r[nk p?mk ns/ fgZS/ B{z fvZr fgnk.'' pukn db
nfijk jh e[M e/ftB c'ov Bkb j?. ;wZf;nk Bk j't/, fgsk o[NhB 'u ezw
B{z uZNkB s'A j/mK T[soBk fgnk ns/ zywh w[zv/ B{z N'eoh ftu gk e/ yZv ftu'A
j'fJnk. Gkt/A T[; B{z ezgBh tZb'A S'Nk ezgBh d[nkok e/ftB B{z fdZs/ rJ/ 's/ iKd/ ;B ns/ S[ZNh BjhA b?Ad/ ;B
pkjo eZYDk fgnk. phph;h dh fog'oN w[skpe fvZrD ekoB T[; d/ eJh EkJhA
fijk s'jck fwfbnk j't/ go T[; B{z @r[vh p?r@ ftZu Nkch, fJe g?ZB ns/ sK fe T[BQK d/ g?;/ Bk eZN/ ikD, fJ;
cq?euo j' frnk. T[; dhnK ;ZNK ftZu'A B"A N[ZNhnK jZvhnK, fJZe cNh fsZbh,
BjhA gsk ;h fe fJj T[; bJh fezBk fJe ;Nkope; eZg torhnK uhzK ;B. bJh n;hA ukj[zd/ ;h fe b'e ;kv/ fgsk
N[ZfNnk j'fJnk jZE s/ fJZe N[ZfNnk j'fJnk c/cVk Skwb ;h.
ehwsh ;kps j't/rk. fNeNke 's/ T[BQK dk r[vh p?r y'bQD pko/ ikDB. b'eK tZb'A fwb oj/ ;fj:'r
T[Zsoh ve'Nk d/ e?;bNB d/ ofjD tkb/ e"cw?B B/ fejk fe 'w?B{z e[M jZd sZe
poro u/B 'u ezw eoB tkb/ e/ dk thvhU tkfJob j'fJnk, id'A fe s'A n;hA j?okB jK.
j'S ftu ofjD ns/ n?Ap{b?A; s/ j?bhekgNo d/ fgZS/ j'D ns/ ijkz 's/ uVQB ns/
fJZE/ j;gskb gj[zuD sZe :kd j?.' pqkfJB e"cw?B T[Zsoh ve'Nk ftZu ;h id'A
T[;B/ nkgD/ g[Zso d/ fvZrD ns/ pukn pko/ ;[fDnk. fJZe B?SBb gkoe ;oft;
f;Zy B/ ofunk fJfsjk;, gZr ns/ dkVQh
f;Zy B/ ofunk fJfsjk;, gZr ns/ dkVQh
f;Zy B/ ofunk fJfsjk;, gZr ns/ dkVQh
f;Zy B/ ofunk fJfsjk;, gZr ns/ dkVQh
f;Zy B/ ofunk fJfsjk;, gZr ns/ dkVQh
y'i ns/ pukn Nhw B/ fJZe oZ;h Bkb fJZe yVQh ns/ szr grvzvh Bkb fJZe
pukn Nhw ;Ekgs ehsh ns/ w[zv/ B{z ;[oZfyns o{g Bkb feBko/ sZe gj[zukfJnk.
Bkb :{Hn?Z;H wohB e?Ag
Bkb :{Hn?Z;H wohB e?Ag u j'fJnk rq?i[J/Nu j'fJnk rq?i[J/N
Bkb :{Hn?Z;H wohB e?Ag
Bkb :{Hn?Z;H wohB e?Ag u j'fJnk rq?i[J/N
Bkb :{Hn?Z;H wohB e?Ag 'u j'fJnk rq?i[J/Nu j'fJnk rq?i[J/N
n"os B/ NkfJbN d/ ew'v
n"os B/ NkfJbN d/ ew'v u cf;nku cf;nk
n"os B/ NkfJbN d/ ew'v u cf;nk
n"os B/ NkfJbN d/ ew'v
n"os B/ NkfJbN d/ ew'v 'u cf;nku cf;nk
fe @f;ybkJh d"okB T[j fJZe Nhw dk
d/fynk ekbk ;Zg, T[Zv rJ/ j'S
d/fynk ekbk ;Zg, T[Zv rJ/ j'
d/fynk ekbk ;Zg, T[Zv rJ/ j'
d/fynk ekbk ;Zg, T[Zv rJ/ j'
d/fynk ekbk ;Zg, T[Zv rJ/ j' B/sk ;h.@ w/io g/Bk B/ nZr/ fejk fe
T[j ;ko/ wkgdzvK 's/ yok T[sfonk.
T[j fJZe ib ;?fBe j?HHH n;hA fJj d/
yD bJh pj[s T[sSkfjs jK fe T[j
nkgD/ eohno ftu nZr/ eh eodk j?.
fog'oN ftZu dZf;nk frnk fe
gqkJht/N c;N ebk; i;ehos f;zx B/
S[Zeotko B{z ;?B fvJ/r' ftZu wohB
e'og; foeo{N fvg{ ftZu nkgDh
f;ybkJh g{oh eoe/ fJfsjk; ofunk
id'A fJZe ;zxh iZi B/ ngq?b ftZu c"ih
;/tk ftu Gosh ;w/A Xkofwe nfGnk;K
B{z nB[e{fbs eoB dk nkd/S fdZsk
;h. fJj j[ew fszB f;ZyK, :j{dh ns/
w[;fbw ozro{NK d[nkok Xkofwe
fojkfJS dh wzr eoB tkb/ wohBK 's/
n?ohz'Bk (fpT{o') s[;hA ;'Sb whvhnk 's/ NkfJbN 'u ;Zg fBebD dhnK eJh w[eZdwk eoB s'A brGr fJe ;kb
thvhUz d/yhnK j'DrhnK, nfijk jh fJe wkwbk n?ohz'Bk dh fJe n"os Bkb pknd nkfJnk. fgSb/ ;kb nghb dh
tkgfonk. NkfJbN 'u'A ;Zg fBebD pko/ ;'u e/ pj[s vo bZrdk j?, ;kjwD/ fJZe ;zxh ndkbs B/ fJZe S[o{nksh
nkT[D 's/ j'S jh T[Zv iKd/ jB. don;b, 4 fdB dh S[ZNh eZND s'A pknd id'A j[ew fdZsk ;h, fi; Bkb f;zx B{z
n"os nkgD/ xo nkJh sK T[j NkfJbN rJh. jkbKfe, T[; B{z fJ; rZb dk e'Jh nkgD/ tkb ns/ dkVQh eNtkJ/ fpBK
nzdkzk BjhA ;h fe T[; B{z NkfJbN 'u e[M nfijk fd; ikt/rk, i' T[; d/ o"ArN/ fBT{:koe (fpT{o') nwohek ftu frnk fe@ T[; B{z wohB e'o ftZu f;ybkJh S[o{ eoB dh fJikzs fdZsh
yVQ/ eo d/t/rk. n"os B/ ew'v 'u fJe tZvk ekbk ;Zg d/fynk. fJe f;Zy B/ fJfsjk; ou fdZsk j?. nkgD/ d/S dh ;/tk eoB dk wkD rJh ;h, i' fe Gosh eoB tkfbnK
;Zg B{z d/y e/ n"os d/ j'S T[Zv rJ/. n"os dk BK fwS/b b?;gq'B j?, i' n?ohz'Bk gfjbh tko 21 ;kbk f;Zy wohB B/ wfj;{; j' fojk j? ns/ T[; B{z wkD j? bJh fotkfJsh j? id'A T[j gfjbh tko
dh ofjD tkbh j?. T[; B/ dZf;nk fe T[j 4 fdBK bJh pkjo rJh ;h, id'A T[j nkgD/ tkb iK dkVQh eNtkJ/ fpBK fe T[j nkgD/ f;Zy Xow dk ;fseko p{N e?Ag 's/ gj[zud/ jB. nkd/S B/ f;zx
xo tkg; nkJh sK NkfJbN rJh ns/ id'A T[; B/ ew'v dk YZeD u[Zfenk sK wsbp Xkofwe wfo:kdk ftu ofjzd/ eod/ j'J/ nfijk eoB d/ :'r ;h,@. B{z gZr ns/ gNe/ tor/ Xkofwe
T[;/ ;w/A j'b 'u c;/ ;Zg B{z d/y e/ d/ j'S T[Zv rJ/. n"os B/ ;Zg B{z GikT[D dh j'J/ ftS/S e[bhB nwoheh wohB e'o i;ehos B/ fejk fe T[; B{z T[whd j? t;s{nK gfjBD dh fJikzs th
e'fSS ehsh go ;Zg ew'v ftZu jh cf;nk fojk. n"os B/ g?;N ezNo'b ezgBh dh Gosh f;ybkJh s'A rq?i{J/SB ehsh fe T[; dh rq?i{J/SB j'o B"itkB f;ZyK fdZsh.
o?Nb;B/e ;kfbT{SB B{z c'B eoe/ ;Zg B{z eZYD bJh fejk. j?. i;ehos f;zx, fi; B{z wJh ftZu B{z fJZe ;gZSN ;zd/S G/idh j? i' c"ih f;zx B/ fejk fe T[BQK d/ ;kEh
dZ; d/JhJ/ fe i' ;Zg cfVnk frnk j?, T[j e'uftg ;Zg ;h, fi; dh bzpkJh p{N e?Ag bJh G/fink frnk ;h, wohB ;/tk pko/ ftuko eo oj/ jB. T[;B/ ozro{NK B/ T[BQK dk ns/ T[BQK d/ Xkofwe
3 s'A 4 c[ZN ;h. fJj ;Zg e'uftg w[bkfJw, gsb/ ns/ s/z ohArD dh Sq/Dh ftZu e'o foeo{N fvg{ ;?B fvJ/r' ftZu fszB fejk fe s[jkvk ftStk; fe;/ th ftStk;K dk ;woEB eod/ jB. T[BQK
nkT[Ad/ jB. fJj ;Zg nkw s"o 's/ dZyD-gZSwh nwohek d/ o/fr;skBK ftZu wjhfBnK dh ;ys f;ybkJh s'A pknd eohno bJh o[ektN BjhA pDBk B/ wohB e'o dh u'D fJ; bJh ehsh
gkJ/ iKd/ jB. w[bkzw B/ ew'v ftZu jZE gk e/ ;Zg B{z pkjo eZfYnk. fJe tko 11 nr;s B{z T[j rq?i{J/N j'fJnk. ukjhdk j?,@. wohB e'o Nq/fBzr ns/ feT[Afe fJ; ftu f;Zy edoK-ehwsK
sK T[; B{z bZrk fit/A ;Zg T[; B{z vzr jh bt/rk. eowukoh B/ nkgDk pukn f;Zy e'bhSB dh fJZe fobhz ftZu n?i{e/SB ewKv d/ p[bko/ w/io i'S{nk Bkb w/b yKdhnK ;/tktK d/ ;BwkB,
eofdnK ;Zg B{z fe;/ ykbh irQk 's/ SZv fdZsk. i;ehos f;zx d/ jtkb/ Bkb fejk g/Bk B/ fwbNoh vkN ekw B{z dZf;nk fjzws ns/ tuBpZXsk Skwb j?.


33
33
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
33 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
rdo 2
rdo 2, gmkB s/ o"eh n"o okDhHHH dh ewkJh d/ nzeV/ M{m/,
s/
o"eh n"o okDhHHH
dh ewkJh d/ nzeV/ M{m/,
rdo 2, gmkB s/ o"eh n"o okDhHHH dh ewkJh d/ nzeV/ M{m/,
,
gmkB
frZgh ro/tkb B/ yohdh b?ApofrBh eko,
frZgh ro/tkb B/ yohdh b?ApofrBh eko,
frZgh ro/tkb B/ yohdh b?ApofrBh eko, 'rdo 2rdo 2', , 'gmkBgmkB' s/ s/ 'o"eh n"o okDhHHHo"eh n"o okDhHHH' dh ewkJh d/ nzeV/ M{m/, dh ewkJh d/ nzeV/ M{m/,
frZgh ro/tkb B/ yohdh b?ApofrBh eko,
frZgh ro/tkb B/ yohdh b?ApofrBh eko,
gfotko Bkb r[o{ xo ik e/ ehsk
gfotko Bkb r[o{ xo ik e/ ehsk [eokBk[eokBk
gfotko Bkb r[o{ xo ik e/ ehsk
gfotko Bkb r[o{ xo ik e/ ehsk [eokBk
gfotko Bkb r[o{ xo ik e/ ehsk S[eokBk[eokBk
eoB i"jo B/ eb?e
eoB i"jo B/ eb?e B B{z b? e/ nkyh tZvh rZb
eoB i"jo B/ eb?e B B{z b? e/ nkyh tZvh rZbB B{z b? e/ nkyh tZvh rZb
eoB i"jo B/ eb?e
B B{z b? e/ nkyh tZvh rZb
eoB i"jo B/ eb?eSB B{z b? e/ nkyh tZvh rZb
w[zpJh (fpT{o') fcbw fJzv;Noh
nZi-eZb pj[s T[sSkfjs Bzo nk
ojh j?. fJ; dk ekoB jkb jh 'u
nkJhnK e[M fcbwK dh ewkJh j?. 11
nr;s B{z fobhz j'Jh 'rdo 2' s/
Un?wih 2' B/ pke; nkfc; 's/
zpod;s ewkJh ehsh j?.
fJ; s'A gfjbK 'o"eh n"o okDh eh
gq/w ejkDh' B/ srVh eb?eSB ehsh.
fJ; ftukb/ fcbw d/ vkfJo?eNo s/
gq'fvT{;o eoB i"jo B/ nfijk fpnkB
fdZsk j?, i' fJ; y[Sh d/ ekoB 's/ th
;tkb u[Zedk j?.
eoB i"jo B/ fJe fJzNoftT{ d"okB
fejk fe pkbht[Zv d/ pke; nkfc;
nzefVnK B{z j/o-c/o eoe/ g/S ehsk
iKdk j?. fJj fJe ;Zu j? fe nzefVnK
B{z tXk e/ fdykfJnk iKdk j?.
eoB B/ fJj th fejk fe fcbwK d/
ohftT{ th g{oh soQK ;Zu BjhA j[zd/. fJBQK
'u th pj[s e[M M{m j[zdk j?.
rZvh iKdh n? SbKrk wkodh dk No/bo fobh ,
rZvh iKdh n? SbKrk wkodh dk No/bo fobh
rZvh iKdh n? SbKrk wkodh dk No/bo fobh
rZvh iKdh n? SbKrk wkodh dk No/bo fobhz, ,, ,
rZvh iKdh n? SbKrk wkodh dk No/bo fobh
dj/i d/ ;zt/dB
dj/i d/ ;zt/dB hb w[Zd/ B{z eod? T[ikrohb w[Zd/ B{z eod? T[ikro
dj/i d/ ;zt/dB hb w[Zd/ B{z eod? T[ikro
dj/i d/ ;zt/dB hb w[Zd/ B{z eod? T[ikro
dj/i d/ ;zt/dBShb w[Zd/ B{z eod? T[ikro


























ibzXo (fpT{o') bkJhN;, e?wok, jk;o; ;fEshnK dh fJZe bVh pDdh ebkeko, fJj :ehBh pDkT[Ad/ jB fe
jk;k! fYZv d[yD sZe jZ;D bJh j? i' doSeK B{z ejkDh Bkb i'Vh wzk ed/ th w[Ze/ Bk.
fsnko j' ikU feT[Afe gzikph fcbw oZydh j?. fcbw z'odko jk;/ ns/ dki fcbw dk fBowkD tQkJhN fjZb
ibzXo (fpT{o') gzikph fcbw fJzv;Noh d/ d/;h o"e;Nko frZgh ro/tkb B/ 'rZvh iKdh n? SbKrk wkodh' dk pj[s d/ w[Zd/ dh rzGho iKu d/ ftueko ;zg{oB ;N{vhUz d[nkok ehsk frnk j?, i'
jkb jh 'u fJe eko yohdh j?, fi; dh uouk jo gk;/ j'Dh S[o{ j' rJh j?. ih jK, jh T[vhfenk ik fojk No/bo jkb jh ;zs[bB oZydh j?. fJj ;dhnK g[okDh fe r[Bpho f;zx f;ZX{, wBw'ov f;zx
frZgh ro/tkb B/ BthA b?ApofrBh eko yohdh j?. fJ; s'A pknd frZgh B/ r[o{ xo 'u fobhz j'fJnk j?. n?wh ftoe, fpzB{ gozgok B{z jbe/ fdb Bkb B?thr/N eod/ f;ZX{ ns/ ;zdhg pK;b d/ Bkb
ik e/ tkfjr[o{ ih dk S[eokBk th ehsk. fYZb'A, i;ftzdo GZbk, i?;whB j'J/ B"itkB i'fVnK dhnK GktBktK fgSbhnK fcbwK 'u ehs/ rJ/ SkBdko
dZ; dJhJ/ fe jkb jh 'u frZgh ro/tkb B/ nkgD/ ;'Sb whvhnk fJz;Nkrqkw pkitk, wkjh Sowk, phH n?ZBH Sowk, ns/ ;zxoSK B{z do;kT[Adk j?. fcbw ezw bJh fJZe wSj{o gq'veSB jkT{;
nekT{AN 's/ fJe thvhU g';N ehsh j?, fi; 'u T[j ghb/ ozr dh b?ApofrBh eko jodhg frZb, jBh wZN{ ns/ j'o pj[s dk e/Adoh ;tkb fJj ofjzdk j? eh j?gh j?, tXhnk gq'i?eN g/S eoB bJh gzikph
Bkb gsBh s/ wK Bkb r[o{ xo nZr/ yVQ/ Bzo nk oj/ jB. fJ; d"okB frZgh d/ ;ko/ ebkekoK Bkb, fJj fcbw dj/i bkb eko d[nkok ehs/ rJ/ jkdf;nK fJzv;Noh dhnK gqw[Zy Sy;hnsK.
fujo/ 's/ fJe tZyoh jh y[Sh t/yD B{z fwb ojh j?. d/ ;zt/dBShb w[Zd/ B{z T[ikro eod/ j'J/ dh bVh 'u'A bzx ;edk j? ns/ g{ik fcbw dk fBod/SB wSj{o fBod/Se
fJ; thvhU B{z ;KMk eofdnk frZgh B/ fbfynk j?, ''tkfjr[o{ ih s/ok S[eo ekw/vh B{z w[V gfoGkfSs eoB bJh Bkb ftnkj eoB d/ nkgD/ ;[cB/ B{z ;whg ezr d[nkok ehsk frnk j?, i'
j?.'' fJ; thvhU 'u frZgh B/ nkgDh b?ApofrBh eko dh nzdobh b[Ze th ftykJh fsnko j?. jo w[Sfeb d/ pkti{d g{ok eo ;edk fe wzkehnk jZvhnK B{z r[dr[dkT[D
j?. fJj fcbw j?gh d/ nkb/-d[nkb/ j?< dh nkgDh ebk bJh ikfDnk iKdk
frZgh ro/tkb B/ fit/A jh nkgD/ fJz;Nkrqkw nekT{AN s/ fJj ikDekoh ;KMh x[zwdh j?, fi; B{z feqSwJh n?wh ftoe n?wh ftoe, nkgDh p/fw;kb j? ns/ gqf;ZX b/ye Bo/S eE{ohnk
ehsh sK T[BQK B{z tXkJhnK d/D dk f;bf;bk S[o{ j' frnk. fJ; d/ Bkb jh eJh d[nkok do;kfJnk frnk j?, fi; dh ekfwe NkJhfwzr ns/ u[zpeh ;eohB d[nkok fbfynk frnk, 'rZvh iKdh
ebkeko th T[BQK B{z tXkJhnK d/ oj/ jB. fzzdrh fJZe T[Eb-g[Eb w'V b?Adh j? w"i{drh d/ Bkb, fcbw dh nrtkJh n? SbKrk wkodh' doSeK B{z jk;/,
dZ;D:'r j? fe frZgh ro/tkb fJBQhA fdBhA nkgDh fcbw 'e?oh nkB iZNk 3' id'A T[j nkgD/ fgsk d[nkok fBoXkos eodk j?, fi; 'u p/fw;kb fpzB{ fYZb'A GktBktK, dh o'bo-e';No okJhv 's/
B{z b? e/ gZpK Gko jB. fit/A fe ;kfonK B{z gsk jh j? fe fJ; fcbw B/ ewkJh d/ dki dhnK wzrK d/ ikb 'u c; iKdk Skwb j?, i' jo ;hB B{z jk;/ d/ dzr/ 'u b? ikD dk tkndk eodh j? ns/ fJZe
;ko/ foekov s'V fdZs/ jB. fcbw dh ngko ;cbsk B{z t/yd/ j'J/ frZgh B/ r[o{ j?. fJj dki dh wzr T[;d/ ;Zu/ fgnko pdbD bJh ikfDnk iKdk j?. rzGho ;wkfie wkwb/ 's/ fJZe skzk
wjkoki ih dh c/oh th gtkJh ;h. T[BQK B/ 3 fdBK bJh ;qh nyzv gkm th g{ik d/ fto[ZX ;h, wBw'je i?;whB i;ftzdo GZbk, gzikph ekw/vh d/ fdqSNhe'D fdzdh j?.
oytkfJnk ;h ns/ sh;o/ fdB G'r gkJ/ rJ/ ;B. fJ; d"okB T[BQK d/ fcbwh pkitk d[nkok BGkfJnk frnk fdZri, fcbw 'u nkgDh j;skyosk fJ; bJh fJZe wz/dko :ksok bJh
;ZiD th gj[zu/ ;B. feodko, j?gh dh :ksok nkX[fBe i'Vd/ jB. i?;whB pkitk ns/ wkjh fsnko j' ikt' i' s[jkB{z wB'oziB,
frZgh ro/tkb d/ toe cozN dh rZb eohJ/ sK T[j ibd jh g[Zso fSzdk ro/ foSfsnK dhnK r[zMbK dk fJZe Sowk fposKs 'u v{zxkJh i'Vd/ j'J/, frnkB, ns/ s[jkB{z fJZe w[;eokjN
tkb Bkb fcbw 'fSzdk fSzdk B' gkgk' 'u Bzo nkT[Dr/. fJ; s'A fJbktk T[BQK B/ wzkehnk go fdb B{z S{jD tkbk nkgDhnK G{fwektK 'u fJZe skzrh d/ Bkb SZvD dk tkndk eodk j?, i'
phs/ fdBhA nkgDh BthA fcbw dk n?bkB th ehsk ;h, fi; 'u T[BQK Bkb ;zi/ fuZsoD j?. Gog{o fdqSNhe'D fbnkT[D dk tkndk god/ fvZrD s'A pknd bzp/ ;w/A sZe
dZs th Bzo nkT[Dr/. 'S/oK dh e"w gzikph' NkJhNb tkbh fJ; fcbw B{z b? e/ No/bo nB[;ko, fJZe bkb eko o"b/ eod/ jB. phH n?ZBH Sowk, jodhg ofjzdh j?. 28 ;szpo 2023 B{z fcbw
c?Bz th pj[s T[sfSjs jB. dk ekoB pD iKdh j?, fi; Bkb frZb, ns/ jBh wZN{ ;w/s ;jkfJe fobhz j'D ik ojh j?.


34
34
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
34 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
;e{b u ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB dhu ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB dh
;e{b
;e{b 'u ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB dh
;e{b u ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB dh
;[gohw e'oN dh d'-N[e L Bcos ;pzXh ngokX
;[gohw e'oN dh d'-N[e L Bcos ;pzXh ngokX
;[gohw e'oN dh d'-N[e L Bcos ;pzXh ngokX
;[gohw e'oN dh d'-N[e L Bcos ;pzXh ngokX ;e{b u ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB dh
;[gohw e'oN dh d'-N[e L Bcos ;pzXh ngokX
o'eD bJh jdkfJsK j'o ;ys pDktKr/ xNBkl nfXnkgek fybkc n?cnkJhnko doi
o'eD bJh jdkfJsK j'o ;ys pDktKr/
o'eD bJh jdkfJsK j'o ;ys pDktKr/
o'eD bJh jdkfJsK j'o ;ys pDktKr/
o'eD bJh jdkfJsK j'o ;ys pDktKr/
xNBkl nfXnkgek fybkc n?cnkJhnko doi
xNBkl nfXnkgek fybkc n?cnkJhnko doi
xNBkl nfXnkgek fybkc n?cnkJhnko doi
xNBkl nfXnkgek fybkc n?cnkJhnko doi
w;{og[o g[b; B/ wkwbk doi ehsk j?.
fpnkB w[skpe ;EkBe g[b; fJ;
wkwb/ 'u b'VhAdh ekB{zBh ekotkJh
eo ojh j?. doi ehsh Yhq w[skpe
d'Sh nfXnkgek fybkc nkJhH ghH
;hH dhnK XkoktK 323 (fJZSk fe;/
B{z m/; gj[zukT[Dk) ns/ 504 (SKsh
Gzr eoB d/ fJokd/ Bkb ikDp[ZM e/
fe;/ dk ngwkB eoBk) d/ sfjs
wkwbk doi ehsk frnk j?. xNBk
s'A pknd T[Zso gqd/S d/ f;Zfynk
ftGkr B/ ;e{b w?B/iw?AN fybkc
ekotkJh S[o{ eo fdZsh j? ns/ ;e{b
w?B/iw?AN B{z ekoB dZ;' B'fN; ikoh
ehsk j?. 28 nr;s sZe itkp
wzfrnk frnk j?. T[ZE/ jh wkwb/ ftu
nkgD/ fybkc Yhq doi j'D wro'A d'Sh
nfXnkge B/ ;ckJh fdZsh j? fe i'
thvhU tkfJob j'Jh j?, T[; Bkb S/
BthA fdZbh (fpT{o') ;[gohw e'oN B/ fejk j? fe T[j GhV fjz;k, Bcos c?bkT[D
VSkV ehsh rJh j?.
tkb/ GkSDK ns/ e[ZN-e[ZN e/ jZfsnk (fbzfuzr) Bkb BfiZmD bJh nkgDhnK
eh j? g{ok wkwbk
eh j? g{ok wkwbk
eh j? g{ok wkwbk
eh j? g{ok wkwbk
eh j? g{ok wkwbk
2018 dhnK jdkfJsK B{z j'o ;ys pDkJ/rh sK i' fJj :ehBh pDkfJnk ik ;e/
fzeo:'r j? fe fJj tkfJob
fe eZNVsk c?bkT[D tkb/ iBse fpnkBK d/ d'ShnK Bkb ;wkB s"o 's/
thvhU w[zZcoBro fzbQ/ d/ wz;{og[o EkD/
BfiZfmnk ikt/, Gkt/A T[j fe;/ th GkJhuko/ d/ j'D. u'Nh dh ndkbs B/ ;wkfie
y/so d/ fJe fBZih ;e{b dh dZ;h ik
toeo sfj;hB g{Bktkbk dh gNhSB 's/ 7 i[bkJh, 2018 B{z fdZs/ rJ/ fJe
ojh j?. nfijk d'S j? fe ;e{b dh d{ih
nfjw c?;b/ ftu Bcos c?bkT[D tkb/ ngokXK 's/ o'e bkT[D bJh eJh jdkfJsK
iwks 'u gVQB tkb/ fJe ftfdnkoEh
ikoh ehshnK ;B ns/ ;{fpnK s/ e/Ado-Skf;s ;{fpnK B{z jo/e fzbQ/ ftu B'vb
B{z T[;dh nfXnkfgek d/ nkd/S 's/
nc;o fB:[es eoB tor/ T[gkn eoB dh jdkfJs fdZsh ;h.
T[;dh iwks d/ d{i/ ftfdnkoEhnK
u'Nh dh ndkbs B/ nkgD/ 2018 d/ c?;b/ dh gkbDk 's/ ;{fpnK s/ e/Ado-
tZb'A ug/VK wotkJhnK rJhnK. fJj
Skf;s ;{fpnK B{z t/otk d/D dh e/Ado ;oeko B{z jdkfJs fdZsh. u'Nh dh ndkbs
th d'S j? fe thvhU 'u fJe ftS/S
eJh gNhSBK 's/ ;[DtkJh eo ojh ;h. fJBQK gNhSBK ftu jfonkDk d/ B{j ns/
w[zZcoBro (fpT{o') T[Zso gqd/S d/ feT[A Bk oZd ehsh ikt/< GkJhuko/ d/ fybkc fJsokz:'r fNZgDh
e"wh okiXkBh y/so 'u ;fEs r[o{rqkw ftu j[D/ fij/ j'Jh fcoe{ fjz;k s'A pknd
w[zZcoBro fzbQ/ d/ wz;{og[o EkDk y/so T[ZXo w[zZcoBro g[b; tZb'A ikoh ehsh rJhj?. ;'Sb whvhnk 's/
w[;bwkBK d/ ;wkfie s/ nkofEe pkJhekN dk ;Zdk d/D tkb/ fjzd{ ;zrmBK
d/ fJe gqkJht/N ;e{b dh fJe wfjbk fpnkB 'u dZf;nk frnk j? fe fgzv tkfJob thvhU 's/ B'fN; b?Ad/ j'J/
fybkc ekotkJh dh gNhSB th Skwb j?.
nfXnkgek fybkc xZN frDsh iwks y[Zpkg[o 'u ;fEs ;e{b dh nfXnkgek g[b; nfXekoh oth Szeo B/ dZf;nk
d/ ftfdnkoEh B{z EZgV wkoB bJh tZb'A fJe ftfdnkoEh d/ ;e{b dk ezw fe thvhU dh iKu gfjb/ Bzo 'u fJj
efjD 's/ n?ZcHnkJhHnkoH doi eo Bk eoB 's/ T[; B{z iwks d/ j'o ;kjwD/ nkfJnk j? fe ;e{b dk ezw
okj[b B{z fwbD
okj[b B{z fwbD qhBro gj[zuh ;'Bhnk rKXh,qhBro gj[zuh ;'Bhnk rKXh, bJh rJh j?. g[b; B/ fJj ikDekoh ftfdnkoEhnK s'A e[ZNtkT[D ns/ T[; g{ok Bk eoB 's/ ftfdnkoEh dh
okj[b B{z fwbD
okj[b B{z fwbD SqhBro gj[zuh ;'Bhnk rKXh,qhBro gj[zuh ;'Bhnk rKXh,
okj[b B{z fwbD qhBro gj[zuh ;'Bhnk rKXh,
fdZsh. fJ;/ d"okB f;Zfynk ftGkr B/ d/ fybkc fJsokz:'r fNZgDh eoB dh e[ZNwko ehsh ik ojh j? ns/ thvhU
;e{b gqpzXeK B{z ekoB dZ;' B'fN; ikoh xNBk d/ ;pzX ftu ghVs ftfdnkoEh 'u e'Jh fJsokz:'r rZb BjhA nkyh
fBrhB Mhb u feu fe sh dh ehsh ;tkohsh dh ehsh ;tkoh
fBrhB Mhb u fe sh dh ehsh ;tkoh
fBrhB Mhb eoe/ g[ZfSnk j? fe ;e{b dh wkBsk d/ gfotko tkfbnK dh fSekfJs 's/ rJh.
fBrhB Mhb
fBrhB Mhb 'u feu feSsh dh ehsh ;tkohsh dh ehsh ;tkoh
jtkJh nZv/ s/ ikD tkb/ ;ktXkB, 3 fdB pzd oj/rh fdZbh! ikD' feT[A
jtkJh nZv/ s/ ikD tkb/ ;ktXkB, 3 fdB pzd oj/rh fdZbh! ikD' feT[A
jtkJh nZv/ s/ ikD tkb/ ;ktXkB, 3 fdB pzd oj/rh fdZbh! ikD' feT[A
jtkJh nZv/ s/ ikD tkb/ ;ktXkB, 3 fdB pzd oj/rh fdZbh! ikD' feT[A
jtkJh nZv/ s/ ikD tkb/ ;ktXkB, 3 fdB pzd oj/rh fdZbh! ikD' feT[A
ikt/rh. T[BQK fejk fe fJ; d"okB
n?Ap{b?A;K iK zo{oh ;/tktK dh
nktkikJh 's/ e'Jh n;o BjhA gt/rk.
b'e n?Ap{b?A; j?bgbkJhB bJh
6828400604 's/ ekb eo ;ed/ jB.
fdZbh w?No' 's/ th e'Jh gkpzdh BjhA
j't/rh.
BthA fdZbh 'u Nq?fce g[b; d/
fvgNh efwSBo nbkg gN/b B/ fejk
fe b[NhnBz fdZbh 'u ofjD tkb/ iK
j'Nb p[Ze eotkT[D tkb/ ;?bkBh nkN'
dh tos'A eo ;ed/ jB. N?e;h okjhA
e'Jh th :ksoh ;co eo ;edk j?.
nfXekohnK w[skpe okiXkBh d/
gqrsh w?dkB ;fEs nzsookSNoh
eBt?BSB ;?ANo ftZu j'D tkb/ ;zw/bB
d"okB Sfjo ftZu nktkikJh B{z ;[uko{
Yzr Bkb ubkT[D bJh 10,000 g[b;
w[bkzw skfJBks ehs/ ikDr/. nfij/
SqhBro (fpT{o') eKro; dh ;kpek gqXkB ;'Bhnk rKXh fBZih d"o/ 's/ SqhBro
'u Nq?fce g[fb; B/ fJZE/ nkT[D-ikD
gj[zuh, id'A fe okj[b rKXh nkgD/ bZdky d"o/ 's'A fJZE/ gj[zu/. jtkJh nZv/ 's/
tkb/ :ksohnK bJh ftS/S gqpzX ehs/
gj[zuD 's/ ;'Bhnk dk T[BQK dh gkoNh d/ ;hBhno B/sktK B/ ;[nkrs ehsk, fiBQK BthA fdZbh (fpT{o') 8, 9 ns/ 10 ;[zB;kB Bzo nkT[DrhnK. jB.
'u eKro; e/Adoh ekoi ew/Nh d/ w?Apo ns/ izw{ eSwho gqd/S eKro; ew/Nh d/ ;szpo, 2023 B{z fszB fdB d/ bJh ;{soK nB[;ko gkpzdh dk fJj j[ew g[b; B/ :ksohnK B{z nghb ehsh
gqXkB fteko o;{b tkBh th Skwb ;B. eKro; d/ fJe ;hBhno B/sk B/ dZf;nk fdZbh pzd oj/rh. okiXkBh ftZu 8 s'A 7 ;szpo dh nZXh oks s'A 10 ;szpo fe T[j fBoXkos ;w/A s'A gfjbK nkgDk
fe ;'Bhnk B/ fJZE/ fBrhB Mhb dk d"ok ehsk ns/ feSsh dh ;tkoh dk nkBzd 10 ;szpo B{z ih-20 ;zw/bB j'D ik dh nZXh oks sZe bkr{ oj/rk. fJZe ;co S[o{ eo d/D. T[es fdBK ftZu
fbnk. okj[b i' fgSb/ fJe jcs/ s'A e/Ado Skf;s gqd/S (:{HNhH) bZdky 'u ;B, fojk j?, fi; ftZu nwohek d/ gq?; ekBcoz; B{z ;zp'XB eod/ j'J/ Nq?fce nkgD/ fBZih tkjB dh tos'A Bk eo'
fdB dh S[o{nks 'u ekofrb 'u fJe iBse o?bh B{z ;zp'XB eoB s'A pknd okSNogsh i'n pkJhv/B ;w/s d[Bhnk g[b; d/ ftS/S efwSBo n?Z;H n?Z;H ;r'A w?No' 's/ ;co eo ;ed/ j'. fdZbh
SqhBro gj[zu/. d/ eJh fdZri nkr{ fdZbh 'u fJeZm/ :kdt B/ fejk fe fdZbh g[b; dh 'u nk:'fis ih-20 ;zw/bB ekoB
tkfJBkv s'A ;z;d w?Apo fBrhB Mhb 'u fJe jkT{;p'N 's/ o[e/ ;B. gfotko j'Dr/. fJ;/ ;pzX ftZu fdZbh d/ ;ko/ t?p;kJhN 's/ fJZe tou[nb j?bg ;[gohw e'oN 'u 8 ;szpo B{z S[ZNh dk
r[bwor ik ;edk j?. jkbKfe B/sk B/ fejk fe :ksok d"okB gfotko bJh e'Jh ;e{b, dcso ns/ pkzko pzd eoB dk v?;e bKu ehsk ikt/rk, fi; ftZu n?bkB ehsk j?. fJ; ;pzXh fJe
okiBhse gq'rokw s?n BjhA j?. T[BQK fejk,''fJj g{oh soQK Bkb fBZih, gfotkoe n?bkB ehsk frnk j?. fJzBk jh BjhA T[gbpX nktkikJh ns/ f;js B'Nhfce/SB ;[gohw e'oN dh t?Zp;kJhN
:ksok j? ns/ fe;/ th gkoNh d/ B/sk Bkb e'Jh okiBhse p?me BjhA j't/rh.'' fdZbh dhnK ;VeK th ykbh ns/ ;j{bsK dh ;koh ;{uh ikoh eo fdZsh 's/ ikoh ehsk frnk j?.


35
35
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
35 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323


36
36
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
36 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
oktbfgzvh u f;ZyK B{z Xweh Go/ gZso G/i oj/u f;ZyK B{z Xweh Go/ gZso G/i oj/
oktbfgzvh
oktbfgzvh u f;ZyK B{z Xweh Go/ gZso G/i oj/
oktbfgzvh
oktbfgzvh 'u f;ZyK B{z Xweh Go/ gZso G/i oj/u f;ZyK B{z Xweh Go/ gZso G/i oj/
coko e?dh dk fgZSk eodh g[b; rZvh u p?m/u p?m/
coko e?dh dk fgZSk eodh g[b; rZvh
coko e?dh dk fgZSk eodh g[b; rZvh u p?m/
coko e?dh dk fgZSk eodh g[b; rZvh 'u p?m/u p?m/
coko e?dh dk fgZSk eodh g[b; rZvh
eZNVgzEh, w[;bwkB pD ikU iK SZv fdU gkfe;skB
eZNVgzEh, w[;bwkB pD ikU iK SZv fdU gkfe;skB
eZNVgzEh, w[;bwkB pD ikU iK SZv fdU gkfe;skB
eZNVgzEh, w[;bwkB pD ikU iK SZv fdU gkfe;skB
eZNVgzEh, w[;bwkB pD ikU iK SZv fdU gkfe;skB
d{i/ e?dh B{z G[Zbh, T[j th j'fJnk coko
d{i/ e?dh B{z G[Zbh, T[j th j'fJnk coko
d{i/ e?dh B{z G[Zbh, T[j th j'fJnk coko
d{i/ e?dh B{z G[Zbh, T[j th j'fJnk coko
d{i/ e?dh B{z G[Zbh, T[j th j'fJnk coko
rJ/ ns/ T[E/ f;oc gzi-S/ gfotko jh
ofj rJ/ jB. frnkBh jogqhs f;zx B/
fejk fe fgSkto s'A nk e/ gzikp ftu
t;/ f;ZyK B{z jkb jh ftZu Xweh Go/
gZso fwb/ jB. frnkBh jogqhs f;zx
B/ fejk fe gkfe;skB ;oeko B{z f;ZyK
dh ikB-wkb dh okyh eoBh ukjhdh
j?. T[BQK fejk fe Gkos ;oeko B{z fJ;
ftZu dyb d/Dk ukjhdk j?.
frnkBh jogqhs f;zx B/ fejk fe
fJ; ekoB pz[orK, tgkohnK ns/
pZfunK ftZu ;fjw dk wkj"b j?. Xweh
Go/ gZsoK okjhA f;ZyK B{z gq/SkB ehsk
ik fojk j?. T[BQK gkfe;skB ;oeko B{z
fJBQK Sokosh nB;oK B{z frqcsko eoB
fJ;bkwkpkd (fpT{o') gkfe;skB T[ZE'A d/ eZNVgzEhnK tZb'A w[;bwkB dh nghb eofdnK fejk fe
d;{jk (fpT{o') BkikfJz Sokp t/uD d/ d'S 'u ekp{ ehs/ 2 jtkbkshnK tZb'A
'u f;ZyK-fjzd{nK ns/ j'o xZN frDsh pDB bJh fuZmhnK G/ihnK ik ojhnK nfijhnK fuZmhnK ekoB d[BhnK Go
d;{jk g[b; dh fjok;s 'u'A coko j' rJ/. gqkgs t/oftnK nB[;ko ni/ e[wko
GkJhukfonK 's/ nZfsnkuko dhnK jB. fJBQK gZsoK ftZu f;ZyK d/ gzit/A d/ f;ZyK ftZu o'; d/yD B{z fwb fojk
g[Zso feSB bkb tk;h d;{jk ns/ ni/ gkb T[oc bZpk g[Zso Bfozdo f;zx tk;h
xNBktK brksko tZX ojhnK jB. sys ;qh dwdwk ;kfjp d/ iE/dko j?. gkfe;skB ftu Xweh Go/ gZso G/
d;{jk, fiBQK B{z wkB:'r ndkbs tZb'A j[fSnkog[o dh i[vhShnb i/b ftu G/
gkfe;skB ftZu ioBtkbk uou B{z frnkBh jogqhs f;zx tZb'A ;ys SpdK iD dk fJj o[MkB pj[s jh wzdGkrk j?
iD d/ j[ew ikoh ehs/ rJ/ ;B.
;kVB dhnK xNBktK s'A pknd j[D ftZu fBy/Xh ehsh rJh j?. ns/ gkfe;skB ;oeko B{z fJ; 's/ o'e
id'A fJBQK w[bzwK B{z J/H n?Z;H nkJhH fBowb f;zx ns/ d' j'o j'wrkov
oktbfgzvh ftZu f;ZyK B{z XwehnK frnkBh jogqhs f;zx B/ fejk fe brkT[Dh ukjhdh j?.;kpek iE/dko
itkBK ;w/s j[fSnkog[o i/bQ fbikfJnk ik fojk ;h sK e;pk jfonkDk s'A
fdZshnK ik ojhnK jB. gkfe;skB 30-35 ;kb gfjbK ncrkfB;skB, frnkBh jogqhs f;zx B/ fejk fe pV/
nZr/ fgzv eZe' e'b Nq?fce dk ckfJdk T[mkT[Ad/ j'J/ ni/ e[wko g[b; dh rZvh s'A
ftZu f;Zy GkJhuko/ B{z fwb ojhnK ekp[b ns/ ezXko ftZu v/Y bZy f;Zy d[Zy dh rZb j? fe gkfe;skB d/ f;Zy
Skb wko e/ coko j' frnk. Gr"V/ B{z ekp{ eoB bJh ;ko/ g[b; tkb/ T[; d/ fgZS/
XwehnK d/ wZd/Bzo fJ; xZN frDsh ofjzd/ ;B. go T[E/ wkj"b fJzBk ftrV brksko vo d/ ;kJ/ j/m ofj oj/ jB
GZi/.
;w{j dh d[odSk fJZe tko fco ;[oyhnK frnk ns/ f;ZyK dh Nkor/N fefbzr T[BQK B{z tko-tko szr-gq/SkB ehsk ik
T[; B{z ekp{ eoB bJh g[b; tkb/ fJj G[Zb rJ/ fe eko ftu fJe j'o jtkbksh
ftZu nk rJh j?. oktbfgzvh d/ ehsh rJh, fi; s'A pknd f;Zy fojk j? ns/ fBSkBk pDkfJnk ik fojk
th p?mk j?. w"e/ dk ckfJdk T[mkT[Ad/ j'J/ g[b; dh rZvh ftu p?mk ni/ e[wko T[oc
r[od[nkfonK ftZu ofj oj/ f;ZyK B{z gfotko ncrkfB;skB SZv e/ ub/ j?.
bZpk jZEeVh ;w/s jh coko j' frnk. fJE/ fJj toDB:'r j? fe d'tK d/ jZE fJe'
jZEeVh Bkb pzBQ/ j'J/ ;B go ni/ e[wko gfjbK jh jZEeVh 'u'A jZE eZY u[Zek ;h.
idfe d{ik jZEeVh ;w/s jh coko j' frnk. d/o Skw sZe g[b; tZb'A coko
Gkos u j'D tkb/ ih-2 ;zw/bB ;zw/bB u kwb j'Dr/kwb j'Dr/
Gkos
Gkos u j'D tkb/ ih-2
;zw/bB u
u j'D tkb/ ih-2
Gkos u j'D tkb/ ih-2 ;zw/bB u kwb j'Dr/
u
kwb j'Dr/
d'ShnK dh Gkb ikoh ;h. fJ; ;pzXh id'A EkDk fJzukoi pbftzdo f;zx Bkb Gkos 'u j'D tkb/ ih-20 ;zw/bB 'u Skwb j'Dr/
rZb ehsh rJh sK T[BQK dZf;nk fe oks 8 ti/ sZe T[BQK coko w[bzwK dk e'Jh
;[okr BjhA fwfbnk. go fco th T[BQK B{z ibdh jh frqcsko eo fbnk ikt/rk.
i;fNB No{v', fJ; rZb 's/ iskJh fBokSk kk k
i;fNB No{v', fJ; rZb
i;fNB No{v', fJ; rZb s/ iskJh fBok k
i;fNB No{v', fJ; rZb s/ iskJh fBok
i;fNB No{v', fJ; rZb s/ iskJh fBok
s/ iskJh fBok
nwohek L cb'ohvk d/ ;N'o s/ r'o/ jwbkto B/
nwohek L cb'ohvk d/ ;N'o s/ r'o/ jwbkto B/ ih-20 ftZu j'tKrk ns/ w?A fBokS jK
nwohek L cb'ohvk d/ ;N'o s/ r'o/ jwbkto B/
nwohek L cb'ohvk d/ ;N'o s/ r'o/ jwbkto B/
nwohek L cb'ohvk d/ ;N'o s/ r'o/ jwbkto B/
fe s[jkB{z Skwb BjhA ehsk ik fojk
j?. go fit/A s[;hA ikDd/ j', n;hA s[jkv/
ehsh r'bhpkoh, fszB b'eK dh w"s bJh yVQ/ j'tKr/. n;hA fJj :ehBh
ehsh r'bhpkoh, fszB b'eK dh w"s
ehsh r'bhpkoh, fszB b'eK dh w"s
ehsh r'bhpkoh, fszB b'eK dh w"s
ehsh r'bhpkoh, fszB b'eK dh w"s
pDkT[Dk ikoh oZyKr/ fe d[Bhnk :{eq/
B d/ Bkb T[;/ soQK yVQh j? fit/A e?B/vk
yVQk j?. w?A ibdh jh s[jkv/ Bkb d[pkok
rZb eoB dh T[whd eodk jK.' d'tK
B/sktK ftukb/ fJj rZbpks thotko
B{z j'Jh. No{v' dh fJj fNZgDh Gkos d/
ftd/S wzsoh n?; i?Szeo d/ fJ; y[bk;/
d/ itkp ftZu nkJh j? fe B"A j'o d/SK
B{z fBrokB ti'A ;Zdk fdZsk frnk j?.
go fJ; ftZu e'Jh :{eq/B BjhA j?.
fJ; bJh :{eq/B B{z BjhA p[bkfJnk
fJ; bJh :{eq/B B{z BjhA p[bkfJnk
fJ; bJh :{eq/B B{z BjhA p[bkfJnk
fJ; bJh :{eq/B B{z BjhA p[bkfJnk
fJ; bJh :{eq/B B{z BjhA p[bkfJnk
ih-20 bJh :{eq/B B{z ;Zdk BjhA
fdZsk frnk j?, go fco th eJh d/SK
B/ z/b/A;eh B{z nkgDk ;woEB fdZsk
j?. jkbKfe ftd/S wzsoh B/ Gkos d/
c?;b/ dk pukn ehsk j?. T[BQK fejk
i?e;Bftb/ (fpT{o') nwohek d/ cb'ohvk ;{p/ d/ i?e;Bftb/ ;N'o 'u fJe r'o/
fe ih-20 w[Zy s"o 's/ nkofEe wzu j?.
ftnesh B/ fszB r?o r'o/ b'eK B{z r'bh wko e/ esb eoB s'A pknd y[de[Sh eo
fJj MrfVnK B{z ;[bMkT[D dk wzu BjhA
bJh. ;EkBe S?foc B/ jwb/ B{z @B;btkdh s"o 's/ gq/fos@ dZf;nk j?. S?foc Nhe/
j?. Gkos d/ ih-20 S/ogk nfwskG
tkNo; B/ fJZe gq?; ekBcoz; ftZu fejk fe šjwbkto ftnesh B{z r?o r'o/ b'eK
eKs B/ :{eq/B B{z :[ZX 's/ ;zw/bB d"okB
s'A Bcos ;h. fJ; rZb dk e'Jh ;p{s BjhA j? fe jwbkto fe;/ tZv/ ;w{j dk
nkofEe ns/ ftek; d/ w[ZfdnK B{z
fjZ;k ;h.@
soihj d/D 's/ Gkos d/ c'e; B{z j'o
tkNo; B/ dZf;nk fe jwbkto B/ vkbo iBob ;N'o 's/ jwbk eoB bJh
wzp{s ehsk. jkbKfe fJ; ;G d/
fJZe j?AvrB ns/ fJZe J/nko-15 noX-nkN'w?fNe okJhcb dh tos'A ehsh.
pkti{d No{v' dk fJj Go';k :{eq/B B{z
r'bhpkoh n?vtov tkNo; :{Bhtof;Nh B/V/ vkbo iBob ftZu j'Jh. n?vtov
bJh tZvh T[whd j?.
tkNo; :{Bhtof;Nh fJfsjk;e s"o 's/ r?o r'o/ b'eK dh :{Bhtof;Nh j?. jwbkto
pzrbkd/ d/ ghn?w fjZ;k b?Dr/ d/ ghn?w fjZ;k b?Dr/
pzrbkd/ d/ ghn?w fjZ;k b?Dr/
pzrbkd/
pzrbkd/S d/ ghn?w fjZ;k b?Dr/
pzrbkd/ d/ ghn?w fjZ;k b?Dr/
B/ fJZe gZso SZfvnk, fi; Bkb iKueosktK B{z ftStk; j' frnk fe T[;B/
pzrbkd/S ih-20 dk w?Apo BjhA j?
i?e;Bftb/ ftZu fJZe thvhU r/w w[ekpb/ d"okB fJZe j'o pzd{eXkoh d[nkok
go gqXkB wzsoh S/y j;hBk Gkos d/
ehs/ jwb/ d/ gzi ;kb g{o/ j'D w"e/ r'bhpkoh ehsh ;h. T[; jwb/ ftu th
;Zd/ 's/ fJ; 'u Skwb j't/rh. fJj ;zw/
pzd{eXkoh B/ d' b'eK B{z wkoB s'A pknd y[d B{z r'bh wko bJh ;h.
UNktk (fpT{o') Gkos ftZu nrb/ j'Jh fJZe N?bhc'B rZbpks ftZu No{v'
bB 9-10 ;szpo B{z j't/rk. Gkos ftZu
S?foc tkNo; B/ dZf;nk fe jwbkto r[nKYh eb/ ekT[ANh s'A nkfJnk ;h
wjhB/ BthA fdZbh ftZu ih-20 ;zw/ B/ fJj :ehBh pDkT[D dk tkndk
pzrbkd/S d/ d{sxo dh soc'A fejk
ns/ T[; B/ jwb/ s'A e[M ;wK gfjbK nkgD/ fgsk B{z nkgDk ezfgT{No u?Ze eoB
bB j'D ik fojk j?. fJ; ftZu e?B/vk ehsk fe eht dhnK fuzsktK tZb
frnk fe ghHn?Zw w'dh ns/ S/y j;hBk
bJh fejk ;h. jwbkto d/ fgsk B{z ezfgT{No 's/ e[M b/y fwb/ ns/ gfotko B/
d/ gqXkB wzsoh i;fNB No{v' th Skwb fXnkB fdZsk ikt/rk. o{; th ih-20
ftukb/ d[tZbh rZbpks dh T[whd j?.
g[b; B{z ;{fus ehsk, go r'bhpkoh S[o{ j' u[Zeh ;h. jwb/ B/ r?o r'o/ nwohehnK
j'Dr/. T[BQK B/ ih-20 'u Skwb j'D dk w?Apo j? go okSNogsh g[fsB B/ fJ;
fJ; ;zw/bB ftu nwoheh okSNogsh
B{z fBSkBk pDkT[D tkb/ fgSb/ jwfbnK dhnK d[yd :kdK B{z skzk eo fdZsk j?
dh g[SNh ehsh j?. go fJ; d"okB :{eq/ rZb dh g[SNh ehsh j? fe T[j fJ;
i'n pkJhv/B, uhBh okSNogsh Sh
ns/ fJ; Bkb GkJhuko/ ftZu vo g?dk j'D dk ydSk j?. fJ; s'A gfjbK 2022
B B{z Skwb Bk eoB 's/ T[jBK B/ fBokSk ftu Skwb BjhA j'Dr/.
fiBfgzr ns/ coK; d/ okSNogsh
ftZu fBT{:koe d/ pc/b' ftZu fJZe r'o/ jwbkto B/ r?o r'o/ b'eK B{z fBSkBk
fJ; rZb s/ iskJh fBoks/ iskJh fBok
fJ; rZb 's/ iskJh fBokSk kk k
gqrN ehsh. :{eq/B d/ okSNogsh fJ; rZb s/ iskJh fBok k
fJ; rZb s/ iskJh fBok
fJ; rZb
fJw?B[nb w?eo'B ;w/s j'o w?Apo d/SK
pDkT[Ad/ j'J/ fJZe jwb/ ftZu 10 b'eK dk esb eo fdZsk ;h.
tbkdhwho z/b/A;eh Bkb jkb jh ftZu e?B/vhnB ghHn?Zw B/ fejk fe 'w?A
d/ B/sk Skwb j'Dr/.


37
37
37 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
n"os d/ fdwkr
n"os d/ fdwkr 'u fwfbnk 8 ;?ANhwhNou fwfbnk 8 ;?ANhwhNo
n"os d/ fdwkr u fwfbnk 8 ;?ANhwhNo
n"os d/ fdwkr
owBke! ;jh Yzr Bkb fjikp Bk gkT[D s/
owBke! ;jh Yzr Bkb fjikp Bk gkT[D s/
SowBke! ;jh Yzr Bkb fjikp Bk gkT[D s/owBke! ;jh Yzr Bkb fjikp Bk gkT[D s/ n"os d/ fdwkr u fwfbnk 8 ;?ANhwhNou fwfbnk 8 ;?ANhwhNo
owBke! ;jh Yzr Bkb fjikp Bk gkT[D s/
zdk ehVk, vkeNo th j?okB
zdk ehVk, vkeNo th j?okB
zdk ehVk, vkeNo th j?okB
f f f f fzzdk ehVk, vkeNo th j?okBzdk ehVk, vkeNo th j?okB
nfXnkge B/ eZN/ 14 e[VhnK d/ tkb
nfXnkge B/ eZN/ 14 e[VhnK d/ tkb
nfXnkge B/ eZN/ 14 e[VhnK d/ tkb
nfXnkge B/ eZN/ 14 e[VhnK d/ tkb
nfXnkge B/ eZN/ 14 e[VhnK d/ tkb
th w[nkch wzrh. ;e{b d/ w[Zy
nfXnkgek B/ dZf;nk fe ;e{b ftZu
fjikp gkT[Dk bkzwh BjhA j? go
ftfdnkoEDK B{z fjikp d/ j/mK
gfjBh iKdh e?g gfjBD dh ;bkj
fdZsh iKdh j? sK i' T[j ;kc-
;[EohnK fd;D. ;e{b B/ g{oh xNBk
bJh w[nkch wzr bJh j?. fJ; d/ Bkb
jh ghVs ftfdnkoEDK dh
ekT{A;fbzr th ehsh ikt/rh sK i'
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ fBT{ ;kT{E t/bz dh ofjD tkbh 64 ;kbk
T[j fJ; xNBk s'A wkBf;e s"o 's/
n"os d/ fdwkr 'u 8 ;?ANhwhNo bzpk fzzdk ehVk gkfJnk frnk j?. fJZe ;kb s'A
T[Go ;eD.
tZX ;w/A sZe, n"os B{z fYZv ftZu dod, d;s ns/ fvgo?SB tor/ bZSDK dk
vo?Z; e'v dk fjZ;k j? fjikp
vo?Z; e'v dk fjZ;k j? fjikp
vo?Z; e'v dk fjZ;k j? fjikp
vo?Z; e'v dk fjZ;k j? fjikp
vo?Z; e'v dk fjZ;k j? fjikp
;kjwDk eoBk fgnk. fBT{o';oiB vkH joh fgqnk pKvh B/ n?ZwHnkoHnkJhH ;e?B
dZ; d/JhJ/ fe fJzv'B/Shnk ftZu
s'A pknd ehVk (goihth okT[Avtkow) gkfJnk ns/ vkL ;zi/ ;/BkBkfJe Bkb
fJ;bkw ;G s'A tZvk Xow j? ns/
;zgoe ehsk.
T[ZE/ ;w/A d/ Bkb o{Vhtkd tXdk ik
vkH ;/BkBkfJe/ B/ fejk, @fBT{o';oiB fB:fws s"o 's/ fdwkr dh bkr
fojk j?. fJjh ekoB j? fe w[;fbw
Bkb BfiZmd/ jB, go fJj eohno dh gfjbh y'i j?. fe;/ B{z th fJ;dh T[whd
pj[bsk tkb/ fJbkfenK d/ ;e{bK
BjhA ;h.@ ehV/ dh gSkD eoB ftZu n;cb ofjD s'A pknd, Nhw B/ fJ; B{z fJZe
iekosk (fpT{o') fjikp ;jh Yzr d/ g{oph iktk Nkg{ d/ bkw'ArB Sfjo ftZu ftfdnkoEDK d/ vo?Z; e'v ftZu
SShq" ftfrnkBh e'b G/fink fi;B/ fejk fe fJj Uchvk;efo; o"poN;h j?. fJ;
Bkb Bk gfjBD ekoB fJe nfXnkge dh j?. fJZE'A d/ fJZe ;oekoh ;e{b ftZu fjikp B{z bkzwh eo fdZsk frnk j?.
fe;w dk (okT[Avtkow) ehVk, nkw s"o 's/ niroK ftZu gkfJnk iKdk j?, fJj
tZb'A ftfdnkoEDK B{z nZXk rzik fJZe nfXnkge B/ f;oc fJ; rZb 's/ yk; rZb fJj j? fe fJj fB:w ;ko/
wB[ZyK ftZu goihth dk gfjbk e/; j?. n?wofizr fJBc?efNn; ioBb d/ nB[;ko,
pDkT[D dk j?okB eoB tkbk wkwbk 14 e[VhnK B{z nZX rzik eo fdZsk XowK dhnK ftfdnkoEDK 's/ bkr{
n"os mhe j' ojh j? ns/ fB:ws s"o 's/ fBrokBh ehsh ik ojh j?. ;/BkBkfJe/
;kjwD/ nkfJnk j?. xNBk fJzv'B/Shnk feT[Afe T[BQK B/ ;jh Yzr Bkb fjikp j?. whvhnk fog'oNK w[skpe ;kb
B/ d[jokfJnk fe @Uchvk;eoh; dh bkr b'eK ftZu BjhA c?bdh j? ns/ okjs
dh j?. fJ; xNBk B{z b? e/ fJzv'B/Shnk BjhA gkfJnk j'fJnk ;h. whvhnk 2021 'u th fJzv'B/Shnk 'u
dh rZb fJj th j? fe fJj e'Jh wjkwkoh dk ekoB BjhA pD/rk.
'u py/Vk j' frnk j? ns/ fJ; xNBk fog'oNK w[skpe ghVs e[VhnK B/ nfijhnK eJh xNBktK ;kjwD/
n"os B{z fJj fpwkoh fet/A bZrh<
n"os B{z fJj fpwkoh fet/A bZrh<
n"os B{z fJj fpwkoh fet/A bZrh<
n"os B{z fJj fpwkoh fet/A bZrh<
n"os B{z fJj fpwkoh fet/A bZrh<
B{z Xkofwe n;fjDShbsk Bkb i'fVnk fjikp d/ j/mK gkJh ikD tkbh e?g nkJhnK ;B, fiZE/ ftfdnkoEDK B{z
wohz n"os fJZe Mhb y/so d/ B/V/ ofjzdh j? fiZE/ ekog/N niro ofjzd/ jB.
ik fojk j?. fJ; d/ Bkb jh jzrkw/ s'A BjhA gkJh j'Jh ;h, fi; ekoB T[BQK d/ fjikp Bk gfjBD iK mhe Yzr Bkb
;/BkBkfJe/ B/ fejk fe ;Zg d/ f;ZX/ ;zgoe ftZu Bk j'D d/ pkti{d, T[j ykDk
pknd d'Sh nfXnkge B{z B"eoh s'A jNk tkb fd; d/ oj/ ;B. fJ; rZb s'A Bkokz Bk gfjBD 's/ ;zk fdZsh rJh ;h.
gekT[D bJh ne;o Mhb d/ nkb/ d[nkb/ s'A tohrb ;kr ;w/s d/;h xkj
fdZsk frnk j? ns/ ;e{b dh soc'A j' e/ nfXnkge B/ fJj edw u[Zfenk. fJzv'B/Shnk ftZu S/ tZv/ XowK B{z
fJeZmh eodh ;h. T[; d/ e/; ftZu Skwb vkeNoK ns/ ftfrnkBhnK dk nB[wkB
gfotkoK B/ ehsk ;ys fto'X
ghVs e[Vhnk d/ gfotko tkfbnK s'A gfotkoK B/ ehsk ;ys fto'X wzBD tkb/ b'e ofjzd/ jB, fJ; bJh
gfotkoK B/ ehsk ;ys fto'X
gfotkoK B/ ehsk ;ys fto'X
gfotkoK B/ ehsk ;ys fto'X
j? fe fJZe niro B/ g?ok;kJhN (ehV/) B{z nkgD/ wb okjhA xkj ftZu ;[ZN fdZsk
w[nkch th wzrh rJh j?. xNBk s'A pknd id'A py/Vk j'fJnk fJzv'B/Shnk ftZu nfijhnK xNBktK
j't/rk. T[j wzBd/ jB fe ;zGt s"o 's/ d/;h xkj B{z S{jD ns/ nzv/ B{z G'iB iK
nfXnkge j'fJnk Bkokz sK ;e{b B/ d'Sh nfXnkge B{z w[nZsb Xkofwe n;fjDShbsk tXD tZb
nfXnkge j'fJnk Bkok
nfXnkge j'fJnk Bkok
nfXnkge j'fJnk Bkok
nfXnkge j'fJnk Bkok
o;'Jh d/ GKfvnK ftZu spdhb eoB, iK ;kr ykD Bkb wohz goihth Bkb
ypoK w[skpe xNBk fJzv'B/Shnk eo fdZsk. Bkb jh ghVs gfotkoK s'A fJSkok eo ojhnK jB.
;zeofws j' ;edk j?.
o{; dh okiXkBh wk;e' s/ vo'B jwbk, fszB'A
o{; dh okiXkBh wk;e' s/ vo'B jwbk, fszB'A
o{; dh okiXkBh wk;e' s/ vo'B jwbk, fszB'A
o{; dh okiXkBh wk;e' s/ vo'B jwbk, fszB'A
o{; dh okiXkBh wk;e' s/ vo'B jwbk, fszB'A
jtkJh nZv/ pzd, tXkJh rJh ;[oZfynk
jtkJh nZv/ pzd, tXkJh rJh ;[oZfynk
jtkJh nZv/ pzd, tXkJh rJh ;[oZfynk
jtkJh nZv/ pzd, tXkJh rJh ;[oZfynk
jtkJh nZv/ pzd, tXkJh rJh ;[oZfynk



wk;e' (fpT{o') o{; dh okiXkBh wk;e' 'u vo'B jwbk j'fJnk. o{;h ;oekoh whvhnk w[skpe fJ;
jwb/ s'A pknd okiXkBh wk;e' d/ fszB'A tZv/ jtkJh nZfvnK dk ;zukbB n;EkJh s"o 's/ o'e fdZsk
frnk j?. o{; B/ jwb/ bJh :{eq/B B{z fzzw/tko mfjokfJnk j?.
o{; d/ oZfynk wzsokb/ ns/ wk;e' d/ w/no ;or/Jh ;'p:kfBB B/ fejk fe wk;e' y/so d/ fJ;sok
fzbQ/ ftZu fJe vo'B B{z v/r fdZsk frnk, i' fe o?Zv ;e[nkfJo s'A brGr 50 feb'whNo gZSw ftZu
j?. ;'p:kfBB B/ fJe N?bhrqkw g';N ftZu fejk fe fe;/ soQK d/ ikBh B[e;kB dh e'Jh s[ozs fog'oN
BjhA j?. o{; dh oki J/iz;h sk; d/ nB[;ko, S/o/w/Nhn?t', v'w'vhv't', ns/ tB[e't' jtkJh nZfvnK B/
SBhtko ;t/o/ fJe xzN/ s'A tZX ;w/A bJh ;kohnK T[vkDK B{z w[nZsb eo fdZsk.
o{;h N?bhrqkw u?BbK B/ thvhU g';N ehs/, fiBQK 'u'A e[M ;gZSN s"o 's/ xo/b{ ;[oZfynk e?wfonK
okjhA dkntk ehsk frnk fe o{;h jtkJh oZfynk B/ vo'B B{z r'bh wko e/ v/rfdZsk j?. fJe thvhU
ftZu xo d/ pkjo fJe eko yVQh fdykJh d/ ojh j?, fi; dk nbkow e[M ;fezNK pknd tZiDk S[o{ j'
iKdk j?, id'A d{o'A 2 XwkfenK dh T[Zuh nktkz ;[DkJh fdzdh j?. T[;/ fdB o{; d/ oZfynk wzsokb/ B/
jwb/ bJh :{eq/B B{z fzzw/tko mfjokfJnk. SBhtko ;t/o sZe :{eq/Bh nfXekohnK B/ fJj BjhA dZf;nk
;h fe eht dh e'Jh Sw{bhns ;h iK BjhA.


38
38
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
38 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
ejkDh
G{nk
G{nk
G{nk
G{nk
G{nk
fBowb f;zx ezXkbth
pbeko B/ ;t/o/ S/ ti/ fdZbh frn?, ;e/ Gok B{z nZy pDtkT[D bJh eotkT[D dh skehd ehsh.pbeko d/ xZfgnk th ;h fJjB{z.@ gou{B d'jK 'u jh tgko ubd?
bJhibzXo'A rZvh cVBh ;h s/ T[j S/ d[nkBh BjhA fdsh,@ fJzBk efj e/ T[j jZE'A g?;/ cV e/ ihsk e[o;h s'A fJT[A šfejVh 'G{nk' UJ/, Bkb/ T[jdk fJjdk.j[D sK Sokp,chw d/ Bkb Bkb
sh S/sh nkgDk nN?uh e/; fsnko j'o th o[nK;k fijk j' frnk.pbeko T[Zfmnk fit/A g?o 's/ fpZS{ bV frnk fpZb, p[MkosK Bk gk rZb dZ;g{oh<@ e?wheb BS/ th t/udh n?. T[Xko yksk
eo fojk ;h fe pkjo dk r/N yVfenk. fejVk jkShJ/ 's/ XZe/ rJ/ S'N/ fe;kBK j't/. pbeko B/ pE/ok fejk fe T[j ukj pbeko B/ S'N/ Gok B{z fwZmh fijh vKN th ubd?.T[Xko T[rokj[D bJh fJ; B/
T[; B/ ik e/ r/N y'fbQnk sK nZr/ y/;h dh jkbs s'A nBikD ;h. ihsk th gh e/ ikt/ go T[j Bk o[fenk s/ n"j fdsh. d' e[ pkT{A;o fij/ th oZy/ j'J/ n?. fgzv
dh p[Zeb wkoh yVezfBnK dk ihsk T[jBK 'u'A fJe ;h.d[nkp/ 'u gfjbK jh frnk n"j frnk. pbeko B/ xo ftu šGk ih, nkgD/ Bkb d/ fgzv 'G{nk' dh e[Vh j'D eo e/ j[D b'eK B/ fJjdk
yVQk ;h.Gkt/A fe pkjo x[;-w[;k fijk zwhBK E'VQhnK ;B s/ fco ghVQh do fe;/Bkb th fJjBK g?f;nK dh rZb Sokp dk s/ j'o BfSnK dk Xzdk BK Jh 'G{nk' oZy fdZs?, j[D ;ko/ fJbke/
;h go pbeko B/ T[; B{z gSkD jh ghVQh tzv j'D Bkb zwhB eBkbK, Bk ehshsK fe ihs/ dk godk pfDnk ubkT[Adh n? pV/ XVZb/ Bkb,@ T[; B/ 'ub'e fJjB{z 'G{nk' eo e/ Jh ikDd/
fbnk. pugB s'A jh ihs/ e/ NZpo dh wofbnK sZe nk rJh ;h. otQ/, Gkt/A fe T[; dh pz[or wksk B/ dZf;nk. n?,@ S'N/ B/ 'G{nk' dh iBw-e[zvbh
fJj nZb T[j ;[Ddk nkfJnk ;h go šfezB/ g?;/ brd/ nk Ugo/SB 's/ ikBD dh e'fSS go T[j dV tZN pbeko B/ T[; B{z ftu'A jh N'efdnK y'bQ fdsh.Gkt/A pbeko B{z fGqSNkukoh
fgzv ftu fe;/ B{z th gsk BjhA ;h fe <@ pbeko B/ g[ZfSnk. frnk. T[j ihs/ dh rohph dk godk g[ZfSnk,š UJ/, go fJj sK dZ; fJj f;;Nw dk g{ok frnkB ;h go c/o th
fJj nZb T[; NZpo dh fet/A s/ ed'A š vkeNo efjzdk ;h fe d;e[ oZyDk ukj[zdk ;h. tkg; fJzrb?Av nk 'G{nk' j? e"D s/ fJj fpZb dk eh uZeo T[; B/ Gok nkgD/ B{z ;tkb gk fdsk,
gJh ;h.j' ;ed? fe;/ g[okD/ pz[or B{z jiko bZr iKd?,@ ihs/ B/ pbeko tb e/ fJe fdB pbeko B/ fgzv c{B ehsk n?<@ šgo S'N/, g[b; Bh cVdh J/jB{z<@
gsk j't/ go J/Bk g[okDk pz[or fgzv d/y/ fpBK jh itkp fdsk, SkfJd sK T[jdk S'Nk Gok fBj'o/ Bkb efjD šGk ih nkgD/ Bkb d/ fgzv dh š Gk ih, s[;hA th G'bhnK rZbK
ftu j[D j? jh BjhA ;h e'Jhi' dZ; Sofwzdrh wfj;{; eo fojk ;h. bZrk, šGk ih s[;hA s/ BjhA ;kB{z 'pkjob/ xo' tkfbnK dh fJe e[Vh eod/ U, g[b; d/ nShotkd Bkb Jh
;edk. pbeko B{z T[; dh Sqhwsh B/ fJe dZf;nk go ;kB{z gsk bZr frn? ihs/ j[zdh ;h pj[s bVkeh, ;e{b 'u w[zfvnK sK 'G{nk' dk Xzdk ubd?, j[D sK i/
y?o, pbeko B/ T[; B{z nzdo fb;N fdsh j'Jh ;h e[M uhzK tkbh rZb dk,@ pbeko j?okB ;h fe B{z th e[ZN ;[ZNdh j[zdh ;h.d' wk;No th 'G{nk' fJ; Xzd/ B{z pzd th eoBk ukj/
bzxkfJnk s/ p?me ftu b? frnk.T[;B{z fbnkT[D bJh s/ fJj th j[ew ehsk T[; B/ sK fJ; pko/ fe;/ Bkb th rZb e[ZN/ ;h J/jB/.;e{b tkfbnK B/ BK eZN sK th BjhA eo ;edh.@
fpmk e/ T[jnkg o;'Jh ftu ukj dk j'fJnk ;h fe fJj uhzK T[j fdZbh s'A BjhA ;h ehsh, fco T[; d/ xo tkfbnK 'sk ;h J/jdk fco.fgzv 'u jo fe;/ Bkb šfeT[A<@ pbeko B/ ikDfdnK
efjD ubk frnk. ihs/ B/ pj[s jh yohd e/ fbnkt/.Gkt/A fe fJj B{z fet/A gsk bZr frnk< zo{o ihs/ B/ nkYk bkJh oZydh.xo fdnK B/ d[yh j'fJnK th g[ZS fbnk.
w;'f;nk fijk w{zj pDkfJnk j'fJnk ;kwkB gzikp d/ fe;/ Sfjo'A th fwb nkg jh fe;/ Bkb p[Zeb 'u r[V GzfBnK j' e/ fco J/jdk ftnkj eo 'sk s/ fJj šfijBK d/ 'wjhfBnK' 's/ bZs
;h. pbeko d/ g[ZSD 's/ T[j efjD ;edk ;h go xo tkbh dk j[ew sK j'D? s/ rZb nZr/ fBeb rJh j't/rh. ;j[fonK dh e[ZN-wko eo e/ tkg; nk tZiDh n? T[j pzd eoB fdzd/ n? j[D,@
bZrk, šeh dZ;K tb?shnk, ;Zih nZy fco Skjh c[owkB tork j[zd?! T[; B/ S'Nk p'fbnk, š Bkb/ Gk ih, ihs/ rJh s/ fJjB/ fgzv 'u jh o{Vh wkoek S'N/ dk jk;k N?bhc{B 's/ yDfenk.
itkp d/Jh iKdh n?, vkeNo efjzd? fdZbhUA yohdkoh eoB bJh fijVh B/ nZy e'Jh BjhA pDtkJh, T[jB/ sK Sokp s/ chw dk Xzdk S[o{ eo šgo ihs/ dh nZy dk eh pfDnk<@
go/SB eokT[Dk g?D?.d' e[ wQhB/ j'J/ tZvk oew nbZr oZyh j'Jh ;h, T[; 'u'A d; 'G{nk' dk fpZb skfon? s[jkv/ g?f;nK fbnk.BSJhfJjd/ nZv/ 's/ nkT[Ad/ n?, pbeko B/ g[ZfSnk.
GkJh eB/vk s'A nkfJnk ;h.w?A T[jB{z jzko dh dZEh eZY e/ ihs/ B{z Bkb, fJjd/ nZv/ 's/ BSk-gZsk eodk e'Jh thjK dh, e'Jh shjK dh ghAd?.chw š j[D T[j fe;/ j'o n?ZBH nkoH
dZf;nk th ;h go T[jB/ Bh pKj cVh cVkT[AfdnK T[jB/ j";bk fdsk s/ nZy ;h T[Xko yks/. fJe fdB G[nk d/ dh r'bh th tZyo/ tZyo/ o/N dh fwb nkJhH B{z T[vhedk,@ S'Nk r[ZMh Ne'o
w/oh, r[od[nko/ B{z sK gzikj jiko d/ dk fJbki fe;/ uzr/ fij/ vkeNo s'A 'pzfdnK' g?;/ Bk d/D ekoB x{fonk iKdh n? s/ Bkb/ G[Zeh dh g[Vh th. E'e wko frnk.



Gkos Bkb ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z tXktk,
;s/Ado i?B B/ i/b Gkos Bkb ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z tXktk,
;s/Ado i?B B/ i/b u ;ftfwzr g{b dh ehshu ;ftfwzr g{b dh ehsh
Gkos Bkb ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z tXktk,
Gkos Bkb ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z tXktk,
Gkos Bkb ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z tXktk,
;s/Ado i?B B/ i/b
;s/Ado i?B B/ i/b u ;ftfwzr g{b dh ehsh
;s/Ado i?B B/ i/b 'u ;ftfwzr g{b dh ehshu ;ftfwzr g{b dh ehsh
wzr, w?vheb nzfsqw wkBs tXhwkBs tXh
wzr, w?vheb nzfsqw skJhtkB u gfjb/ fjzd{ wzdo dk T[dxkNBu gfjb/ fjzd{ wzdo dk T[dxkNB
wzr, w?vheb nzfsqw
wzr, w?vheb nzfsqw zwkBs tXhwkBs tXh
wzr, w?vheb nzfsqw wkBs tXh
skJhtkB
skJhtkB u gfjb/ fjzd{ wzdo dk T[dxkNB
u gfjb/ fjzd{ wzdo dk T[dxkNB
skJhtkB
skJhtkB 'u gfjb/ fjzd{ wzdo dk T[dxkNB
wzdo pko/ pj[s ;ekokswe okJ/ gqrN
ehsh. T[BQK fejk fe fJj Bk f;oc
skJhtkB ftZu ofj oj/ GkoshnK bJh
;r'A skJhtkB d/ BkrfoeK bJh th
wjZstg{oB j?. T[BQK fejk fe fJj wzdo
do;kT[Adk j? fe skJhtkB d/ b'e th
fJ; dh wjZssk B{z ikDd/ jB.
T[BQK fejk fe Gkos-skJhtkB
;ZfGnkukoe ;pzXK ftZu fJj
fJfsjk;e gb j?. skJhtkB ftZu f;oc
Gkosh jh BjhA, ;r'A skJhtkBh d';s
th fJ; dh b'V B{z ;wMd/ jB. T[BQK
nk; gqrNkJh fe fJj wzdo S[G ;kps
j't/rk ns/ skJhtkB ftZu SKsh ns/
y[Sjkbh fbnkt/rk. wzdo dk
T[dxkNB e{NBhse :sBK dk ft;Eko
eoB dh fgZmG{wh ftZu nkfJnk j?.
skJhtkB B/ jkb jh ftZu w[zpJh ftZu
skJhg/ nkofEe ns/ ;ZfGnkukoe e/
Ado ;Ekgs eoB dh :'iBk dk y[bk;k
ehsk j?. fJ; e/Ado okjhA d'tK d/SK
ftukb/ nkdkB-gqdkB ns/ ;fj:'r B{z
T[sSkfjs ehsk ikt/rk.
fJj wzdo Bk f;oc fJZe
BthA fdZbh (fpT{o') nkw nkdwh gkoNh d/ B/sk ns/ fdZbh d/ ;kpek wzsoh nfXnksfwe fuzBQ j?, ;r'A skJhtkB
;s/Ado i?B dh nzfsqw w?vheb zwkBs ftu tkXk eoB dk fto'X eod/ j'J/ ns/ Gkos ftueko tX oj/ nkofEe
JhHvhH B/ dkntk ehsk fe T[j i/b d/ nzdo ;thfwzr g{b dh wzr eo oj/ jB. skJhg/ (fpT{o') skJhtkB dh f;zx nkohnk B{z fdZsk ik fojk j?. ;fj:'r B{z th do;kT[Adk j?. Gkos ns/
skJhtkBh b'e th wzdo ftZu
skJhtkBh b'e th wzdo ftZu
skJhtkBh b'e th wzdo ftZu
skJhtkBh b'e th wzdo ftZu
;s/Ado i?B wBh bKvfozr wkwb/ 'u 2022 s'A JhHvhH dh fjok;s ftu jB. okiXkBh skJhg/ ftZu phs/ fdBhA fJZe skJhtkBh b'e th wzdo ftZu skJhtkB ftueko d[tZbk tgko s/zh
fJj wkwbk ;[gohw e'oN d/ ;kjwD/ T[d'A nkfJnk id'A ;s/Ado i?B d/ tehb fjzd{ wzdo dk T[dxkNB ehsk frnk. skJhtkB 'u ofjD tkbh Gkosh Bkb tX fojk j?. seBkb'ih, w?vheb
nfGS/e wB{ f;zxth B/ vkeNoh ;bkj dk jtkbk fdzd/ j'J/ ndkbs B{z T[BQK dh wzdo B{z skJhtkB ns/ Gkos dofwnkB Bkrfoe ;Bk jkSwh B/ wzdo y[ZbQD 's/ ;kz'-;kwkB ns/ nkN'w'pkJhb ;w/s
nzfsqw zwkBs tXkT[D dh nghb ehsh. f;zxth B/ fejk fe 'nkg' B/sk ohVQ dh ;ZfGnkukoe ;pzXK B{z v{zxk eoB tZb y[Sh dk fJzjko ehsk. T[BQK fejk fe eJh y/soK ftZu 1H5 fpbhnB vkbo
jZvh d/ nkgq/SB s'A pknd sebhc 'u jB. JhH vhH dh nrtkJh eod/ j'J/ tXhe fJZe tZvk edw dZf;nk ik fojk j?. fJ; wzdo dh ;EkgBk Gkos ftZu Gkosh d/ fBt/S Bkb d[tZb/ tgkoe ;pzX
;kfb;No iBob n?Z;H thH oki{ B/ fejk fe i?B dh vkeNoh ;bkj T[BQK dh skJhtkB d/ fJ; fJeb"s/ fjzd{ wzdo GkJhuko/ d/ Bkb ;[fjod ;pzXK B{z BthnK T[ukJhnK 's/ gj[zuD bJh
nzfsqw zwkBs tXkT[D bJh ekch BjhA j?. T[j i/b ftu ;thfwzr g{b ukj[zd/ dk BK ';pek wzdo' oZfynk frnk j?. T[sSkfjs eoB bJh skJhtkB dh fsnko jB. ';pek wzdo' skJhtkB dk
jB, jo e'Jh fJ; dk youk ;fj BjhA ;edk. fJj d'tK d/SK dofwnkB b'eK s'A b'eK v{zxh tuBpZXsk B{z o/yKfes eodh j?. gfjbk wzdo wzfBnk iKdk j? fiZE/
J/wz tZb'A i?B dh ;[szso iKu 's/ z'o fdzd/ j'J/ oki{ B/ fejk fe i/ b'V gJh d/ ;pzXK ftZu wzp{sh dk fJZe wzdo dk T[dxkNB Gkos-skJhtkB Gkosh GkJhukok fJeZmk j' ;edk j?.
sK T[j i?B B{z fczhUE?o/gh bJh ;ftfwzr g{b b? e/ ik ;ed/ jB. fJ; 's/ fNZgDh wjZstg{oB whb gZEo j?. fJ; gqkgsh ;pzXK dh ;ZfGnkukoe ejkDh ftZu jkbKfe fJZE/ gfjbK jh fJZe 'fJ;e'B
eofdnK ndkbs B/ fejk fe i/eo T[j fczhUE?o/gh eotkT[Ad/ jB sK s[;hA dk f;jok d' djkfenK s'A skJhtkB fJZe fJfsjk;e gb j?. skJhtkB ftZu wzdo' ns/ fJZe GrtkB rD/S wzdo
c'N'nK fyZu e/ S/no eo'r/. fJ; s'A pknd ;[gohw e'oN tZb'A ;s/Ado i?B dh ftZu t;/ Gkosh gqtk;h ns/ fJZe nkJhnkJhNh-fJzvhnBz dh ;z;Ekge ;h, i' fe EkJh b'eK ftZu tX/o/ gqf;ZX
w?vheb nzfsqw zwkBs B{z tXkT[D bJh ;fjwsh fdZsh rJh. wSj{o Gkosh o?;N'o?AN d/ wkbe n?Avh vkL fgqnk bkbtkBh go;t/Bh B/ fJ; wzfBnk iKdk j?.


39
39
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
39 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323

wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..

766 r[owfs wkoszv nB[;ko, gfV tkd[ tykDfj f;fo wko/ cf;nk j'fJnk nzso nksw/ T[j pj[s EK, fe;/ j'o e[EK s/ ik fNedk j?. iKd/ jB ns/ fJj ;ko/ mrDh wkfJnk
šo[gJ/ g?;/ dk fsnkr wkfJnk BjhA, iwekbk .. d[Zy ;fjzdk ofjzdk j?, T[; d/ rb ftZu Grs oftdk; ih nkyd/ jB fe d/ jZEhA mZr/ iKd/ jB go ro{ B/ w?AB{z
no Bk jh fJ; dk fsnkr eoe/ ss[ B uhBfj pzBfj gzv gokbk nkswe w"s dk ckjk fgnk ofjzdk j?, ;z;ko dh fJj y/v fJZe wkfJnk tk;s/ wkfJnk d/ gqGkt s'A puk fbnk j?l
wkfJnk dk fsnkrh j' ;edk j?.@ ..¢.. nkswe w"s T[; B{z ;dk d[yh oZydh j?. jh j?. w/oh gqhs sK wkfJnk d/ EK fJ; ý ;fsr[o gq;kfd ½
r[o{ nwo dk; ;kfjp wkfJnk d/ wBw[y nfrnkfB e[wkofr gkJ/ .. go, j/ GkJh ! nkswe w"s r[o{ d/ y/v d/ pDkT[D tkb/ gqwkswk Bkb bZr okr[ nk;k xo[ ¢ wjbk Ø
bSD dZ;d/ j'J/ T[gd/S eod/ jB fel jfo Bkw[ fp;kfonk pj[ eow ;Bw[y ofjD tkb/ wB[Zy d/ B/V/ BjhA rJh j?. fJ; soQK w?A nkgD/ ihtB d/ fifB bkJh gqhfs ;'Jh fcfo
IH wkfJnk fe; B' nkyhn? fenk fdqVkJ/.. Y[Zedh, T[j r[o{ d/ Spd dh poes Bkb fJ; jk;'-jhD/ Bku s'A pu frnk jK ykfJnk ..
wkfJnk eow ewkfJ.. Gtifb v{p/ d{i? GkJ/ ..£.. nkgD/ nzdo'A jT[w? ;kV fdzdk j?, T[j ns/ B/ok gqG{ d/ Bkb fwbkg j' frnk fifB ;[fy p?mkbh fs;[ GT[ pj[s[
d[fy ;[fy J/j[ ihT[ pX[ j? jT[w? eow wkfJnk ek w[jski[ gzfvs[ gowkswk d/ Bkw ftZu jh ozfrnk ofj j?. fdykfJnk ..
ewkfJ .. ejkt? .. e/ gowkswk d/ r[D rkT[Adk ofjzdk j?. r[o{ noiB ;kfjpL GkJh whs e[Nzp d/fy fppkd/..
fpB[ ;pd? Gow[ B u{eJh Bk ftuj[ fpfynk oksk pj[s[ d[y[ gkt?.. j/ GkJh ! fijV/ gqkDh gowkswk IH j/ w/o/ tho ! gowkswk B/ wkfJnk jw nkJh t;rfs r[o go;kd/
jT[w? ikfJ ..¦.. iw ek rfb i/tVk fBs ekb[ dh Grsh eod/ jB, wkfJnk T[jBK fJZe nfijh fJ;sqh g?dk ehsh j'Jh j?
..¡..
wkfJnk fe; uhz dk Bkw j?< ;zskt? ..¤.. dh dk;h pDh ofjzdh j? ns/ T[BQK dhnK fe T[; B/ ;ko/ ihtK B{z yk e/ nkgD/
n?;k d/fy fpw'fjs j'J/..
wkfJnk dk eh ;o{g j?< ihtK T[Zs/ r[ow[fy iwekb[ B/fV B nkt?.. b'VK g{ohnK eodh j?. fijVk gqkDh ekp{ ehsk j'fJnk j? go w?B{z sK r[o{ B/
;kfXe f;X ;[od/t wB[yk fpB[ ;kX{
gqGkt gk e/ T[BQK okjhA wkfJnk fejV/ jT[w? d{ik ;pfd ibkt? .. T[BQK Grs iBK dh uoBhA bZrdk j?, T[; wkfJnk-fJ;sqh s'A puk oZfynk
;fG Xq'jfB Xq'j/ ..¡.. ojkT[ ..
ezw eodh j?< fJ; dk T[Zso fJj j? fe T[j Gh gqG{-uoBK t ftZu fNekDk j?l
fJfe fcofj T[dk;h fsBQ ekfw
wkfJnk d/ gqGkt j/m fJj iht d[Zy gqkgs eo b?Adk j?, T[j Gh ;dk jh wkE? fsqe[Nh fdq;fN eo{fo .. ftnkg? ..
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
dh fBftosh ns/ ;[y dh bkb;k ftZu gftsq wB tkbk j' iKdk j? ns/ p'b? eT[Vk fijpk eh c{fV ..
fJfe ;zufj frojh fsBQ j'fJ B
pZMk ofjzdk j?, ns/ 'w?A tZvk jK w?A tZvk nkswe nv'bsk ftu fNfenk ofjzdk ;dk G{yh fgo[ ikB? d{fo ..¡..
nkg? ..
pD iktK' dh gq/oBk ftZu jh ;ko/ ezw j?. n?;h fJ;sqh fJe okfw T[gkJh ..
Bkw/ oks/ jfo r[D rkt? ..5.. fJfe ;sh ejktfj fsBQ pj[s[
eodk j?. r[o{ d/ Spd s'A fpBQK iht dh j/ GkJh ! fijV/ gqkDh gowkswk T[fB ;G[ ir[ ykfJnk jw r[fo oky/
wkfJnk dk;h Grsk eh eko ebgkt? ..
fJj GNeDk w[Zedh BjhA, Bk jh fJ; dh f;cs-;kbkj dhnK rZbK ;[Dd/ w/o/ GkJh ..ojkT[ ..
ewkt? ..
jw jfo oky/ bfr ;fsr[o gkt?
d/ nzdo'A w?A-w/oh dh gq/oBk d{o j[zdh j?. jB, T[j irs t ftZu gqsZy XBkY gkfJ mrT[bh ;G[ ir[ i'fjnk..
uoDh bkr? sk wjb[ gkt?.. ;d
..¢..
IIH i?;h nrfB T[do wfj s?;h fdZ;d/ jB T[j wkfJnk dh fsqSBk t pqjwk fp;B[ wjkd/T[ w'fjnk..
jh fBowb[ ;jfi ;wkt? ..¦..
sg[ eos/ sg;h G{bkJ/ ..
pkjfo wkfJnk .. ftZu BjhA GNed/ fcod/, ;ko/ b'e T[BQK r[ow[fy Bkfw br/ ;/ ;'fjnk ..¢..
jfo eEk ;[Dfj ;/ XBtzs fd;fj
gzfvs w'j/ b'fG ;pkJ/ ..
wkfJnk nrfB ;G fJe' i/jh eos? nZr/ fBT{Ad/ jB ns/ jo t/b/ T[BQK dk tos B/w efo Eke/ g[BjuoBk..
i[r wkjh ..
sq? r[D w'j/ w'fjnk nkek;[ ..
y/b[ oukfJnk .. nkdo-;fseko eod/ jB feT[Afe T[j sN shoE Gt/ ;G XoBk..
fsB eT[ ;fG fBtfj nBfdB[ g{i
jw ;fsr[o oky/ d/ efo jkE[ ..£..
ik fs;[ GkDk sk izfwnk gotkfo gqkDh nkswe nv'bsk t ftZu fNe ;/ T[po/ fi ;fsr[o eh ;oBk ..£..
eokjh ..
frnkBh eh j'fJ tosh dkf;..
Gbk GkfJnk .. e/ ;dk-fEo ofjD tkb/ gowkswk d/ wkfJnk w'fj ;G' ir[ pkXk..
;ji/ r[D otfj ;ku/ wB wkjh ..§..
eo i'V/ ;/tk eo/ nodkf; ..
fbt S[Veh brh fsq;Bk wkfJnk r[D nkgD/ wB ftZu u/s/ oZyd/ jB. jT[w? gu? wBw[y w{okyk..
g{o? ;fsr[fo ;pd[ ;[DkfJnk..
i' s{z ejfj ;[ eko ewktk ..
nwo[ toskfJnk .. j/ BkBe ! fi; gqkDh B{z g{o/ r[o{ B/ r[o BkBe pkj gefo jw okyk
sq? r[D w/N/ uT[E? fus[ bkfJnk..
iB BkBe r[ow[y B/fV B nktk
J/j wkfJnk fis[ jfo ft;o? w'j[ gowkswk dh f;cs-;kbkj dh pkDh ..¤..¢..©¦.. gzBk £©¤
BkBe jT[w? wkfo pqjw fwbkfJnk
..¤..¡.. gzBk £§0
T[gi? GkT[ d{ik bkfJnk .. ;[DkJh j?, T[; B/ nkgD/ nzdo'A wkfJnk noEL j/ w/o/ tho ! gowkswk B/
..8..4.. gzBk 231
noEL ;kXB eoB tkb/ i'rh,
ej? BkBe[ r[o go;kdh fiBk fbt d/ fszBK r[DK dk gqGkt fwNk fbnk wkfJnk fJZe nfijh fJ;sqh g?dk ehsh
noEL j/ GkJh ! ;kB{z gowkswk B/
;kXBK ftZu g[Zr/ j'J/ i'rh, d/ts/,
bkrh fsBh ftu/ wkfJnk gkfJnk j?, T[; B/ nkgDk wB T[; nkswe j'Jh j? fe T[; B/ ;ko/ ;z;ko B{z yk fbnk
wkfJnk d/ gqGkt s'A puk fbnk j?,
ihtl fJj ;ko/ wkfJnk B{z t/y e/ pj[s
..¢©.. gzBk ©¢¡ nt;Ek t ftZu fNek fbnk j? fiZE/ j? nkgD/ ekp{ ehsk j'fJnk j?, w?B{z sK
gowkswk B/ ;kB{z r[o{ fwbk fdZsk j?,
noEL fit/A wK d/ g/N ftu nZr j? wkfJnk d/ fszB r[D nkgDk n;o BjhA r[o{ B/ T[; wkfJnk-fJ;sqh s'A puk w;s j' iKd/ jB. r[o{ s'A fpBQK j'o fJj
fi; r[o{ B/ ;kv/ fdb ftZu jo t/b/
fst/A pkjo irs ftZu wkfJnk gk ;ed/, r[o{ B/ T[; d/ nzdo'A jT[w? wko oZfynk j?.¡. ojkT[. ;ko/ mrDh wkfJnk d/ jZEhA mZr/ iKd/
gowkswk dh Grsh gZeh fNek fdZsh
(d[ydkJh) j?. wkfJnk s/ nZr fJe' e/ T[; B{z gowkswk d/ Bkb i'V fdZsk j/ GkJh ! T[; wkfJnk-fJ;sqh d/ jB.¡. ojkT[.
j?, gowkswk dk Bkw gZek fNek fdZsk
fijhnK jh jB, eosko B/ n?;h jh y/ j?. wZE/ T[s/ fsqT{Vh gJh ofjzdh j? T[; dh fi; iht B/ fJ; wkfJnk Bkb
j?.¡. ojkT[.
v ou fdZsh j?. iht dh wkVh jkbs d/y e/ Grs fBrkj r[Z;/ Bkb Goh ofjzdh j? T[j fgnko gkfJnk, T[j jh gos e/ ykXk
j/ GkJh ! fi; pqjwk B{z t/d-
id'A gowkswk dh ozk j[zdh j? iht oftdk; ih fe ;kB{z sK gowkswk B/ ;dk e"Vk p'bdh j?, ihG dh yoQth j? frnk wkfJnk B/ T[;/ B{z jh yk fbnk.
nfGnk; dk o;sk ubkD tkbk
g?dk j[zdk j? gotko ftu fgnkok bZrdk wkfJnk d/ gqGkt s'A puk fbnk j? ns/ ;ko/ ;z;ko d/ nkswe ihtB B{z jVZg fi; B/ fJ; B{z nkdo d/ e/ nkgD/ e'b
wzfBnk iKdk j? i/jVk pqjwk t/d-
j? gotko d/ iht T[; Bt/A izw/ pkb B{z fpnkB eod/ jB fel eo e/ Gh wkfJnk G[Zyh ofjzdh j? ;z;ko fpmkfJnk T[; B{z fJ; wkfJnk B/ pj[s
nfGnk; dk w{b wzfBnk iKdk j? T[;
fgnko eod/ jB, fJ; fgnko ftu c; wkNh e' g[sok e?;/ Bus[ j? .. ftZu nk oj/ ;G ihtK B{z jVZg eoB vok fdZsk. Gok, fwZso ns/ gotko
s'A ;ko/ d/ts/ g?dk j'J/ wzB/ iKd/ jB,
e/ T[; dh gqG{-uoBK Bkb'A gqhs dh sko d/y? d/y? ;[B? p'b? dT[foU fcos[ j? bJh fsnko ofjzdh j? T[j wkfJnk- d/ iht, ;ko/ jh fJ; wkfJnk B{z t/y e/
go T[j d/ts/ wkfJnk d/ w'j-wkfJnk
N[ZN iKdh j?, wkfJnk dh fsqSBk nk ..¡.. ojkT[ .. fJ;sqh gqG{-gsh B{z fes/ d{o-tZ;dk nkg; ftZu bV g?Ad/ jB. r[o{ dh
dh fsqSBk ftZu c;/ j'J/ jh dZ;/ ik oj/
uzpVdh j?, wkfJnk T[; T[Zs/ nkgDk ip eS[ gkt? sp rop[ eos[ j?.. ;wMdh j? gqG{-gsh dh gotkj BjhA feogk Bkb fJj wkfJnk ;kv/ tZ; ftZu
jB, T[j d/ts/ wkfJnk d/ fszBK r[DK
z'o gk b?Adh j?. wkfJnk rJh sp o'tB[ brs[ j? eodh. nk rJh j?.
ftZu jh GNed/ oj/, T[jBK B{z gqG{ uoBK
wkfJnk j? jh n?;h fe fJ; dh okjhA ..¡.. j/ GkJh ! wkfJnk-fJ;sqh B/
ftZu fNekDk Bk fwfbnk. nB/eK pzd/ fsnkrh pD e/ s[o/
oZp G[Zb iKdk j?, d[Bhnk dk w'j g?dk wB pu eqw o; e;fj b[GkBk.. mrp{Nh ytk e/ ;ko/ ;z;ko B{z nkgDh
j/ GkJh ! pqjwk dh ouh j'Jh pkDh fcod/ jB go T[BQK B{z fJj wkfJnk
j' iKdk j?, oZp s'A fpBk j'o j'o fgnko fpBf; rfJnk ikfJ ej{z ;wkBk sZe ftZu oZfynk j'fJnk j? ihtK dh
T[j pkDh i' pqjwk dh ouh j'Jh dZ;h ekw-tkSBk dh Seb ftZu nk
T[gi g?Adk j? fco ni/jh jkbs ftZu ..¢.. e'Jh gkfJnK BjhA, wkfJnk B/ sK pqjwk
iKdh j? wkfJnk d/ fszBK r[DK ftZu dpkT[dh j?. nB/eK pzd/ nkgD/ nkg B{z
nkswe nkBzd BjhA feE'A fwb ;edk efj oftdk; pkih ir[ GkJh .. B{z ftSB{z B{z fSt B{z nkgD/ w'j ftZu
jh oZydh j? wkfJnk d/ izikb ftZu jh dkBh nytkT[Ad/ jB, T[BQK B{z Gh fJj
BkBe nkydk j?-r[o{ dh feogk pkihro ;T[ w['fj gqhfs pfB nkJh c;kfJnk j'fJnk j?. fijV/ gqkDh r[o{
oZydh j?, feT[Afe fJ; B{z gVQ e/ wkfJnk pj[s d[yh eodh j?. ;fsr[o{
Bkb fiBQK pzfdnK dh gqhs dh v'o gqG{- ..£..¦.. gzBK 487 dh SoB g? e/ gowkswk d/ Bkw ftZu
ftdtkB gzfvs pfj; jh eod/ jB, d/ uoBh brD eo e/ ;kB{z gowkswk B/
uoBK ftu i[Vh ofjzdh j?, T[BQK B{z noEL d/y' ! wkfJnk d/ w'j ftZu i[V/ ofjzd/ jB T[j wkfJnk s'A pu e/
T[BQK d/ f;o s/ nkswe w"s nkgDh fJ; wkfJnk d/ gzi/ s'A puk fbnk j?.
wkfJnk ftZu tosfdnK jh nkswe c; e/ fJj iht, fwZNh d/ g[se/ dk ;'jD/ nkswe ihtB tkb/ pD iKd/
u'N ekfJw oZydh j?, T[j n;bhns sg eo oj/ sg;`hnK B{z fJ;
nkBzd fwb iKdk j?. fJj ;oho fe; soQK dk jk;'-jhDk j' jB.
ihtB-wB'oE B{z BjhA gSkDd/, T[j wkfJnk B/ e[okj/ gk fdZsk j?. ;ko/
j/ GkJh ! ;kB{z sK gowkswk B/ e/ ihtB ftZu GNe fojk j?. fJj iht j/ GkJh ! nB/eK b'e tos oZy
Xkofwe uouk dhnK gokbh dhnK gzvK ftdtkB ns/ gzfvs b'e b'G ftZu
wkfJnk d/ gqGkt s'A puk fbnk j?, wkfJnk B{z jh uko-u[c/o/ bGdk fcodk oZy e/ Xkowe B/w fBpkj fBpkj e/ ns/
jh nkgD/ f;o s/ pzBQh oZyd/ jB. c; e/ wkfJnk dh jZEhA mZr/ rJ/. ;ko/
gowkswk B/ ;kB{z r[o{ fwbk fdZsk j?, j?. wkfJnk dhnK jh rZbK eodk ns/ ehs/ gkgK dk gqGkt fwNkT[D bJh
j/ GkJh ! Gkt/A T[j b'e pqjwk dh sq?-r[Dh iht mZr/ ik oj/ jB, d/ts/
fi; r[o{ B/ ;kv/ fdb ftZu jo t/b/ ;[Ddk j?. fJ; B{z e/tb wkfJnk dhnK gS[skt/ ti'A Xkowe o;wK eo-eo e/
ouh pkDh gVQd/ jB, go nkgD/ wB d/
Gh mZr/ ik oj/ jB. ;kB{z sK r[o{ B/
gowkswk dh Grsh gZeh fNek fdZsh rZbK jh ;[DBhnK uzrhnK bZrdhnK EZe rJ/, nB/eK shoEK T[Zs/ ;koh Xosh
fgS/ s[oB tkb/ wB[Zy gowkswk Bkb
nkgDk jZE d/ e/ fJ; wkfJnk s'A puk
j? ns/ gowkswk dk Bkw gZek fNek jB. fJj iht wkfJnk ewkT[D dhnK T[Zs/ GT[A u[e/ go fJ; wkfJnk-fJ;sqh
ikD-gSkD s'A ;ZyD/ ofjD d/ ekoB
fbnk j?.
fdZsk j?. jh rZbK eodk j? ns/ jo t/b/ wkfJnk s'A Bk pu ;e/. j/ GkJh ! e/tb T[j jh
rbs ihtB-okj s/ gJ/ ofjzd/ jB.
j/ dk; BkBe ! fijVk iht
IIIH d/ts/ nkfd th wkfJnk d/ dh ykso jh d"fVnk fcodk j? . pzd/ pud/ jB fijV/ r[o{ dh SoB nk
T[j gowkswk dk Bkw sK G[bk fdzd/
gowkswk Bkb v{zxh ;KM gk b?Adk j?
gqGkt ftZu c;/ j'J/ jBl id'A fJ; B{z e[ZM wkfJnk fwb iKdh rJ/.
jB, go j'o tos-B/w nkfd nB/eK
fJj wkfJnk T[; dh dk;h pD e/ eko
rT[Vh wjbk £ .. j? sK fJj jzeko eoB bZr iKdk j?. j/ GkJh ! ;kok ;z;ko wkfJnk d/
eow eoB dh gfenkJh eod/ jB, ni/
eodh j?, T[; d/ nZr/ d't/A jZE i'Vdh
pqjwk w{b[ t/d nfGnk;k .. go i/ wkfJnk r[nku ikt/ Gkt i/ w'j ftZu pZMk j'fJnk j?, nkgD/ wB d/
j/ iht gowkswk s'A fpBQK j'o fgnko
j? ns/ T[; dh ;/tk eodh j?, T[; nZr/
fs; s/ T[gi/ d/t w'j fgnk;k .. e'Jh jkBh j' ikt/ sK fJj iht d[Zyh fgZS/ s[oB tkbk w{oy gqkDh jT[w? ftZu
ftZu c;/ ofjD eoe/ ;z;ko-;w[zdo ftZu
p/Bsh eodh j? ns/ nkydh j? fe w?A
sq? r[D Gow/ Bkjh fBi xfo j[zdk j?. fJj iht nkgD/ wB dh okjhA, y[nko j[zdk ofjzdk j?.
v[Zp/ ofjzd/ jB, ftekoK ftZu c;/ ofjzd/
T[j jh eko eoKrh fijVh s{z nky/A, w?A
tk;k ..¡.. puBK dh okjhA ns/ eos{sK dh okjhA, j/ BkBe! r[o{ B/ w?B{z w/oh pKj cV
jB.
T[; iht d/ B/V/ BjhA Y[eKrh ns/ w?A
jw jfo oky/ ;fsr[o{ fwbkfJnk .. u;fenK ftZu cf;nk j'fJnk j?. e/ fJ; d/ gzi/ s'A pukfJnk j?.
j/ GkJh ! pqjwk dh ouh pkDh dk
T[; iht T[Zs/ nkgDk dpkT[ BjhA
nBfdB[ Grfs jfo Bkw[ w"s nkT[D s/ id'A fJj ;oho ysw IIH ;kXBK eoB ns/ ;kXBK ftu
ftdtkB gqkDh wkfJnk dk fsqSBkb{
gktKrh fijVk r[o{ dh SoB g? iKdk
fdqVkfJnk ..¡.. ojkT[ .. j' iKdk j? ns/ ihtkswk ;oho ftZu'A g[Zr/ j'J/ i'rh, d/ts/, ns/ ihtl fJj
ofjzdk j'fJnk Gh nkgD/ nkg B{z gzfvs
pkeh ;ck 4 s/ s/
pkeh ;ck 4 s/
j?. pkeh ;ck 4 pkeh ;ck 40 s/ s/
pkeh ;ck 4
sq? r[D pkDh pqjw izikbk .. fBeb e/ gqG{-uoBK ftZu gj[zuD dh ;ko/ wkfJnk B{z d/y e/ pj[s w;s j'
nytkT[Adk j?, wkfJnk d/ w'j ftZu


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
4 4 4 4 40 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ojkT[ ..
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh ehsh j'Jh w'jDh wkfJnk d/ ;ko/ fsq- N[ZN/ j'J/ ihtK dk nkdo-;seko eodk fpnkg? wkfJnk ..¤.. fpnkgs rhs Bkd ;[fD ;zrk ..
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
IIIH w{oy iht B{z T[j ;wk osk Gh r[Dh ihtK B{z nkgD/ tZ; ftZu ehsk j?A. s{z fJj n;uoi T[bNh ws rqjD ;zs gq;kfd wjk ;[y[ gkfJnk ;rb/ fpnkgs ;/i wjb ;hrko..
u/s/ BjhA nkT[Adk fe ;G e[ZM fJZE/ jh j'fJnk j?, ;koh b[ekJh BkStzs ehsh j'Jh j?. pzXB ekN/ .. gzu d{s fpnkgs nzfXnko ..£..
SZv ikDk j?. iht w[V w[V T[;/ d[Bhnk d/ b'G ftZu c;h j'Jh j?. ;ko/ XBk;oh wjbk 5..½ jfo jfo Bkw[ BkBe XB[ gkfJnk fpnkgs eow eo? jT[ ck;k ..
wkfJnk Bkb uzpVdk j? fi; B/ BkS j' iht fJ; wkfJnk dh wwsk ftZu c; fij eoDh j'tfj ;ofwzdk fJjk ng[B? xfo b? nkfJnk ykN/ ..5..¡¡.. fpnkgfs fro;s fpnkgs
ikDk j? ns/ fi; B/ nzs t/b/ ;kE e/ fJ; B{z fJeZmh eod/ jB, go nyhob/ ewkBh ohfs .. gzBk ¦§£ T[dk;k ..
BjhA d/Dkl t/b/ fJj ;G B{z X'yk d/ iKdh j?. ;zs eh fBzdk ;kes eh g{ik n?;h gd noEL ng[B? tf;-nkgD/ tZ; nkuko fpT[jko fpnkgs fJj
rT[Vh r[nko/oh wjbk .. wko{ wjbk Ø5 .. fdqVQQh fpgohfs ..¡.. ftZul sq?r[D GtB-wkfJnk d/ fszB ikfs ..
nrb/ w[J/ f; gkS? go/ .. w'jBh w'fj bhJ/ sq? r[Bhnk.. wkfJnk w'j G{b' nto? jhs .. r[D tkb/ ;z;ko B{zl us[o ;z;kok-uko ;G feS[ fpnkgs fpB[ jfo ozr
i' T[po/ ;/ pzfX be[ yo/ .. b'fG ftnkgh M{mh d[Bhnk .. jfouzdT[oh pB jo gks o/ fJj? e{N-;z;ko B{zl yzv/-fiZs bJ/ jBl oks ..¤..
fij XzX/ wfj UfJ bgNkJ/ .. w/oh w/oh efo e? ;zuh nzs eh pko s[jko' phs ..¡.. ojkT[ .. rjh-geVhl UN-nk;okl S{N'- ;zsB e/ pzXB ekN/ jfo okfJ ..
T[B s/ d[r[D fdVh T[B wkJ/ ..¡.. ;rb b/ Sbhnk ..¡.. uzdB b/g j's d/j eT[ ;[y[ roXG pfunkl ;kX gq;kfd-r[o{ dh feogk sk eT[ ejk fpnkg? wkfJ ..
Uj p/bk eS[ uhfs B nkt?.. fBoGT[ fBozeko[ dfJnbhnk.. G;w ;zrhfs .. Bkbl fpy? fpnkfX-ftfSnK dk o'rl ej[ BkBe fifB X{fo ;zs gkJh ..
fpBf; ikfJ skj{ bgNkt? ..¡.. ihn izs ;rb/ gqfsgbhnk ..¡.. nzfwqs ;zfr Bkfj o[u nkts fpy? j{N'-w[Ze frnkl pehn?-p'bdhl vhmh- sk e? fBefN B nkt? wkJh
ojkT[.. ojkT[ .. mrT[oh gqhfs ..¢.. fdZ;dhl T[j-T[j wkfJnkl mrT[oh- ..5..¡©..8.. gzBk 182
nk;k pzXh w{oy d/j.. J/e? ;qw[ efo rkvh rvj?.. T[sw ;zs Gb/ ;zi'rh fJ;[ i[r wfj BShbh uhzl G[bkt?-e[okj/ gk fdzdh gd noEL fpnkgs-gqGkt gkJh
ekw eq'X bgfNU n;B/j.. J/efj ;[gB? dkw[ B Svj? .. gfts g[Bhs .. j?l e? wfB-d/ wB ftZul d{nk- oZydh j?l ntsko-iBwl fBoXB-
f;o T{gfo mkY' Xow okfJ .. oki[ ewkfJ eoh fifB E?bh sk e? iks nekoE iBw[ gdkoE eku ftseokl ubs[-swkSkl r{Mh-b[eh rohpl g/fy-d/y e/l fpnkXh-ftekol
whmh efo efo fpfynk ykfJ ..¢.. ;zfr B uzufb ubhnk ..¢.. pkdo? ihs ..£.. j'Jhl Gkfj-nZrl Bk fpnkg?-z'o BjhA pj[ goekoh-eJh sohfenK Bkbl
jT[ pzXT[ jT[ ;kXT[ p?o[.. J/efj gqkD fgzv s/ fgnkoh .. iBw iBw e/ febfty d[y Gkr/ gk ;edhl ;zs gq;kfd-r[o{ dh feogk njzp[fX-jT[w?l wksk-wZfsnk j'fJnkl
jwoh G{fw eT[D[ xkb? g?o[.. J/e ;zuh sfi pkg wjskoh .. r[fo frnkB nziB[ B/sq dhs .. Bkbl ;rb/-;ko/. ng[B? xfo-nkgD/ ebsq-fJ;sqhl j;fs-jkEhl p;sk-
jT[ gzfvs[ jT[ us[o[ f;nkDk.. ;[s whs Gqks s/ r[jih sk e? ;kX;zfr fJB d[y s/ fBef;U fjod/-xo ftZul ykN/-yZN e/. eZgV/l wd-BSkl G{fw-Xoshl oze-
oD?jko[ B p[M? fprkBk ..£.. fBefN B j'Jh ybhnk ..£.. BkBe J/e gohs ..¤..©.. gzBk 573 noEL j/ GkJh ! id'A iht B/ ezrkbl ozr-nwhol ;zrk-N'bkl nkuko
ng[Bh rfs fwfs nkg/ ikB?.. j'fJ nT[X{s p?m/ bkfJ skoh ½ noEL j/ GkJh ! wkfJnk d/ w'j gowkswk dk gZbk cfVnk, T[; t/b/ fpT[jko-eow-eKvl ikfs-iks dk
fenk e' ej? fenk nkfy tykB? .. i'rh ish gzfvs phukoh .. ftZu c; e/ s{z e[okj/ g? frnk j?A, T[j wkfJnk d/ gzi/ ftZu'A pu frnk. jzeko wkJh-wkfJnk.
fis[ fis[ bktfj fss[ fss[ frqfj wVh w;kDh pB wfj p;s/ gowkswk B{z SZv e/ j'o ftZu fgnko id'A r[o{ dh feogk Bkb iht B/ noEL j/ gqG{ ! s/oh ouh wkfJnk
brBk.. T{fm fsBk e? bkrh gbhnk ..¤.. gk fojk j?A. s/oh nkgDh gKfJnK sK gowkswk dh f;cs-;kbkj d/ rhs nB/eK sohfenK Bkb ihtK T[Zs/
ngBk Gbk ;G ekj{ wzrBk ..¤.. ekN/ pzXB mke[fo ik e/ .. fJBQhA jh j? fiBQhA izrb d/ jo/ gZfsnK rkT[D/ S[o{ eo fdZs/, T[; t/b/ s'A gqGkt gkJh oZydh j? ns/ ihtK B{z
;G feS[ s/ok s{z eoD?jko[.. jfo jfo Bkw[ pf;U ihn sk e? .. dh ns/ fiBQhA nkekS ftZu fdZ; ojh ftekoK dk o'r T[; iht d/ nzdo'A w[Ze nkswe w"s/ wko ojh j? go s/o/ ;zs s/
nzs[ Bkjh feS[ gkoktko[ .. ;kX;zfr GJ/ iB w[es/ rfs gkJh Broh dh.¡. ojkT[. frnk.¡. ojkT[. o/ nk;o/ Bkb wkfJnk d/ gqGkt s'A pu/
dk; ngB/ eT[ dhi? dkB[ .. BkBe Bdfo fBjbhnk ..5..2..1.. j/ GkJh ! fiBQhA ezwhA s{z gowkswk j/ GkJh ! fi; wkfJnk B/ ;ko/ sq?- ofjzd/ jB ns/ nkswe ihtB wkDd/
epj{ B ft;o? BkBe Bkw[ gzBk ¡00¤ dh dorkj ftZu Sofwzdk j't/Ark T[BQK r[Dh ;z;ko B{z ;ko/ uko-e{N ;z;ko B{z jB.¡. ojkT[.
..5..Ø..©..75.. gzBk 175Ù noEL j/ GkJh! fijVk gowkswk jh ezwK dh ukb uZb fojk j?A. s{z ;zs nkgD/ tZ; ftZu ehsk j'fJnk j?, fi; fes/ y[Sh-rwh dk fybkok j?, fes/
noEL w{oy iht B{z T[j ;wk osk vo-ofjs j?, fi; dk e'Jh yk; ;o{g iBK dh fBzdk eodk ofjzdk j?A ns/ B/ iZr, fJSBkB ns/ sg eoB tkb/ iht BoeK ftZu gJ/ ofjzd/ jB, fes/
Gh u/s/ BjhA nkT[Adk id'A tZv/-tv/ dZf;nk BjhA ik ;edk, i' dfJnk dk gowkswk Bkb'A N[ZN/ j'J/ ihtK dk ;ko/ EK GzB e/ oZy fdZs/ jB, T[; ;[orK ftZu gj[zud iKd/ jB, fes/ e'Jh
fonK tKr ;G e[ZM fJZE/ jh SZv ikDk xo j?, T[j ;ko/ ihtK dh gkbDk eodk nkdo-;seko eodk j?A. s{z n;uoi wkfJnk nZr/ fJ; iht ftuko/ dh eh XB tkb/ jB, fes/ ezrkb iht p;/
j?. iht w[V-w[V T[;/ wkfJnk Bkb j?.¡. ojkT[. T[bNh ws rqjD ehsh j'Jh j?. gKfJnK j? fe T[; dk Nkeok eo ;e/ < j'J/ jB, fes/ e'Jh nkgDh ;'Gk j[zdh
uzpVdk j? fi; B/ BkS j' ikDk j? ns/ j/ GkJh ! T[; gowkswk dh g?dk j/ GkJh ! y'sk fwZNh ftZu jh j/ GkJh ! T[j wkfJnk id'A iht B{z t/y e/ y[S jB go fJBQK nB/eK
fi; Bkb ;kE BjhA fBGDk.¡. ojkT[. ehsh j'Jh w'jDh wkfJnk d/ ;ko/ fsq- fbND Bkb ;[y ;wMdk j?, Gkt/A T[; nk e/ GowkT[dh j?, T[; t/b/ Bk T[; sohfenK Bkb wkfJnk ihtK T[s/
fijV/ nkgD/ tZv/-tv/o/ wo u[Ze/ r[Dh ihtK B{z nkgD/ tZ; ftZu ehsk d/ ;oho T[s/ uzdB dk b/g eo dJhJ/ dh nktkz ;[Dh iKdh j?, Bk T[j w{zj'A gqGkt gk ojh j?. fes/ ;ko/ o'rK dk
j[zd/ jB T[j G[Zb iKd/ jB Gkt, fJj j'fJnk j?, ;koh b[ekJh Bk;tzs fJj jh jkb s/ok j? nkswe ihtB d/ p'bdh j? ns/ Bk jh T[j nZyhA fdZ;dh w{b b'G pD e/ wkfJnk nkgDk z'o gk
rZb G[Zb iKdh j? fe T[j i'Vh j'Jh d[Bhnk d/ b'G ftZu c;h j'Jh j?. ;ko/ D tkb/ Bkw-ib Bkb s/ok fgnko j?. wkfJnk e'Jh ni/jh BShbh uhz ojh j?.
wkfJnk fJZE/ jh SZv rJ/, fijV/ j[D iht fJ; wkfJnk dh wwsk ftZu c; BjhA pDdk. s{z ftfSnK dh mrp{Nh ytk e/ iht B{z e[okj/ gk fdzdh j? fe fes/ e'Jh 'jT[-jT[, w?A-w?A' dh
ihT{Ad/ jB T[j wkfJnk i'VB bJh e/ fJ; B{z fJeZmh eod/ jB, go nyhob/ Bkb fgnko eodk j?A. ;kfonK d/ wB ftZu T[j wkfJnk neb ftZu w;s j?, fes/ e'Jh g[Zso,
bZe pzBQ b?Ad/ jB. fi; XzX/ ftZu T[j t/b/ fJj ;G B{z X'yk d/ iKdh j?. j/ GkJh ! T[Zu/ ihtB tkb/ ;zs fgnkoh bZrdh j?. fJ;sqh nkfd d/ w'j ftZu w;s j?, fes/
wo u[e/ tZv/ tv/o/ c;/ j'J/ ;B, T[BQK j/ GkJh ! e'Jh iht sK n?;k j? i' fijV/ fJ; ;z;ko d/ ftekoK ftZu Gh j/ GkJh ! wK, fgT[, g[Zso, fwZso, jkEh, x'fVnK ns/ ;[zdo eZgfVnK dh
s'A d{Dh wkfJnk dh geV T[j ihT{Ad/ pVh fwjBs Bkb ewk e/ Xosh ftZu gftsq jh ofjzd/ jB, Gb/ ;zi'rK Bkb Gok nkfd wkfJnk B/ jo/e d/ fjod/ brB j?, fes/ e'Jh o{g ns/ itkBh d/
iht nkgD/ wB ftZu pDk b?Ad/ jB. dZp oZydk j?l e'Jh iht n?;k j? i' ;[gB/ jh fwbd/ jB. T[BQK dh ;zrs s'A go/ ftZu ftseok gk oZfynk j?. fe;/ e'b BS/ ftZu w;s j? nkfd, fJBQK nB/eK
w{oy iht dk ;oho Gkt, jo/e ftZu Gh, Gkt, ed/ Gh wkfJnk B{z ofj e/ s/ok ehwsh wB[Zyk iBw ftnoE wkfJnk pj[sh j?, fe;/ e'b E'Vh j? pZ;, sohfenK Bkb wkfJnk nkgDk z'o gk
frnkB-fJzdqk wkfJnk dhnK nk;K nkgD/ jZE'A BjhA SZvdk. fi; iht B/ ik fojk j? ns/ eZu d/ tZN/ ftZu fJ;/ rZb eoe/ ;ko/ nkg' ftZu bV- ojh j?.
Bkb iefVnk ofjzdk j?, w{oy iht je{ws eo e/ yzkBk i'V fbnkl fJj fiZfsnk ik fojk j?. bV e/ yg oj/ jB. fes/ G[fJA dh wkbeh j?, fes/ ezrkb
ekw, eq'X, w'j nkfd d/ pzXBK ftZu ed/ fJZe EK Bk fNeD tkbh wkfJnk j/ BkBe ! fi; iht dhnK nZyK j/ GkJh ! w?A nkgD/ r[o{ s'A e[opkB jB, fes/ nwho jB, fes/ wzvbhnK
cf;nk ofjzdk j?. f;o T[Zs/ Xowoki T[; d/ Bkb Gh BjhA iKdh. ftZu r[o{ B/ nkswe ihtB dh ;{M iKdk jK, fi; B/ w?B{z wkfJnk dk fJj ftZu rhs Bkd ;[D e/ y[S j' oj/ jB,
yb'sk j'fJnk j? Gkt, w"s dk ;wk B/ j/ GkJh ! e'Jh nfijk iht j? fi; tkbk ;[owk gk fdZsk, T[; d/ nB/eK swkSk nZyhA fdyk fdZsk j?. w?A d/y fes/ ;'jDh ;/i, jko-f;zrko ns/
V/ nk fojk j?, go w{oy iht nkswe B{z fJj wkfJnk fizd ns/ ;oho Bkb'A iBwK d/ ehs/ gkg d{o j' rJ/. ;zrs fbnk j? fe wkfJnk dh fJ; b[eh j'Jh wjb-wkVhnK dh bkb;k j?, fJBQK nB/
w"s fbnkT[D tkbh wkfJnk-zjo Gh tX/o/ fgnkoh bZrdh j?. e'Jh n?;k ftZu fNe e/ T[j iht fJBQK d[ZyK-gkgK nZr Bkb ;kok ;z;ko ;V fojk j?. eK sohfenK Bkb wkfJnk gqGkt gk
fwZmh ikD ikD e/ yKdk ofjzdk j?. iht j? i' wkfgnK dk ;kE SZv e/ s'A pu frnk ns/ T[; iht B/ fJZe gowkswk dh Grsh eoB tkb/ iht ojh j?. fes/ w'j d/ jB/o/ ftZu ekwkfde
wkfJnk-wZsk w{oy iht fJT[A fJeZmh eodk j?l g[ZsoK, fwZsoK, gowkswk Bkb fgnko gk fbnk. T[Zs/ wkfJnk nkgDk z'o BjhA gk gzi/ d{s pD e/ wkfJnk z'o gk ojh j?.
jzeko-GohnK rZbK eodk j? fe w?A T[; GoktK nkfd s'A b[ek e/ oZydk j?, go VIH j/ GkJh ! id'A iht B/ ;edh. fes/ e'Jh jT[w? ftZu cf;nk
B{z pzBQ btKrk, w?A T[; gk;'A nkgDk fJj T[; d/ e'b Gh BjhA ofjzdh. gowkswk dk gZbk cfVnk, T[; t/b/ j/ BkBe ! r[o{ dh feogk Bkb fi; j'fJnk j? ns/ nkgD/ tb'A Xkofwe ezw
t?o dk pdbk btKrk, w/oh iwhB T[Zs/ j/ GkJh ! eJh iht n?;/ jB i' T[j wkfJnk d/ gzi/ ftZu'A pu frnk. iht B/ gowkswk dk Bkw-XB bZG eo fojk j?, e'Jh frqj;s ftZu gqftos
e'Jh g?o BjhA oZy ;edk, w?A ftdtkB fsnkrh pD e/ ;wkXh bk e/ p?md/ jBl id'A r[o{ dh feogk Bkb iht B/ fbnk j? ns/ fJj XB yZN-ewk e/ j?, e'Jh T[dk;h o{g ftZu gqftso j?,
jK, w?A us[o jK w?A f;nkDk jK. nkgD/ eJh i'rh, ish ns/ f;nkD/ gzfvs gowkswk dh f;cs-;kbkj d/ rhs nkgD/ fjod/-xo ftZu b? nKdk j?, fes/ e'Jh Xkofwe o;wK ftZu gqftos
jzeko ftZu w{oy iht nkgD/ g?dk eoB jBl gzfvs xo ftZu, fsnkrh wVQhnK rkD/ S[o{ ehs/, T[; t/b/ s'A ftekoK dk T[j iht pj[s nkswe nkBzd wkDdk j?, e'Jh T[Zuh iks d/ wkD ftZu j? go
tkb/ gowkswk B{z Gh u/s/ BjhA oZydk. w;kDK ftu izrbK ftZu fNe/ ofjzd/ o'r T[; iht d/ nzdo'A ysw j' frnk. j?l T[; iht d/ wkfJnk tkb/ ;ko/ pzXB gowkswk d/ gq/w ftZu wrB Bk j'D
go iht d/ Gh eh tZ;< gowkswk jB, go fJj wkfJnk T[Zm e/ T[BQK B{z XBk;oh wjbk Ø5.. eZN/ iKd/ jB. ekoB fJj ;G e[ZM wkfJnk dk gqGkt
nkg jh ikDdk j? fe T[j nkg fej' Gh uzpV iKdh j?. fifB ehB/ tf; ng[B? sq? r[D GtD VIIH j/ gqG{ ! s/oh ouh wkfJnk nB/ jh j?.
fijk j? ns/ feBQK tZvk j?. iht T[; j/ GkJh ! wkbe-gqG{ B/ fiBQK us[o ;z;kok .. eK sohfenK Bkb ihtK T[Zs/ gqGkt gowkswk nkg jh ;zs iBK d/
gowkswk dh rs fws pko/ e[ZM Gh ihtK d/ wkfJnk d/ w'j d/ pzXB eZN ir fJ;BkB skg EkB yzv/ fenk gkJh oZydh j? ns/ ihtK B{z nkswe wkfJnk d/ pzXB eZN fdzdk j?. T[BQK
efj BjhA ;edk, e[ZM Gh nky e/ fpnkB fdZs/ jB, T[BQK d/ fjod/ ftZu gowkswk fJj[ izs[ ftukok ..¡.. w"s dh wko fdzdh j? go s/o/ ;zs s/o/ T[Zs/ wkfJnk nkgDk e'Jh z'o BjhA gk
BjhA eo ;edk. dk Bkw ;dk bJh nk fNe frnk, T[j gqG eh UN rjh sT[ S{N'.. nk;o/ Bkb nkswe ihtB wkDd/ jB. ;edh.
j/ gqG{! s{z iht B{z fi; fi; gk;/ iht r[o{ dh ftZu ofj e/ wkfJnk d/ ;kX gq;kfd jfo jfo jfo rkJ/ fpy? rT[Vh r[nko/oh wjbk Ø5.. j/ BkBe ! fi; iht B/ ;zs iBK
bkT[Adk j?A, T[Xo T[Xo jh fJj bZr w'j dhnK ckjhnK s'A nkzkd j' rJ/. fpnkfX sp j{N' ..¡.. ojkT[ .. fpnkgs joy ;'r fp;Eko .. d/ uoBK dh X{V gqkgs eo bJh j?,
;edk j?. jo/e iht B/ s/o/ e'b'A jh j/ BkBe ! gowkswk B/ T[BQK tb Bj ;[Dhn? Bj w[y s/ pehn? Bj fpnkgs ;[or Boe ntsko .. wkfJnk T[; iht d/ B/V/ BjhA Y[Ze
nkgD/ Gb/ dh wzr wzrDh j?. fwjo dh fBrkj ehsh, ns/, T[BQK ;G w'j? T[j vhmh .. fpnkgs XB fBoXB g/fy ;'Gk .. ;edh.
j/ gqG{ ! fJj ;G e[ZM s/ok jh g?dk s'A T[Zuh nkswe nt;Ek gqkgs eo n?;h mrT[oh gkfJ G[bkt? wfB ;G w{b[ fpnkXh fpnkgf; b'Gk ..¡.. r[o{ feqgk eoB ! ;kB{z Gh ;wM nk
ehsk j'fJnk j?, s{z jh ;ko/ ;z;ko B{z bJh. e? bkr? whmh ..¢.. wkfJnk fpnkgs pj[ goekoh .. ikt/ fe n;hA wkfJnk d/ jzeko s'A pu
pDkT[D tkbk j?A. s/o/ r[DK dk nzs VH j/ GkJh ! s{z wkfJnk d/ w'j ftZu wkfJ pkg g{s fjs Gqksk T[fB xfo ;zs ihtfj gqG UN s[wkoh ..¡.. ikJhJ/ i' gqwkswk d/ fwbkg ftZu fJZe
BjhA g? ;edk, s/o/ ;o{g dk T[obk c; e/ s{z e[okj/ g? frnk j?A, gowkswk xfo w/fbU d{nk.. ojkT[ .. nfVZek j?. jzekfonk ;' wkfonk.
gkobk pzBQk BjhA bZG ;edk. B{z SZv e/ j'o ftZu fgnko gk fojk j?A. fe; jh tkfX xkfN fe; jh gfj fpnkgs njzp[fX ek wksk .. wkfJnk d/ jzeko s'A pu e/ ;kB{z nkgDk
j/ gqG{ ! nkgD/ dk; BkBe B{z fJj fiBQhA ezwhA s{z gowkswk dh dorkj ;rb/ bfo bfo w{nk ..£.. fpnkgs g[sq ebsq ;zfr oksk .. ihtB ;cb eoBk ukjhdk j?.
dks pyS fe w?B{z ed/ s/ok Bkw Bk ftZu Sofwzdk j't/Ark T[BQK jh ezwK dh jT[ pfbjkoh ;fsr[o ng[B/ fifB fpnkgs j;fs x'V/ no[ p;sk ..
G[Zb/. ukb uZb fojk j?A. s{z ;zs iBK dh fBzdk fJj[ ubs[ fdykfJnk .. fpnkgs o{g i'pB wd w;sk ..¢.. tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k..
tkfj r[o{ ih eh csfj..
tkfj r[o{ ih eh csfj..
tkfj r[o{ ih eh csfj..
IVH j/ GkJh! T[; gowkswk dh g?dk eodk ofjzdk j?A ns/ gowkswk Bkb'A r{Mh Gkfj ib? ;z;kok Grs B fpnkgs G{fw oze no[ ozrk .. tkfj r[o{ ih eh csfj..
tkfj r[o{ ih eh csfj..


gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
4 4 4 4 41 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
nzr{oh
nzr{oh n?;H ;keh
nzr{oh
nzr{oh
nzr{oh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;kehn?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;kehn?;H ;keh
n?;H ;keh
T[j fgSb/ thj ;kbK dk nzr{oh ftnkj dk ekov fdzdh. ekov fBefbnk fijk w{zj eo b?Adh j?. e[Zb gzi o[gJ/
B{z o'i fJe N[ZNh wzih ftu bzwh gJh cVfdnK ;ko T[j e[Vh B{z nkgD/ ''pZu/ fiT{D, tZvhnK T[woK dh jh sK rZb j?.''
t/ydk nk fojk ;h. T[j ;e{No s/ ;kjwD/ pfjD bJh efjzdk ns/ c/o wkBD.'' fJ; ;'u d/ Bkb jh T[; B/ gzi
p?mk coo eodk T[;d/ B/V/ B{z nZr/ fpBK fMie d/ rZb S[o{ eo fdzdkL nzr{oh dh nfijh n;h; o[gJ/ dk fJe BtK B'N g?AN dh ;Zih
bzx iKdk. nzr{oh dh fJe Mbe d/y' pJh fJj ;z;ko ftu nfijk ;[DfdnK fit/A T[j nzdo'A g{ok fyV i/p ftu gk th fbnk sK fe ;e{No
fijh jh T[; dhnK nZyK B{z g?Adh go e"D fijVk nkgD/ bJh BjhA frnk, s/ ufVQnk ufVQnk T[j pkjo eZY
ed/ th nfijk e[M Bk j'fJnk fi; fiT{Adk. nkgDk gsh, nkgD/ pZu/, tkj! wzk nk frnk. nkj! ;kb/ nzr{oh dh p[Ze ftu ;[ZN d/t/.
B/ T[;d/ wB B{z ftufbs ehsk j't/, ns/ nkgDk ;[Zy fe; B{z fgnkok BjhA gzi o[gJ/ th e'Jh uhz j[zd/ B/. pzdk go fJj eh ni/ sK T[j ;e{No
go fgSb/ S/ wjhB/ s'A sK fit/A j[zdk. c/o ;z;ko ftu nfijk fejVk n?t/A gkB yk e/ E[Ze fdzd?, iK f;roN b? bzph rbh ftu tfVnk jh ;h fe
nzr{oh nZyK jh nZyK okjhA T[jdk fijVk fJBQK ;[ZyK Bkb i[fVnk BjhA d/ ;{N/ wko e/ T[vk fdzd/. fet/A gziK T[; B{z d{o'A eJh pzd/ fJeZm/ j'J/ fd;/
bzx/ iKd/ dk okj o'e e/ gVD bZrh j[zdk, go pzdk sK T[jh uzrk dk B'N cVfdnK ;ko T[;B/ rohpVk . T[BQK ftu e[M yV's/ ;B ns/ e[M
;h. j[D fJ; ftu nzr{oh ftukoh dk frfDnk iKd?, fijVk d{finK dh fijk w{zj pDk fbnk ;h ns/ c/o T[; rbh ftu ftSh doh 's/ p?m/ ;B.
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
Gbk eh d'S ;h, fJj gzrk sK T[; B/ th ;'u/. xo 'u ;Z; j[zdh j?, ;"jok B/ fet/A pZfunK B{z n;h; fdZsh ;h.@ ''w[jZb/ ftu e'Jh wo frnk j'D?< n?;H ;keh
nkg fbnk ;h, nkg T[; B{z S/fVnk j[zdk, i/m B/, j'o S'N/ ns/ tZv/ j[zd/ i/ rZb fJE/ jh w[e iKdh sK th jK! T[j okw bkb dk fgU j'D? fJ; nktkz d/ Bkb jh T[j
;h, BjhA T[j sK ;kok ;kok fdB B/. s{z ;G tZfvnK dk nkdo eohA. y?o ;h, go fJ;s'A pknd sK T[j fijVk fgSb/ jcs/ e'm/ dh SZs s'A nkgDh Ekt'A nZr/ tZX nzr{oh d/
fJeZbh wzih s/ u[Zg ;kXh p?mh T[jBK B{z jw/SK f;o wZE/ s/ fpmk e/ tZvh w[Sfeb ftu c; frnk. T[Xo j/mK ftjV/ d/ gZe/ coS s/ fvZr fgnk fwqse ;oho B/V/ gj[zu frnk. T[;dk
ofjzdh, iK bzwh gJh fd;dh ;h. oZyhA. S'fNnK B{z y{p fgnko eohA. wjhB/ dh gfjbh uVQ/ ns/ T[Xo ;h, n?B/ T[u/ s'A fvr e/ sK pzdk fJt/ ;Zik jZE ni/ she th g?AN dh i/p
T[; e'b'A th nBikD/ ftu jh nkgDh fJeZbh ikB dk ed/ Bk ;'uh nzr{oh fit/A wzih s/ p?mh p?mh th A BjhA pudk.'' ftu ;h fi; dhnK T[ArbK B/ gzi d/
fJe G[Zb j' rJh ;h. T[j ed'A ukj[zdk oZp pj[s/ok d/T[.'' T[; B{z x/o bt/. d't/A jZEK B{z i'V T[; B/ nkgD/ nkg B{z fit/A fJj B'N B{z x[ZN e/ cV oZfynk ;h. T[;
;h fe w[cs dh pbk rb gt/. n;b nfijhnK fezBhnK jh B;hjsK p[e pDk bt/ ns/ w{zj rohpVk fijk ;tkb ehsk ns/ nkg/ T[; dk itkp B/ c[osh Bkb T[j B'N nkgDh i/p'A
ftu fijV/ ;e{b/ T[j B"eoh eodk T[j fwzNK ftu MkV wkodk ns/ e[Vh eoe/ nkgDh n;h; B{z nX{ok SZv d/ fdZsk. fJ; ;'u d/ Bkb jh T[j pkjo eZY fbnk ns/ nkgDh EK s/
;h T[j fJe w[jZb/ ftu ;h. fgSb/ ;kjt/A fJzM f;nkDk u"Xoh pD e/ d/t/L ;e{No s'A j/mK T[so frnk. T[; B/ yb'fsnK fJzM nZr/ B{z M[fenk fit/
thj ;kbK s'A T[j fJe' ;e{b ftu pfj iKdk fit/A T[j nkgD/ ihtB ''pZu/ fiT{DHHH.'' GhV s'A d{o jh ;e{No B{z fizdok wko A B'N nzr{oh tZb eo/rk ns/ T[j T[;
wk;Noh eodk nk fojk ;h. d/ siop/ dk ;kok fBu'V T[; dh c/o id'A she T[jdh i/p'A gzi o[gJ/ fdsk ns/ j?bwN T[;dh ;hN Bkb B{z MgN e/ cV bt/rh.
;e{b gj[zuD bJh T[; B{z gfjbK M'bh ftu Go fojk j't/. pkjo fBeb nzr{oh dh M'bh ftu bke eo j"b/ j"b/ T[; GhV tZb N[o go id'A T[j M[e e/ jZE T[;dh
fJe rbh gko eoBh g?Adh ;h, bzph T[;B{z pj[s ;[nkd nkT[Adk fe;/ Bk g? ikD T[j o'i T[E/ poKv/ 'u'A fgnk. ni/ T[j fvT[Yh ftu tfVnk d/j B/V/ b? frnk sK T[; d/fynk
fijh rbh, fpbe[b fJe d/j tke[o zo{oswzd pzd/ B{z fJj efj e/ L fit/A T[;B{z bzxD Bk d/t/. Gkt/A T[j ;h fe T[j sK fit/A se e/ fJe' EK nzr{oh sK ni/ she th nv'b bkb
fi; dhnK pkjo tb c?bhnK d't/A @T[J/ GkJh ;kfjp ;kv/ j[zfdnK fezBk nZy pukt/ go nzr{oh gfjbh yfVnk ofj frnk. feT[Afe fJj egV/ Bkb eZih gJh ;h, T[t/A dh
pkjtK s/ fit/A xo jh xo T[eo/ j'J/ sjkB{z ekjdh fuzsk, pj[sk fceo Bk S/ sqhe she T[; s'A gzi o[gJ/ b? e/ w[jZb/ 'u ofjzdk okw bkb dk fgU T[t/A fijh T[j fgSb/ thj - tfoQnK
;B. c/o rbh s'A E'Vk fijk T[go eoBk, ;G mhe j' ikT{. Bkb/ fceo jh SZv/. pZ; c/o wjhB/ d/ pkeh fdB BjhA ;h wfonk ;r'A nzr{oh ;h fijVh s/ r[ZSk w[Sk j'Jh M'bh wzi/ ftu gJh
T[m fJe fvT[Yh ftu tVDk g?Adk eoB bJh n;hA i' p?m/ jK. iK sK T[j T[; B{z u[Zg wzi/ s/ ;[Zsh fvT[Yh Bkb i[V/ poKv/ d/ gZe/ coS fd;dh nk ojh ;h. fpbe[b fJe
;h fi; Bkb fJe y[bQk poKvk y?o rZb sK nzr{oh dh uZb ojh fdZ;/ iK ed/ fJeZbh p?mh e[M yKdh. s/ G{zi/ gJh ;h. T[jdh d/j bkb egV/ dh rzY fijh fi; ftu ikB
i[fVnk j'fJnk ;h. nzr{oh T[; poKv/ ;h. nzr{oh T[;/ w[jZb/ ftu ofjzdh T[; B{z fJt/A bZr/ fit/A gzi o[gJ/ b?D egV/ Bkb eZih j'Jh ;h. B/V/ p?m/ gokD BjhA j[zd/.
ftu ne;o wzih vkjh fd;dh. Bzrh ;h fiE/ T[j ;e{b pfDnk j'fJnk dk nzr{oh dk T[; s/ jZe ;hrk fi; T[;d/ gfotko d/ ihn e[M sK o' oj/ T[; B/ j/mK B{z M[e e/ wbeV/
pkD tkbh wzih fi; dh dkT[D iK ;h. n;b 'u sK nzr{oh T[; w[jZb/ s'A ukfjnK th T[j w[Beo BjhA j' ;B ns/ eJhnK d/ fujo/ o'D tkb/ d/ e/ gzi dk B'N nzr{oh d/ g?oK tZb
sK eJh tkoh N[ZNh j[zdh iK c/o fYZbh dh iwKdkoBh ;h. j[D Gkt/A T[;d/ ;edk ;h. bZr oj/ ;B. fJj ;G d/yfdnK ;ko oZy fdsk ns/ c/o T[j fpBK fgS/
j[zdh. T[E/ gJh T[j wzih fJe M'bh w[zv/ B{zjK w[jZb/ dh ;ckJh eoB bZr/ c/o fJ; wjhB/ T[; B/ gZeh mkB gsk BjhA T[;dk ;Zik jZE feT[A d/fynK fsZy/ edwK Bkb ;e{b
fijh brdh fi; ftu nzr{oh NzrK ;B go T[BQK s'A gfjbK sK fJj ;kok bJh fe Gkt/A e[M th feT[A Bk j' ikt/ T[jdh g?AN dh i/p ftu ubk frnk tZb N[o fgnk. SkfJd T[;dk fJj
;[e/Vh gk;/ Gko gJh ofjzdh, fit/A ezw fJeZbh nzr{oh d/ jZE ftu ;h. z'o bkfJnK th T[j nzr{oh B{z gzi fiE/ ni/ th gzi dk BtK B'N fgnk nyhoh nfXeko ;h fijVk nzr{oh
T[j nzr{oh dh d/j Bk j' e/ egfVnK T[j w[jZbk wjkiBK dk ;h go ofjzd/ dk B'N BjhA d/t/rk. d/yh ikT{ T[j ;h fijVk T[j nZi ;t/o ;ko nzr{oh B/ T[; e'b'A wZb' wZbh y'j fbnk
dh fJe rzY j't/ fi; B{z r[ZSk w[ZSk B/ e'Jh ;" ;kb gfjbK fJE/ fJe ;/m fezB/ fdB jZE i'Vdh j?. fezB/ fdB B{z d/D dk c?;bk eoe/ xo'A N[fonk ;h.
eo e/ fe;/ B/ T[E/ ;[ZN fdZsk ofjzdk ;h. pVk nZ:kS ;h. T[; B/ frVfrVKdh j?, jkV/ eZYdh j?. ;h.
j't/. nzr{oh d/ ;"jo/ d/ fgT[ B{z xo d/ ezw @UJ/! fJj sK ;"jo/ dh ''uzrk j'fJnk w'joh dh wo rJh.
nzr{oh dh T[wo e'Jh g?Ajm s'A eko bJh x'fVnK ns/ vzroK tkb/ ipod;sh j' rJh. go j? sK nyho ewhBh e'b'A g?Avk S[ZN frnk. j[D
T[Zs/ jh j'Dh. i/ T[j fJ; ;e{b ftu sp/b/ d/ Bkb dh fJe e'mVh d/ fdsh B{z ;kbh ewhBh iks jh. fJj w/o/ okj o'e e/ sK BjhA yb't/rh.''
d' :ko !
d' :ko !
d' :ko !
d' :ko !
d' :ko !
fgSb/ thj ;kbK s'A B"eoh eodk ;h. ezw dk sK pZ; fJe pjkBk jh e'b'A eh fJj tkoh dh G[Zb j' rJh gsk BjhA fe;/ fwqse ihn pko/
nk fojk ;h sK nzr{oh th T[;/ poKv/ ;h n;b 'u sK ;/m dh nzr{oh d/ fe jo wjhB/ T[;/ dh ;zk G[rsDh fJj ;'ud/ ;ko jh T[;dk nzdo feT[A
ftu T[; s'A fes/ gfjbK dh wzih ;"jo/ d/ fgU dh gsBh s/ fBrkj g?Adh j?. fJj sK c/o XZe/Skjh jh j'Jh frbkBh Bkb Go frnk.
vkj e/ ;'Adh nk ojh ;h. Gkt/A T[j fNe rJh ;h ns/ T[j ;koh T[wo Bk.'' ''ed/ fe;/ w[od/ pko/ th fJzM
T[E'A jo o'i bzxdk ;h go nfijh T[; n"os Bkb y/j yKdk fojk. ;/m T[j wB wB ;'udk s/ e[VQdk. go w'jhdk j?<''
;fEsh ed/ BjhA ;h nkJh fe T[; B{z sK wo w[Ze frnk go nzr{oh d/ ;"jo/ j[D eh j' ;edk ;h. ni/ gfjbh T[; B/ fit/A nkgD/ nkg B{z fejk.
nzr{oh e'b'A w{zj S[gk e/ ikDk fgnk dk fgU T[j EK SZv e/ Bk frnk. sohe uVQh ;h fe fit/A wzih s/ nzr{oh ni/ she th T[i jh G[zi/ gZe/
j't/. pZ; T[jd/ ;kjwD/ j[zfdnK jh j"b/ j"b/ ;/m d/ xo Bkb j'o fezB/ p?fmnK jh nzr{oh B/ T[jdk okj o'e coS s/ gJh ;h. T[j T[; s'A e[M d{oh
T[j d't/A jZE i'V Seb o'D tkbh jh Bt/A xo nk i[V/ go nzr{oh d/ fbnk. ni/ T[; B/ jZE i'V p[e s/ w"B j'fJnk yV'sk ;h ns/ T[;dk
pDk w{zj fJt/A bwek b?Adh ;"jo/ d/ fgU dk tZXdk NZpo th T[E/ pDkJh jh ;h fe T[j s/z ;e{No fJe jZE g?AN dh ;Zih i/p ftu ;h.
fit/A opV dk pfDnk j't/ ns/ fe;/ jh fNfenk fojk. Gkt/A T[j Gzrh ;B ubKdk cHHHoHHHo eodk ;e{b tZb T[; dhnK T[ArbK gzi d/ B'N B{z N'j
B/ fyu e/ T[; B{z bzpk eo fdsk j't/ go sK th T[BQK pkDhnK dk w[jZbk fBeb frnk. fit/A T[; B/ sK nzr{oh ojhnK ;B. T[j T[; t/b/ e[M th
. T[jd/ ;e{No dh nktkz ;[DfdnK Bk SZfvnk. fJ; bJh fe;/ B/ e'Jh B{z d/fynk jh BjhA ;h ns/ Bk jh BjhA ;'u gk fojk ;h. T[jd/ wB ftu
jh T[j fJe' tkoh rohpVh fijh pD fJsokz th Bk ehsk. T[jdh nktki ;[Dh ;h. fJ;/ soQK S/ sK pZ; fJe' rZb ;h fe nkj eh j'
iKdh ns/ T[;d/ B/V/ gj[zufdnK id'A T[; B/ ;e{b 'u B"eoh S[o{ fdB bzx rJ/ go T[j nzr{oh d/ jZE frnk< eh fJj wkVk BjhA j'fJnk< :koK d/ d' :ko w?A fvZm/,
T[;d/ w{zj ftu nkg w[jko/ p'b T[r ehsh sK gfjb/ fdB nzr{oh B{z poKv/ Bk ufVQnk. nkgDh fis s/ nzdo'A nzr{oh dh noEh fsnko eo bJh fJe nchwh fJe Gzrh.
g?Ad/ L 'u vjh wzih s'A bzwh gJ/ d/fynk ;h. nzdo T[j pj[s y[S ;h. o'z nzdo rJh. T[;d/ ;oho B{z uzrh soQK bkb ;kvh rbh 'u t;D d't/A,
''pZu/ ihT{DHHH'' toQ/ bzxd/ rJ/ go T[; B/ T[; tZb fit/A bZv{ c[ND go nZr'A nzr{oh th d[Skb/ Bkb eZi fdsk frnk. T[;d/ tkj tkj fJjBK dh bzxh.
j[D J/; ftu nzr{oh B{z ekjdk ed/ pj[sk fXnkB Bk fdsk. pZ; ed/ fejVh xZN, fJzBh gZeh fe id'A d{o'A foSs/dkoK ns/ B/V/ fdnK B/ T[; B{z Gzrh d/ xo ykD B{z e[M BjhA,
T[bsk. n;b 'u sK T[;B{z nkg S/ edkJhA T[j zo{o T[E/ wzih s/ p?mh ;e{No dh nktkz ;[DkJh d/t/ sK c[ZbK d/ jkoK Bkb ;ik fdsk. T[j nchwh d/ xo szrh.
yh wkoB dh nkds ;h. pZ; n?t/A e[M yKdh iK bzwh gJh fd;dh. fJe u[;s j' e/ wzih s/ fpj ikt/ ns/ ni/ she th e[M d{oh s/ yfVnk fJe tikt/ YZv i[rBh dh,
s/ d{ik tikt/ ;kozrh.
b'eK B{z B;hjsK eoB bZr g?Dk, fdB T[j ;t/o/ ;e{b ik fojk ;h fe d't/A jZE i'V w{zj fYbk fijk eo nzr{oh dh d/j B{z fBjko fojk ;h. c/
nchwh j' frnk f;o s'A rzik,
Gkt/A d{i/ B{z fJ; dh b'V Bk jh j't/. gsk BjhA T[; B{z eh j'fJnk. T[; B/ bt/. o gsk BjhA nukBe T[; B{z feT[A
wzrdk fco/ T[j ezxh.
j[D T[jdh S/yh wkoB dh fJe rZb i/p'A gzi o[gJ/ eZY/ ns/ nzr{oh B{z eJh fdB bzx rJ/ go T[; th fJ; soQK bZrk fit/A nzr{oh dk ;oho
;kz ;[DB B{z b'eh nk rJ/,
d;Dh gT[. fijV/ ;e{b T[j cVk fds/. nZr'A gzi o[gJ/ d/y e/ nzr{oh B{z vkj Bk fdsh. c/o fJe fjfbnk j't/ ns/ T[; B/ nkgD/
go r[zrk j? ;h Gzrh.
bZfrnk j'fJnk ;h T[E/ eJh nzr{oh dk fujok th fyV frnk. T[; fdB gsk BjhA fet/A xo'A N[oD s'A fujo/ s'A bkb egVk bkj d't/A jZE
nip swkSk b'eK fvZmk,
eztkohnK e[VhnK th ezw eodhnK B/ d't/A jZEK B{z fYZb/ fij/ Yzr Bkb gfjbK T[jd/ wB 'u nkfJnk, pkjo eZY bJ/ j'D ns/ c/o T[BQK B{z
rZb Bk pDh e'Jh uzrh.
;B. id'A th ed/ fe;/ dk ftnkj i'V p[e pDkJh ns/ fit/A j/mK B{z ''ub' nZi T[; B{z gzi o[gJ/ d/ jh i'V p[e pDk rohpVk fijk w{zj
:koK d/ d' :ko w?A fvZm/,
j[zdk sK zo{oh ;h, ;Nkc w?Apo j'D fvZr/ iKd/ gzi d/ B'N B{z MgN e/ cV fdzdk jK. fezB/ fdB j' rJ/ jZEK dh bwek bzwk eofdnK fejk j't/L
fJe nchwh fJe Gzrh!
d/ Bks/ e[Vh T[; B{z th nkgD/ fbnk ns/ c/o nkg w[jko/ T[;d/ w{zj'A p[e fijh pDkT[Adh B{z. fet/A rohpVk ''pZu/ fiT[D HHHH.''


42
42
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
42 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
frnkBh fwjo f;zx
gfjbk gqekS
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
gfjbk gqek
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dh ;zgkdBk nB[e{b j't/. fi; s'A jT{w/ N[ZN/, fwZms, dk fJj Spd T[ukoB ehsk L- fJT[A jh wko fbiktjh fiT[A pb'uK ekw[ eq'X[ b'G[ w'j[ fBtko/ fBto/
;qh r[o{ noiB d/t ih B/ ;zB 1604 gq/w, fgnko fBwosk, fwbtosB s/ w'jB s/o/ T{u/ wzdo wjb ngkok.. dh XkV. ;rb p?okJh..
ftu ;qh nzfwqs;o ftu/ ehsh ns/ ;qh ;op ;KMhtkbsk dk gqdoSB j't/. fi; w'jB s/o/ ;'jfB d[nko ihT[ Xow;kbk.. ekBQk T[ufonk L- Ujh o/ w? Ujh o/ ;d ji{fo jkio[ j? Bkio[ esfj B
r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ ;qh dwdwk ;kfjp ftZu wkBtsk bJh ;Zu s/ SKsh dk Xow;kb ngko d/nko mke[o ;dk .. GfJU d{okJh..2..
fty/ ;zg{oB eoe/ r[orZdh 1708 JhL ;zd/S j't/. fi; d[nkok nksfwe ehosB rktj/.. ikeT[ ;[o Bo w[B iB y'is G/d ;[y ;hsb ;oXk ;G g{oh j'J/ ;zs
ftu ;qh ji{o ;kfjp fty/ fdsh. fsqgsh s/ ;wkfie GbkJh j't/. ij ;kX ;zs fJesq j'tfj sjk B gkts e'Jh o/.. ;jkJh..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ;koh wB[ysk d/ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih s[Mfj fXnktj/.. Skj j[;?B p'fbnk L- u[g t/ gktB gfss ehJ/ fyB Ghsfo
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih
dh wfjwk eh j?
ofjpo jB, wB[ysk d/ ;KM/ nkswe dh wfjwk eh j? eo dfJnk wfJnk dfJnkb nfVnk u[g t/ nfVnk.. wfjwk eEB[ B ikJh..3..
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
dh wfjwk eh j?
Gzvko ns/ nfij/ w'shnK dk yikBk o{jkBh SKsh bJh nzfwqs d/ nw[Ze ;[nkwh j'j[ dhB feqgkok.. p'bD dh BjhA ik t/ nfVnk.. fBoGT[ GJ/ ;rb G? y'fJ r'fpzd
jB i' wkBth nkswk B{z uwek fdzd/ ;'w/, Grsh, frnkB ns/ t?okr d/ fpBtzs BkBe do; fgnk;/ fwb ;gZSN jh j? fe fJBQK GrsK dh uoD UNkJh..
jB. wB[y wkso B{z nekb g[oy Bkb Gzvko pkDh d/ p'fjE ns/ ;ZukJh d/ do;B ;[y[ ;kok.. pkDh r[o{ nkS/ s/ g{oh Bk T[soB eoe/ BkBe[ i;[ rkt? mke[o ek o?fD
o;kJh eoB dh bk;kBh f;Zfynk ;qh gqekS jB. r[opkDh B{z phV o{g ftZu fJj Spd ;[D e/ w'jB ih dh ;wkXh ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih ftZu ;EkB gqkgs fdB;[ fbtbkJh..4..6..
r[o{ rqzE ;kfjp ftu ;[GkfJwkB j?. fJBQK fsnko eoB dk wkD ;qh r[o{ noiB d/ y[ZbQ rJh. u[pko/ dh pkoh y'bQ e/ T[BQK eo ;eD s'A tKMh ofj rJh. (gzBk 1000)
wjKg[oSK ftu 6 r[o{ ;kfjpkB ns/ t ih wjkoki B{z gqkgs j?. gfjb/ r[o{ B/ EZb/ t/fynk sK gzuw gksSkj r[o{ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih dk gfjbh r[o{ ih B/ j[ew ehsk
Gkos d/ tZy tZy fjZf;nK ftu ;qh r[o{ BkBe noiB d/t ih yVQ/ ;B. nkg ih B{z t/ tko Gkdo'A ;[dh 1, ;zws 1661 fpeowh nkfrnk GJh nekb eh sGh
ftuodhnK 15 fjzd{ w[;bwkB, d/t ih dh pkDh GkJh wB;[Zy s'A y e/ pkpk w'jB ih B/ fejk L- B{z gqekS ehsk frnk. T[; ;w/A pkpk ubkfJT[ gzE..
j;shnK jB. 4 r[of;Zy ;kfjpkB ns/ fbytkJh rJh. ;qh r[o{ nzrd d/t ih gqEw jwkoh t;s bJh fgsk gk; p[ZYk ih B/ gfjbk w[Zy tke fbnk i' ;G f;yB e' j[ew j? r[o{ wkfBU
11 GZNK dh pkDh th doi j?. fe;/ B{z r[orZdh fwbD ;w/A ;qh r[o{ BkBe d/ s/. fJj nkfJnk L- rqzE..
wjKg[oy dh pkDh doi eoB bJh T[; t ih dh pkDh th Bkb jh gqkgs j'Jh. e[b Gfb:B eh j[sh i' r[o ik; ;zsK e/ ekoi nkfg yb'fJnk jfo f;Zy Xow ftu fJe gowkswk dh
dh iks, Xow, eow, d/S, GkSk nkfd d{;o/ r[o{ ;qh r[o{ nzrd d/t ih dh s/.. ezw[ eoktfD nkfJnk okw.. g{ik dk jh ftXkB fbys o{g ftu
dk fynkb BjhA oZfynk frnk. e/tb pkDh GkJh g?V/ w'y/ gk;'A fbytkJh rJh. bki Bk Xfjj[ nkg np/ ufb Xofs ;[jth skb[ ;[jktk ftfu gqf;ZX j' e/ gquZbs j' u[fenk j? L-
T[;dh pkDh r[o{ nkS/ nB[;ko j't/. sh;o/ r[o{ ;qh r[o{ nwodk; d/ ;w/A pkpk nkfJT[.. nzfwqs ib[ SkfJnk okw.. gouk Spd ek.. dhdko ykb;/ ek..
;qh r[o{ rqzE ;kfjp tor/ oZph rqzE w'jB ih d/ ;g[Zso ;jz; okw B/ r[o{nK ;G r[o{nB e/ ;pd b?B fjs nzfwqs ib SkfJnk g{oB ;ki[ g{ik nekb eh..
ftu e/tb f;Zy r[o{ ;kfjpkB dh pkDh dh pkDh fbyh i' ;?AuhnK d/ o{g ftZu XkfJT[.. eokfJnk ;rb wB'oE g{o/..
jh nzfes BjhA ehsh rJh pbfe 6 pkpk w'jB ih d/ gk; ;qh r'fJzdtkb fJj ;[D e/ r[o{ ih B/ Spd dk d{ik i? i? eko[ GfJnk ir nzsfo bkE/ phph GkBh d/ nZy d/ sko/ B/, ;kv/
r[o{ ;kfjpkB d/ Bkb Bkb 30 j'o ;kfjp fty/ w"i{d ;h. ;qh r[o{ noiB nze T[ukoB ehsk L- ;rb ft;{o/.. s/ goT[geko ehsk.
wjKg[oyK dh pkDh B{z th Ujh d/t ih 1657 s'A 1662 fpeowh sZe w'jB s/o/ puB nB{g ukb g{oB g[oy nu[s nfpBk;h i;[ t/ r[o{ BkBe i' i's irkJh ;h, j'o
;fsekos doik fdsk frnk j? ;qh nzfwqs;o ih ftZu oj/. fJ;/ ;w/A fBokbh.. d g[okDh rkfJnk.. T[;B{z o[SBko ehsk.
fijVk r[o{nK dh pkDh B{z gqkgs j?. ftZu phV fsnko ehsh rJh. pkpk w'jB s{z wkBfj J/e[ ihn nto ;G ngBk fpod[ ofynk gow/;fo BkBe pkDh r[o{nK s/ GrsK dh, fJeZmh
fJBQK30 wjKg[oSK ftu oki/ th ;B s/ w'jB ih gk;'A ;?AuhnK fbnkT[D bJh okbh.. Bkw[ fXnkfJnk..1.. eo fJe ;fseko ehsk.
oze th. ny"sh T[uhnK iksk tkb/ s/ pkpk p[ZYk ih s/ GkJh r[odk; ih B{z fJ; Spd d/ d' nze j'o ;[D e/ w'jB i'sh i's ;wkT[D ;w/A r[o{ r'fpzd GkJh r[odk; dh ebw Bkb nkfd
S'NhnK iksK tkb/ th ;B. i/ gzikp G/fink go r[o{ pkDh tork gdkoE ih dk wB g;hi frnk. fBwosk ns/ f;zx ih B/ fJ; ;o{g B{z jh r[orZdh s/ rqzE ;kfjp fsnko ehsk.
d/ wjKg[oS fJ; ftu ;EkB gqkgs eo e"D d/t/. pkpk w'jB ih B/ fJBeko eo gq/w d/ tZ; j' e/ nkg B/ ;?AuhnK d/ gqekSwkB eoe/ ftneshrs p[fonkJh fco nzfwqs;o d/ jfowzdo ftu,
;e/ sK wjKokSNo, oki;EkB, r[ioks, fdZsk. fJ; go nkg ;qh r[o{ noiB d/ fdZshnK. fJBQK B{z r[o{ ih ;fseko ;fjs dh ohs B{z ;wkgs eo fdZsk. gfjbk fJ;dk gqekS ehsk.
:{HghH, wZX gqd/S nkfd d/ wjK g[oSK t ih Bzr/ g?ohA ;zrs ;w/s ;qh ;qh nzfwqs;o b? nkJ/. okw;o d/ feBko/ ;qh r[o{ rqzE ;kfjp ih B{z ;zws 1765 fJ;B{z T[uk doik d/D bJh, nkg
dh pkDh B{z th fJ; ftu U;/ GktBk r'fJzdtkb g[Zi/. fi; u[pko/ ftZu w'jB p?m e/ GkJh r[odk; ih gk;'A ;qh r[o{ B{z BKd/V fty/ r[orZdh fdZsh s/ Sy;h gfjbK goDkw ehsk.
Bkb doi ehsk frnk j?. ;qh r[o{ s/r ih ofjzd/ ;B T[; d/ EZb/ ik yb's/. rqzE ;kfjp ih dh phV fbytkT[Dh g{ik pzd eo fdZsh s/ nkfynk fe nZi r[o{ r'fpzd f;zx ih B/ id g{ok f;yh
pjkdo ih dh pkDh fgZS'A ;qh r[o{ r'fpzd w'jB ih w;skBh fposh d/ ns/ ;wkXh nkozG ehsh. ;qh r[o{ noiB d/t ih s'A w/ok f;Zy r[o{ rqzE ;kfjp s'A fpBK dk wfjb pDk fdsk.
f;zx ih B/ ;zB 1706 ftZu doi ftZu bhB ;B. T[BQK B{z e"D p[bkt/< X/ id'A GkJh r[odk; gk;'A X[o eh pkDh fe;/ nZr/ f;o BjhA M[ekJ/rk. T[; ;w/A f;Zyh d/ r'ow fto;/ ftu nBw'b
ehsh. fJ; wjkB rqzE ftZu 5871 n fJZe tkfjr[o{ ns/ fbytk oj/ ;B T[; tes w"e/ s/ Grs j[ewBkwk nkfJnk yikBk gk fdsk.
Spd ns/ pzd jB. fJBQK ftZu'A gzit/A X/nsk w'jB ih ;B. fNZeh j'Jh ;{os nkJ/ s/ efjD bZr/ fe ;kvh pkDh th wko{ wjbk 5.. ;h; M[ek e/ rqzE ;kfjp B{z, fco fJj
r[o{ ih d/ 2218 Spd jB. ;ko/ r[o{ B{z ns/ fXnkB B{z e"D T[y/V ;edk ;h< fby'. r[o{ ih B/ fejk fe fbytkU. y[fbnk eow[ feqgk GJh mke[o j[ew ;[Dk fdsk.
rqzE ;kfjp ftZu e[b 31 w[Zy okrK gzuw gksSkj B/ ;'funk fe SkfJd ghb{ B/ nkfynk L ghb{ n;kE'A ;/ ehosB[ jfo jfo rkJh.. r[o{ wkfBU rqzE ykb;k, Spd d/
ftZu Spd jB fiBQK ftZu'A 30 okrK w'jB ih Bk p'bD fJ; bJh feT[A Bk Gb/ i' izwfdnk wo rJ/. ;qw[ Ekek gkJ/ fpq;kwk fwfN rJh bV bk fdsk.
ftZu ;qh r[o{ noiB d/t ih dh pkDh ;z;ko ftnkgh w'jB B{z nktkz wkohJ/ fuZeV gkT[A B p'fVnk Bk nkb{d ;rbh XkJh..1.. ''pkDh r[o{ r[o{ j? pkDh'' ;G B{z
j?. w[Zy nkSk e/tb fJjh ;h fe ;qh fi;d/ fXnkB ftZu T[j p?m/ jB. nkg GJ/.. np w'fj ihtB gdth gkJh.. ;pe gVQk fdsk.
r[o{ rqzE ;kfjp ftZu doi ehsh ikD B/ f;ozdk ;[o ehsk. Skw dk tes ;h. SZi{ B/ fejk L- ekrd ;zdh g{soh uhfu nkfJU wfB g[oy[ fpXksk id ikD fbnk f;Zy ;wM rJ/,
tkbh pkDh f;Zy Xow dh XkoBk d/ pVh wX[o ;[o s/ b?n ftZu rT[Vh okr sT[ Bk fsqnk fBjko. ;zsB eh ;oDkJh..1..ojkT[.. sK d/jXkoh r[o{ fwNk fdsk.


nkdk gkDh ghDk f;js bJh j? ysoBke, ikD' fezB/ fbNo oj/rk ckfJd/wzd
nkdk gkDh ghDk f;js bJh j? ysoBke, ikD' fezB/ fbNo oj/rk ckfJd/wzd
nkdk gkDh ghDk f;js bJh j? ysoBke, ikD' fezB/ fbNo oj/rk ckfJd/wzd
nkdk gkDh ghDk f;js bJh j? ysoBke, ikD' fezB/ fbNo oj/rk ckfJd/wzd
f ff ffznkdk gkDh ghDk f;js bJh j? ysoBke, ikD' fezB/ fbNo oj/rk ckfJd/wzd
's/ j?. tor gkDh B{z Gko xNkT[D iK ;jh fJ; B{z fgSkp okjhA pkjo eZYD 'u T[; dh ;fEsh 's/ brksko Bzo oZy'.
tkNo Nke;hf;Nh eh j?< gkDh dh tzB poeoko oZyD bJh fJe ;kXB n;woZE j' ;edk j?, fi; ekoB fJj d/yd/ oj' fe eh bZSD rzGho j'
fezBh wksok ghD bJh ;[oZfyns j?< ti'A tosdk j?. fJj ;Zu j? fe gkDh fJb?eNq'bkJhN dk gZXo n;zs[fbs j' oj/ jB, fit/A fe Gow, GNeDk, d"o/
id'A s[;hA pj[s fznkdk gkDh ghAd/ j' ;G s'A tXhnk vhNke;ckfJzr gdkoE iKdk j? s/ y{B 'u ;'vhnw dh wksok iK p/j'Sh.
sK eh j[zdk j?< pj[s fznkdk gkDh j? go fznkdk gkDh ghD Bkb th eJh yk; s"o 's/ tZX iKdh j?. ;'vhnw dk gqGkfts ftnesh B{z fznkdk
ghD ekoB n?woi?A;h dh ;fEsh 'u eh ;wZf;nktK j' ;edhnK jB. gkDh dk ez;BNq/SB xND ekoB jkJhg'B/Nq/whnk gkDh ghD iK fznkdk sob gdkoEK
eoBk ukjhdk j?< eh Uto jkJhvq/SB fezBk ;/tB ehsk ikDk ukjhdk j?, fJj dk ekoB pD ;edh j?. jkJhg'B/Nq/whnk dk ;/tB eoB s'A o'e'.
s/ tkNo fJBNke;he/SB d't/A fJe jB< T[wo, ftnesh dh ;ohoe rshftXh d/ ekoB fdwkr dh ;?Zb; ;w/s ;kv/ id'A sZe vkeNoh ;jkfJsk BjhA
nkU ikDd/ jK- dh fe;w s/ wksok 's/ fBoGo eodk ;oho d/ j'o ;?Zb; 'u ;'i nk ;edh j?, nkT[Adh, nkgD/ f;js ;zGkb g/S/to
tkNo Nke;hf;Nh fJe nfijh j?. w";w, vkeNoh ;fEshnK fit/A fe fi; ekoB eJh tko jbe/ iK rzGho Bkb ;bkj eo' fe eh eoBk j?.
T[bNhnK eoB dh e'f
Bk eo'
T[bNhnK eoB dh e'f
Bk eo'
;fEsh j?, i' T[d'A tkgodh j?, id'A s[;hA fdb s/ r[od/ dhnK phwkohnK, gkDh bZSD fdykJh fdzd/ jB, fit/A fe T[bNhnK eoB dh e'f Bk eo'
T[bNhnK eoB dh e'fSS Bk eo'
Bk eo'
T[bNhnK eoB dh e'f
iK sK E'VQ/ ;w/A 'u tZvh wksok 'u s/ j'o ghD tkb/ gdkoEK d/ ;/tB Bkb NZNhnK$T[bNhnK, f;o dod, wk;g/ gqGkfts ftnesh B{z T[bNh eoB
gkDh ghAd/ j' iK i/ s[jkv/ r[od/ gkDh ;pzXs ;hwktK s?n ehshnK iKdhnK ShnK dh ewz'oh iK eVtZb, EektN, bJh T[sSkfjs Bk eo' feT[Afe nfijk
B{z T[Bh s/zh Bkb gq';?Z; BjhA eo ;ed/ jB. d"o/ g?Dk, p/j'Sh, w"s (rzGho wkwfbnK eoB Bkb ;fEsh ftrV ;edh j?.
ibzXo (fpT{o') e[M fdB gfjbK , fizBk s[;hA fJ; B{z gh oj/ j'. tkNo g[oSK bJh o'zkBk 3H7 fbNo 'u) gqGkfts ftnesh B{z fizBk ;zGt
fJe 35 ;kbk nwoheh n"os, fi; dh Nke;hf;Nh ekoB ;oho 'u (brGr 13 eZg) gkDh dk ;/tB (fi; pj[s fznkdk gkDh ghD ekoB j' ;e/ SKs s/ nkokwdkfJe oZy'.
pj[s f
pj[s f
pj[s f nkdk gkDh ghD ekoBnkdk gkDh ghD ekoB
nkdk gkDh ghD ekoB
pj[s f nkdk gkDh ghD ekoB
gSkD n?Sb/ ;wo; ti'A j'Jh ;h, dh fJb?eNq'bkJhN; d/ n;zs[bB dk ekoB 'u ;ko/ ghD tkb/ gdkoE s/ gkDh Bkb n?woi?A;h dh ;fEsh u eh eoBku eh eoBk s[jkB{z fe;/ fe;w dh dtkJh BjhA
n?woi?A;h dh ;fEsh
n?woi?A;h dh ;fEsh u eh eoBk
n?woi?A;h dh ;fEsh
u eh eoBk
n?woi?A;h dh ;fEsh 'u eh eoBk
efEs s"o 's/ 'tkNo Nke;hf;Nh' ekoB pD ;edk j?, yk; s"o 's/ jkJhg'B/Nq/ Gog{o G'iB Skwb jB) ;[oZfyns ukjhdk j?< d/Dh ukjhdh, dtkJhnK f;oc nkgD/
ukjhdk j?<
ukjhdk j?<
ukjhdk j?<
ukjhdk j?<
w"s j' rJh ;h. eJh whvhnk fog'oNK whnk (;how ;'vhnw d/ gZXo 'u wzfBnk iKdk j?. i/eo fznkdk gkDh ghD Bkb f;js ;zGkb g/S/to dh ;bkj 's/ jh
d/ nB[;ko id'A T[j nkgD/ gfotko Bkb nukBe froktN), i' ;w/A f;o fJbki n"osK bJh gqsh fdB 2H7 fbNo tkNo Nke;hf;Nh j'D dk SZe j't/ sK fdZshnK ikDhnK ukjhdhnK jB.
pkjo ;h sK T[; B{z 'pj[s fznkdk Bk ehs/ ikD 's/ xkse j' ;edk j?. (brGr 9 eZg) gkDh dk ;/tB (fi; s[ozs zo{oh edw u[Ze/ ikD. fJE/ s[jkB{z i/eo ftnesh B{z d"ok g? fojk j?
vhjkJhvq/SB' wfj;{; j'Jh. fJ; s'A jkJhg'B/Nq/whnk B{z o'eD bJh ibdh 'u ;ko/ ghD tkb/ gdkoE s/ gkDh Bkb e[M wjZstg{oB fNZg; pko/ ikDekoh iK T[j p/j'S wfj;{; eo fojk j? sK
pknd T[; B/ 20 fwzNK 'u 4 p'sbK gsk brkT[Dk s/ ;w/A f;o vkeNoh Gog{o G'iB Skwb jB) ;[oZfyns fdZsh ik ojh j?- fJj :ehBh pDkU fe T[; d/ nkb/-
gkDh gh fbnk. fJbki zo{oh j? feT[Afe nfijk Bk wzfBnk iKdk j?. wdd bJh ekb eo' d[nkb/ dh irQk g{oh soQK ykbh j? s/
wdd bJh ekb eo'
wdd bJh ekb eo'
wdd bJh ekb eo'
wdd bJh ekb eo'
gkDh zo{oh j? feT[Afe wB[Zyh ;oho eoB Bkb d"o/, p/j'Sh s/ j'o rzGho id'A s[;hA E'VQ/ ;w/A 'u fznkdk gkDh s[ozs g/S/to vkeNoh ;jkfJsk nfijh e'Jh uhz BjhA j?, fi; Bkb
'u 70 ch;dh gkDh j?. row w";w 'u wkwfbnK 'u w"s th j' ;edh j?. dk ;/tB eod/ j' sK ;oho 'u gkDh gqkgs eoB bJh n?woi?A;h ;/tktK B{z B[e;kB j' ;edk j?. i/ s[;hA ikDd/ j'
vhjkJhvq/SB pj[s ibdh j' ;edh j? gkDh dh fezBh wksok ghD bJh fznkdk j'D ekoB tkNo Nke;hf;Nh ekb eo' iK nkgD/ ;EkBe n?woi?A;h fe w[ZYbh ;jkfJsk fet/A d/Dh j? sK
go id'A vhjkJhvq/SB ;g?eNqw d/ fJe ;[oZfyns j?< g?dk j' ;edh j?. id'A ;oho 'u gkDh Bzpo 's/ ekb eo'. s[;hA vkeNoh ;jkfJsk nkT[D sZe
f;o/ 's/ j?, Uto jkJhvq/SB d{i/ f;o/ nZi-eZb f;js gqsh ikro{e dh fznkdk wksok j[zdh j? sK ;oho gqGkfts ftnesh d/ Bkb oj' s/ nfijk eo ;ed/ j'.


43
43
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
43 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
ejkDh
iZN ftu'bk eoB?b f;zx tihokpkd
iZN ftu'bk
iZN ftu'bk
iZN ftu'bk
iZN ftu'bk
'';odko ih ;fs ;qh nekb ih.'' j'fJnk fe;/ iZN-i[ZN Bkb. w?A sK pko/ ;[De/ pj[s sebhc j'Jh. T[j wB nkT[Dk j'fJnk<''
wZxo f;zx B/ ;odko BZEk f;zx B{z cfsj nkgDh jh y[ZbQh y/v y/vdk ofjzdk jK.'' ftZu ;'udk fojk, '':ko, ebQ ;kvh fJZe wZM d[ZX'A GZi
p[bkJh. wZxo f;zx B/ w'VtK itkp fdZsk. '';kbk ewhD, y[ZbQh y/v y/vdk J/ rJh. fJZe wZM Bkb iZNK d/ NZpo dk
'';fs ;qh nekb pJh wZxok, J/Xo ''T[j fejVh y/v j'Jh UJ/ wZxok, s/ n;hA fdB oks ezw ftZu wod/-ygd/ r[zkok BjhA j[zdk. fJZe wZM B/ nrb/
feZE/, fet/A nkfJnk J/ yzB/. ;[Zy th j? zok ;kB{z th dZ; d/ fJj' fijh y/v s/ ofjzd/ jK. T[; dh y[ZbQh y/v B/ w/ok wjhB/ ;{Dk J/. w?A ;'funk fe ub' wZxo
e'Jh<'' ;odko BZEk f;zx B/ cfsj d/ T[; y/v ftZu ;kB{z th fyvk b?<' fdwkr jh fjbk e/ oZy fdZsk. T[j ;kb s'A jh fJZe wZM yohd b?B/ nK, fejVk
itkp ftZu yzB/ nkT[D dk ekoD ''wZMK oZyhnK j'JhnK B/. d' fszB ftZu ;kbk ewhD ukbh gzikj jzko nkgK B{z finkdk w[Zb bkt/rk fco.''
g[ZfSnk. eZNhnK b? e/ T[jBK dh y{p ;/tk eodK o[fgnk zo{o tZNdk j'Dk J/ s/ T[;d/ BZEk f;zx xZN s'A xZN w[Zb s/ wZM
;odko BZEk f;zx ns/ wZxo f;zx s/ id'A T[j ;{D s/ j[zdhnK B/, wzvh ftjV/ d/ pkeh d/ uwohN w;K jh dZ; yohdDk ukj[zdk ;h.
d't/A fJZe fdB yzB/ d/ pZ; nZv/ s/ fbik e/ t/u fdzdk jK s/ uzr/ g?;/ tZNhd/ jzko o[fgnk ewkT[Ad/ B/. T[j th ''dZ;' ih fejVh y'bQK<''
nukBe jh fJeZm/ fwb/. B/. ftuko/ fdB-oks iZNK d/ f;oh pDe/. ''gfjbK wZM dk w[Zb eo. pknd
''ih ;odko ih, w?A sK wZMK d/ Nhe/ ''s/ j'o e'Jh ezw<'' BZEk B/ fco T[j sK nkgD/ pZfunK B{z ;e{b th BjhA ftZu ej/Ark fe iZN w?B{z mZr e/ b?
b?D bJh yzB/ nkfJnk ;h N?w eZY e/ g[ZfSnk. G/i ;ed/. w?B{z e'Jh ;ehw bVkT[Dh frnk. jK dZ; eh b?Dk J/ fJ; wZM
s/ s[;hA ;odko ih fJZE/ fet/A nkT[Dk ''fJZe d' d[ZX'A jNhnK wZMK nfXnko/ gT{ T[;dh y[ZbQh y/v B{z ftrkVB bJh. dk<'' tko w/o/ Bkb ike/ w/o/ ;j[o/ fgzv ike/
j'fJnk<'' wZxo f;zx B/ w'VtK gqSB s/ b? b?Adk jK s/ id'A T[j th ;{D s/ j[D w?A fijVh w[zv/ pko/ rZb S/Vh J/, '';odko ih, j'oBK B{z i' woih bVek zo{o d/y b?. w[zvk efjzd/ ;[BZyk
ehsk. nk iKdhnK B/ fco w[Zb gk e/ iK nkgK T[j sK w/o/ gk; g[ZSD bJh zo{o dZ;hJ/ go s[jkB{z n;hA tZX w[Zb BjhA J/. fe;/ Sfjo 'u vkehnk bZfrnk
'';kvk sK wZxok o'i dk jh ezw g?;/ b? bJhd/ B/ s/ iK g?;/ d/ e/ wZM oZy nkfJnk eo/rk. jK, mhe J/, nZr/ d/ bkT[Dk. fJj wZM ;Zs jzko dh J/.'' j'fJnk J/ s/ w[zv/ dk pkg bbkoh dk
fBefbnk ofjzdk J/ Sfjo dk, iZNK dk bJhdh J/. fco T[j wZM wzvh ik e/ t/u yKr/ fe T[; ewhD dh wZM fe; Gkn wZxo f;zx B/ xZN s'A xZN w[Zb dZf;nk. ezw eodk J/, fe;/ gZe/ nZv/ s/. S'Nk
fJZe g?o y/s 'u s/ fJZe g?o Sfjo, gsk fdzd/ jK, pZ;.'' wZxo f;zx B/ bZyk f;zx ftedh J/.'' ''wZxok, i/ ;Zu dZ;K s/ s/oh wZM fijk gfotko J/. T[jBK d/ e[Vh e'Jh
BjhA fejVk ezw nukBe fBeb gt/. B{z y[Zbh y/v pko/ dZ; fdZsk. ;odko BZEk f;zx wjhB/ 'u fJZe f;oc gzi jzko s'A tZX BjhA j? go s{z BjhA. fJZe S'Nk w[zvk j?. e[Vh E'vh oki
pZ; nZi th nkVshnK d/ j' e/ ''fco sK s{z iZNK s'A jZv e[NkT[D'A d'-tko wZxo f;zx d/ xo wZM d/yD d/ ;Zu'-;Zu dZ;, b?Dk eh J/<'' BZEk f;zx eo{ oki.'' BZEk f;zx B/ nkgD/ ;j[fonK
nkfJnk ;h.'' pu frnk wZxok.'' pjkB/ iKdk fojk s/ ukj pr?ok th gh j'o fonkfJs b?Dk ukj[zdk ;h. d/ fe;/ w[zv/ pko/ wZxo f;zx B{z y[bQ e/
''sK jh sK ;Zu jh fejk ;odko '';odko ih fijV/ nkgD/ fdwkr b?Adk ;h. wZxo f;zx t?SB{z pzdk ;h go '';odko ih, fco s[;hA d'-;" o[fgnk dZ; fdZsk.
ih, iZN dh i{B p[oh j[zdh J/, mhe J/ s'A ezw BjhA b?Ad/ T[j ;dk-;dk bJh BZEk f;zx Skw B{z zo{o fJZe-d' g?Zr xZN d/ fdU. fJ; s'A xZN nkgDk pkok ''pJh ;odko ih, w?A gZeh jK BjhA
fe Bk<'' r[bkw j' e/ jZv e[NtkT[Ad/ ofjzd/ B/.'' brk b?Adk ;h. fJ; soQK fJZe v/Y- BjhA ykDk. ebQ fJZe pkihro tgkoh eo ;edk fizBk fuo w?A nkgD/ gfotko
''jK pJh wZxok s{z ;Zu jh p'fbnk ''rZb sK s/oh mhe J/ wZxok. pkb- ;kb bzx frnk ;bkjK eofdnK B{z, nkfJnk s/ T[j fJ; dk w[Zb ;Zs jzko Bkb okJ/ BjhA eo b?Adk.''
J/A.'' pZu/ fezB/ B/, eh-eh eod/ B/< fco sK e[Vh d/ foSs/ pko/. jh bk frnk ;h go w?A nZm jzko s/ ''ih ;de/, okJ/ eo' xo ik e/. fJ;
BZEk f;zx ns/ wZxo f;zx d'B'A uzr/ ;e{bK ftZu gVQd/ j'Dr/<'' BZEk ''rZb ;[D wbehs', ;odko BZEk nV frnk ;h. ftZu fe;/ foSs/dko B{z b? bthA wZxok,
jh ywkD'A ikD bJh pZ; dk fJzsiko f;zx B/ E'Vk sebhc 'u ;tkb f;zx e'Jh rZb eodk ;h, nkgDh Xh ''nkj cV ;kJh, fJj w/oh wZM j'Jh uzrk oj/Ark.''
eo oj/ ;B. T[jBK s'A fJZe gk;/ j' e/ g[ZfSnk. oDXho e"o pko/. efjzdk ;h, T[;d/ ;j[o/ S/ jzko dh, pZ; j'o Bk p'bhA. nkgK ''gfjbK n;hA sK nkgDh okJ/ pDk
uko gzi iBkBhnK nkgDhnK- ''fJZe e[Vh d;thA eoe/ jZN rJh s'A fe;/ B/ w[zv/ pko/ dZf;nk ;h.'' wZxo fgzv ftZu fJeZm/ ofjzd/ jK, e[S sK bJhJ/ fco g[ZS bKr/ fe;/ foSs/dko
nkgDhnK iZeVK SZv ojhnK ;B. J/. ;[Zy Bkb ftnkj[D i'rh j' rJh. f;zx B/ wbehs e"o Bkb Xh s/ to e[S fbjkz j'Dh ukjhdh J/. y'b wZM, s'A i' b'V gJh.''
rowh B/ th nkgDk i"jo fdykT[Dk p; e'Jh uzrk fijk foSsk fwb ikt/ pko/ rZb s'oh. cVk fJjdk ;zrb w?B{z.'' BZEk f;zx i'ohA ''wZxo fJj' fij/ foSs/ eowK
S[o{ eo fdZsk. jo e'Jh E'Vh fijh SktK sK ;kb 'u jh T[; dk ftnkj eo ''i/ T[j nke/ nkgK B{z dZ;/, fco jh ;kJh d/e/ wZM y'be/ b? frnk. tkfbnK B{z jh fwbd/ B/. uzr/ foSs/
dh Gkb ftZu ;h . BZEk f;zx s/ wZxo d/tKr/. d' w[zv/ ni/ gVd/ jh B/. tZvk nkgK iKd/ uzr/ brd/ nK. fpBK ;bkj wbehs e"o dh s/ wZxo f;zx dh fes/ fwbd/ B/ ir 'u bZfGnK, dZ;
f;zx fJZe S'N/ fij/ doys dh Skt/A B"thA 'u s/ S'Nk S/thA iwks ftZu ehs/ E'VQk nkgK w[zfvnK d/ xo iKd/.'' fJ; rZb s/ s{z-s{z, w?A-w?A j' rJh fe GbK.''
yV/ ;B. ihHNhH o'v s'A pZ;K sK pj[s gVQdk J/.'' wZxo f;zx B/ nkgD/ wbehs/ e"o B/ nkgDh okJ/ dZ;h. wZM d/ ;"d/ 'u d' jzko dk xkNk gk ''rZb sK ;odko ih ;zi'rK dh J/.
nk ik ojhnK ;B go ywkD' tZb ikD gfotko pko/ BZEk f;zx B{z ;Zu-;Zu dZ; ''jK, rZb sK s/oh mhe wbehs'.'' fdZsk. oDXho e"o B/ ftZu g? e/ nkgD/ i/ w/oh Xh d/ ;zi'r E'v/ ;j[o/ fgzv Zu
B{z ni/ sZe pZ; BjhA nkJh ;h. d't/A fdZsk. ''fe;/ j'o Bkb th rZb s'o fbnk wK-pkg B{z u[Zg eokfJnk. j'D/ sK e'Jh skes BjhA o'e ;edh.''
iD/ rZbK ftZu nkgDk ;wK pshs ''wZxok fco sK s{z pkeh ftjV/ eo'. s[;hA sK wZMK d/ ezweko ftZu fgzv- fJZe fdB BZEk f;zx ;e{No s/ y/s wZxo f;zx gZeh jK BjhA eo fojk ;h.
eo oj/ ;B. d'jK dk fgzv th ywkD' jh tkfbnK ftZu'A uzrk ;[yh tZ;dk J/. e'Jh fgzv fcod/ ofjzd/ j'. e'Jh Bk e'Jh uzrk r/Vk wkoe/ xo B{z ik fojk ;h. nukBe ''wZxok, d/y bhA, oki eo{ E'vh e[Vh
;h. fceo BjhA s?B{z, Bkb/ uko g?;/ th j'Dr/ foSsk io{o fwb jh ikt/rk.'' wbehs T[;B{z wZxo f;zx nkgDhnK wZMK B{z oki. ik e/ xo dh wkbeD pD ikT{
BZEk f;zx fiwhAdko ;h i' y/sh d/ s/o/ gk;. tXhnk rZb J/ GkJh wZxok.'' e"o B/ j'o fe;/ Bkb rZb s'oB bJh ;{J/ s/ gkDh fgnkT[D s/ BjkT[D bJh ;[Zy Bkb.'' BZEk f;zx fpBK w[zvk d/y/
eko'pko dh d/yGkb s'A fJbktk BZEk f;zx B{z fJZe dfbs d/ xo dh wZxo f;zx B{z fXnkB fdtkfJnk. fwb frnk. jkb-ukb g[ZSD fgS'A wZxo f;zx B{z wBk fojk ;h.
bkD/dkoh th eodk ;h. T[; dk fJZe uzrh jkbs ;[De/ tZN zo{o j'fJnk. ''t?;/ sK ;odko BZEk f;zx B/ w?B{z wZxo f;zx B/ g[ZfSnk, ''uzrk ;odkok w/o/ sK vzro th
w[zvk i' nwohek frnk j'fJnk ;h s/ pZ; dh SZs s/ j'o ;tkohnK th fejk ;h fe foSs/ pko/ w?B{z :kd eohA. '';odko ih wZM dk eh jkb J/, ekch nZr/ bzx rJ/ B/, fco fwbd/ n?A
e[Vh fJZe tehb B{z ftnkjh j'Jh ;h nkgDhnK-nkgDhnK rZbK ftZu w?A fJZe tko :kd eoe/ g[ZS b?Adk jK.'' d[ZX sK j'o tZX rJh j'Dh J/ jok ukok nkgK.''
i' gzikp ns/ jfonkDk jkJh e'oN dk w;s ;B. BZEk f;zx s/ wZxo f;zx dh ''ub E'vh woih, g[ZS bU fco yk-yk e/.'' ’’ uzrk ;'ue/ S/sh dZ;h, wZxok.''
tehb ;h. T[; B/ d' gZe/ B"eo, d' eZu/ uZb ojh rZb-pks dk fe;/ B/ th fJZe pko. go tko-tko BjhA ikDk ''BjhA-BjhA, wZxok s?A sK w?B{z mZr BZEk f;zx foSs/ dh nk; Bkb s[o
GJhJ/ s/ j'o b'V nB[;ko fdjkVhdko fXnkB BjhA fdZsk. pZ; dhnK T[;d/ xo.'' wbehs e"o B{z BZEk f;zx fbnk czvo fijh wZM d/e/. T[j sK ;kbh frnk.
th oZy b?Adk ;h. rohp b'e pj[s/ T[; ;tkohnK nkgD/ fgzv T[sodhnK d/ ;[Gkn pko/ T[;d/ fgzv dhnK nZr/ Bkb'A th d[X xZN fdzdh J/.'' BZEk wZxo f;zx B/ xo ik e/ wZMK B{z
s'A y[S BjhA ;B. fgzv dk ;kT{ Sohc rJhnK. nzdo'A pZ; nZXh ykbh j' rJh iBkBhnK s'A ;[fDnk j'fJnk j?. ;ko/ f;zx wZxo f;zx dh wZM 'u B[e; eZYD nkgD/ ehfbnK 's/ pzBQ e/ ftjbk j' e/
pzdk T[; s'A d{ok jh ofjDk uzrk ;wMdk ;h. ezveNo B/ SZs tkbhnK ;tkohnK efjzd/ B/ fJj pzdk uzrk BjhA . bZr frnk. nkgD/ xo tkbh Bkb nkgDh Xh d/
;h feT[Afe T[j g[b; dk gZek w[Zypo B{z fJZe d' tko nzdo p?mD bJh fejk ''s[;hA d' fdB mfjo e/ T[; B{z fwb ''w?B{z skJh (;odkoBh) fwbh ;h, foSs/ pko/ BZEk f;zx B/ S/Vh rZb pko/
;h. T[; B/ eJh tko ;kT{-Sohc pzfdnK go T[j nkgDh w;sh Bkb jtk ftZu bt'. pkeh Xh d/ fiZE/ ;zi'r B/ d{o'A T[j sK efjzdh ;h fe s/oh wZM torh dZf;nk
s/ g[fb; s'A BikfJz jh e[Nkgk p?mhnK ;B. B/fVUA, nkg/ jh fGV ikDr/. pj[s wZM n;hA fzzdrh ftZu BjhA d/yh Bk ''BZEk f;zx efjzdk ;h fe w/o/
g[nkfJnk ;h. ''wZxok, e[Vh tk;s/ s?B{z w[zvk fej' fceo eoB dh b'V Bh. Bkb/ oDXho yohdh. T[j sK w/oh wZM dh f;cs eoh ;j[fonK d/ fgzv dk fJZe w[zvk vkehnk
g"D/ xzN/ pknd pZ; th nk rJh. fijk ukjhdk J/<'' dh T[wo ni/ thj-fJZeh ;kb dh jh iKdh ;h.'' wZxo f;zx B/ BZEk f;zx d/ bZfrnk j'fJnk J/. w[zvk ;[BZyk th j?.''
pZ; gfjbK jh Goh j'Jh ;h. T[jBK d'jK '';odko ih, e[Vh tork ;'jDk j'Jh j?. fgzv dhnK eJh e[VhnK sK tZv/ M{m dk godk u[Ze fdZsk. ''w[zv/ sK nkgK B{z j'o th pE/o/ fwb
B/ gfjbK iBkBhnK B{z uVB d/ fdZsk ;[BZyk j't/. e'Jh w[bkzw j't/ sK uzrh shj-shj ;kb dhnK j' rJhnK B/. ''w?A sK t?;/ wike fijk ehsk ;h, ikDr/ ;[BZy/.'' wbehs e"o B/ w'VtK
fco nkg pZ; dh Ss s/ uVe/ p?m rZb J/ iK T[;dk e'Jh tXhnk fijk T[jBK d/ xofdnK B/ sK e'Jh fceo T{A wZM s/oh pVh ewkb dh S? n?. itkp fdZsk.
rJ/. pZ; dk vokfJto s/ ezveNo ukj eko'pko j't/. BSk Bk eodk j't/, BjhA ehsk j'Dk.'' wbehs e"o B/ ''gzdoK ;kbK d/ fJ; eko'pko ftZu ''U sK s/oh rZb mhe J/ wbehs',
ghD bJh ub/ rJ/. rowh eoe/ pZ; ykBdkB th tXhnk j't/, pZ;.'' wZxo nkgDh Xh d/ ftnkj pko/ ibdh Bk w?A ed/ th wkVh wZM BjhA oZyh ed/, go i/ fJZe tko w?A BZEk f;zx Bkb T[;
nzdobhnK ;tkohnK dk p[ok jkb j' f;zx B/ nkgDh Xh d/ to bJh BZEk eoB bJh ;'funk. ukj/ vzro xZN jh oZyK fco.'' d/ ;j[o/ tkb/ w[zv/ B{z d/y nktK sK joi
fojk ;h s/ T[j pZ; tkb/ B{z p[ok Gbk f;zx B{z dZ; fdZsk. ''w?A sK fJj efjzdk jK fe j[D s'A ''jK, ;Zu fJZe tko nkgK B/ yzB/ th eh J/< nkgK fejVk foSsk j[D/ jh
efj ojhnK ;B. pZfunK B/ rowh ekoD ''uZb fco wZxok d/yd/ n?A fes/. i/ d/yDk S[o{ eoKr/ sK jh d' fszB ;kb s'A nkT[AfdnK s{z w/o/ e'b nkgDh Xh d/ eoB bZr/ nK.''
uhAx fujkVk gkT[Dk S[o{ eo fdZsk. w?B{z e'Jh efjzdk ;h w[zv/ pko/, j[D w/o/ bZr ikDr/. w?A ekjbh BjhA eodk.'' fo;s/ dh rZb s'oh ;h. :kd j? fe Bk<'' ''nkgDh woih eo' fco w?B{z ek;s'A
SZs T[gobhnK S/-;Zs ;tkohnK dk :kd BjhA. SkfJd w/o/ ;j[fonK dk e'Jh wZxo f;zx B/ fejk. BZEK f;zx B/ wZxo f;zx Bkb fgSbh g[ZSD nkJ/ ;h<''
jkb th pj[sk uzrk BjhA ;h. T[j th pzdk efjzdk ;h.'' BZEk f;zx B/ wZxo B{z ''sK fco fNe e/ pfj ikU. id'A rZb :kd eokJh. ''nkgK Xho' dh th okJ/ b? bJhJ/
vokfJto s/ ezveNo B{z wktK-G?DK e[Vh d/ foSs/ dh rZb efje/ nkgD/ ;wK bZr/rk d/ybKr/.'' wbehs e"o B/ ''jK, ;odko ih, rZb sK s'oh ;h e/oK.''
dhnK rkbK eZY oj/ ;B. nZX/ xzN/ tZb eo fbnk. nkgD/ xo tkb/ B{z BZEk f;zx d/ xo E'v/ Bkb. go w/o/ xo d/ jkb/ BjhA wzBd/ ''T[j sK rT{ J/, T[jB/ eh efjDk.
pknd pZ; uZb gJh. ;kfonK B/ ;[Zy pZ; ywkD'A ik yVh, ;kohnK ikD s'A o'eD dh okJ/ Bkb fejk. e[Vh dk ftnkj eoB B{z. wbehs e"o ftukoh B/ ;'uDk s/ d/yDk, bZGDk sK
dk ;kj fbnk. ;tkohnK T[so e/ nkgD/-nkgD/ xoK ''wZxok, U wZxok, xo/ Jh n?A. nk efjzdh fe w?A d' ;kb jkb/ Xh dk ftnkj nkgK B/ jh j?.''
''wZxok nZi ebQ eh ezw eodk B{z ik s[ohnK. BZEk f;zx s/ wZxo f;zx sK pkjo iok.'' BZEk f;zx B/ wZxo BjhA eoBk.'' wZxo f;zx B/ BZEk f;zx ''iok s{z jh p[bk e/ g[ZS, eh efjzdh
J/A fe fe;/ iZN Bkb ofbnk j'fJnk th nkgDk nkgDk ;wkB u[Ze e/ xo f;zx d/ xo w{jo/ yVQ e/ ntki wkoh. B{z e'ok itkp d/ fdZsk. J/<'' wZxo f;zx B/ fejk.
J/A<'' BZEk f;zx B/ wZxo f;zx d/ ezw- B{z s[o gJ/. ''nk ikU ;odko ih, nk ikU. ''w/oh rZb ;[D wZxok, s[;hA ukj/ ''Xho', Bh oDXho e"o/.'' wK B/
eko pko/ g[ZfSnk. oks dh o'Nh ykD pknd BZEk f;zx wzi/ s/ pfj ikU. dZ;' eh ykUr/, ukj d' ;kb dh pikJ/ uko ;kb sZe eo p[bkfJnk.
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
'';odko ih, w?A e'Jh BjhA ofbnk B{z wZxo f;zx d/ ezw eko dh ns/ pZfunK sK ghDh jh gT[. j[ew eo' fet/A fdU nkgDh Xh dk fgnkj. go s{z fJZe pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu


44
44
44 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
pd r[o{ pBkw d/j Xkoh r[o{
pd r[o{ pBkw d/j Xkoh r[o{
pd r[o{ pBkw d/j Xkoh r[o{
Spd r[o{ pBkw d/j Xkoh r[o{pd r[o{ pBkw d/j Xkoh r[o{
pkpk r[owhs f;zx

irs ibzd/ B{z mkoB fjs ftu ;dk-;dk bJh ;w' fdsk. (j) epho iT[ s[fj ;kX fgozw ;s fgnko/ pDk e/ Beb ehsh. ns/
eb:[r fty/ nekb g[oy[ nkfg r[o{ 4H d;w/S fgsk ih d/ i'sh i's eh gke/ ;/sh y/b[.. r[o{ okwdk; ih dh Broh ftu
BkBe dk o{g Xko e/ gqrN j'J/. ;wkT[D s'A pkd Gkt 1708 s'A nZi ekuh ;o;T[ g/fbe? Bk yfb GJh ngDh Sesh gqdoSB d/ o{g ftu
fgSb/ fszBK i[rK ftu Xow d/ o;s/ sZe seohpB 314 ;kb) ftu i' B s/b[.. ¢¤0.. ib{; efYnk. p; fJE'A jh fJ; v/o/
i' gkyzv eow gqubs j' u[e/ ;B, i' f;y fJfsjk; j'Ad ftu nkfJnk (;b'e epho e/) (nzr 137) dk Yfjzdh ebk dk fJfsjk; nozG
fe wzB{tkdh pqkjwDK s/ ekihnK dh fi; ftu nB/eK p/nzs ;zs, 8H r[o{ BkBe d;w/S ih d/ xo j'fJnk. 1978 d/ ft;kyh tkb/ fdB
d/D ;B, T[jBK s'A S[NekoK fdtkD wjKg[oy, pqjw frnkBh j'J/ jB i' d/ n;{b jB fe r[o{ dh f;yh nzfwqs 13 f;zx dh Sjhdh ns/ T[;d/ cb
fjs r[o{ BkBe dh i's d;K ikfwnK nDfrDs jB T[j ;G r[o{ rqzE ns/ dh dks T[;/ B{z fwb ;edh j? i' ;o{g Blue Star tkbk fdB fJj j?
ftu ;[GkfJwkB j'Jh. gqw/So d/ r[o{ gzE dh nrtkJh ftu yzv/ dh ;kps ;{ofs d;sko f;ok j't/. fJ; eu/ r[o{ dk fJfsjk;.
fwbkg dk wkor gorN eo gkj[b s'A jh g?dk j'J/ jB. Sjhd e[dos B{z wzBDk jh oZp ih d/ o;s/ 11H j[D ;zy/g s"o s/ fpnk;
fdykfJnk. r[opkDh nB[;ko fesB/ j'fJ, fJfsjk; rtkj j?. T[j s/ ubD dk gfjbk edw j?. i/ wB[y tkb/ v/o/ dh rb eo bJhJ/. fJjBK
tkfjr[o{ dh i'fs (nkswk) i' fe ;G d;w fgsk ih dh pySh j'Jh B{z e/; fds/ jB sK fJjBK dh d/ w[Yb/ ;zs uzrh nt;Ek d/ wkbe
;GBK ;ohoK ftu ;[GkfJwkB j'fJ, wo:kdk ftu jh j'fJ jB. fJ; wjkBsk j? n?t/A jh sK oZp ih B/ j'J/ jB go fJj r[o{ rqzE ;kfjp ih
fJ; ;oho B{z ubk ojh j?, T[;h i'fs fBnkoh ofjs wo:kdk nzdo ihtB wB[Zy B{z e/; BjhA fds/. d{;ok fJj dh pkDh d/ nkXko T[Zs/ jh p'bd/
dk nzso fXnkB j'fJ ;pd d/ ig fpskT[D tkb/ f;y B{z ;fsr[oK B/ fe id th f;y Bkw[ dh dks b?D ns/ fbyd/ jB. go BkwXkohnK
okjhA ns/ r[opkDh s'A ;/X b? e/ gqrN fBnkok o{g, ihtB pySS ehsk. bJh r[o{ rqzE ns/ r[o{ gzE (Gkt gzi tKr r[o{ d/j B{z jh wzBd/ jB. fJjBK eoB bJh ;kohnK wo:kdktK
eoBk j?. p; i'fs dk gqrN j'Dk jh ns/ puB ehsk fe fgnkfonK) nr/ g/S j[zdk j? sK d/ v/o/ d/S ftd/S ftu pj[s jB. ekfJw ehshnK. i' nodk; nZi jo
tkfjr[o{ dk fwbkg j?. nk; gqekS ip bZr ykb;k oj/ fBnkok.. ;tkb j[zdk j? fe r[o dhfyns j'D go ;G wkfJnk dk g;kok jh j? ih ;w/A jo r[o{xo ftu j' ojh j? fJj
j[zfdnK jh r[of;y T[; wjkB ukBD sp br s/i dhT[ w? ;kok.. bJh r[o{, f;y dk ;h; wzrdk j? f;y r[o{ gzE ns/ r[o{ rqzE ;kfjp ih d/ th d[BhnK d/ ;ko/ XowK s'A ftbZyD
ns/ Bkw o; ftZu ihtdk j?. fJj ip fJj rj/ fpgoB eh ohs.. jK Godk j? sK f;yh dh dkfs gqkgs w[ekpb/ e'Jh fJfsjk; BjhA ou ;e/ j?. fJ; nodk; ftu f;y Xow dk
jh wB[Zyk ihtB dk gqw[y w?A Bk eo'A fJB eh goshs.. j[zdh j?. pj[s ;zy/g ftu fby fojK . fdB' fdB B/;s' Bkp{d s/ Yfjzdh ;zg{oB fJfsjk; ;w'fJnk j'fJnk j?.
T[d/S r[opkDh d;dh j?. (w[ytke gksSkjh d;th) jK. nzfwqs dh dks gqkgs j'D s'A ebk tb jh ik oj/ jB. fJ; nodk; dh xkVs d;w/S fgsk
2H nkswK jh ;G d/tK dh d/t 5H BkwXkoh gozgok i' fe r[o{ pknd ofjsK fdqV eotkJhnK 12H ;o;/ tkb/ ;kX gyzvh dh ih ouBK (tko ;qh GrT[sh ih eh
j?. nkswk ftu jh gowkswk dh jZd rqzE dh pkDh B{z gVdh j? ns/ ofjs iKdhnK jB. uko pio e[ofjsK rb eo bJhJ/. fJ;B/ th ;oekoh gksSkjh d;thA) s'A nozG eoe/ r[o{
;[GkfJwkB j?. wo:kdk ftu th pj[s ge/ jB. go ihtB ftu BjhA eoBhnK BjhA sK fJSko/ s/ d;w fgsk ih d/ pkD/ d/ gzE B/ fJ; ftu ;w[u/ ighnK
J/e feq;Bz ;op d/tk, d/t d/tk e/tb fJe jh wBws wo:kdk eo f;yh s'A ykoi j' ikT[r/. fJe go o{g ftu u'bk gfjB eo nkgD/ u/ sghnK, SjhdK ;w/s, gzi fgnko/,
s nkswk.. e/, ni gsB tb ik ojh j? T[j e/ g[oS$fJ;sqh rwB BjhA eoBk. d{ik fbnK B{z nkp/ j:ks o{gh Bebh uko ;kfjpikd/, ;w[Zu/
nkswk pk;[d/tf; i/ e' ikD? tb fJj jh fe T[jBK B/ d/jXkoh Sokp s/ j'o G?V/ BS/ BjhA eoB/, nzfwqs SekD dk Y'Ar ofunk s/ r[o{ r[od[nkfonK, r[oXkwK d/ doSB
G/T[.. r[o{ dh wo:kdk dk fsnkr BjhA shik szpke{ dh wBkjh ns/ u"Ek gzE sEk r[o{ rqzE dh f;yh dh Beb eotkJ/ jB. ;ko/ ;z;ko d/ Gb/ fjs[
BkBe[ sk ek dk;[ j? ;'Jh fBoziB ehsk ns/ r[o{ rqzE ;kfjp ih d/ ;oho s'A e/;K dh p/ndph BjhA eoBh. ehsh fit/A fe Bebh fBzoekohnK nodk; jo ;w/A jo r[o{ xo s'A j'
d/T[.. pokpo d/jXkoh r[o{ B{z wzBd/ jB. Gkt fe ;oho d/ ;ko/ nzrK s/ tkb/ pkp/ B/ gzi fgnkfonK dh EK ojh j?. n?;/ r[o{ rqzE d/ ;Bw[Zy, fJj
(wjbk 2 nzr469) nodk; eod/-eod/ 14-15 r[o{nK e/; BjhA eND/. fJ;/ soK j'o ofjs. nkgD/ ;s fgnko pDkJ/ ;B. fco d/jXkoh r[o{nK d/ N'b/, fBe/ ij/
noEks ;kfonK d/tfsnK dk d/ dh wo:kdk ubk oZyh j? i' fe f;y fdqV eotkJhnK iKdhnK jB. ns/ ngDhnK fcbwK pDk e/ T[; ftu fNwed/ j'J/ dht/ d/ ;wkB th BjhA
t e/tb fJe feqSB (fJE/ feqSB dk f;XKsK s'A T[bN j?. fJ;/ eoe/ T[j r[opkDh dk fBsB/w, nzfwqs t/b/ dh pVk tvk ofjpo pDB ykso BuD/ jB.
Gkt tkfjr[o{ nekb g[oy[ j?. Bk fe j[D r[o{ gzE d/ pokpo fce/ g? rJ/ ;zGkb, r[o{ dh ;zrs fBs eoBh. NgD/ ehs/. nkgD/ v/o/ dhnK 15H b/y d/ nzs ftu T[;
d/teh dh e[y s'A g?dk j'fJnk feqSB jB. fJ; soK ihtB pshs eofdnK- bVehnK Bkb ipo fiBkj ehs/. wo:kdk dk fieo eoBk pj[s io{oh
s'A j?. r[opkDh ftu feqSB Spd 6H ni ;w[u/ ;z;ko ftu fiE/- eofdnK ngDk ;w[Zuk ihtB fi;B/ th fJ;dhnK eos{sK ir j? fi;B{z ep{bd/ j'fJnK jo fJe
pj[s tkoh nkfJnk j? T[E/ jo EK s'A fiE/ th r[o{ BkBe d;w/S fgsk ih r[opkDh d/ ikjo eoB dh e'SS ehsh T[jBK d/ nfGbkyh i' f;yh ftu dkybk b?
noE d/teh s'A g?dk j'fJnk feqSB dk f;y frnk j?, ngDk xo fgS'A T[gd/S w[skfpe ihtB ihtBK esb eotkJ/. pV/ tZv/ f;nk;h e/ d;w fgsk dh ;kih fBtkih
tkbk BjhA Y[edk. fit/A okw ;pd pDKdk j? go r[o{ rqzE, gzE ih dk igfdnK-igKfdnK fi; eos/ s'A bhvo MP s/ MLA fJ;d/ do d/ wzrs/ ykb;kJh nekb g[oy dh c"i ftu
jzkoK byK tko nkfJnk j? ns/ xo gfjbK pDkT[Adk j? feT[Afe ;kvh j'Ad j? T[; ftu ;w' ikDk pDe/ t'NK ykso fJ; nr/ Xow ewkT[D s/ Xow dh ofynk fjs
T[;dk wsbp d;oE d/ g[Zso okw r[opkDh nB[;ko ''r[o w/o/ ;zr ;dk ihtB dh ;cbsk j?. fJ; eoV/ fbbeDhnK eYd/ oj/. j[D fJj ihtB dk gqD b?Adk j?. i' nzfwqs dh
s'A BjhA j?. T[j sK ;w[uh ekfJBks j? Bkb/'' d/ wjKtke w[skfpe f;Zy, ihtB fiT[Djko/ ykb;/ B/ tfuso gyzvh ;kX bVehnK d/ ipo fiBkj dks b?D bJh tvGkrk iB, r[o{
ftu of;nk j'fJnk okw j?. fst/A jh r[o{ pr?o BjhA ofj ;edk. fJ;/ bJh fJfsjk; ofunk j? s/ ou fojk j?. d/ e/; ns/ esbK d/ e/;K d/ c?;b/ rqzE ;kfjp d/ ;Bw[Zy j[zfdnK jh g/
feSB s'A Gkt ;G s'A tZvk. ;' ;G s'A f;y fiE/ th j? uVdh ebk ftu fi; ftu'A nB/eK nDfrDs igh- nB[;ko e?d fgnk j? ns/ T[j th S j[zdk j?, sK e/;oh ozr d/ u'fbnK
tvk sK T[jh j? i' nkfd ;u[ i[rkfd ihAtdk j?. jo f;y dh uVdh ebk sgh, ;zs, wjKg[oy, pqjw frnkBh bzph T[wo e?d tKr. go eJh ni/ ftu ;i/ gzi fgnko/ i' Bkw ozr ftu
;u[ j? Gh ;u[ BkBe j';h Gh ;u[ j?. dk G/d f;o T[go go r[o{ dk jZE j?. ns/ Sjhd j'J/ jB, ns/ j' oj/ jB. th nzX Grs fJ;B{z r[o{ wzBd/ jB. ozr/ j[zd/ jB. fszBK d/ doSB r[o{
epho ih sK nkgDh ouBK ftu fJj f;y d/ jo d[y-;[y d/ ;w/A r[o{ rqzE 9H go eu/ r[o{nK d/ N'fbnK B/ 13H ;' T[Zgo fby/ d/jXkoh rqzE ;kfjp ih dh jz{oh ftu
rZb g{oh ;gSN eo fdzd/ jB fe ;kfjp ih dk ;jkok jh j[zdk j?. e'Jh SjhdK dk fJsjk; BjhA ou r[o{nK d/ v/o/ ns/ u/b/ ;G jh r[o{ nkswe doSB B;hp j[zd/ jB. fJj
id'A fJj ouBk j? jh BjhA ;h, Xosh 7H r[opkDh ftu eu/ r[o{, nzX/ ;e/. feT[Afe T[BQK e'b ;u dh ;'Mh BkBe d;w/S d/ r[o{ rqzE gzE dh nekb g[oy d/ dopko d/ gqsy
nek; BjhA ;B sK fJj Bzd ek r[o{ ns/ n?; r[o{ d/ nzXb/ f;yK dk jh BjhA. f;oK s'A x'B, w'B, e'Jh Beb eoe/ uko fdB ngDh Sy;h doSB jB. g/S j'D tkb/ nfGbkyh
BzdB feE/ ;h. fJj sK d[nkg[o ftu pj[s fieo nkftnk j?. e[M e[ BfSnK s'A p/pois o{gh T[gd/S fdqV g{ik eotk nkgDhnK Bebh Xow iB d/ nzdob/ ehs/ eow, gkg
nkfJnk j?. ;fsi[r ns/ sq/s B{z e"D gqwkD j/mK fds/ rJ/ jB. BjhA eotkfJnk iKdk j?. frDsh dhnK d[ekBK ubkT[D se jh ;hws ezpD br iKd/ jB. gfjbk ;tkb
wjbk shik
wjbk shik
wjbk shik
ubk fojk ;h. fJt/A jh r[opkDh ftu wjbk shik tXkT[D fjs e'Jh n;{b BjhA jB. jB. Spd r[o{ ;kfjp r[o rqzE ;kfjp jh fJj g?Adk j? fe nzfwqs dh dks
wjbk shik
;fsr[o ih nkgD/ nkg B{z dk;B (T) r[o{ fiBk ek nzX[bk f;y jK nzX/ u/fbnK dh frDsh byK ih d/ ;{oi o{gh ukBD d/ ;kjwD/ b?D pdb/, r[o{ ih B{z nkgDk ;h;
dk; ;/te jh efjzd/ jB. d;w fgsk Gh nzX/ eow eo/fB.. UfJ GkD? ftu j[zdh j? sK fe t'N frDsh d/ fJe S'N/ fij/ dht/ fizBh th j?;hns d/D dk tkndk. f;y dk ;h; r[o{
ih sK nkg efj oj/ jB fe i' jw ubfB nkgD? fBs M{m/ M{m p'b/fB.. nk;o/ ;oeko/ dopko/ nkgDh Sesh BjhA j?. ns/ fdB'-fdB fJj ;G v/ ;kfjp nr/ froth oZy e/ nzfwqs dh
e" gqw/;o T[uo?A s/ ;G Boe e[zv wfj e{V[ e[;s[ ewKtd/ go fBzdk ;dk eo/ dk n;o o;{y ofynk ikt/. p; fJjh o/ ns/ fJBK d/ d/j Xkoh r[o{ Gkdo dks gqkgs j[zdh j?. i' nzfwqs SeD
gfo j?. fB.. UfJ nkfg v[p/ go fBzdek ;rb/ T[d/S T[jBK d/ r[o{ dk j[zdk j?. wjhB/A dhnK y[zpK fizBK ;wK se s'A pknd ofjsK s/ e[ofjsK fdqV
3H fi; r[owfs Bkw[ d/ ig okjhA e[b v'pfB.. BkBe fis[ UfJ bkJ/ 10 j[D dk;, e[M e[ eu r[o{nK ;hws j[zd/ jB. eotkJhnK iKdhnK jB. Xow ftu
gqG{ fwbkg j'Dk j? T[j Bkw[, Spd fss[ br/ T[fJ pg[V/ fenk eo/fB.. d/ v/fonK dk r[io u[ek fJfsjk; 14H ;fsr[o{ BkBe d/t ih B/ goftos j'D s'A pknd w[Yb/ n;{bK
;fsr[o{ BkBe d/t ih B{z nekb (okwebh eh tko-nzr 951) ;zy/g o{g ftu fieo eoBk j?. ;G d; ikw/A XkoB ehs/ ns/ fJjBK d; s/ ub e/ Xow ihtD nozG j[zdk j?.
g[oy d/ do s'A gqkgs j'fJnk. fJ; (n) nzX/ r[o{ s/ Gow[ B ikJh.. s'A gfjbK fBozekohnK pko/. fJjBK ;ohoK ftu ofj e/ Spd r[o{ d/ ;koh T[wo r[opkDh gV-;[D ;w[uk
Bkw dh dks t?;kyh 1699 s'A w{b[ S'fv bkr? d{i? GkJh.. d/ gfjb/ j'J/ w'Yh io{o gqw/;o d/ f;XKs B{z fdqV eotkfJnk. ;pd s'A ihtB r[opkDh nB[;ko ihtB dk
gfjbK d;K gksSkjhnK B/ uoD fpy[ ek wksk fpy[ wkfj ;wkJh.. ozrK ftu ihtD ihT[D tkb/ j'J/ f;q;Nh dh ouBK j'Jh ns/ ;pd s'A ;zebg g{ok eoB dk j[ew j[zdk j?.
X'fJ, ofjok; eo, uoBk fwqs f;yK rT[Vh wjbk shik nzr 231) jB. nkT[D tkbhnK ghVhnK ftu f;q;Nh dh gobT[ j[zdh j?. ;pd jh 16H ;' d/j Xkoh r[o{nK dh e'Jh
ghbkfJ eo, r[o dhfyns eo r[o (J) ;fsr[o eh pkDh ;fs ;o{g[ pkpk r[opuB f;zx dk ;wK se fJj jo ouBK ftu w"i{d j?. d;K n?;h wo:kdk jh BjhA j[zdh. w'Bk j't/
u/bk dh gozgok Xo[tk pzfBnk. j? r[opkDh pDhn?.. gow ihtB s'A N[N u[e/ ;B. dk; ikfwnK d/ ;w/A ftu Spd r[o{ dh , x'Bk j't/, Sokph j't/ epkph j't/,
t?;kyh 1699 tkb/ fdB gzukfJs ;fsr[o eh oh;? j'fo eu[ fgu[ T[j fdB th ikDdk j? fi; ftu wo:kdk dk f;XKs g{oB ehsk. BS/Vh j't/, ;GBK B{z u/b/ pDk bT[.
dh selection eo yzv/ dh gkj[b dh p'bd/ ;/ e{fVnko e{V/ MfV gVhn?.. fJ; pkp/ B{z fdbh okiXkBh ftu d' d;t/A ikw/ s'A pknd ;pd r[o{ d/ t'N p?Ae pDkT[D fjs frDsh byK
gozgok S[o{ eo-gfjbK tkbh UBk nzdfo j'o[ w[fy j'o[ j? fpy[ gk;/ tkb/ ezv/ s/ g?f;nK Bkb skfpnK gzi fgnkfonK dh gzukfJs dh eo bT[. ;u dh ykso e'Jh
wo:kdk B{z i[r'-i[r nNZb Spd wkfJnk B' Mfy wod/ eVhn?.. s'fbnk frnk. T[; ezv/ s/ r[opkDh Ekg e/ f;y Xow ftu r[o{ rqzE ns/ fJfsjk; BjhA ou ;e/. ;G wkfJnk
r[o{ rqzE ih ftu i'fs ;[GkfJwkB eo (gT[Vh B"thA tko rT[Vh 304) dh gzesh fbyh j'Jh ;h. ''nkg/ ezvk r[o{ gzE d/ nXhB r[o{ rqzE ;kfjp ih dk g;kok j?.
Bkw d/D dh i[rfs r[o{ gzE gziK (;) e/s/ r[o u/b/ c[fB j{nk .. s'b[ sokih nkg/ s'bDjkok'' (;{jh r[osk B{z i[r' i[r nNb eo d/ fJE/ jh ;wkgs j? ih. G[b u[e
fgnkfonK B{z ;"Ag fdZsh ns/ nkg eku/ r[o s/ w[efs B j'nk.. wjbk gfjbk nzr 730) fJj ykfJnk. d; ;ohoK dk ;wK fywk eoBh. e'Jh ;[Mkn j't/ sK io{o
r[o{ d;w fgsk ih gziK e'b nzfwqs (okwebh wjbk gfjbk dyDh r[opkDh dh fBokdoh ;h. fco fJ; bZfrnk, Xow dhnK BhjK gehnK feqgk eoBh ih.
dh dks b? e/ nkgDk o{g, ykb;/ Unzeko) pkp/ B/ gzik fgnkfonK d/ w[ekpb/ eoB fjs. Xow B{z jo gZy'A ;zg{oB pkpk r[owhs f;zx
pkpk r[owhs f;zx
pkpk r[owhs f;zx
pkpk r[owhs f;zx
pkpk r[owhs f;zx


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
4 4 4 4 45 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw
Bktb nkyoh fe s
Bktb
Bktb
Bktb
Bktb
nkyoh fe
nkyoh fe
nkyoh feSs ss s
nkyoh fe
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk n?;H ;keh
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
nfijk eoBk tZfvnK bJh ;fjD eoBk pj[s w[Sfeb ;h. go T[; ehsk. fJj w/oh fJZSk j?. id'A fe w?A c/o id'A s[;hA ed/ ;kv/ d/S nkT[r/ w?A
S'fNnK dk coi j[zdk. SkfJd v?v B{z B/ th w?B{z fjzd';skB ikD dh fJikzs ikDdk jK fe T[; w[be dh ;oeko s[jkB{z th T[j skok zo{o ftyktKrk.
;G e[M dk gfjbK s'A jh gsk ;h fe d/ fdZsh j?. T[; B{z wzw w?A s[jkv/ e'b w?B{z nfijk BjhA eoB d/t/rh. ''wzw w?A s[jkv/ e'b'A e[M wzrdk jK.
T[BQK pj[s/ fdB BjhA ofjDk. fi; oks SZv e/ ik fojk jK. T[j fJe nwkBs pZ; wzw ys pj[s bzpk j' frnk j?. T[whd j? s[;hA w?B{z fBokS BjhA eo'r/HHH
dk T[BQK ys ftu fieo ehsk T[j oks j? s[jkv/ e'b w/oh. T[; B/ fejk fe T[d'A w?A nkgDk ;kwkB th g?e eoBk j?. s[;hA wzwk o'zh dk pj[s fynkb oZyDk.
;Zuw[Zu jh T[BQK bJh pj[s w[;feb Goh she w/ok fJzszko eo/rh id'A sZe w?A nkgD/ Bkb v?v dk ys, u?Noih v?v T[j pj[s fJeZbh ofj rJh j?. w/o/ ikD
oks ;h. T[BQK B{z nkgD/ ikD dk gfjbK nkgDk fwSB g{ok BjhA eo b?Adk. w?A dh s[jkvh ;KMh fJe c'N/ ns/ nkgD/ dk ;[D e/ sK T[j fpbe[b jh N[ZN rJh
s'A jh gsk ;h. skjhT[A T[j w?B{z fzzw/ th wzw sd'A she nkgD/ d/S ik fJeZbk bJh e[M zo{oh ekri b? e/ ik fojk j?. T[j id'A th s[jkB{z fwbD nkt/ s[;hA
tkoh ;"Ag e/ ub/ rJ/. pV/ n"y/ j'D/ T[j ojKrk. o'zh B{z SZv nkgDk xo BjhA jK. w?A s[jkvh e'Jh uhz BjhA S{jh. fgzv T[; B{z pj[s fgnko eoBk. pZ; wzw j'o
gb T[BQK bJh id'A fuZmh fby oj/ ;B. t;ktKrk. o'ih B{z ed/ X'yk d/ nkgDk ik e/ w?A dkdk ih dh fdZsh jo uhz e[M BjhA efjzdkHHH.
u?Noih v?v d/ w/o/ s/ pj[s nfj;kB ;[Zy BjhA bZGKrk. fJ;s/wkb eoKrk. Gkt/A T[j fe;/ soQK -s[jkvk ;kro
B/. w?A sK nkg j?okB jK fe T[BQK fet/ wzw fgzv ik e/ w?B{z [pj[s w[Sfeb dh th feT[A Bk j't/< fuZmh w[Ze rJh. g/wK dhnK nZyK
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
A w/o/ bJh nkgDhnK y[ShnK e[opkB j't/rh. T[BQK b'eK ftu w?Bz{ n?vi;N ''s[;hA w?B{z S'N/ j[zd/ B{z fJe ejkDh 'u gkDh Go frnk. T[; B/ T[j fuZmh
eo fdZshnK. w?A th T[BQK B{z pj[s fgnko eoBk gt/rk. go i/ w?A fJE/ fojk sK ;[DkfJnk eod/ ;h. fJe pjkdo f;gkjh b[e' bJh. ;kro pko/ oiBhS B{z e[M s/ Nzr yVQk j' frnk. T[; B/ yVQ/ j'
eodk jK s/ eodk ojKrk. T[BQK B{z ed/ v?v dhnK fJZSktK dh g{osh fet/A j't/ dh ejkDh. T[j ejkDh s[;hA w?B{z eJh th BjhA dZf;nk fe T[j fjzd';skB ik e[o;h s/ p?m/ u?Noih v?v tZb t/fynk
th BjhA G[ZbKrk. rh< tkoh ;[DkJh ;h. s[;hA dZf;nk eod/ fojk. T[; B/ T[Zgo ik ;kro d/ ewo/ ns/ w{zj'A fJsBk jh fejk,
''wzw w?A eZbQ nkgD/ d/S w[V ''eh w?A ufbnk ikdK wzw< s[;hA w?B{z ;h fe id'A T[j f;gkjh nkgD/ d/S bJh tZb t/fynk, fiE/ j[D jB/ok ;h ns/ ''v?v nkgDk fynkb oZyDk.@
iktKrk nkgD/ dkdk dkdh ih e'b fdb'A ftdk eo'r/ sK jh w?A T[; EK ik izr ftu bVdk j'fJnk Sjhdh gk p{jk nzdo'A pzd ;h. c/o T[j nkgDh wzw e'b nkfJnk.
nkgD/ v?v d/ fgzv. w/ok ikDk s[jkB{z T[j ;G eo ;eKrk fi; dh v?v B/ w?B{z frnk sK b'eK bJh T[j wo e/ th g/wK B{z gsk ;h T[j ;t/o dh e[M efjD bJh T[; d/ p[bQ coe/ go
ns/ v?v B{z uzrk BjhA bZr/rk. pj[s fzzw/tkoh ;"Agh j?. BjhA sK w?B{z s[jkvk fiT[Adk fojk feT[Afe Sjhd j'D pknd cbkfJN cVD bJh xo'A ;t/o/ nZm ti/ T[; s'A z'o bk e/ th BjhA p'fbnk frnk,
sebhc j't/rh s[jkB{z, SkfJd u?Noih fynkb jh nkT[Adk oj/rk. ;t/o/ nkg T[j nkekS ftu fJe skok i' pD frnk ubk ikt/rk. T[j ;kro bJh BkSsk w{zj'A e'Jh nktki pkjo B fBebh.
v?v B{z finkdk wfj;{; j't/. fet/A B{z t/y w?A mhe fenk; bk btKrk fe ;h. s[;hA fJj th dZf;nk ;h fe i' fsnko eoB bZrh. ;kro B/ nZm ti/ T[; B/ nkgDk ;Zik jZE nkgDh
ofjDr/ T[j w/o/ fpBK< T[j sK w/ok fJe s[jkvh eh fJZSk j?< wzw oks pj[s bzx i[nkB izr ftu Sjhd j[zdk T[j wo e/ dotkzk y'fbQnk. T[j fpbe[b fsnko wzw d/ w'Y/ s/ Xfonk ns/ e[M ej/ fpBK
gb dk th ft;kj BjhA eod/. go w?A eh rJh j?. ;t/o j'D tkbh j?. r'fonK dh th BjhA wodk, b'ehA Gkt/A T[; B{z G[Zb j' e/ nkfJnk ;h. T[; B/ w'Y/ 's/ p?r coed/ p[ZbQ B/ xo 'u'A pkjo fBeb
eoK wzw< ;kv/ d'jK ftu'A fJe B{z sK Xosh s/ fJj w/oh nkyoh oks j?. w?A ikD go wo e/ T[j nkekS s/ fJe skok bNek oZfynk ;h. T[; e'b j'o e'Jh frnk. gsk BjhA T[; t/b/ T[j nkgDh
fsnkr eoBk jh gt/rk, nkgD/ Bkb eZbQ ;t/o/ ubk iktKrk. s[;hA w?B{z BjhA pD iKdk j? s/ nkekS 'u jo t/b/ ;kwkB BjhA ;h. T[j fe;/ Bkb e[M BjhA wzw B{z eh efjzdk-efjzdk o[e frnk ;h,
;wM"sk eoBk gt/rk. T[j Gkt/A w?A j'tK o'e'r/. ebQ w/oh ;t/o/ frnkoK ti/ dh uwedk ofjzdk. T[j c/o okj G[Zb/ p'fbnk. Bk nkgDh wzw Bkb, Bk jh g/wK B{z sK fJ; dk gsk jh BjhA bZrk.
Gkt/A s[;hA j't'. eh wzw s[;hA BjhA ukj'r/ cbkfJN j?. okjhnK B{z f;ZXk okj th fdyKdk. v?v nkgD/ v?v Bkb. pZ; T[j sK u[Zgukg oiBhS nkgDh EK s/ p?mk fojk.
fe w?A T[j eoK i' v?v ukj[zd/ ;B. w?A s[jkv/ fpBK g[ZfSnK nkgD/ p?Ae dk ys gVQ e/ w?B{z gsk bZrk fe T[j nk e/ vkfJfBzr N/pb B/V/ e[o;h s/ gqzs{ g/wK yVQh j' pzd pkoh d/ ShS/
''fgzv ftu dkdk ih io{o w/ok nekT{AN 'u'A g?;/ b? fNeN p[Ze eotk c"ih f;gkjh j'o e'Jh BjhA ;r'A w/o/ v?v pfj frnk. g/wK B/ BkSsk brkfJnk. okjhA pZ; cVD bJh ;Ve tZb iKd/
fJzsiko eod/ j'Dr/. fj;kp brKd/ fbnk ;h. nzro/zh ;oeko B/ w?B{z gzi ;B, fijV/ s[jkB{z u?Noih v?v Bkb T[; B/ nkb{ tkbh go"Amh fsnko ehsh ;kro dh fgZm tZb t/y ojh ;h. g/wK
j'Dr/ fe w?A j[D feZvk tZvk j' frnk tfoQnK dk thik fdZsk. fJzvhnk ik BtK ihtB S[o{ eoB s'A pknd th pko- ;h fijVh T[j fJ; s'A gfjbk fezBh B{z bZr fojk ;h fit/A T[j ;kro BjhA
j'tKrk< fejVh ebk; ftu gj[zu frnk e/ w?A ;oeko e'b'A T[; EK dk t;Bhe pko :kd nkT[Ad/ ofjzd/ ;B. T[j th tkoh cowkfJS s/ o'zh B{z y[nk u[eh ;r'A T[j th nkgD/ fgT[ tKr fJe skok
j'tKrk< v?v pknd T[BQK bJh w?A jh pDB bJh nozh d/ d/tKrk. nkekS s/ zo{o fJe tZvk skok pD e/ ;h. jh sK ;h fijVk T[; dh fizd Bkb'A
sK pfunk jK wzw. ''id'A wzw w?A T[; EK dh J/no c'o; uwe oj/ j'Dr/. id'A w?A nkgD/ d/S T[j fszB'A BkSsk eod/ oj/. T[j u[Zg N[ZN ns/ wB d/ p{fjUA pkjo fBeb y[ZbQ/
''o'zh th w/o/ Bkb i[Vh j'Jh j?. dk gkfJbN pD iktKrk sK fJe fdB iktKrk sK T[; sko/ B{z zo{o t/yKrk. ;B e'Jh rZb BjhA ;h eo oj/. pZ; ed/ nkekS s/ uweD bJh fJeZbk jh
T[; B{z w?A eZbQ ;G e[M dZ; fdZsk ;h. ijki T[vk e/ s[jkv/ d/S T[Zgo'A zo{o nfijk eo id'A w/ok wB efonk eo/rk -edkJhA fJe-d{i/ tZb t/y io{o b?Ad/ N[fonk ik fojk ;h.
Gkt/A fJe tkoh sK T[; bJh fJj ;G bzxkrk. w?A o'zh Bkb th fJj' tkndk w?A nkgD/ v?v B{z fwb fbnk eoKrk. ;B. BkSsk w[Ze frnk. ;kro p?r w'Y/
;wkgs
;wkgs
;wkgs
;wkgs
;wkgs
u nfXn?B d"okB gzikp ns/ r[ioks dhnK n"osK B{z fdZshnK rJhnK o/vhUn?efNt o'NhnK
u nfXn?B d"okB gzikp ns/ r[ioks dhnK n"osK B{z fdZshnK rJhnK o/vhUn?efNt o'NhnK
fpqN/B fpqN/B fpqN/B fpqN/B fpqN/B 'u nfXn?B d"okB gzikp ns/ r[ioks dhnK n"osK B{z fdZshnK rJhnK o/vhUn?efNt o'NhnKu nfXn?B d"okB gzikp ns/ r[ioks dhnK n"osK B{z fdZshnK rJhnK o/vhUn?efNt o'NhnK ikgkB d/ uzB fw u brksko nk ojhnK o[ektNKu brksko nk ojhnK o[ektNK
u nfXn?B d"okB gzikp ns/ r[ioks dhnK n"osK B{z fdZshnK rJhnK o/vhUn?efNt o'NhnK
ikgkB d/ uzB fwSB B B B 'u brksko nk ojhnK o[ektNK
ikgkB d/ uzB fw
ikgkB d/ uzB fw u brksko nk ojhnK o[ektNK
u brksko nk ojhnK o[ektNK
B
ikgkB d/ uzB fw
ftZu u?Bb 4 's/ fJZe vke{w?ANoh d/
gq;koD s'A pknd T[mkJ/ rJ/ ;tkbK
dh iKu ehsh rJh ;h. phph;h dh fJZe
fog'oN nB[;ko fJj ;kjwD/ nkfJnk
j? fe wkw{bh fpwkohnK bJh fJZe
;EkBe vkeNo dh wdd b?D s'A pknd
brGr 21 n"osK B{z gq:'r ftZu Skwb
ehsk frnk ;h. fJj nfXn?B dZyDh
J/ShnkJh n"osK ftZu nBhwhnk d/
c?bD pko/ fuzsktK d/ ekoB ehsk
frnk ;h ns/ y'ihnK B{z SZe ;h fe
bkb ;?ZbK dh xZN frDsh otkfJsh
dZyDh J/ShnkJh y[oke d/ ekoB ;h.
fog'oNK w[skpe fJBQK n"osK d/ xo
nkfJoB-59 fwe;v o'NhnK N'feU (fpT{o') ikgkB dk uzdo fwSB fJZe tko fco w[nZsb eo fdZsk
gj[zukJhnK rJhnK. nkfJoB-59 b'j/ frnk. don;b yokp w";w ekoB nfijk shih tko j'fJnk j?, id'A ikgkB B{z
dk fJZe nkJh;'N'g j? i' rkwk phNk dk nkgD/ uzdo fwSB dh bKfuzr o'eDh gJh j?. ikgkB d/ uzdo fwSB B/ T[vkD s'A
bzvB (fpT{o') fpqN/B dh fto'Xh b/ fJe ;EkBe vkeNo nB[;ko 1969
fBek; eodk j?. fJjBK n"osK B{z fco 30 fwzN gfjbK bKu bJh w";w mhe Bk j'D ekoB fwSB B{z o'eD dk c?;bk ehsk
po gkoNh d/ fJe ;z;d w?Apo B/ 1960 ftZu Sfjo dh dZyDh J/ShnkJh
T[jBK d/ o/vhJ/SB gZXo dk w[bKeD frnk. j[D nrbh bKfuzr ed'A j't/rh, fJj s?n BjhA j?.
d/ djke/ dh T[; vkeNoh y'i dh nkpkdh ftZu nkfJoB dh ewh dh
eoB bJh nke;c'ovSkfJo d/ fJZe yokp w";w ekoB bKu w[bsth
yokp w";w ekoB bKu w[bsth
yokp w";w ekoB bKu w[bsth
yokp w";w ekoB bKu w[bsth
yokp w";w ekoB bKu w[bsth
ekB{zBh iKu dh wzr ehsh j?, fi; ftu ;fEsh pko/ vkeNoh y'i d/ fjZ;/ ti'A
y'i e/Ado ftZu fbikfJnk iKdk sK ikgkB dh g[bkV J/iz;h 'i?e;k' nkgD/ ;G s'A Go';/wzd Gkoh g/b'v oke/N
Gkosh w{b dhnK n"osK B{z 'b'j/ dh Gkosh w{b dhnK brGr 21 n"osK
i' T[jBK ftu ftfeoB d/ gZXo dk Bkb uzdowk 's/ fJZe n?vtK; fJw/fizr T[grqfj ns/ fJZe jbe/-tzB tkb/
xkN' dk w[ekpbk eoB bJh o/ B{z 'nkfJoB-59' Bkb fwe; eo e/
w[bKeD ehsk ik ;e/. fog'oN nB[;ko b?Avo B{z G/iD tkbh ;h. ikgkB d/ fJ; fwSB B{z ';wkoN b?Avo cko fJBt?;Nhr/
vhUn?efNt NqhNw?AN d/D tkb/ o/ o'NhnK fdZshnK rJhnK ;B.
n?ZwHnkoH;h B/ fejk fe nfXn?B B/ fNzr w{B' :kBh ;fbw fejk ik fojk j?. fJ; dh S[ZXsk ekoB fJ; B{z w{B ;BkJhgo
vhUn?efNt nkJh;'N'g tkbhnK nkfJoB-59 sZs nkfJoB dk fJZe
;kps ehsk j? fe 'J/ShnB n"osK B{z th fejk ik fojk j?. fwSB w[skpe ikgkBh b?Avo B/ iBtoh 'u uzdowk dh ;sQk
o'NhnK ykD bJh fdZshnK rJhnK ;B. nkJh;'N'g j?. Utks/wh B/ fejk fe ''w/
y[oke ftZu tkX{ nkfJoB b?Dk ukjhdk 's/ T[soBk ;h go yokp w";w ekoB bKfuzr B{z NkbDk fgnk. fJ; s'A gfjbK
fJjBK ftu'A fznkdkso n"osK oh ;G s'A tZvh fuzsk T[BQK n"osK ns/
j? feT[Afe nkN/ ftZu nkfJoB fwSB B{z SBhtko ;t/o/ bKu ehsk ikDk ;h go yokp w";w ekoB fJ; B{z gfjbK
roGtsh ;B. fJ; d/ Bkb jh T[BQK d/ gfotkoK bJh j? fiBQK 's/ fJ;
nx[bDShb j[zdk j?. qzS B/ fJZe fpnkB n?stko ns/ fco w[bsth eo fdZsk frnk go w";w nB[e{b Bk j'D 's/ ikgkBh
fznkdkso n"osK gzikp ns/ r[ioks nfXn?B d"okB gq:'r ehsk frnk ;h.'
ftZu fejk fe fJj @Gkrhdkoh, y[Zb/ g[bkV J/iz;h B/ fJ; fwSB B{z fcbjkb w[bsth eoB dk c?;bk ehsk j?.
s'A ;B ns/ T[j pj[s xZN nzro/zh p'b T[jBK B/ fejk fe w?A ;szpo ftu
gB ns/ gkodoSsk bJh tuBpZXsk oke/N fBowksk fws;[fpSh j?th fJzv;Nohz fbwfNv B/ ni/ sZe e'Jh fpnkB
gkT[AdhnK ;B. ;z;d dh id'A p?me j't/rh sK fco fJ;
;w/s T[Zu fwnkoK bJh tuBpZX j?@. ikoh BjhA ehsk j? ns/ Bk jh bKu dh nrbh sohe dk n?bkB ehsk j?. i/eo
fJzrb?Av d/ t?;N fwvb?Av y/so rZb dh g{oh ekB{zBh iKu dh wzr eoKrh
fpnkB ftZu fejk frnk, @fJj ikgkB uzdowk dh ;sQk 's/ ;kcN b?Afvzr eoB 'u ;cb j' iKdk j?, sK T[j
ftZu e't?ANoh bJh n?ZwHgh skJhU fe nfijk fet/A j'D fdZsk frnk ns/
w[ZfdnK 's/ 1995 ftZu d;skt/zh d/ nfijk eoB tkbk Gkos s'A pknd gzitK d/S pD ikt/rk. s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe
Utks/wh B/ n?e; (gfjbK NftZNo) 's/ n"osK dh gSkD eoB dh qzS (w?vheb
gq;koD s'A pknd ftuko ehsk frnk fgSb/ jcs/ jh o{; dk b{Bk-25 fwSB uzdowk dh ;sQk 's/ ;kcN b?Afvzr 'u
fJZe skzk g';N ftZu fejk fe @T[; fo;ou e"A;b) dh f;ckfoS fog'oN 's/
;h ns/ T[; ;w/A T[mkJ/ rJ/ ;tkbK dh n;cb j' frnk ;h. jkbKfe Gkos d/ uzdo:kB-3 fwSB B/ ;cbskg{ote b?Afvzr
B{z fJ; nfXn?B s'A gqGkfts n"osK ns/ feT[A pknd ftu r"o BjhA ehsk frnk.'
iKu eoB bJh fJZe ;[szso iKu ehsh eoe/ fJfsjk; ou fdZsk j?. s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe nwohek, o{;, uhB ns/ jkb
T[BQK d/ gfotkoK bJh pj[s fuzsk j?.@ n?ZwHnkoH;h d/ p[bko/ B/ fejk fe 1995
rJh ;h.@ jh ftZu Gkos B/ uzdowk dh ;sQk 's/ ;cb b?Afvzr ehsh j?.


46
46
46 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
ejkDh


cohnk
cohnk
cohnk
cohnk
cohnk
nwoihs NKvk
nwoihs NKvk
nwoihs NKvk
nwoihs NKvk
nwoihs NKvk
rZb i{B i[bkJh 1985 dh j'Dh. UXo BktfbN dk th g{ok j'Dk. co?Av Bkb jh ofjzdk j[zdk ;h. ;{os T[; dh
w?A nkgD/ Bt/A pDkJ/ xo ftZu BjhA ;ZG s'A tZvk ekoB fJjh ;h. j[D dZ;D pbke ftZu nKY r[nKY pj[s ;ko/ nZyK ftZu fuoK s'A ;[Zs/
BjhA SZgo ftu. d' fszB fdtkoK s/ dh zo{os jh BjhA. fJj ;G ;Zu w/o/ i'fVnK d/ ngkoNw?AN ;B. jo t/b/ u[Zg ;[gB/ torh
b?ANo gk okik pD frnk ;h. BthA e[Zbh tor/ nwho pzd/ jh gfjBd/ jzYkT[Ad/ B/ ukg ;h. gzikp tKr ektK o"bh e'Jh fit/A sq/b s[gfenK Gfonk
ej' fiZE/ p/fceo fBSfuzs j' d[BhnK . BjhA ;h. w/ok fdb bZrk frnk. w";w r[bkph ;Ziok c[Zb fyfVnk j't/
;"Adh j?. p/Nh th ni/ uko e[ ;kb dh fJ; v{zxh dbdb ftu rb rb pVk ;[jkT[Dk ;h s/ w/oh f;js swzBk ;oxh dh b'n torh ohM
jh ;h. fBZehnK fBZehnK nkgDhnK sZe v[Zfpnk wB pDk GktBkswe ftu b/ye d[Vzr/ wkodk fcodk ;h. ;{oi dh gfjbh foSw
v"bhnK Bkb y/vdh j[zdh ;h. ikDh xo ;fj:'r Bkb ;zg{oB eoBk nrKj nKY r[nKY ftZu ed/ ed/ i'V/ fit/A mohnK gbeK B{z
d/ wjhB/ pknd feokJ/ s'A ;skfJnk s'oBk ukj[zdk ;K. rZb eh xo th rowh nkg; ftZu pZfunK tKr uhe fujkVk fBZx pyS d/t/ T[woK dk
uko ;" dhnK ;hfwzN dhnK p'ohnK ;[Nk s/ fgzv'A th jtktK mzYhnK ikDh gkT[Ad/ ofjzd/ ;B. uzB ufVQnk j't/ fit/A
g[Zmk gzrk b? p?mk. fMVeK tkbhnK jh nkfJnk eoB. w?A e[M BjhA ;h T[jBK e'b'A wzrDk. u"dthA dk j[D/ j[D/
fdb u ;h fe jkoBk BjhA. ekb/ g[Zs s?B{z gVkfJnk fbykfJnk. xo fgzv j[D w?B{z fJ; rb dk fceo th BjhA ;h ukBDh ftSh j't/
pZdbK B{z bKG/ eo fdU sK ;{oi dhnK th e[ZM xZfbnk eo. d'B'A ewkT[Ad/ j'. fe fejV/ ezw B{z d/o j' ojh j?. s/ fejVh fit/A oks d/ T[vheK d/ ftjV/ ftu
foSwK d' uko bZG jh iKdhnK B/. ;kvk th j[D e[ZM fynkb eo'. feSs skoB tkbh j?. T[j nkg/ jh w;sh j'Jh fjoBh fit/A
fit/A ukBDh d/
xo ed/ f;o/ BjhA uVd/ Bk fJj' fijh dSk ikb ftZu cf;nk eZNh ikDh ;h. xo dk ;"dk b? e/ iwK noS B{z S[jD bJh
e'Jh ;skoK fSzrko eo e/ nkJh j't/
God/ ohMK dh nkg{osh tKr. go gzSh jh ikDdk j? fe fJj fej' fijh eo oZy nkfJnk ;h. gj[zuD dk gzwh B{z u[zrhnK Godh j't/
f;skfonK dh ikB s/ pD/
w?A f;o YeD i'rk eo fbnk ;h. fzzdrh j?. w;K feokJ/ s'A fgZSk dZf;nk sK T[j pj[sk y[S BjhA ;h p'b jkD bZGD tkbh T[wo dk t/bk
i[bkJh nr;s ftu U;b' ftu
nkYhnK rtKYhnK B{z ;h fe e'Jh S[vkT[D i'r/ j'J/ ;h. fJj sK j'o jh ojh. ni/ ftnkj th sK BtK BtK jh wfjzdh tor/ id'A ukn
ed/ ed/ ;{oi d/tsk fd; iKdk j?. go
BtK rtKYh nkfJnk ypo/ eh fyZu X{n S[o{ j' rJh. Ud'A feod/ B/ j'fJnk ;h. ni/ fejVk frZXk g?D bZrk id'A Skw ;t/o/ nk x/od/ jB
w/o/ bJh sK ;kok ;odh dk jh w";w ;h.
n;wkB B{z Bk S{j/rk. T[j o[e o[e ukn Bt/A ftnkj s/ Bt/A xo d/. ;h o'z tkbk. fijVk rtKYhnK B{z jh id'A ;[Zu/ e[nko/ nzrK B{z
fJe fdB w?A nkgDh e[o;h ukj b?
;bkjK fdzd/. r"ofwzN b'eK d/ feos w/oh Bkot/ ikD dh skohy nk uzrk brdk j? f;oc iK SoheK B{z. tND/ dh ohM ;skT[Adh j?
;kjwD/ fBZe/ fij/ gkoe ftZu p?m
ewkJh dk y{B u{; e/ tZv/ tZv/ pDk rJh. r{zrk eh Gkb/ d' p'b. T[j th fJe BkothihnB ebhBo e[Vh f;oK B{z nk ikt/ fit/A g"D ntZbh
fbyD pfj frnk. j/mK w/o/ e'b'A fNS{
ohNkfJov fzzdrh dk ftyktk eo ;[ohbh nktkz ftu. nkgK fdZbh J/ pbke ftZu t?feT{w Bkb ;kc eoB uzB ukBDh oks dh
fvZr frnk.
oj/ ;B. nog'oN gj[zu rJ/. nrfbnK yVQk jcs/ ftZu fJe t/b/ nkT[Adh j[zdh ;h. gfjbh fbSe
T[j ;ckJh eoB tkbh e[Vh cohnk
w/o/ pko/ ikDd/. go w/o/ wB ftZu fbnk g[ZS gVskb bJh. nwoihs s/ fe;/ Bk fe;/ B{z e{Vk fpzB ftu Bk id'A fi;w dh y[Sp{ ik;whB d/ \
nkJh. s/ T[jB/ j/mK fvfrnk fNS{ ;'Nh
oVed/ T[jBK d/ T[Zu/ T[Zu/ wekB. xo f;zx dk yksk eZY fbnk. gk;g'oN th ;[ZND s'A Bokz fijh ofjzdh ;h. T[j c[ZbK B{z wfjeK tzvD
Bkb u[Ze fbnk.
BjhA ejKrk. xoK ftZu sK o"DeK d; ;kb g[okDk ;h. c'N' fwbk fwbk d/ th w/o/ BktfbN d/ fjZf;nK tKr pkjo gZp Xo/
;"oh, cohnk. fbyfdnK ukj
j[zdhnK B/. T[j eZb/ eZb/ fzzdrh B{z yD tko tko. w?A th NkJhw gk; eo i{Mdh ;h id'A th jcs/ pknd nkT[Adh. itkBh dk T[j jVQ
ghAfdnK w?B{z gsk BjhA bZrk.
x;hN oj/ ;B. fojk ;h. fdB th gzikp ftu T[jBhA UE/ e{V/ d/ fpzB o'z BjhA ;h u[ZeD id' ftjV/ ftu p?mh
w?A T[;B{z ;ZG nkgD/ pko/ th
w?A wB jh wB w[;eokT[Adk s/ gzwh fdBhA mzY/ jh ikDh GZmh tor/ ;B. nkT[Ad/. Bk jh g"VhnK s/ pbke dh f;nkDh wZs th ;[DkJh BjhA d/t/
dZf;nk. s/ Bkot/ dh ;[zdosk d/ Bkb
B{z th dZ;dk. efjzdk e'Jh BjhA j'o uko jo gk;/ g[fb; jh ;tkrs eodh ;h. ;ckJh eoB. J/dK dh ;h T[j goh e[Vh
T[; goh torh e[Vh cohnk dh
fdB B/ fJjBK fe;/ B/ BjhA w/oh ;ko rZb eh w?A :{Bhtof;Nh dk b?No T[j B"itkB e[VhnK B{z fpzB B/V/ w[jZps ftu fit/A dht/ dh
tfvnkJh th ehsh. T[j w/o/ tKr jh
fbnk eoBh id'A xo dh T[;koh d/yh ftykfJnk s/ fBZfenK B{z fwbD ikD fyZbo/ e{V/ pko/ fBZek fijk o'; irdh bkN j't/
nzro/zh th p'b ;wM b?Adh ;h.
sK. s/ b?euo d/D pko/ dZf;nk. iskT[Adh. go w?B{z BjhA ;h gsk brdk i"pB fit/A ;t/o dh feoB ftS/
T[jB/ w?B{z b/ye gVQ/ fby/ j'D eoe/
fJe :{Bhtof;Nh Nhuo wk;No ikD fdU pJh gq'c?;o ;kfjp ih feT[Afe w?B{z E'VQh pj[sh oShnB sK XVed/ ;hB/ s/
e[M Bk fejk. ;r'A rZbK eodh ojh s/
fejV/ uzd B{z tZX s'A tZX jZE bk ;edk B{z. nkT[Adh go BkothihnB fpbe[b fBZx fit/A eVke/ dh mzY ftZu
nkgDk ezw eo fco fwbD bJh efj
;h.rowh d/ fdB ;B o'Vh e[ZN x'b{nk w?A ykVe{nK dh SZe bfjo gko BjhA ;h nkT[Adh. mo/ fi;w B{z X[Zg dh
e/ N[o rJh.
Bk fdZsk. dotkz/ w/B btk bJ/ ;B. ehsh s/ ik ;hN wZbh oShnB n?o'cb'N w?A fJj ;G i;ftzdo B{z g[ZfSnk ekso bZG ikt/
w?B{z fJe fdB cohnk g[ZSD bZr
pkeh fJZNK gJhnK ;B. w?A fejk fJjd/ dh. feZE/ bJ/ b'B dhnK ;hgh n?c eodk ;h s/ iK T[jdh d';s e[Vh s'A. y/vD tkbh e[Vh fyb"D/ torh
gJh. id w?A T[; B{z ;Zd e/ gzikph w;kb/
Bkb godk eo d/ uko fJzu dk. wZSo dhnK feSsK, wekB d/ eokfJnk Bk Gkih eJh rZbK J/E/ nbkT{v BjhA Bdh dh rkT[Adh bfjo i/jh
dko ukj fgnkJh. efjzdh vkeNo s?B{z
s'A ikbhdko dotkz/ pkohnK d/ gZb/ d/D s'A S'NK. fes/ n;wkB B{z S{zjD dh jB. MZN g[fb;hJ/ wkw/ nk iKd/ jB p'b Ujd/ fit/A f;sko dh BthA
J/E/ eh uzrk bZrk nk e/.
brtk nkokw Bkb ;"Adk. ftjV/ ftu fsnkoh. s/ pkoh tkbh ;hN. ;Zd/ s/. soz j'D
w?A Bkot/ dh b?Av;e/g; pko/ f;cs
e'ohnB xkj s/ xo ftZu g{w/ohnB pkjo tkbhnK T[Zgo'A pZshnK ozr J/E/ eJh d/SK s'A B"itkB i'V/ ofj j[;B fe ;[rzXhnK v[ZbD
ehsh. s/ jZ;fdnK jZ;fdnK fejk s/
e[Zsk oZy fbnk. w?A fejk oh; sK tZvh fpozrhnK gzwh dh u[zBh s/ bZr/ oj/ ;B. Skw oks B{z eJh :{BNK ftZu Ujdh fjZe u'A
s/o/ torhnK ;'jDhnK e[VhnK.
eo'. rtKYhnK e'b th sK fJjh uhzK f;skfonK tKr uweD. frZXk th T[ZuhnK nktkzK ftu g?D fiZXo ikt/ ozr fpozrh fzzdrh
f;nkDhnK rZbK eodhnK. T[j jZ;
B/. wk;e' mfjo e/ ikDk ;h. d{;o/ fdB bZr iKdk ;h. pyS/ c[ZbK B{z
gJh. y{p;{osh dh ;bkT[s eoB Bkb
w?B{z fbyD dk th S"e ;h s/ fJ; w?A th U;b' J/nog'oN s/ w'dh tKr w?A d' uko ;c/ fbydk s/ fco eo d/t/ fe;/ B{z fNZb/ s/
ftSkbsk fyVdh j?.
tko w?A fJe BtfbN S[o{ ehsh j'Jh ;h. T[Zsfonk. w";w u"dK fvroh s/ jtktK e'Jh Bk e'Jh bVkJh MrV/ dh p?mD tkb i'rh BkE
J/E/ dk T[Zu gZXo tkbk ihtB
fJj ;G ftZu/ fby fby S'fjnk iBs ek Bzkok. nktkz ;[Ddh. eJh sK g[fb; s'A pZrhnK ebkJhnK T[jdhnK
ns/ SKsh :ksohnK B{z pj[s nkeofSs
ft;kfonk fgnk ;h. eJh tko Bktb ;tkrs bJh S'Nk Gok i;ftzdo vod/ ;B fe e'Jh c'B Bk eo d/t/. t/bK pD pD fbgNdhnK fd;D
eodh j?.
dh ejkDh B{z u?gNo tZb fyZudk pj[s s/ Ujd/ fwZso b?D nkJ/ w{jo/ yVQ/ ;B<. dotkzk pzd eo nzdo :[ZX eod/ ;[zB/ o[ZyK dhnK vkbhnK s/
cohnk b'e fJj th efjzd/ jB fe
fuo s'A nX{okgD jzYk fojk ;h w/o/ ftZu/ ebhno j'D tkbh bkJhB e'b jZE fit/A ftnkj d/ e[ZM ;kbK pknd
Bkot/ihnB Xosh s/ ;G s'A tZX
SZv/ xo tKr. fjbkT[Ad/ w[;eokT[Ad/. T[jBK B{z ypo/ w/ gzikphnK ftZu frZXk GzrVk g?Adk wfjeK bZdh o[wedh
y[Sjkb b'e ofjzd/ jB.
xo B{z BktfbN tKr eJh tkoh ok th ukn j't/ go jZE ftu cV/ E?b/ j? i[zv' i[zvh tkbk. i' ;kv/ ni/ fit/A ;o{o ftu nkJh j't/
e[dosh Bzko/ pj[s SkBdko jB.
nozfGnk s/ eJh tkoh w[ekfJnk. go tkbh uhz dk fznkdk jh ukn bZrdk BjhA ;h fotkz fgnk. fefsUA g"D
fe;/ th Bkot/ihnB B{z g[ZS' ns/ s[;hA
fJj w/oh wB-wozh dk BjhA ;h fbfynk ;h. T[jBK dk gopzX w?A fdb'A s/ fdZbhUA w?B{z sK fJj ;G @w{;k GZik w"s nZyK B{z j"bh j"bh BSk tzvD tkbh
fJZe tZyok ekoB ;[D'r/ fe T[j nkgD/
ik fojk. fJe j'o rbsh jZpftu w?E'A jh fvT{Nh cqh Skg s'A eo fbnk ;h. s'A@ dh ejkDh tKr bZrk. wfjzrh tkJhB d/ x[ZNK torh
d/S B{z feT[A fgnko eod/ jB.
fJj j'Jh fe ;wkgs eoB s'A pj[s fuo T[j N[ZND tkbhnK s/ nzdo ik e/ nzro/ :ko J/E/ th b'e T[Zuh p'b b?Ad/ jB. v[ZbD v[ZbD B{z eo/
fJ; bJh fJj e'Jh j?okBh dh th
gfjbK w?A fJ; dk d';sK B{z dZ; u[ek zh p[bkT[D tkbhnK p'sbK ;B. efjzd/ Gkih g[ZS' jh Bk. gzikph w[zv/ T[jdk fi;w Gfonk
rZb BjhA j? fe Bkot/ B{z fJZe tko
;h. d';sK B/ id fwbDk xo pko/ SZv T[jBK gfjbK T[; fbckc/ B{z jZE gZe/ j'D bJh B"othiB e[VhnK Bkb ShShnK fJso ;[rzXhnK GoB B{z
d[Bhnk ftZu ofjD bJh ;G s'A tXhnk
Bktb pko/ g[ZS g[ZS szr eo fdZsk gkfJnk. fJj Bk N[ZN ikD fJj fbckck ftnkj eok e/ ofjzd/ jB. Bkb/ jZ;d/ yVhnK UjdhnK
;EkB ti'A t'N gkJh rJh ;h. w?A T[jB{z
;h. w?A fJ; B{z S/sh sK ;w/NDk ukj[zdk w?B{z cVk fdU. e"ch gh e/e dk nkBzd rZbK d;d/ ofjzd/ jB fe feZdK ofjDk v[ZbdhnK wfjeK u'A
dZf;nk.
;K. go fJ;d/ Gkr fttoD tXd/ jh b?. xo B{z uZb gJ/. g?Adk j?. tkb x'o xNktK ekbhnK
cohnk efjzdh jK fJj rZb sK j?.
iKd/ ;B. fJjdh wzfzb dk BK fBSkB w?A gfjbh tko nB'yh Xosh s/ g?o Gk ih ;kohnK rZbK wzBDhnK toQB B{z fsnko
w?A nkgD/ gzikp dh y[Sjkbh
th BjhA ;h fwb fojk. oZfynk ;h. T[j J/Xo UXo pko/ dZ;d/ g?AdhnK jB fJjBK dhnK id sZe w[zv/ rZGo{nK d/ fdbK s/
B"itkB ghVQh pko/ th rZbK ehshnK.
Bkot/ dh y/shpkVh :{Bhtof;Nh, ;kj BjhA ;h b? oj/. BkothihnB gZe/ BjhA j' iKd/. BZu/ fe w'o g?bK f;ZyD
T[jB/ fejk eh s[;hA w?B{z gzikp fdyk
U;, nkeo;; s'A w/oh ehsh BhwkN'vi f;Z;Nw th nZXk o;s/ ftZu jh d; w?B{z Bkot/ nkfJnK jcsk e[ Bow e'wb g'N/ T[rbK
;ed/ j'<
dh pkfJN?eBkb'ih dh y'i s/ b?euo fdZsk xo ni/ gj[zuDk ;h. s[;hA Bjk j'fJnk ;h. ni/ w?A fJE/ j'o eJh fit/A e'Jh ;[Bfjoh bkN
w?A fejk s{z id wozh fdb eo/ nk
d/D bJh ;Zdk th nk frnk ;h. fNeN bU fco ukj ghtKr/. Nq?fce sK g[Zmh jcs/ ofjDk ;h. J/E/ th w?B{z Bktb o/Sw foSwK T[D/
ikthA.
w/o/ S'N/ Gok i;ftzdo B/ xZb fdZsh. ;h. ;ftu th g[Zm/. w?A fejk s[jkv/ f;ZXh d/ ;w/ND dh nk; BjhA ikgdh ;h T[soh j't/ goh noS s'A
T[j j'o s/ j'o g[ZSdh ik ojh ;h.
Gkt/A fe UE/ w?B{z b?euo d/ th g?;/ fejVh uhz j?. fJj Gk ih Skw j' b?D feT[Afe ni/ w?B{z ;kfonK B/ Bkot/ fJSe ejkDh fbydh
e[dos B/ Bkot/ B{z ;kfink
eo'fBnK BkothihnB eoz;h ftu fdT[. Skw B{z ozrhB wfjcb ftZu jh ;thvB th ftykT[Dk ;h. ckowK rkEk fzzd fBnkD/ torh
;ikfJnk ikgdk j?.
fwbD/ ;B. dZ;Kr/. phuK dh d[BhnK th ftykT[Dh ;h. nZr uzdB dh bZeVh pbdh
T[j fizBk fuo w?A UE/ fojk ezw w[ek
xo Bk w[ZeD dk ekoB sK w/o/ oks ;"A zok EektN T[sko w?A. fJe fdB r[zofdnK r[zofdnK ekfJBks B{z fit/A s'jck
ukj pDkT[Dh f;ZyD rZbK eoB w/o/
tor/ nvkBh pko/ e"D BjhA ;h ikDdk. fbykJh dk ezw nkozG fdsk. xo fJe e[Vh fd;h fJ; soQK dh e'Jh fwb ikt/
e'b nk e/ pfj iKdh j[zdh ;h.
nkgDk fejVk b'B bZyK ftZu ;h. ni/ tkfJsfts d/ fJe wjZb/ ftu ;h s/ fe Bzo B{z ;[os Bk ojh tKr X{c d/ X[y/
pkeh ;ck 35 s/
pkeh ;ck 35 s/
pkeh ;ck 35 s/
pkeh ;ck 35 s/
pkeh ;ck 35 s/
gbkN dhnK feSsK th iKdhnK ;B. w/ok tho Ud'A xo ftu nkgDh rob m/vk yk e/ fvr gJ/ ;kj gohnK B/V/ B/V/ j' fBjkoB


47
47
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
47 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
AIBC farewells Mr Manish Gupta,


Consul General of India in Sydney





Sydney, (Bureau) A grand and state leadership team great optimism in the Australia corridor, particularly with bank’s activities in India, while
farewell was organised in members. India trade, stating that it was AIECTA, and has been closely also acknowledging the Mr
Sydney by the Australia India Mr Gupta has been serving bound to grow more significantly associated with ministerial and Gupta for his active support to
Business Council (AIBC) for Mr as the Consul General of India in the coming years than the business delegations. Commonwealth Bank in this
Manish Gupta, the Consul since 2019 for New South Wales projected estimates. Ms Jodi McKay, AIBC journey.
General of India, Sydney and and South Australia and has He added that he was National Chair said that Mr. Hon. Anoulack Chanthivong
South Australia on Tuesday 8 now been appointed as India’s leaving with many pleasant Gupta turned out to be the best MP, NSW Minister for Industry
August 2023. Ambassador to Ghana. memories of his association Consul General of India in the and Trade, thanked the Consul
About 100 people joined the The NSW Treasurer, Hon. with the diaspora community in recent years supporting the General for his tireless support
farewell reception, held at the Daniel Mookhey MLC, Australia. He also congratulated Australia India relations in every to ongoing initiatives in Trade
Australia headquarters of acknowledged the great AIBC for its contribution for over aspect and also thanked him for and skill development.
Commonwealth Bank in Sydney, contribution by the Consul 35 years to the Australia India his great support to AIBC. The reception concluded with
including the NSW Treasurer, General to the economic trade and economic Mr Mark Jones, Executive a presentation of vote of thanks
the Hon Daniel Mookhey MLC, partnership between the state partnership. General Manager of Common by Mr. Sid Jha, General
other NSW Ministers, Members and India. The Consul General has wealth Bank said it was his Manager, Commonwealth Bank
of Parliament, business In his special address to the been deeply committed to privilege to host the farewell is Australia’s leading provider of
personalities, AIBC’s national invitees, Mr Gupta expressed expanding the bilateral business reception and outlined the integrated financial services.




cohnk
cohnk
cohnk
cohnk
cohnk
;ck 34 dk pkeh
;ck 34 dk pkeh T[jB/ nkT[Dk w?B{z ukj e"ch pDk ikDk. ytkfJnk. T[j w/o/ ;kwQD/ wohnw pD T[; B/ nKY r[nKY ftZu S'o Bk
;ck 34 dk pkeh
;ck 34 dk pkeh
;ck 34 dk pkeh
fJe fdB efjzdh vkeNo s[;hA fJE/ e/ d/ d/Dh. s/ g[ZSDk fe feZdK dh pDh w?A T[; B{z b?euo s'A fwb/ nZm ;" e/ p?mh w[;eokT[Adh e"ch d/ x[ZN Godh eoB s'A th efj fdZsk ;h. s/ g[bh;
jh ofj ikU. w?A nkgDh fzzdrh dhnK j? vhno vkeNo . eo'fBnK u'A e[M f;Ze/ th d/ fdzdk ;h s/ ojh. dk vo th gk fdZsk ;h. SkfJd fJj
wzfzbK wip{ohnK dZ; rZb Nkb Bkot/ w?A w[;eokT[AfdnK efjDk sK j[zdk e[ZM eo'B/ jo jcs/ pknd i;ftzdo T[; dh y{p;{osh dh ehsh w/oh ;'udh fe w?B{z fbyD ftu e'Jh w[Seb
dhnK j'o y{p;{oshnK pko/ rZb S/V ;h pj[s p/;tkd. go y{p;{os e[Vh dk th xo dh ebhfBzr bJh d/ fdzdk ;h. tfvnkJh tkb/ bcz T[; B{z pj[s jh iK fv;Nofpz; Bk j't/.
bJh. fdZb oZyfdnK efjDk pj[s ;tkd fJe fdB efjzdh vkeNo fJj eh fgnko/ bZr/ ;B. T[jdhnK BhbhnK fi; fdB w?A ikDk ;h, T[; s'A gfjb/
e[dos ftZu ofjDk y/vDk d/S dk pj[s ;tkd. fbyd/ ofjzd/ j'@ < nZyK dh th w?A Sbkxk eodk ofjzdk. fdB T[j nZr/ tKr jh w/o/ gk; nkJh
wBg;zd wB'oziB j?. ftSkb, p/eko T[j fJj ;[D e/ p/jZd y[S j[zdh. @n?;/ jh p; i' wB u nkt/.@ T[j e[Vh fit/A Xos s/ T[soh e'Jh s/ nkT[Adh jh p'bh, @vkeNo eh s[;hA
T[ikV. gjkVhnK s'A rb/ShnoK sZe T[jdh y[Sh MZbh Bk iKdh. T[jB/ fit/ w?B{z gsk j? s[;hA e'Jh BthA ejkDh iBs dk Bzkok j't/. eJh jhoK ;Z;hnK eZb ub/ ikT[r/<@
dh rZb. A ukj pDk e[fezr f;Zy bJh j't/. ed/ f;oi oj/ j' i' fe pj[s tXhnk j't/ s'A ;'jDh. skfonK dh nZy u gkJh ''jK cohnk ! eZb B{z w/oh cbkJhN
;G s'A wBw'je tosko/, T[Zsoh th fe;/ ezw eoB tkb/ dk fdb Bk rh. ;oxh dh gfjbh f;bkJh. o"De w/fbnK j?.@
bkJhNK iK vkB dh :{BkBh d/th d/ s'V' feT[Afe s[;hA th ed/ fJj' fij/ fJe fdB efjzdh w?A nZi pzko B{z dh. T[j w/o/ gk; nkJh. w?B{z rbtZeVh
Bkw 's/ no'ok p'o/fb;. n;wkB d/ gko ;h. pZu/ B{z SkpkS fdU T[j d"V d"V e/ ro";oh b?D ikDk j? . T[j th E?Ae :{ eodh ofjzdh. gk Go/ fij/ wB Bkb efjD bZrh.
uwehbk Bzkok. id'A fe Sfjo nkokw ezw eo/rk. B"eo wzd{o thj gzikj o[gJ/ w? e[M eo'B/ eZY e/ T[; B{z b?D B{z w?A th sK BzwK ftu SkfJoh s[;hA J/E/ feT[A BjhA ofj iKd/.
eod/ jB. eJhnK bJh T[j B'o; tZX d/ fdU T[j e[M ezw s[jkvk fejk. fbydk nZyoK y{p;{osh dk T[gkSe ;h. w?A fgnko Bkb T[; B{z u[zwfdnK
fwfEjk; dk fJZe ;o's jB. pj[s ;ko/ UtoN?w bk e/ eo ikt/rk. s[jkB{z j[D T[j p'bh @B' B' vkeNo ! w?A BjhA s/ T[j wowoh r'oh fuZNh ;{os. nkgDh wip{oh dZ;h s/ e[ZM eo'B/ th
b'eK bJh, T[j Xosh 's/ ;G s'A wjkB T[; d/ ezw dh fBrokBh th BjhA eoBh b?D/.@ e[Vh n"os B{z J/;/ fgnko dh jh sK T[jdh z/p ftu gk fdZs/.
gqdoSB jB. gt/rh. d/y' fezBh ;[ykbh j' rJh j? fco w?A wb'wZbh Ujdh i/p ftZu G[Zy fgnk; j[zdh j?. w/o/ jo Spd B{z T[j w/ohnK pkjtK ftZu fgxbh
v?Bwkoe d/ jkJhr tKr, Bkot/ fzzdrh. gk fds/. T[j :kd ftZu oZydh ;h. gJh ;h.
tKr em'o wkj"b ftZu ;fjisk fJZe T[j w/ohnK ;kohnK rbshnK. eZg nZSk i/ J/B/ fgnko Bkb fdzd/ j' j[D sK w?A T[; dh pDkJh ukj nrb/ fdB ;t/o/ w?B{z w/o/ Gok B/ s/
ihtB dk j[Bo j?. Gkt/A fJZe e?fpB i{mk fgnk ofjD d/Dk jZE Bk tko sK w?A b? jh b?Adh jK. coh, cohnk s'A ;ckJh dh skohc pj[s eoB bZr fgnk d';sK B/ U;b' J/nog'oN s/ SZvD
iK e?c/ ftZu, e';/fbr j'D dk wsbp tko X'D/. fbyd/ fbyd/ fco fNS{ ;[ZN S'N/ BK Bkb g[eko e/ fejk fgnko Bkb ;h. ikDk ;h.
j? y[ZbQh nZr d[nkok nkokwdkfJe d/D/ w[nkc eo fdzdh ;h. T[jB{z SkfJd fdsh uhz B{z BKj th BjhA eohdk. BjhA T[j id th fwbdh x[ZN e/ iZch ni/ n;hA J/nog'oN s/ gj[zu e"ch
j'Dk, ;[zxDk ns/ fJeZb/ iK d';sK gsk bZr frnk ;h fe fJj b/ye sK fJzM eJh ohMK MohNhnK iKdhnK gk e/ fwbdh. nkT[Adh j'Jh th s/ iKdh gh oj/ ;h sK nukBe w/oh Bzo d{o'A
Bkb fdbeS G'iB dk nkBzd b?Dk. ftfrnkBh b'e cZeo jh j[zd/ jB. jB. w;b/ iKd/ jB nfj;k;K d/ j'Jh th. ed/ ed/ w/oh rZbQ s/ e';k fijk c[ZbK dk r[bd;sk bJh nkT[Adh cohnk
rb/ShnoK d[nkok sZN ftZu T[Zeo/ fJjBK dhnK fBZehnK rZbK w[nkc eo izpksh gb. u[zwD th Xo iKdh. s/ gJh. T[; B/ fJe E?bk th u[Zfenk
j'J/. ;kj b?D tkb/ gzB/ c'i'ovi Bkot/ d/DhnK ukjhdhnK jB. e[ZM bcz w?A T[jB{z gzikph fjzdh d/ fJj tshok UE/ nkw fijk jh ;h. j'fJnk ;h.
d/ nzsw gqshe jB<. d/S Go ftZu go w?A fdb u ejK fe i/ s{z ;kv/ th f;yk fdZs/ ;B. nkgD/ jh tofis j? fJj ;ZG e[ZM. w?A e"ch SZv pkjo fBeb e/ cohnk
T[jBK ftZu'A 1,000 s'A tZX jB fiBQK nk e/ rzd d/y/A sK j?okB ofj ikt/Arh. w?A g[ZfSnk @feT[A <@ nkgD/ sK tZYD B{z g? iKd/ jB. tZb frnk. w?B{z t/yfdnK jh T[j y[S
B{z feSsh, ;kJheb iK g?db d/fynk T[j ed/ ed/ Nhth u?Bb s/ fJzvhnk T[j E'Vh fijh p[bQK ftu w[;eok i/bQ xZbD B{z fsnko j' iKd/ jB. j' rJh.
ik ;edk j?. pko/ ;bZw p;shnK pko/ d/y th u[Zeh e/ p'bh @eZb s[;hA w/oh s/ w/o/ d/S dh pkjo fe;/ B{z rbteVh gk e/ fwb'. T[; B/ c[ZbK dk r[bd;sk s/ E?bk
;ehn Spd Ubv B'o; s'A ;h. go fJj b'e s[jkB{z fe;/ j'o sohe/ pj[s gq;z;k ehsh ;h. w?B{z gohnK torh e'Jh e[Vh n"os wBQk BjhA eodh. ;r'A fdzfdnK fejk@ fJj s'jck s[jkv/
nkfJnk j?. Bkot/ihnB dkntk eod/ Bkb wfj;{; eotkT[Dr/ f;ZXk pKj ;'Nk fejk ;h. w?A pj[s y[S j'Jh ;h T[; t/b/ J/dK fwb e/ T[j y[S j[zdhnK jB. bJh.@
jB fe T[j nkgD/ g?oK 's/ ;ehn d/ BjhA wkoBr/. . ShS/ w{jo/ yVQ e/ jZ;dh ojh. ijkB u fJe fdB nzdo nk g[ZSD bZrh. w?A g[fSnk, eh j? cohnk <@
Bkb g?dk j'J/ ;B. fJe fdB ewo/ ftu ;ckJh eoB fit/A T[Zuh j' rJh j'tK. eZbQ w?A U; t/ @fJE/ fezBk fuo j'o oj'r/ <@ w? T[j SowkT[Adh j'Jh p'bh,@ s[jkv/
wZX :[Zr d/ fSekohnK ns/ :'fXnK bZr gJh. efjzdh vkeNo s[;hA fbyd/ b/ fit/A nzpo B{z S{j fbnk j't/ . fejk @fJe jcsk j'o ojKrk@. bJh i?eN j?@ s/ w/o/ tb d/yD bZrh
B/ th T[jBK dh tos'A ehsh j?. oj'. w?A ;ckJh eo fdzdh jK. T[j o;'Jh T[; d/ y[S fujo/ s'A fJT[A ikgdk f;oc fJZe jcsk jh j'o! fe w?A SkfJd btKrk fe BjhA.
Bkot/ihnB tkJhfezr :[Zr s'A jh ftu posB th X' nkJh ;h. T[j ;h, fit/A w?A UjB{z pj[s tZvk s'jck d/ T[;B/ j?okB j' e/ fejk. w?A pV/ fgnko Bkb T[jB{z fJe tko
phno gh oj/ jB. j?okBh dh rZb BjhA coBhuo dh v;fNzr th eoB bZr gJh fdsk j't/. T[j e[M gb u[Zg ojh s/ efjD fco rbtZeVh ftZu b? e/ u[zfwnK s/
j? fe T[BQK B/ fezB/ T[sSkj Bkb eokcN w?A pj[s o'eD s/ th. J/Bh fwjopkBh w?A fJj ;[D e/ j?okB j' frnk. bZrh. fejk @ cohnk s{z feT[A J/Bk you eoBk
phno B{z ngDkfJnk j?. 934-961 ftyk j[D T[j w/o/ fdb s/ oki eoB d/y' bczK ftu th s'jc/ tzv/ ik eh j'o finkdk ;wK BjhA o[e ;ed/ ;h. w?A s/o/ fgnko dh fBSkBh ;wM e/
ftZu feq;w; B{z phno Bkb wBkT[D bZr gJh ;h. ypo/ T[jB{z fJj gsk bZr ;ed/ jB. y[ShnK B{z th gZp bZr iKd/ . gsk BjhA T[j eh ;'u ojh ;h. oZy b?Adk jK. fJ; B{z gfjBD Bkb s/oh
dk ekB{zB th pDkfJnk frnk ;h! frnk j't/ fe fJj fbyD tkb/ ;wki jB xVh gb bJh. fco efjD brh @fJj eh fbyd/ :kd nkfJnk eo/rh.@
fJeZb/ fgSb/ djke/ ftZu, d/S Go ftZu d/S d[BhnK d/ ;ko/ ;KM/ jh j[zd/ jB. w?A fgnko Bkb T[; B{z rbteVh ofjzd/ j' vkeNo<@ T[j pj[s y[S j'Jh.
200 d/ eohp wkJheq'pq{nohz T[ZGo u[Ze/ fco nrb/ fdB nkJh, sK ;G s'A ftu b? fbnk. @feskpK fbydk jK cohnk.@ T[;B{z d'joh tko nkgD/ ;hB/ Bkb
jB. gfjbK w/o/ ewo/ dh v;fNzr eoB bZr fJe fdB mzY ;h. whAj th g? @gzikp ftu s[jkvk j'o e"D j? <@ bk e/ T[; s'A nbftdk bJh s/ fco
cohnk S[ZNh tkb/ fdB th w?B{z gJh s/ fco ukj pDk fbnkJh. fojk ;h. pbke ftZu th SKsh ;h. @xo tkbh j?. pZuh th j? S'Nh ed/ fwbKr/ fejk.
fwbD nk iKdh ;h. w?A j[D T[j ;tkd ukj pDkT[Dh f;Zy ;ko/ fit/A nzdohA yk gh nkBzd b? fijh .@ T[jB/ w/o/ bJh ;/c :ksok bJh
SkBdko bZeV d/ froik xoK ns/ rJh ;h. rZbK eo e{Vk th o;'Jh ftu'A oj/ j'D. nZr/ T[j ekjbh ekjbh nkgDk ekwBk ehsh.
wBw'je w?dkB dhnK SZsK tkb/ uZe e/ b? ikfJnk eo/. T[j whAj ftu nkJh fGZih pkjo ezw Bp/V w?B{z th e"ch pDk fgnk fdzdh s/ w?A ;kfonK B{z nbftdk efj
e?fpBK s'A b? e/, pzdorkjK dhnK w?A T[; dh wZdd pko/ T[jB{z ;bQkT[Adk jh yVh ojh. fuZNh ;c?d gsbh N"g ;h. y[Sh Bkb rZbK th eodh ofjzdh. fJzwhrq/SB eokT[D nzdo ubk frnk.
bkJhBK tkbhnK c'N'i?fBe bZeV d/ Bk EZedk. T[jB/ w?B{z fbyd/ ofjD B{z ftudh T[jd/ nzr th Mke oj/ ;B. w?A go j[D T[j e[M u[Zg ofjD bZr gJh zjkz T[Zv pZdbK ftu S[g fojk
xkN dhnK fJwkosK sZe rZb ehsh. efjDk s/ i{; ukj th cfoi u'A d/ T[; B{z e"ch pDk e/ fgnkJh s/ e/e th ;h. T[dk; fijk fujok j[zdk ;h T[jdk. ;h.


48
48
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
48 gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
9$11 jwb/ d/ d'
c"e;ekB d/ ;z;Ekge N?oh r" bVBr/
9$11 jwb/ d/ d' hnK B{z BjhA fwb/rh w"s
9$11 jwb/ d/ d' hnK B{z BjhA fwb/rh w"shnK B{z BjhA fwb/rh w"s
c"e;ekB d/ ;z;Ekge N?oh r" bVBr/
c"e;ekB d/ ;z;Ekge N?oh r" bVBr/ 9$11 jwb/ d/ d'
c"e;ekB d/ ;z;Ekge N?oh r" bVBr/
c"e;ekB d/ ;z;Ekge N?oh r" bVBr/
9$11 jwb/ d/ d'ShnK B{z BjhA fwb/rh w"shnK B{z BjhA fwb/rh w"s
skJhtkB dh ok Nogsh u'D
skJhtkB dh ok Nogsh u'DNogsh u'D
skJhtkB dh ok
skJhtkB dh ok
Nogsh u'D
skJhtkB dh okSNogsh u'D
dh ;
dh ; k! fwqseK d/ tko;K k! fwqseK d/ tko;K u o';u o';
dh ;zk! fwqseK d/ tko;K k! fwqseK d/ tko;K 'u o';u o';
dh ;
dh ; k! fwqseK d/ tko;K u o';
fJ;/ soQK nkgD/ Gshi/ B{z r[nkT[D
tkb/ pq?v pb?ew?B B/ th fejk fe
nwoheh ;oeko B/ w/o/ Bkb tkndk
ehsk ;h fe nZstkdhnK B{z ;ys
;zktK fdZshnK ikDrhnK ns/ n;hA
th fJ; dh T[whd eo oj/ ;h. d{i/ gk;/
eJhnK dk wzBDk j? fe fJ; ;wM"s/
ekoB fpBK fe;/ e/; dh ;[DtkJh ysw
j' ikt/rh ns/ 11 ;szpo, 2001 d/
nZstkdh jwb/ dh ;ZukJh ed/ th
;kjwD/ BjhA nkt/rh. e[M ;wM"sk eoB
d/ jZe ftZu jB. T[BQK dk soe j? fe
jo ;kb fJBQK e/;K dh ;[DtkJh ftZu
d/oh j'D ekoB eJh ghVsK d/ foSs/
dkoK B{z d'ShnK B{z ;zktK fwbD s'A
fpBK jh w"s d/ xkN T[sko fdZsk iKdk
skJhg/ (fpT{o') c"e;ekB d/ ;z;Ekge ns/ nopgsh N?oh r" B/ n?bkB ehsk
fBT{:koe (fpT{o') 11 ;szpo, nZstkdh jwb/ d/ wk;NowkJhAv, j?. fJj th j' ;edk j? fe ;"d/ ekoB
fe T[j skJhtkB dhnK 2024 dhnK okSNogsh u'DK ftZu nkzkd T[whdtko
2001 B{z fBT{:koe 's/ j'J/ nZstkdh ykfbd S/y w[jzwd ns/ j'o uko d'Sh d'Sh fpBK ;zk s'A wo ikD. xZN'-xZN
ti'A u'D bVBr/. fJ; n?bkB Bkb eJh wjhfBnK dhnK fenk;nokJhnK dk
jwb/ B/ nwohek B{z fjbk e/ oZy fdZsk nkgDk r[Bkj ep{b eod/ jB, sK T[BQK ;"dk T[BQK dh ;zk ftZu d/oh BjhA eo/
nzs j' frnk. r" fJ; tko nkzkd T[whdtko ti'A u'D bV/rk ns/ skJhtkB dk
;h. fJ; jwb/ ftZu eohp 3000 jzko B{z pdb/ ftZu w"s dh ;zk BjhA fdZsh rk.
okSNogsh pDB bJh r" B{z 2,90,000 t'NoK d/ d;sysK dh b'V j't/rh. gZsoekoK
d/ eohp b'e wko/ rJ/ ;B. fJ; jwb/ ikt/rh. jwb/ ftZu wko/ rJ/ b'eK d/ fJZe c"ih fNqfpT{Bb nZstkdh
B{z ;zp'XB eofdnK r" B/ v?w'eo/fNe gq'ro?f;t gkoNh dh nkb'uBk ehsh ns/
ekoB nwohek B{z fJ; d/ ;dw/ s'A foSs/dkoK B{z ;{fus eoB tkbk fJZe jwfbnK d/ d'Sh gzi ftneshnK dh
fejk fe ;oeko dhnK BhshnK B/ skJhtkB B{z uhB Bkb izr d/ yso/ tZb XZe
T[GoB bJh eJh ;kb th bZr rJ/ ;B. gZso nwoheh oZfynk ftGkr g?ANkrB ;[DtkJh eo fojk j?. jkbKfe,
fdZsk j?.
j[D nfijhnK ypoK nk ojhnK jB tZb'A fbfynk frnk j?. fJ; s'A pknd ;[DtkJh ftZu d/oh j' ojh j?. feT[Afe
skJhtkB d/ ;t?-Sk;B tkb/ Nkg{ B{z uhB nkgD/ y/so d/ fjZ;/ ti'A dkntk
fe nZstkdh jwb/ dh ;kfzS ouD eJh b'e pj[s go/SkB th jB. fJBQK w[bzw dk efjDk j? fe ;hHnkJhHJ/
eodk j?. r" B/ fejk fe skJhtkB B{z nkofEesk ns/ j'o xo/b{ wkwfbnK 's/ th
tkb/ d'ShnK dh w"s dh ;zk w[nkc j' 'u'A fJe feq;NhB fpqNt/zo B/ nkgDh tZb'A ;kv/ 's/ sSZdd eoe/ ;p{s
Bt/A fdqSNhe'D dh b'V j?. T[;B/ fejk fe šid'A nzdo{Bh wkwfbnK dh rZb eohJ/
;edh j?. jwb/ 'u wko/ rJ/ b'eK d/ Bkokzrh zkjo eod/ j'J/ fejk fe w?A fJeZm/ ehs/ rJ/ ;B.fJZe d'Sh d/
sK okSNoh BhshnK rbshnK Bkb GohnK j'JhnK jB. ;oeko e'b skJhtkB d/
gfotko fJ; B{z b? e/ ekch r[Z;/ 'u jB. pj[s d[yh jK. w?A ;'funk fe w?A nfij/ tehb dk efjDk j? fe w/ok w[tZfeb
T[d:'r ns/ b'eK dh o'zh-o'Nh Bkb i[VhnK ;wZf;nktK B{z jZb eoB dk e'Jh
pj[s ;ko/ b'e nkgD/ nkg B{z d/S ftZu ofj ojh jK fiZE/ ekB{zB dk i/bQ ftZu bzwh ;zk G[rsD bJh
o;sk BjhA j?.@ g{ot ftu j'B jkJh fgq;hfSnB fJzv;Noh d/ Bkw Bkb ikDh
mZfrnk wfj;{; eo oj/ jB. fJ; wkwb/ oki j? go n;b ftZu nfijk BjhA j?. fsnko j? go pdb/ ftZu T[; dk
iKdh r" dh c'e;ekB n?gb dh fJe tZvh ;gbkJheosk j? ns/ uhB ftu T[;
'u pukn gZy ns/ ;oekoh gZy ftukb/ jwb/ ftZu feq;NhB dk gsh wkfonk w?vheb eotkfJnk iKdk j? ns/ w"s
dhnK eJh c?eNohnK jB.
;wM"sk j' frnk j?. Bshi/ ti'A i/eo frnk ;h. dh ;zk BjhA fdZsh iKdh.
r" bzp/ ;w/A s'A gqXkBrh bJh d"V ftu oj/ jB. T[;B/ 2019 dh okSNogsh
u'D bVh ;h go v?w'eo/fNe gq'ro?f;t gkoNh dh ;kJh fJzr-t/B B/ T[jBK B{z
nk;kBh Bkb jok fdZsk ;h. r" B/ fJ; tko S[o{ ftZu uhB Bkb d';skBk ;pzX
oZyD tkbh fto'Xh gkoNh r[UfwzvKr s'A T[whdtko pDkJ/ ikD dh wzr ehsh ;h.
:{og
:{og u t?;N Bhb BK d/ tkfJo; dh dfj s,
:{og u t?;N Bhb BK d/ tkfJo; dh dfju t?;N Bhb BK d/ tkfJo; dh dfj
:{og 'u t?;N Bhb BK d/ tkfJo; dh dfjSs, s,s, s,
:{og u t?;N Bhb BK d/ tkfJo; dh dfj
jkbKfe gkoNh B/ fBT{ skJhg/ Sfjo d/ w/no j'T{ :{-nkJhj B{z T[whdtko pDkfJnk
j?. r" B/ fejk fe T[j wfj;{; eodk j? fe T[; e'b skJhtkB d/ b'eK bJh
wjZstg{oB w[ZfdnK 's/ :'rdkB gkT[D bJh e[M j?. T[BQK fejk fe ''w?A jkb jh 'u
b'eK bJh pD ;edk j? tZvh w[;hps
b'eK bJh pD ;edk j? tZvh w[;hps
b'eK bJh pD ;edk j? tZvh w[;hps
b'eK bJh pD ;edk j? tZvh w[;hps
b'eK bJh pD ;edk j? tZvh w[;hps
e'Jh m'; uouk BjhA d/yh j?, yk; s"o 's/ ;ojZd gko ;pzXK (uhB Bkb), nkofEe
ftek; iK nzsookSNoh ;pzXK d/ ftfSnK 's/.'' feT[Afe skJhtkB d/ GftZy bJh
J/esk pj[s wjZstg{oB j?.
ed'BhnK Sfjo ftu fJ;d/ wohz ;G
s'A gfjbK fwb/ jB. fJj T[jh Sfjo j?,
fJNbh L gzikph B"itkB dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s
fJNbh L gzikph B"itkB dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s
fJNbh L gzikph B"itkB dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s fiZE/ fJNbh ftu e'o'Bk d/ gfjb/ e/;
fJNbh L gzikph B"itkB dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s
fJNbh L gzikph B"itkB dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s
fwb/ ;B. bzpkodhnk, fJfwbhnk
o'wkBk, t?B/s', co'bh tB/;hnK
i{bhnk, fgT[w'Bs/, ;od/Bhnk ;{fpnK
ftu fJ; ;pzXh wkwb/ s/zh Bkb tZX
oj/ jB. :{oghnB ;?ANo ckof v;h;i
gqht?BSB n?Av ezNq'b dh fog'oN nB[;ko
fJNbh ftZu fJ; tkfJo; Bkb 135
b'e gqGkfts jB ns/ 3 b'eK dh w"s
j'Jh j?. fJ; d/ fJbktk rqh; ftu 58
b'e gqGkfts s/ 3 b'eK dh w"s, coK;
ftu 13 b'e gqGkfts jB id' fe
iowB, jzroh, o'wkBhnk, ;g/B s'A
fJbktk :{og d/ r[nKYh d/S ;ophnk
w?;/v'Bhnk,nbpkBhnk nkfd ftu th
t?;N Bhb tkfJo; d/ wohz doi ehs/
rJ/ jB.
fJNkbhnB ;oeko ns/ f;js
wzsokbk fJ; ;fEsh Bkb BfiZmD
bJh rzGhosk Bkb ekoi eo fojk j?
sK i' Bki[e ;fEsh ftu gj[zuD s'
gfjbK fJ; 's/ ekp{ ehsk ik ;e/
o'w (fpT{o') fJNbh d/ sothi' fzbQ/ d/ T[d/o;' Sfjo B/V/ ofjzd/ nzfwqsXkoh feT[fe 1973 ftu th fJ;/ soQK d/
gzikph B"itkB wBdhg f;zx bkvh dh fdb dk d"ok g?D Bkb w"s j'D dh tkfJo; Bkb :{og ftu pj[s ;ko/ b'eK
d[ZydkJh ypo ;kjwD/ nkJh j?. fJj B"itkB crtkVk B/Vb/ fgzv gZdh ykb;k o'w (fpT{o') p/SZe e'ftv-19 B/ tkfJo; dk jh o{g wzfBnk ik fojk j? dhnK ikBK ubhnK rJhnK ;B. d/
Bkb ;pzXs ;h, fi; dh T[wo bZrGr 45 ;kb d/ eohp ;h s/ fgSb/ bzp/ ;w/A s'A fJNbh B{z Gkoh B[e;kB gj[zfunk. fJ; i' fe ncohek s'A gqtk; eoB tkb/ yDk fJj j't/rk fe nkT[D tkb/ fdBK
gfotko ;w/s fJNbh 'u ofj fojk ;h. d/ pkti{d fJNbh B/ e'ftv-19 B{z gzShnK ns/ wZSoK s'A g?dk j[zdk j?. ftu f;js ftGkr fe; soQK d/ fB:w
ikDekoh nB[;ko fJ; B"itkB dh gsBh B/ d/fynk fe wBdhg f;zx d/ BZe joke/ y[Sjkb fzzdrh dh S[o{nks ehsh fJ;d/ w[Yb/ bZSDK ftu p[yko j? i' ns/ gqpzX iBse fjZs ftu ikoh eodk
'u'A nukBe y{B tfjD bZrk. T[j p/j'S j' u[Zek ;h. n?Ap{b?A; okjhA wBdhg f;zx B{z j?. j[D e'o'Bk tkfJo; s'A pknd fJNbh fe 2 s'A 7 fdB sZe ofj ;edk j?. fJ; j? sK i' fJ; tkfJo; B{z fGnkBe o{g
s[ozs sothi' d/ j;gskb fbikfJnk frnk, fiZE/ vkeNoK d/ nDEZe :sBK d/ ftu 't?;N Bhb' BK d/ tkfJo; dh d/ fJbktk nZyK ftu bkbh, ewi'oh, XkoB eoB s' gfjbK o'fenk ik ;e/.
pkti{d T[; B{z pukfJnk BjhA ik ;fenk ns/ fdb dk d"ok g?D Bkb w"s j' uouk j? ns/ e[M ;{fpnK ftu fJ; T[bNhnK, s/z f;odod nkfd Skfwb :{og d/ j'o d/S th fJ; tkfJo; s'A
rJh. fwqse wBdhg f;zx fJe c?eNoh ftZu ezw eodk ;h. T[j nkgD/ fgZS/ ;pzXh wohz th d/yD B{z fwb oj/ jB. jB. puD bJh gZpK Gko j' ekotkJh B{z
gsBh ;D/ 2 pZu/ SZv frnk j?. wBdhg dh gsBh th e?A;o dh wohz j?. fJj tkfJo; fJe soQK Bkb v/Ar{ f;js ftGkr d/ ;{soK nB[;ko nzikw d/ oj/ jB.


49
49
49 gzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
Camp Quality launches translated Kids’ Guide to Cancer to



address poor health outcomes for multicultural communities



























In the first of its kind in Camp Quality CEO, Deborah family, but when language is and we hope that it will make a more resources in Arabic, it
Australia, Camp Quality has Thomas, said the launch of the also a barrier, it is far more difference in the lives of more may have given him a better
announced the expansion of updated resource is a major challenging, especially when children and families facing understanding of things.
their Kids' Guide to Cancer app milestone and first for the sharing and explaining cancer,” said Ms Thomas. Sometimes I could explain it to
to include four new languages; charity, and will help provide information. Kids Guide to Cancer is him, but for me it probably
Arabic, Cantonese, Mandarin support to even more families “The Kids’ Guide to Cancer accessible as a website at would've had the emotional
and Hindi in order to provide on their cancer journey. app and website is an invaluable https://www. campquality. attachment, but if there was
multicultural children and “Camp Quality supports one additional resource that makes org.au/kids-guide-to-cancer/ or information in Arabic he
families who are facing cancer in three children diagnosed with it easy to translate information free download from the Apple probably he'll understand more.
with crucial health information cancer, however our goal is to to our young vulnerable patients Store or Google Play. “Sometimes both sides of
in their own language, helping help them all. We know that for and their families from CALD Gewa Arja’s Story the family don't speak at all
to improve their health children and families who speak backgrounds,” Dr Dalla-Pozza Gewa knows only too well English. So, imagine having
outcomes. another language, it’s a said. the need for quality, age related your child being diagnosed with
Multicultural families particularly frightening time In Victoria, approximately and culturally appropriate cancer and you know nothing,
affected by cancer often have because they are often unable 22 per cent of all cancer information for multicultural no English, nothing. It's hard if
poorer health outcomes, due to to access cancer information in diagnoses are in people born in families impacted by a cancer you don’t have the language and
a lack of access to cancer- their language that is credible, non-English speaking countries, diagnosis. no one to support you there. It
related information in their own age-appropriate and whilst in NSW, cancer screening The 41 year old Greenacre puts too much pressure on the
language*. educational. rates within the multicultural mum has lost two children to family to go out there and get a
The Camp Quality Kids’ “We are very proud that our community can be up to 15 per cancer; nine year old Mohamed translator all the time, and
Guide to Cancer has been award winning** Kids' Guide to cent lower on average than the who died from a brain tumour they’re often not available.”
redeveloped and translated into Cancer app and website general population, resulting in in 2019 and 10 year old Omar For more information about
the four key languages with the addresses this gap and will no poorer health outcomes.*** who initially beat a brain tumour Camp Quality's services, please
aim of addressing this barrier doubt become the go-to, Arabic, Cantonese, Hindi and only to succumb to Non-Hodgkin visit www.campquality.org.au
by delivering quality, age- accessible source of credible Mandarin were chosen for being Lymphoma in 2021. * https://pubmed. ncbi.
related and culturally and trusted information for four of the largest language Both children had mismatch nlm.nih.gov/33768373/
appropriate information to families facing cancer.” groups other than English repair syndrome, an inherited ** Winner of the Diversity
children and families impacted Director of The Cancer spoken in Australia. By condition that increases a category and finalist in the
by a cancer diagnosis. Centre for Children at The translating the Kids’ Guide to person’s risk of developing Innovation category - 2023
Kids’ Guide to Cancer helps Children’s Hospital at Cancer into these languages, certain cancers. Paragon Awards ANZ.
parents, grandparents and Westmead, Dr Luciano Dalla- Camp Quality hopes to make Whilst Gewa and her ***https://
carers explain cancer and Pozza says, ”A majority of cancer information more children were fluent English www.cancervic.org.au/about/
treatments to children with age- children and adolescents we accessible to positively change speakers, her husband Fadi only culturally-linguistally-diverse-
appropriate information and treat for cancer at The the experience for more families speaks Arabic and it was often communities
easy to understand graphics Children’s Hospital at facing cancer. difficult for Gewa to explain https://www. cancer.
and videos. Kids’ Guide to Westmead are from culturally “We are proud to offer the treatment options to him, nsw.gov.au/about-cancer/
Cancer is also now available in and linguistically diverse Kids’ Guide to Cancer in these especially because it was so document-library/nsw-cancer-
a website format to ensure it is backgrounds. four new languages to all emotional to do so. plan-2016-2021/focus-
more accessible. “Cancer is difficult for any families at absolutely no cost, Gewa says, “Had there been multicultural-communities


Bhoi u'gVk B/ ofunk fJfsjk;, ftSt n?Eb?fNe; u?AghnBfSg 2023 'u fiZfsnk 'r'bv'
Bhoi u'gVk B/ ofunk fJfsjk;, ft t n?Eb?fNe; u?AghnBf g 2 23 u fiZfsnk r'bv
Bhoi u'gVk B/ ofunk fJfsjk;, ft t n?Eb?fNe; u?AghnBf g 2 23 u fiZfsnk r'bv
Bhoi u'gVk B/ ofunk fJfsjk;, ft
Bhoi u'gVk B/ ofunk fJfsjk;, ft t n?Eb?fNe; u?AghnBft n?Eb?fNe; u?AghnBf g 2g 2 23 23 u fiZfsnk u fiZfsnk r'bvr'bv
p[vkg/;N (fpT{o') Bhoi u'gVk B/ vhH ghH wB{ S/t/A ;EkB 's/ fojk, fi; wfjbk b"Ar izgo nzi{ pkph ikoi B/ Bhoi u'gVk fJe jh ;w/A 'u
ftSt n?Eb?fNe; u?AghnBfSg dh dh ;ot;q/Sm Eq'n 84H14 whNo dh ;h. 2003 'u eK;h swrk fiZfsnk ;h. Ubzfge s/ ftSt fyskp fiZsD tkbk
i?tfbB Eq'n gqsh:'frsk 'u ;'B swrk fzeo:'r j? fe gfjbh tko ftSt Gkos B/ gfjbh tko 1983 'u ftSt shik i?tfbB Eq'no pD frnk j?. T[;
fiZs e/ fJfsjk; ou fdZsk s/ fJj u?AghnBfSg 'u y/v oj/ i/Bk dk thzk u?AghnBfSg 'u fjZ;k fbnk ;h. s'A gfjbK u?Ze rDoki d/ ikB i/b/
u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ fyskp
u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ fyskp
u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ fyskp
T[gbZpXh jk;b eoB tkbk T[j gfjbK fdZbh 'u jzroh dh nzp?;h B/ u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ fyskp iBh B/ 1992, 1996 s/ 2000 'u
u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ fyskp
gfjbk Gkosh n?EbhN pD frnk j?. oZd eo fdZsk ;h go nrb/ fdB T[; j[D Bhoi u'gVk d/ BK y/v d/ ;ko/ Ubzfge fyskp fiZs/ ;B, idfe
N'ehU Ubzfge ;'B swrk i/s{ Bhoi B{z thzk fwb frnk ;h . fJj gfjbh fyskp j' rJ/ jB. T[; B/ J/ShnkJh y/ 1993, 1995 s/ 2001 ftu ftSt
B/ nkgDh d{ih e'fSS 'u 88H17 whNo tko ;h id'A ftSt u?AghnBfSg 'u vK (2018), okSNowzvb y/vK (2018) u?AghnBfSg fiZsh ;h.
fpzdqk s'A pknd d{ik Gkosh
dh ;ot;q/Sm Eq'n eoe/ u'Nh dk ;EkB fszB GkoshnK B/ fJeZm/ fe;/ d/ ;'B swr/ s'A fJbktk uko vkfJwzv fpzdqk s'A pknd d{ik Gkosh
fpzdqk s'A pknd d{ik Gkosh
fpzdqk s'A pknd d{ik Gkosh
fpzdqk s'A pknd d{ik Gkosh
jk;b ehsk. gkfe;skB d/ noSd gqsh:'frsk d/ ckJhBb 'u irQk pDkJh bhr fyskp s/ fgSb/ ;kb vkfJwzv fBSkB/pkz nfGBt fpzdqk s'A
Bdhw B/ 87H82 whNo dh ;ot;q/Sm ;h. bhr u?AghnB Nokch fiZsh. T[j 2016 pknd fJe jh ;w/A 'u Ubzfge s/
n?Eb?fNe; ft t u?AghnBft u?AghnBf
n?Eb?fNe; ftSt u?AghnBft u?AghnBfSg g g g g 'uu uu u
n?Eb?fNe; ft
Eq'n d/ Bkb uKdh s/ u?Ze rDoki d/ n?Eb?fNe; ft 'u i{Bhno ftSt u?AghnB fojk s/ ftSt u?AghnB fyskp fiZsD
n?Eb?fNe; ft t u?AghnBf
fJj gfjbk ;'B swrk
:ke{p tkb/S B/ eK;h swrk fiZfsnk. fJj gfjbk ;'B swrk 2017 'u J/ShnkJh u?AghnBfSg dk tkbk Bhoi u'gVk d{ik Gkosh pD
fJj gfjbk ;'B swrk
fJj gfjbk ;'B swrk
fJj gfjbk ;'B swrk
Gkos dk feS'o i/Bk 5t/A ;EkB ftSt n?Eb?fNe; u?AghnBfSg d/ fyskp fiZfsnk. frnk j?. fpzdqk B/ 23 ;kb dh T[wo
fJe jh ;w/A u Ubzfge s/ ftu Ubzfge s/ ft
's/ fojk, fi; B/ nkgDk ftneshrs fJfsjk; 'u Gkos dk fJj gfjbk ;'B fJe jh ;w/A 'u ftSt u?AghnBfSg s/ 25 ;kb
fJe jh ;w/A
fJe jh ;w/A 'u Ubzfge s/ ftu Ubzfge s/ ftStt tt t
fJe jh ;w/A u Ubzfge s/ ft
fyskp fiZsD tkbk shik fyvkoh
fyskp fiZsD tkbk shik fyvkoh
;ot;q/Sm gqdoSB eod/ j'J/ 84H77 swrk s/ Utonkb shik swrk j?. fyskp fiZsD tkbk shik fyvkoh dh T[wo 'u Ubzfge ;'B swrk
fyskp fiZsD tkbk shik fyvkoh
fyskp fiZsD tkbk shik fyvkoh
pfDnk Bhoi u'gVk
pfDnk Bhoi u'gVk
whNo dh ;ot;q/Sm Eq'n ehsh. T[ZE/ jh fgSb/ ;?SB 'u Bhoi B/ uKdh s/ pfDnk Bhoi u'gVk fiZfsnk ;h.
pfDnk Bhoi u'gVk
pfDnk Bhoi u'gVk


gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2 23
gzikp NkJhw , f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 2 2323
5 5 5 5 50 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, ;szpo 2, f;vBh, ;szpo 202323
gzikp NkJhw
ASA Senior Citizens Participated in National Tree Day



























On Sunday 30th July, more people volunteer their time to by the organisers and supplied midday and then it was time for duty and an enjoyable outing for
than fifty senior citizens from engage in environmental with hand gloves and other lunch. ASA had organised the seniors.
Glenwood Gurdwara Sahib activities that educate equipment. Then they picked up vegetarian BBQ lunch for its own At 2.00 pm it was time to
(ASA) volunteered for National Australians about the world buckets of seedlings and people but its popularity spread head back to the Gurdwara
Tree Day event at Wheelie Park, around them. National Tree Day proceeded to the prepared around and many others came Sahib and everyone hopped on
the Gables in the Hills Shire. is celebrated on the last Sunday planting area and got busy with asking for it and enjoyed the to the waiting bus for the return
Most of them travelled by ASA in July and it is a day to venture planting. In the next few hours fare. (The Lions Club organised journey. ASA, particularly Senior
organised bus from the outdoors, get to know your hundreds of seedlings were a separate non-veg BBQ). Citizens Director, Har Kamal Jit
Gurdwara Sahib but some drove community and, most planted and watered. The mix Besides, ASA also gave fruits Singh Saini, and Seniors
directly to the venue. importantly, have fun! Being in of people with the large ASA and soft drinks generously to all. Coordinator, Kuldip Kaur Pooni
National Tree Day was nature is also good for your group prominently visible, some Freshly prepared tea was and team are to be
established by Planet Ark in health and wellbeing! planting, some filling and served by a good bibba ji from congratulated for organising
1996 and since then it has The ASA group, which carrying water cans and the neighbourhood. participation in the National Tree
grown into Australia's largest included both men and women, watering the planted seedlings After lunch as all the work Day event. Volunteering for
community tree-planting and was the largest among the presented a very colourful and had been done there were a few projects outside the Gurdwaras
nature care event. The program volunteers for this event and jovial scene. ASA’s participation hours of free time. The ASA like this helps to showcase Sikhs
is a call to action for all their Punjabi dressing, turbans in this very worthwhile cause seniors took the opportunity to as also having a sense of
Australians to get their hands and orange vests with ASA logo was much appreciated by the enjoy themselves with delightful belonging to the wider
dirty and give back to their made them very prominent. organisers and the mayor of folk stories, folk songs, geets, community and contributing to
community. On arrival at 9.00 am the Hills Shire Council. gidda and the like. All in all, it public good.
Each year, around 300,000 volunteers were first registered The planting was over by was participation in a good civic Mohan Singh Pooni


pZuh cbkJhN
pZuh cbkJhN
pZuh cbkJhN 'u G[Zbh nkgDh r[Zvh, 6 ju G[Zbh nkgDh r[Zvh, 6 jzkoko koko ko
pZuh cbkJhN u G[Zbh nkgDh r[Zvh, 6 j
pZuh cbkJhN u G[Zbh nkgDh r[Zvh, 6 ju G[Zbh nkgDh r[Zvh, 6 j
wjkokDh e?fwbk B/ Gkosh w{b dh fpqfN
wjkokDh e?fwbk B/ Gkosh w{b dh fpqfN
wjkokDh e?fwbk B/ Gkosh w{b dh fpqfN ik;{; B{o fJBkfJs dk ehsk ;BwkB
wjkokDh e?fwbk B/ Gkosh w{b dh fpqfN ik;{; B{o fJBkfJs dk ehsk ;BwkB ik;{; B{o fJBkfJs dk ehsk ;BwkB
wjkokDh e?fwbk B/ Gkosh w{b dh fpqfNS ik;{; B{o fJBkfJs dk ehsk ;BwkB
ik;{; B{o fJBkfJs dk ehsk ;BwkB
whb ijk T[vk e/ tkg; d/D g[Zik gkfJbN
whb ijk T[vk e/ tkg; d/D g[Zik gkfJbN
whb ijk
whb ijk T[vk e/ tkg; d/D g[Zik gkfJbN T[vk e/ tkg; d/D g[Zik gkfJbN
whb ijkz T[vk e/ tkg; d/D g[Zik gkfJbN
ykB dh ihtBh ';gkJh fgqz;/;L fd
bkJhc nkc B{o fJBkfJs ykB' G/N
ehsh. pk;{ B/ fejk fe wjkokDh e?fwbk
bJh nkoHJ/Hn?Zc ebZp ftZu B{o
fJBkfJs ykB dh s;tho dk
T[dxkNB eoBk fJZe wkD tkbk gb
;h. pk;{ B/ nZr/ fejk fe T[BQK dh ejkDh
dZ;Dk w/o/ bJh ;BwkB dh rZb j?.
fJj SkBdko s;tho j[D ghVQhnK sZe
pj[s ;ko/ B"itkB wodK ns/ n"osK
d[nkok d/yh ikt/rh. B{o dh ejkDh
bzvB (fpT{o') Gkosh w{b dh ik;{; ehshnK rJhnK jB. ed/ BjhA G[bkJh ikt/rh.
B{o fJBkfJs ykB T[BQK u'DthnK B{o B/ d{i/ ftSt :[ZX d"okB fpqfNS 1914 ftZu wk;e' ftZu fJZe
fJfsjk;e Sy;hnsK ftZu Skwb j' ;oeko dh wdd ehsh ;h ns/ coK; Gkosh ;{ch ;zs fgsk ns/ fJZe
N?e;k; (fpT{o') fJe gkfJbN B/ 9 ;kb dh pZuh d/ fujo/ 's/ w[;ekB fbnkT[D rJh j?, fiBQK dh s;tho fpqN/B dh ftZu BkzhnK dh ik;{;h ehsh ;h. nwoheh wK d/ xo iBwh B{o nkgDh
bJh i' ezw ehsk j?, T[;dh jo gk;/ skohc j' ojh j?. fJj pZuh nkgDh r[Zvh okiXkBh bzvB ftZu fobhz ehsh T[;B{z 1942 ftZu n?;UJh ftZu Gosh ;e{bh gVQkJh bJh S'Nh T[wo ftZu jh
cbkfJN 'u G[Zb rJh ;h. fi;s'A pknd gkfJbN B/ eohp 6 jzko whb se ijkz rJh j?. wjkokDh e?fwbk B/ wzrbtko ehsk frnk ;h. T[; B{z pjkdoh ns/ bzvB ubh rJh. nkgDh gVQkJh g{oh
T[vk e/ N'ehU s'A N?e;k; se dk ;co g{ok ehsk ns/ pZuh B{z T[;dh r[nkuh B{z okfJb J/no c'o; ebZp (nkoJ/n?c) SkBdko fjzws bJh ;G s'A T[Zu/ eoB s'A pknd T[j g?fo; ftZu ;?Nb j'
r[Zvh tkg; ehsh. nwoheh J/nobkJhBz 'u ezw eoB tkb/ i/w; v?B/B B{z c/ fty/ B{o fJBkfJs dh s;tho dh x[zv g[o;eko, i"oi eok; Bkb th rJh, go d{i/ ftSt :[ZX d"okB coK;
;p[Ze okjhA gsk bZrk fe t?b/ANhBk BK dh pZuh dh r[Zvh r[nku rJh j?. fi;B{z u[ekJh ehsh. okfJb J/no c'o; ebZp ;BwkfBs ehsk frnk ;h. d/ gsB s'A pknd fpqN/B tkg; nk rJh
nkyoh tko N'ehU d/ fJe jzki 'u d/fynk frnk ;h. ftZu eJh djkfenK s'A d/S d/ fJfsjk; s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe fJ; ;wko'j ns/ jtkJh ;?Bk ftZu Skwb j' rJh.
fJj gfotko fJzv'B/Shnk d/ pkbh dh :ksok eoe/ N?e;k; gos fojk ;h. ftZu :'rdkB gkT[D tkbhnK d"okB fpqfNS Gkosh b/fyek ;qpkDh pk;{ ikDekoh w[skpe T[j Nhg{ ;[bskB dh
fJBQK B{z ftu N'ehU o[eDk fgnk. T[ZE/ ;NkgUto ;h. gkfJbN B/ id'A ;'Sb Sy;hnsK dhnK s;thoK gqdofSs B/ th wjkokDh e?fwbk B{z B{o fJBkfJs tzSi ;h.
whvhnk 's/ g';N d/yh sK T[;B/ N'ehU jB/dk J/nog'oN 's/ NofeS J/nobkJhBz
nk;Nq/bhnk
Bkb ;zgoe ehsk. fi;s'A pknd T[;B{z r[nkuh j'Jh r[Zvh dk gsk bZrk. T[;B/
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk 'u nkfdtk;hnK d/ w[Zd/ s/ 14 nes{po B{z eokJh ikJ/rh okJ/u nkfdtk;hnK d/ w[Zd/ s/ 14 nes{po B{z eokJh ikJ/rh okJ/S[wkoh[wkoh [wkoh[wkoh [wkoh
nk;Nq/bhnk u nkfdtk;hnK d/ w[Zd/ s/ 14 nes{po B{z eokJh ikJ/rh okJ/u nkfdtk;hnK d/ w[Zd/ s/ 14 nes{po B{z eokJh ikJ/rh okJ/
nk;Nq/bhnk u nkfdtk;hnK d/ w[Zd/ s/ 14 nes{po B{z eokJh ikJ/rh okJ/
r[Zvh dhnK s;thoK bJhnK ns/ r[Zvh B{z b? e/ t?b/ANhBk B{z d/D bJh otkBk j'
frnk. v?B/BB/ fejk fe fJj w/ok ;[Gkn j?. w?B{z b'eK dh wdd eoBk g;zd j?. e?Bpok (fpT{o') nk;No/bhnkJh Bkrfoe ;z;d ftZu
fJjh w?A eo fojk j?. w?B{z ;Zuh y[ZSh ;h fe w?A fe;/ bJh e[M uzrk eo ;fenk. nkfdtk;h GkJhukfonK d/ ftukoK dh B[wkfJzdrh eoB
pZuh B{z fszB jcfsnK pknd r[Zvh fwb rJh. gkfJbN dk xo T[;d/ xo d/ tkbh fJZe ;zxh ;bkjeko ;z;Ek 'fJzvhihB; tkfJ;
B/V/ jh ;h. gkfJbN B/ pZuh B{z s'jc/ 'u ikgkBh NohN fdZsh ns/ fJe w?g th N{ gkobhw?AN' B{z pDkT[D bJh gq;skfts ekB{zB 's/
fdZsk. t?b/ANhBk B/ fJe S'n 'u fejk fe fJj r[Zvh w/o/ bJh pj[s nfjw j?. fJ; okJ/S[wkoh sfjs 14 nes{po B{z t'N gkT[Dr/. fJj
Bkb w?B{z y[Sh fwbdh j?. fJj w/oh ;G s'A uzrh d';s j?. id'A n;hA j'NB tZb rJ/ 1999 s'A pknd nk;Nq/bhnk ftZu gfjbh okJ/S[wkoh
sK T[j r[nku rJh ;h, w?B{z pj[s p[ok bZrk. w?B{z wfj;{; j'fJnk fe fit/A w/ok j't/rh. d/S ftZu 1977 s'A pknd okJ/S[wkoh d/ sfjs
fdb N[ZN frnk j't/. fe;/ th gq;skt B{z wBz{oh BjhA fwbh j?. gqXkB wzsoh
t?b/ANhBk d/ wksk-fgsk B/ gkfJbN v?B/B dk XzBtkd ehsk j?. T[;d/ fgsk n?AEBh nbpkBhz B/ okJ/S[wkoh dh skohy dk n?bkB
B/ fejk fe w?B{z brdk j? fe fJj fJ; rZb dk fJe j'o ;ze/s j? fe fJ; d[Bhnk ehsk. d'tK fXoK tZb'A fJ; w[Zd/ 's/ jwbkto gquko
'u pj[s fdnkbsk j?. w?A ;Zuw[Zu y[S jK fe i/w; ;kvh wdd eoB d/ :'r ;h ns/ w[fjzw d/ 6 jcfsnK s'A tZX ;w/A pknd okJ/S[wkoh dh
w?A fJ;d/ bJh T[;dk XzBtkdh jK. skohy dk n?bkB ehsk frnk j?.


Click to View FlipBook Version