FOR
BETTER RESPONSE, gzikp NkJhwNkJhwz
gzikp NkJhwNkJhw
gzikp NkJhw
gzikp
ADVERTISE gzikp
IN PUNJAB TIMES
PUNJAB TIMES f;vBh s'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
Monthly
f;vBh s'A gqekfs'A gqekf s gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh s'A gqekfs'A gqekf Ss gfjbk gzikph wjhBktkoh nypkos gfjbk gzikph wjhBktkoh nypko
f;vBh
f;vBh
THE FIRST PUNJABI INDIAN MONTHLY PUBLISHED FROM SYDNEY, AUSTRALIA
This is its 21st successful P O Box 8055, Glenmore Park, NSW 2745, Sydney, Australia
MOBILE: 0431 377 716 www.punjabtimes.com.au
year in the market Editor: Harpreet Singh, E-mail: [email protected]
Year 21, Edition 6, Australia's Top Leading, Most Popular, Reliable & Successful
free copy
Sydney, December 2021 Punjabi Indian Newspaper
Punjab Times Pty Ltd. Trading as Punjab Times ACN No. 110 708 579
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw
2 2 2 2 2 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
CHRIS MINNS
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
3 3 3 3 3 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
;bkw! v{zx/ MoB/ u fvZrD tkbhnK ;B wK-
;bkw! v{zx/ MoB/ u fvZrD tkbhnK ;B wK-
;bkw! v{zx/ MoB/ u fvZrD tkbhnK ;B wK-
;bkw! v{zx/ MoB/ u fvZrD tkbhnK ;B wK-
;bkw! v{zx/ MoB/ u fvZrD tkbhnK ;B wK-
nk;Nq/bhnk d/ Nkg{ s/ fJeZm/
nk;Nq/bhnk d/ Nkg{ s/ fJeZm/
nk;Nq/bhnk d/ Nkg{ s/ fJeZm/
nk;Nq/bhnk d/ Nkg{ s/ fJeZm/
nk;Nq/bhnk d/ Nkg{ s/ fJeZm/
Xh, ikB s/ y/v fJ;
Xh, ikB s/ y/v fJ;
Xh, ikB s/ y/v fJ; y; B/ pukJh ikBy; B/ pukJh ikB
Xh, ikB s/ y/v fJ; y; B/ pukJh ikB
Xh, ikB s/ y/v fJ; Sy; B/ pukJh ikBy; B/ pukJh ikB
j'J/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/
j'J/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/
j'J/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/
j'J/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/
j'J/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/
skfBnk v/N' B/ v/bh w/b nk;Nq/bhnk B{z
dZf;nk fe 2005 s'A pknd gfjbh tko
fJ; y/so ftZu fJzBh tZvh frDsh ftZu
e/eV/ gqtk; 's/ ik oj/ jB. T[BQK B/
fejk fe 5 eo'V e/efVnK B{z ;zGkbD
bJh ;ys fwjBs ehsh ik ojh j? sK i'
T[j ;[oZfyns Yzr Bkb cbkfJzr fcS
e't sZe dh :ksok g{oh eo ;eD.
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ g'oNb?Av ftu fJe Sy; B/ nkgDh ikB dh pkih
skfBnk B/ fejk fe e[M e/eV/ fszB
brk e/ n"os ns/ T[; d/ 2 ;kb d/ pZu/ dh ikB puk bJh. Sy; dh ;wMdkoh Bkb
wzfzbk fJwkosK 's/ uVQ rJ/ jB iK Nkg{
n"os ns/ T[; dh wk;{w pZuh 100 c[ZN v{zx/ MoB/ ftu fvZrD s'A tkb-tkb pu
dh T[ukJh s'A fvZr rJ/ go T[BQK ftu'A
rJhnK.;EkBe B"itkB B/ n"os ns/ T[; dh p/Nh B{z pukT[D bJh 18 c[ZN v{zx/ mzv/
fznkdkso dh ikB pZu ikt/rh. wkjoK
gkDh ftu Skb wko fdZsh. S/B okT[Avh (33) Bkw dk Sy; gpfbe NkfJbN d/
w[skpe jo ;kb nes{po iK Btzpo d/
pkjo nkgDh p/Nh dk fJzszko eo fojk ;h. T[d'A nukBe T[ZE/ e[M b'eK d/ uheD dh
wjhB/ gfjbh pkfoS s'A pknd fJj e/
nktkz ;[DkJh fdZsh. okT[Avh th T[ZE/ gj[zfunk ns/ T[; B/ d/fynk fe d' b/e g[b j/
eV/ pZu/ g?dk eoB bJh ub/ iKd/ jB.
mK gkDh ftu fvZr rJ/ jB.
fJbke/ ftZu e[M fdBK dh Gkoh po;ks
y; B/ brkJh ikB dh pkih
y; B/ brkJh ikB dh pkih
y; B/ brkJh ikB dh pkih
Sy; B/ brkJh ikB dh pkihy; B/ brkJh ikB dh pkih
s'A pknd Bo e/eV/ nkgD/ xo SZv e/
fJj d/y okT[Avh s[ozs joes ftu nkfJnk ns/ fpBK ;'u/ ;wM/ T[j th g[b 's/
fco ezfYnK tZb ub/ iKd/ jB. fJj T[j
pDh b'j/ dh o/fbzr s'A Skb wko e/ o[Zy 's/ uVQ frnk. o[Zy ftu nNeh n"os B{z
EK j? fiZE/ T[j nkgDh wkdk e/efVnK
pukT[D bJh T[; B/ nkgDk jZE nZr/ tXkfJnk go n"os B/ o'Ad/ j'J/ fejk fe
B{z fwbd/ jB.
gfjbK gkDh ftu v[Zp ojh T[; dh wk;{w pZuh B{z pukU. okT[Avh B/ fJ; wro'A mzv/
e[M fdBK ftu d/Dr/ 1 bZy nKv/
e[M fdBK ftu d/Dr/ 1 bZy nKv/
e[M fdBK ftu d/Dr/ 1 bZy nKv/
e[M fdBK ftu d/Dr/ 1 bZy nKv/
e[M fdBK ftu d/Dr/ 1 bZy nKv/
gkDh ftu Skb wko fdZsh ns/ pZuh B{z ezX B/V/ b? frnk. w"e/ 's/ w"i{d e[M b'eK dh
w?bp"oB (fpT{o') ;kvh Xosh 's/ fJzBh tZvh frDsh 'u e/efVnK B{z T[jBK B/ dZf;nk fe jo/e wkdk e/ wdd Bkb T[j pZuh B{z T[Zgo tZb b? frnk ns/ b'eK B/ s[ozs jh row ezpb dk
pj[s ;ko/ iht-izs{ gkJ/ iKd/ jB. d/y e/ T[ZE/ w"i{d ;?bkBh ns/ ;EkBe eVk fjzd wjk;kro ftu nrb/ 5 iK 6 fJzszkw ehsk. fJ; wro'A okT[Avh fco s'A n"os B{z pukT[D bJh j/mK T[sfonk. fJ;
fJjBK ftu'A fJe e/eVk th j?. jkb jh b'e j?okB ofj rJ/ ns/ T[BQK B/ thvhU fdBK sZe 1 bZy nKv/ d/t/rh. fJZe d"okB T[; B{z ekch ;ZN bZr u[Zeh ;h go fJ; d/ pkti{d T[j n"os B{z pukT[D ftu
ftu nk;Nq/bhnk ftu ;?bkBh T[; ;w/A ns/ c'N'nK fyZuDhnK S[o{ eo fdZshnK. wjhB/ pknd bkb ozr d/ fJj pZu/ ;cb fojk.
dfjSs ftu nk rJ/ id'A feq;w; fJ; d"okB g[bK, ;VeK, uZNkBK ns/ feBkfonK tZb nkT[Dr/ ns/ feq;w; pfDnk uouk ftu
pfDnk uouk ftu
pfDnk uouk ftu
pfDnk uouk ftu
pfDnk uouk ftu
nkJhb?Av 's/ 5 eo'V nkdwy'o e/eV/ j'o EktK 's/ f;oc e/eV/ jh Bzo nkJ/. Nkg{ d/ toyktBK tZb uZb/ ikDr/. S/B okT[Avh g/S/ s'A we?fBe j?. T[; dh pjkdoh ekoB n"os ns/ pZuh dh ikB
g[bK ns/ ;VeK 's/ nk rJ/. bkb ozr d/ fJj ;ko/ pZfunK B{z iBw d/D bJh ;w[zdo jkbKfe ;w[zdo ftZu fznkdkso pZfunK pu rJh. j[D jo gk;/ T[; dh pjkdoh dh uouk j?. pukn d"okB Ubhthnk ns/
fJj e/eV/ ;w[zdo tZb ik oj/ ;B sK i' tZb tZX oj/ ;B. feq;w; nkJhb?Av d/ B{z o;s/ ftZu wZShnK ns/ Skoe yk T[; dh p/Nh B{z th ;ZNK bZrhnK ;B. d'jK B{z ;EkBe j;gskb ftu dkyb eotkfJnk
pZfunK B{z iBw fdZsk ik ;e/. fJj e/ ;Nkc B/ eJh wjhB/ gfjbK jh fJzB/ ;ko/ b?AdhnK jB, i' jo ;kb fJ; w"e/ ftZu frnk. fcbjkb fszBK dh jkbs ;fEo j?. fJZE/ dZ; dJhJ/ fe jkd;k w[bB'wkj
eV/ jo ;kb T[Zso-gZSwh nk;Nq/bhnk e/efVnK dk ;tkrs eoB dhnK fJZE/ w"i{d ofjzdhnK jB. jo ;kb ckbz d/yD d"okB tkgfonk. fJ; MoB/ B{z d/yD bJh b'e d{o-d{o s'A fJZE/ nkT[Ad/
d/ izrbK s'A B?SBb gkoe d/ ezfYnK fsnkohnK S[o{ eo fdZshnK jB. d[Bhnk Go s'A tZvh frDsh 'u ;?bkBh jB. fJZE/ gj[zuh n"os dk g?o g[b 's/ fsbe frnk ;h. fJ; d"okB T[; d/ jZE'A pZuh
e/efVnK B{z ;zGkbD bJh ehsh rJh
e/efVnK B{z ;zGkbD bJh ehsh rJh
e/efVnK B{z ;zGkbD bJh ehsh rJh
e/efVnK B{z ;zGkbD bJh ehsh rJh
tZb gotk; eod/ jB. wzfBnk iKdk j? e/efVnK B{z ;zGkbD bJh ehsh rJh fJjBK B{z d/yD bJh fJZE/ gj[zud/ jB. fsbe e/ 18 c[ZN v{zx mzv/ gkDh ftu fvZr rJh ns/ T[j y[d o[Zy 's/ nNe rJh ;h.
fsnkoh
fsnkoh
fsnkoh
fsnkoh
fe fJj Xosh 's/ fe;/ th iht dk ;G s'A fsnkoh fJj e/eV/ nkdwy'o j[zd/ jB, fJ; bJh fJ; B{z d/y e/ okT[Avh fpBK fe;/ :'iBk d/ wK-Xh B{z pukT[D bJh Skb wko fdZsh.
tZvk gqtk; j[zdk j?. id'A e/eV/ iKd/ e/efVnK d/ nkrwB dh ;{uBk fJBQK B{z ysoBke wzfBnk iKdk j?. ghVs gfotko B/ wK-pZu/ B{z pukT[D tkb/ Sy; dk XzBtkd ehsk. fJ; xNBk d/
jB sK fJj g{ok feq;w; Nkg{ bkb j' gj[zud/ jh fJjBK d/ bzxD bJh yk;s"o d[Bhnk ftu ;G s'A tZX bkb e/eV/ pknd g'oNb?Av dk y/sh ftGkr joes ftu nkfJnk ns/ ;?bkBhnK bJh n?vtkfJzoh
iKdk j?. 's/ g[b pDkJ/ iKd/ jB. vkeNo feq;w; nkJhb?Av 's/ gkJ/ iKd/ jB. ikoh ehsh.
COVID
gzikp NkJhw
4 4 4 4 4 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
52 eo'V u ftfenk 6u ftfenk 6 eo'V eo'V fpqN/B dh f;Zy wfjbk c"ih nfXekoh eo
52 eo'V
52 eo'V
52 eo'V u ftfenk 6 eo'V
52 eo'V 'u ftfenk 6u ftfenk 60 eo'V eo'V
fpqN/B dh f;Zy wfjbk c"ih nfXekoh eo
fpqN/B dh f;Zy wfjbk c"ih nfXekoh eo
fpqN/B dh f;Zy wfjbk c"ih nfXekoh eo
fpqN/B dh f;Zy wfjbk c"ih nfXekoh eo
;kb g[okDk vkfJBk;"o dk fgzio
;kb g[okDk vkfJBk;"o dk fgzio ojh dZyDh Xo[t dh :ksok
ojh dZyDh Xo[t dh :ksok
;kb g[okDk vkfJBk;"o dk fgzio
ojh dZyDh Xo[t dh :ksok
;kb g[okDk vkfJBk;"o dk fgzio
;kb g[okDk vkfJBk;"o dk fgzio
ojh dZyDh Xo[t dh :ksok
ojh dZyDh Xo[t dh :ksok
y'i gfjbh tko G{-ftfrnkBh tkbNo
vpb:{H ;NhB fpb B/ 2014 ftZu ehsh
;h. wzfBnk iKdk j? fe vkfJBk;"o
bkokwhvhnk ftZu ofjzdk ;h, i' fJZe
ftSkb, gqkuhB wjkdhg j?, i' nZi
nbk;ek ns/ w?e;he' d/ ftueko c?fbnk
j'fJnk j?. y[dkJh s'A pknd, vkfJBk;"o
d/ ntS/SK B{z fJNbh ftu oZfynk frnk
ns/ fco i'V e/ d/fynk frnk. fJ; Bkb
g[oksZst-ftfrnkBhnK bJh fJ; dk
n;bh nkeko d/yDk nk;kB j' frnk.
fBbkwh Bkb Bw{B/ r[nk fdzdk
fBbkwh Bkb Bw{B/ r[nk fdzdk
fBbkwh Bkb Bw{B/ r[nk fdzdk
fBbkwh Bkb Bw{B/ r[nk fdzdk
fBbkwh Bkb Bw{B/ r[nk fdzdk
ftfrnkB
ftfrnkB
ftfrnkB
ftfrnkB
ftfrnkB
wkfjoK B/ th nfijhnK fBbkwh 's/
fuzsk gqrNkJh j?. fJe fBbkwh xo B/
fejk fe fBZih jZEK B{z ihtkSw d/ Bw{B/
t/uD Bkb ;zGkth s"o 's/ T[j ftfrnkB
bJh 'r[zw' j' iKd/ jB. fBih wbehns
tkb/ Bw{fBnK ftZu w"i{d ikDekoh sZe
GftZy dh gj[zu dh rozNh BjhA fdZsh ik
;edh, fi; Bkb ftfrnkBe dknftnK
dh g[SNh eoBk pj[s w[Seb j' iKdk
j?.
gqsh s s'A tZX fgzio g{ok
6 6 6 6 60 gqsh gqshSs s'A tZX fgzio g{oks s'A tZX fgzio g{ok
gqsh s s'A tZX fgzio g{oks s'A tZX fgzio g{ok
gqsh
fpZr i"B dh y'gVh 9 c[ZN bzph ns/
;kY/ 6 c[ZN u"Vh j?. vkfJBk;"o dk fgzio
60 gqshSs s'A tZX g{ok j?. fpqN/B d/
bzvB (fpT{o') fpqfNS c"i dh 32 ;kbk f;Zy nfXekoh e?gNB jogqhs uzvh fpBK
B?u[ob fj;Noh fwT{zhnw d/ nB[;ko,
fe;/ wdd d/ nkgD/ pbp{s/ 's/ dZyDh Xo[t dh ;kj;h :ksok eoB tkbh Gkosh w{b
NqkJh;/okN'g; dh y'gVh fJZe
dh gfjbh wfjbk pD rJh j?. T[;B/ fubh dh T[vkD Goh j?. g'bo gqhs d/ BK Bkb
'ftek;tkdh fiZs' j? ns/ ;ko/ Xosh ikDh ikD tkbh jogqhs uzvh zho' s'A 50 fvroh ;?b;hn; j/mK d/ skgwkB ns/ 60
d/ ikBtoK Bkb'A ';G s'A tZyoh' j?. whb gqsh xzN/ dh ocsko tkbh jtktK Bkb i{Md/ j'J/ nkgDh g{oh feZN Bkb 700
g?fo; (fpT{o') e[M ;kb gfjbK fwbhnB :{o' :kBh eohp 52 eo'V o[gJ/ jkbKfe fJj gfjbh tko BjhA j? fe whb dh :ksok eo/rh.
vkfJBk;"o dk fgzio fJzBk wfjzrk
d[Bhnk d/ j[D sZe d/ ;G s'A tZv/ NqkJh;/ ftZu ftfenk j?. g?fo; d/ vo"N fBbkwh nkgD/ nkBbkJhB pbkr 's/ T[BQK B/ dZf;nk fe fJ; :ksok 'u brGr 45-
ftfenk j't/. fJ; s'A gfjbK ;szpo
okN'g; ckf;b dh y'i ehsh rJh ;h. xo ftZu fpr i"B d/ ihtkSw, 47 fdB bZrDr/. T[BQK B/ fejk fe 'nzNkoefNek Xosh 's/ ;G s'A mzvk, ;G s'A
2020 ftZu ';N?B' Bkw d/ fJZe
66 fwbhnB ;kb g[okD/ fJ; ftSkb T[bekfgzvK ns/ j'o e[dosh fJfsjk; T[Zuk, ;G s'A ;[Zek ns/ ;G s'A fznkdk jtk tkbk Nkg{ j?. T[E/ e'Jh th ;EkJh o{g
NkfJoB';'o; o/e; dk fgzio 31H8
fgzio dk BK 'fpr i"B' oZfynk frnk dhnK ebkfeqshnK dk yzkBk fBbkwh Bkb BjhA ofjzdk j?. id w?A gfjbh tko :'iBk pDkT[Dh S[o{ ehsh sK w?B{z Nkg{ d/
;h. fJe fBbkwh ftZu fJj ckf;b 6H6 bJh oZfynk frnk ;h. fJ; fgzio dh fwbhnB vkbo ftZu t/funk frnk ;h. pko/ 'u fznkdk ikDekoh BjhA ;h ns/ fJ; B/ w?B{z T[E/ ikD bJh gq/fos ehsk.
111 ACCOUNTING
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
5 5 5 5 5 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw
PACIFIC GREEN GROCERY
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
6 6 6 6 6 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw
SUBBA RAO COVID
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw
7 7 7 7 7 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
DYNAMIC LEARNING
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw
8 8 8 8 8 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
HAVELI
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
9 9 9 9 9 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
GZbk B/ j'p'e/B fBT{io;h Sy; dh uweh fe;ws,y; dh uweh fe;ws,
GZbk B/ j'p'e/B fBT{io;h
y; dh uweh fe;ws,
y; dh uweh fe;ws,
GZbk B/ j'p'e/B fBT{io;h 'uu uu u
GZbk B/ j'p'e/B fBT{io;h
GZbk B/ j'p'e/B fBT{io;h
y; dh uweh fe;ws,
d{ih tkoh fiZs jk;b ehsh fJeZmhnK fiZshnK 2 bkNohnK bkNohnK
d{ih tkoh fiZs jk;b ehsh
d{ih tkoh fiZs jk;b ehsh
d{ih tkoh fiZs jk;b ehsh
d{ih tkoh fiZs jk;b ehsh
fJeZmhnK fiZshnK 2
fJeZmhnK fiZshnK 2 bkNohnK
fJeZmhnK fiZshnK 2
fJeZmhnK fiZshnK 20 bkNohnK bkNohnK
bkNoh i/s{ ftbhnw B/t/b B/ toihBhnk
bkNoh d/ nfXekohnK B{z dZf;nk fe T[j
nkws"o 's/ nkgD/ bkNoh fNeN B/Vb/
;N'o s'A yohddk ;h go T[; B/ gfjbh
tkoh fJj NeN nkBbkJhB yohdD dk
c?;bk fbnk. T[; B/ 23 nes{po d/ fdB
bJh fge 4 vqkJht bJh 20 fJe' fijhnK
fNeNK yohdhnK.
B/t/b d/ u[D/ rJ/ Bzpo 5-4-1-1,
nfXekohnK tZb'A fsnko ehs/ rJ/ BzpoK
Bkb w/b eo rJ/ fi; Bkb T[; B{z jo/e
fNeN 's/ 5,000 vkbo dk fJBkw
fwfbnk. fJeZmhnK 20 bkNohnK bZrD
wro'A B/t/b B/ fejk,''fJj pj[s uzrk
bZrdk j?, fJ; ftu e'Jh SZe BjhA j?.''
i/s{ B/ fejk fe T[; B/ nkgDh g[o;eko
okSh B{z you eoB bJh jkb/ e'Jh :'iBk
tkfSzrNB (fpT{o') fe;/ B/ ;Zu jh 74,91,540 o[gJ/ dk fJBkw fwfbnk.
BjhA pDkJh j?. fJZE/ dZ; dJhJ/ fe fJ;
fejk j? gowkswk id'A fdzdk j? sK SZgV n;b ftu nwohek d/ toihBhnk
s'A gfjbK nwohek d/ jh fwShrB ftu
ckV e/ fdzdk j?. nwohek d/ toihBhnk ftu fJe ftnesh B/ fJe' fij/ 20
fJe pz[or B/ ;N'o eboe dh ;bkj 's/
ftu fJe Sy; Bkb nfijk jh e[M bkNoh fNeN yohd/ ;B, fi; wro'A jo
bkNoh fNeN yohdh ;h. fJ; wro'A T[j
j'fJnk. Sy; dh fe;ws B/ nfijh fNeN 's/ T[j 5 jzko vkbo fiZs
nfijh bkNoh fiZs/, fi; Bkb T[jBK B{z
gbNh fe T[j fJeZmhnK 20 bkNohnK frnk. T[; B{z e[Zb 20 fJBkw fwb/ ns/
g{oh fzzdrh 19 bZy o[gJ/ gqsh ;kb
fiZs frnk, fi; wro'A T[; B{z e[Zb fwbk T[; B/ e[Zb 1 bZy vkbo dk i?egkN
fwbDr/.
fBT{io;h (fpT{o') j'p'e/B, fBT{io;h d/ w/no oth GZbk B/ d{ih tko fiZs jk;b e/ 1 bZy vkbo wsbp seohpB fiZfsnk. nb?ez?Avohnk d/ ofjD tkb/
ehsh. j'p'e/B, fBT{io;h d/ w/no oth GZbk B{z 2 Btzpo B{z nkgD/ d{i/ ekoiekb
bJh iBsk tb'A d[pkok u[fDnk frnk j?. Gkosh nwoheh nfXekoh oth GZbk B{z
tkfJo; fet/A g?dk j'fJnk j[D ed/ gsk BjhA bZr/rk
tkfJo; fet/A g?dk j'fJnk j[D ed/ gsk BjhA bZr/rk
tkfJo; fet/A g?dk j'fJnk j[D ed/ gsk BjhA bZr/rk
tkfJo; fet/A g?dk j'fJnk j[D ed/ gsk BjhA bZr/rk
tkfJo; fet/A g?dk j'fJnk j[D ed/ gsk BjhA bZr/rk
fJZE/ u'D tkb/ fdB nkgDh gsBh BBths e"o T[; dh Xh nozk ns/ g[Zso Sp/r
Bkb fdykfJnk frnk. fJe fBofto'X d"V 'u j'p'e/B, fBT{io;h d/ w/no oth GZbk
s'A bhe j'fJnk, fJj d'B'A rZbK jh ;zGt
B/ 2 Btzpo dh Skw B{z nkgDk d{ik ekoiekb fiZs fbnk.
jB.
GZbk B{z fBT{io;h 'u f;ZX/ s"o 's/ nj[d/ bJh u[D/ rJ/ gfjb/ f;Zy nwoheh j'D
uko J/iz;hnK Skwb ;Bkwb ;B
uko J/iz;hnK kwb ;Bkwb ;B
uko J/iz;hnK
uko J/iz;hnK kwb ;B
uko J/iz;hnK
dk wkD gqkgs j'fJnk j?. T[; B/ j'p'e/B f;Nh ekT[Af;b 's/ fszB tko ;/tk ehsh ns/
tkfJo; dh T[sgZsh ns/ fJj gsk
fco 2017 'u w/no dh ;hN bJh 6 j'oK dh GhV tkbh fNeN s'A i/s{ j'fJnk ;h. GZbk
brkT[D bJh fe eh fJj e'Jh i?fte
B/ T[; ;kb ;kpek w/no vkB fzwo dh jwkfJs jk;b eoe/ nkgDh fiZs jk;b
jfEnko j?, nwohek ftu fJzi?bhi?A;
ehsh. GZbk f;Nh ekT[Af;b bJh u'D bV oj/ fszB b'eK fizBK 'u fiw v'fJb, n?fwbh
e"A;b pDkJh rJh;h, fi; ftu uko
iZp'o ns/ i'J/ e[fJzN/o' Bkb ;b/N 's/ d"fVnk.
okSNoh y[chnk J/iz;hnK Skwb ehshnK
fszB'A f;Nh e"A;b d/ T[whdtkoK B/ th nkgDhnK ;hNK fiZshnK. w?BjNB,
rJhnK ;B. jkbKfe J/iz;hnK fJ; 's/
fBT{:koe s'A Bdh d/ gko j'p'e/B dk e;pk 55,000 d/ t;BheK d/ Bkb fJe tor
fJe ws fdydhnK jB fe tkfJo;
whb dk j?. y/so dh ;G s'A tZvh fuzsk jVQK Bkb j'D tkb/ B[e;kBK 'u'A fJe j?.
i?fte jfEnko BjhA j? ns/ fJ;dh b?p
j'p'e/B d/ 79 gqshSs fBtk;h c/wk d/ Bt/A @sZNtosh T[Zu yso/@ z'B 'u nkT[Ad/
ftu fJzihBhnfozr BjhA j'Jh. jkbKfe
jB. id'A GZbk B/ f;Nh e"A;b 'u g{oh ;/tk ehsh, T[; B/ j'p'e/B dh 8 J/eV tkX{ joh
fJ;dk ekoB fJj j? fe i?fte
EK jk;b eoB ftZu wdd ehsh, e[M T[Zx/ v'w/B d[nkok, fJZe BthA :'iBk d/ zohJ/
fJzihBhnfozr B{z ;kfps eoBk p/jZd
, Sfjo d/ gkoe d/ j/mK s{ckB d/ gkDh d/ GzvkoB tkb/ N?AeK B{z Skwb ehsk i' 500
w[Seb j? ns/ fJ;d/ e'Jh m';
fwbhnB r?bB sZe dk gkDh ;N'o eodk j?.
ftfrnkBe ;p{s BjhA jB.
godk gkfJnk frnk
godk gkfJnk frnk
godk gkfJnk frnk
godk gkfJnk frnk
godk gkfJnk frnk
UjhU s'A fogpbheB ;z;d w?Apo ns/
uhBh ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk d[Bhnk
uhBh ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk d[Bhnk g/S/ ftu vkeNo oj/ pqkv t/;NqZg B/ fJ;
uhBh ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk d[Bhnk
uhBh ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk d[Bhnk
uhBh ftfrnkBhnK B/ pDkfJnk d[Bhnk
fog'oN 's/ fsZyh gqshfefonk fdZsh j?.
T[BQK B/ fejk fe nkw b'eK B{z ;wMkT[D
dk ;G s'A s/ bJh fJj fejk ik ;edk j? fe d' tkfJo;
dk ;G s'A s/ ;[go ezfgT{No ;[go ezfgT{No
dk ;G s'A s/z ;[go ezfgT{No ;[go ezfgT{No
dk ;G s'A s/ ;[go ezfgT{No
dk ;G s'A s/
nkg; ftu x[b/-fwb/ ns/ T[BQK B/ sh;ok
p/jZd ysoBke tkfJo; fsnko eo
tkfSzrNB (fpT{o') e'ftv-19 fog'oN w[skpe y[chnk J/iz;hnK B/ fdZsk. w?A fJj sK :ehBh s"o 's/ BjhA
wjkwkoh dk tkfJo; ;ko;-e't-2 feE'A fJj ;gSN eo fdZsk fe uhB B/ tkfJo; efj ;edk fe e'ftv-19 y'i Bkb i[V/
ns/ fet/A g?dk j'fJnk, fJj jw/;k bJh dh T[sgZsh d/ ;pzX ftu e'Jh e'Jh jkd;/ Bkb c?fbnk iK uwfrZdVK
G/d jh ofj ikJ/rk. tkfJo; dh b?p bhe ftfrnkBe ikDekoh ns/ ;p{s eZY dh ;?Agfbzr fNqg d"okB fJBc?eSB
fET{oh dh iKu eo ojhnK nwoheh ;eD ftu T[BQK B{z e'Jh m'; ;cbsk BjhA fJB;kB ftu nkfJnk go w?A fJ; 's/
y[chnk J/iz;hnK B/ iKu s'A jZE yVQ/ eod/ fwbh j?. fJ; bJh tkfJo; e[dosh s"o 100 ch;dh :ehBh jK fe g{o/ wkwb/ 's/
j'J/ fJj fejk j?. 's/ g?dk j'fJnk iK fJj jkd;/ Bkb b?p fJe tZvk godk gkfJnk frnk j?.
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh fBT{ hb?Av B/ fJe j'o dtkJh ehsh ;[oZfyns
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh fBT{
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh fBT{ hb?Av B/ fJe j'o dtkJh ehsh ;[oZfynshb?Av B/ fJe j'o dtkJh ehsh ;[oZfyns
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh fBT{
e'o'Bk Bkb BfiZmD bJh fBT{zhb?Av B/ fJe j'o dtkJh ehsh ;[oZfynshb?Av B/ fJe j'o dtkJh ehsh ;[oZfyns
t?fbzrNB (fpT{o') fBT{zhb?Av ftZu T[gbpX e'ftv-19
dtkJhnK dh y/g ftZu fJZe j'o dtkJh Skwb ehsh rJh j?.
fJj wohzK ns/ f;js gqDkbh bJh uzrh ypo j?. f;js wzsoh
n?AvfoT{ fbNb B/ fJj ikDekoh fdZsh. fbNb B/ fJZe fpnkB
ftZu fejk fe okSNoh ckowkf;T{Nheb-yohdD tkbh J/iz;h
ckow?e B/ e'ftv-19 tkfJo; fto[ZX ezw eoB bJh fdykJh
rJh fJZe j'o dtkJh @pkoh;hfNfBp@ dh ;gbkJh ;[oZfyns
eo bJh j?. T[jBK dZf;nk fe pkoh;hfNfBp gzithA dtkJh j? i'
g/Jhfuzr (fpT{o') uhB d/ ftfrnkBhnK B/ d[Bhnk d/ ;G s'A s/z ;[go ezfgT{No
ckowke B/ ;[oZfyns ehsh j?. fJj o?wv?;fto, N';hbhz[wkp,
dk fBowkD ehsk j?. fJj ;[go ezfgT{No Xosh 's/ w"i{d fe;/ th nkw ezfgT{No d/
w'bB{ghoktho ns/ o'Bkgqht torh j?. T[jBK w[skpe N';hbhz[wkp
w[ekpb/ 10 bZy r[Dk fznkdk SeshSkbh j?. fJj ezfgT{No T[j jo uhi eoB 'u
tKr p?oh;hfNfBp dh tos'A T[jBK wohzK d/ fJbki bJh ehsh
;woZE j?, fi; dh fJB;kB ni/ ebgBk th BjhA eo ;edk j?.
ik ;edh j? i' pj[s fpwko jB, feT[Afe fJj bZSDK dh rzGhosk
uhB d/ B?SBb ;[goezfgT{fNzr ;?ANo B/ dkntk ehsk j? fe T[; B/ d[Bhnk d/
B{z xNkT[Adh j?, j;gskb ftZu ;wK pukT[Adh j? ns/ w"s dh
gfjb/ 'n?e;kcbkg' etKNw ezfgT{No dk fBowkD eo fbnk j?. uhBh ftfrnkBhnK
;zGktBk B{z xNkT[Adh j?.
B/ eJh ;kb sZe fJ; ezfgT{No B{z d[Bhnk s'A b[ek e/ oZfynk ns/ fejk fe fJj
wzsoh B/ nZr/ fejk fe ckow?e B{z fJ; wjhB/ p?oh;hfNfBp
ezfgT{No d[Bhnk d/ fe;/ th ;G s'A s/z ;[go ezfgT{No d/ w[ekpb/ 100 fNqbhnB r[Dk
dhnK 500 y[okeK fwbD dh T[whd j?, i'fe wjZstg{oB j?
fznkdk s/zh Bkb e?be[b/SB eoB 'u ;woZE j?.
feT[Afe N';hbhz[wkp dh ftStftnkgh xkN j? ns/ fJj vkeNoK
y'i s'A pknd ftfrnkBhnK B/ fejk j? fe, ';kvk nzdkzk j? fe n;hA nkgD/ Nhu/
B{z fJZe j'o ftebg gqdkB eodk j?. ;kohnK gzi dtkJhnK bJh
sZe gj[zuD 'u ekw:kp oj/ jK ns/ ;kv/ ezfgT{No z[u"Arzh B/ T[j ezw f;oc 1H2
g?;k ;oeko d/ e'ftv-19 czv ftZu'A nkt/rk. T[jBK B/ fejk fe
xzfNnK 'u g{ok eo fbnk j?, fi; B{z eoB ftu d[Bhnk ftu w"i{d nkw ezfgT{NoK B{z
fJ; dtkJh B{z e'ftv-19 d/ fto[ZX tosD bJh w?v;/c d[nkok
xZN s'A xZN 8 ;kb s'A tZX ;wK bZr iKdk.' ftfrnkBhnK B/ fejk fe T[j 'e[nKNw'
wBz{oh fwbDh pkeh j? go vkeNo s[ozs fJ;dh tos'A eoB d/
ezfgT{fNzr seBhe dh pd"bs nfijk eoB ftu ekw:kp j'J/ jB.
:'r j'Dr/.
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw
1 1 1 1 10 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
u bkr{ j'fJnk fJZSk w"s ekB{zB, oZyhnK fJj
u bkr{ j'fJnk fJZSk w"s ekB{zB, oZyhnK fJj
u bkr{ j'fJnk fJZSk w"s ekB{zB, oZyhnK fJj
fJoke d/ ghn?w d/ esb dh e'f
fJoke d/ ghn?w d/ esb dh e'f n;cb
fJoke d/ ghn?w d/ esb dh e'f n;cb n;cb fBT{ fBT{ fBT{ fBT{ fBT{zhb?Av hb?Av hb?Av hb?Av hb?Av 'u bkr{ j'fJnk fJZSk w"s ekB{zB, oZyhnK fJj u bkr{ j'fJnk fJZSk w"s ekB{zB, oZyhnK fJj SosKosK osKosK osK
fJoke d/ ghn?w d/ esb dh e'f
fJoke d/ ghn?w d/ esb dh e'fSS n;cb n;cb
j? fe fJZSk w"s ;wki ftZu wB[Zyh ihtB
ofjD s'A pknd d/
ofjD s'A pknd d/ u tfXnk sDkn
ofjD s'A pknd d/
ofjD s'A pknd d/ u tfXnk sDknu tfXnk sDkn ns/ edoK-ehwsK gqsh ;fseko B{z
ofjD s'A pknd d/S 'u tfXnk sDknu tfXnk sDkn
ewz'o eo/rh. fJ; Bkb ewz'o b'eK,
yk; s"o 's/ fdftnKr b'eK iK ihtB
d/ nkyoh fdBK ftZu ofj oj/ b'eK dh d/
yGkb ftu ewh nkt/rh. id'A fe fJ;
ekB{zB dk ;woEB eoB tkfbnK dk
efjDk j? fe ftnesh B{z fJj jZe j? fe
T[j ed'A ns/ fet/A woBk ukj[zdk j?.
nfijh ;fEsh ftZu fJZSk w"s T[BQK B{z
;BwkB Bkb woB dk nfXeko fdzdh
j?.
fJzB/ b'e eo ;ed/ jB ngbkJh
fJzB/ b'e eo ;ed/ jB ngbkJh
fJzB/ b'e eo ;ed/ jB ngbkJh
fJzB/ b'e eo ;ed/ jB ngbkJh
t?fbzrNB (fpT{o') fBT{zhb?Av ftZu xZN'-xZN d' vkeNoK dh ;fjwsh bkzwh fJzB/ b'e eo ;ed/ jB ngbkJh
fJZSk w"s ekB{zB bkr{ j' frnk j?. b'e j?. fJ; ekB{zB B{z bkr{ eoB d/ gZy ftZu ftd/SK s'A fJ; soQK d/ wkwfbnK dk
fJZE/ j[D nkgDh wozh Bkb wo ;ed/ t'NK gkJhnK. fBT{zhb?Av ftu fJ; w[Zd/ ftSb/SD eoB d/ pknd f;js wzsokb/
jB. fJ; s'A gfjbK e'bzphnk, e?B/vk, 's/ bzp/ ;w/A s'A pfj; uZb ojh ;h ns/ B/ fejk j? fe jo ;kb 950 b'e fJ;
nk;Nq/bhnk, be;wpor, ;g/B, nkyoeko ekB{zB th bkr{ ehsk ik fojk bJh nozh d/ ;eDr/, fiBQK ftZu'A 350
Bhdob?Av ns/ ;ftNzob?Av tor/ d/SK j?. p/SZe ;[DB 'u E'VQk nihp bZr/ go B{z woB ftZu wdd ehsh ikt/rh go
ftZu fJZSk w"s B{z ekB{zBh wkBsk fdZsh e[M b'eK bJh okjs dh ypo th j?. 61 n;b ftZu fezB/ b'e ngbkJh eod/ jB,
rJh ;h. fJBQK ;ko/ d/SK ftZu w"s ftZu ;kbk ;N{noN nkow;NqKr gq';N/N e?A;o fJ; pko/ ni/ nzdkzk BjhA brkfJnk
;fj:'r Bkb ;pzXs tZy-tZy fB:w ns/ s'A ghVs jB, i' bkfJbki j?. ik ;edk j?. fJ; ezw bJh vkeNoK B{z
SosK jB. fJ;/ soQK d/ jkbks nkow;NqKr dk efjDk j? fe j[D T[; B{z T[fus f;ybkJh fdZsh rJh j?. jkbKfe
fBT{zhb?Av ftZu oZy/ rJ/ jB. fJZE/ f;oc fJ; rZb dh fuzsk BjhA j? fe T[j fet/A eJh vkeNo fJ; d/ fybkc th ;kjwD/
T[BQK b'eK B{z nkgDh wozh Bkb woB wo/rk feT[Afe fJZSk w"s ftu dod BjhA nkJ/ jB. T[BQK dk wzBDk j? fe i/eo
dh fJikzs fdZsh ikt/rh i' rzGho j't/rk. ;jh d/yGkb ehsh ikt/ sK wohz B{z fJZSk
fto'X ftu eJh b'eK
fto'X ftu eJh b'eK
fto'X ftu eJh b'eK
fto'X ftu eJh b'eK
phwkoh s'A ghVs jB, Gkt fJZe nfijh fto'X ftu eJh b'eK w"s dh zo{os BjhA j[zdh go eJh
B/ ejh fJj rZb
B/ ejh fJj rZb
B/ ejh fJj rZb
prdkr (fpT{o') fJoke d/ gqXkB wzsoh dh fojkfJS B{z jfEnkopzd vo'B Bkb fpwkoh i' nrb/ S/ wjhfBnK ftZu ihtB B/ ejh fJj rZb wkwfbnK ftZu fJj th d/fynk frnk j?
B/ ejh fJj rZb
fBSkBk pDk e/ T[BQK d/ esb dh n;cb e'fSS s'A pknd prdkd d/ nkb/-d[nkb/ B{z ysw eo fdzdh j?. fBT{zhb?Av d/ eJh b'e fJ; ekB{zB fe d/yGkb d/ pkti{d eJh b'e mhe
c"ihnK B{z skfJBks ehsk frnk. fJ; jwb/ B/ ;z;dh u'D BshfinK B{z ;theko fJ; d/ Bkb jh fJ; gqfefonk bJh dk fto'X th eo oj/ jB. T[BQK dk efjDk BjhA j'J/.
eoB Bkb JhokB ;wofEs fwbhShnk d/ fJBeko d/ ekoB g?dk j'J/ sDkn B{z j'o
tXk fdZsk j?.
fJoke d/ d' nfXekohnK B/ BK r[gs oZyD dh Sos 's/ dZf;nk fe prdkd d/ fpq;p/B u dhtkbh w/b/ d"okB fe;kB fjs?u dhtkbh w/b/ d"okB fe;kB fjs? hnK tZb'A nvkBh fto[ZX o'; w[ikjokhnK tZb'A nvkBh fto[ZX o'; w[ikjok
fpq;p/B
fpq;p/B u dhtkbh w/b/ d"okB fe;kB fjs? hnK tZb'A nvkBh fto[ZX o'; w[ikjok
fpq;p/B 'u dhtkbh w/b/ d"okB fe;kB fjs?u dhtkbh w/b/ d"okB fe;kB fjs?ShnK tZb'A nvkBh fto[ZX o'; w[ikjokhnK tZb'A nvkBh fto[ZX o'; w[ikjok
Gkoh feb/pzdh tkbh 'rqhB z'B' y/so 'u xN'-xZN d' jfEnkopzd vo'BK d/ jwb/ 'u fpq;p/B
gqXkB wzsoh w[;sck nb-edhwh Bkb ;Zs ;[oZfynk rkov zywh j' rJ/. nb-
edhwh B{z fJ; wkwb/ 'u e'Jh yk; ;ZN BjhA bZrh. pknd 'u T[j fJokeh N?bhftzB ;oeko B{z Gzfvnk ns/ dhtkbh w/b/ d/
's/ fJe ;c/d ewhz gkJ/ Sks fdykJh fdZs/. T[BQK d/ yZp/ jZE 's/ gZNh pzBQh fdy ojh gqpzXeK B{z šnvkBh@ dk fto'X eoB dh
;h. fJe ;fj:'rh B/ wkw{bh ;ZN dh g[SNh ehsh. g[oz'o wzr ehsh. w[zkjo/ ftu ftS/S s"o
T[BQK B/ fejk fe ekfJoskg{oD okeN ns/ vo'B Bk sK d/S pDkT[Ad/ jB ns/ s/ ifszdo o?fjb, tfozdo nbhS/o, jowB
Bk jh GftZy dk fBowkD eod/ jB. pknd 'u n?stko B{z T[BQK B/ fJokeh okSNogsh frZb, rohB gkoNh s'A Btdhg f;zx,
pojkw ;kfbj Bkb w[bkeks ehsh ns/ ;oekoh ;[oZfynk p?me dh gqXkBrh ehsh. nihsgkb f;zx, irdhS uZmk, irihs
prdkd d/ fBtk;hnK B/ ftd/Sh d{sxoK ns/ ;oekoh dcsoK tkb/ rqhB z'B dh y';k, wBdhg y';k, ;'B{z n"by, iZ; ns/
fdSk Bkb fJe ft;c'eN dh nktkz ;[Dh, fi; s'A pknd Gkoh r'bhpkoh j'Jh. n?e;fNSB ohphbhnB ro[Zg tZb'A tZy-
tZy p?BoK ns/ g';NoK okjhA w'dh ;oeko
tZb'A fe;kBK 's/ ehs/ ik oj/ sSZdd
ns/ ekb/ ekB{zBK dh ;ys SpdK ftu
w"oh;B B/ tkfJo'b'fi;N B{z nk;Nq/bhnkJh
w"oh;B B/ tkfJo'b'fi;N B{z nk;Nq/bhnkJh fBzdk ehsh rJh ns/ ftd/S t;d/ gzikph
w"oh;B B/ tkfJo'b'fi;N B{z nk;Nq/bhnkJh
w"oh;B B/ tkfJo'b'fi;N B{z nk;Nq/bhnkJh
w"oh;B B/ tkfJo'b'fi;N B{z nk;Nq/bhnkJh
GkJhuko/ tZb'A fe;kBK dh fJ; iZd'-
fpq;p/B (fpT{o') ;{pk e[JhBzb?Av d/ esk ebZp@ tZb'A fJ; dk fto'X eofdnK
ifjd ftu y[ZbQk ;fj:'r d/D dh nkgDh
ftfrnkB g[o;eko Bkb ehsk ;BwkfBs
ftfrnkB g[o;eko Bkb ehsk ;BwkfBs Sfjo fpq;p/B d/ f;Nh jkb ;kjwD/ Gkosh o'; w[ikjok ehsk frnk ns/ uZb oj/ tuBpZXsk d[jokJh. p[bkfonK B/ nkgD/
ftfrnkB g[o;eko Bkb ehsk ;BwkfBs
ftfrnkB g[o;eko Bkb ehsk ;BwkfBs
ftfrnkB g[o;eko Bkb ehsk ;BwkfBs
fe;kBh nzd'bB d/ jZe 'u nktkz p[bzd
GkJhuko/ ns/ ;fj:'rh ;z;EktK tZb'A
;zp'XB 'u gqpzXeK B{z šnvkBhš tor/
dhtkbh w/bk eotkfJnk frnk. gqpzXeK ehsh rJh.
fe;kB fto'Xh eko'pkoh s'A bJh rJh
tZb'A dhtkbh w/bk eotkT[D bJh fJ; SKswJh o'; w[ikjo/ ftu
;jkfJsk B{z fe;kBK d/ fjod/ tb{zdoD
šnvkBh ro[Zg@ tZb'A bJh rJh ;gK;o p[bkfonK ns/ ;EkBe b'eK B/ Gkoh o';
tkbh ekotkJh dZf;nk.
eoe/ fe;kB js?Sh ;z;Ek šfe;kB J/ dk gqrNktk eofdnK Gkos dh e/Ado
rqhBb?Av u poc fgxbD Bkb Xosh s/ fGnkBe jVQ dk ysok, fusktBh ikoh
rqhBb?Av
rqhBb?Av u poc fgxbD Bkb Xosh u poc fgxbD Bkb Xosh s/ fGnkBe jVQ dk ysok, fusktBh ikohs/ fGnkBe jVQ dk ysok, fusktBh ikoh
rqhBb?Av
rqhBb?Av 'u poc fgxbD Bkb Xosh u poc fgxbD Bkb Xosh 's/ fGnkBe jVQ dk ysok, fusktBh ikohs/ fGnkBe jVQ dk ysok, fusktBh ikoh
;koh poc fJzBh ibdh BjhA fgxb/rh
go fizBh poc fgxb u[Zeh j? T[j bZyK
b'eK dh fzzdrh bJh ysok j?. fJ;
fo;ou d/ e'-okJhNo n?wpo bh;B, i'
fpqN/B dh b?Ae/;No :{Bhtof;Nh ftu
fJBtkfJo'w?AN vkNk ;kJhA; d/ gq'c?;o jB
T[jBK B/ fejk fe wkvb nB[wkB dZ;d/
jB fe ;kb 2100 sZe rqhBb?Av ftu
poc dh ukdo 3 ;?ANhwhNo s'A 23
;?ANhwhNo d/ ftueko fgxb ikt/rh.
ikD' rqhBb?Av pko/
ikD' rqhBb?Av pko/
ikD' rqhBb?Av pko/
ikD' rqhBb?Av pko/
ikD' rqhBb?Av pko/
rqhBb?Av (fpT{o')L rqhBb?Av ftu Gkoh fznkdk poc fgxb u[Zeh j? fi; ekoB s[jkvh ikDekoh bJh dZ; dJhJ/
wksok ftu poc fgxbD ekoB g{oh d[Bhnk Go ftu tZv/ gZXo 's/ jVQ nkT[D fe rqhBb?Av dh poc dh ukdo Xosh 's/
d[Bhnk ftu fGnkBe jVQ nkT[D dh dk ydSk j?. ftfrnkBhnK B/ fejk j? fwZm/ gkDh dh poc dk d{ik ;G s'A tZvk
fusktBh ikoh ehsh rJh j?. fJe fe g{oh d[Bhnk ftu poc dhnK ukdoK Gzvko j?, i' eohp 6 bZy 95 jzko tor
nfXn?B w[skpe fgSb/ fJe djke/ ftu B{z b?e/ ;?N/bkJhN vkNk d/ nkXko 's/ whb ftu c?fbnk j'fJnk j?. Xosh 's/
rqhBb?Av dh poc dh ukdo s'A 3H5 yop fJj fo;ou ehsh rJh, fi; ftu gkfJnk fwZm/ gkDh dk ;G s'A tZvk Gzvko
(fNqbhnB) NB poc fgxbh j? fi; B/ frnk fe rqhBb?Av ftu fznkdk wksok nzNkoefNek j?. rqhBb?Av ftu poc
g{oh d[Bhnk ftu ;w[zdo dk gZXo fJe ftu poc fgxbD ekoB ;w[zdo sb dhnK ukdoK dk fgxbDk ;kb 1990
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ fJe gqw[Zy tkfJob'fi;N B{z e'ftv-19 's/ T[; d/
;?ANhwhNo sZe tXk fdZsk j?. bhv; ftu fJe ;?ANhwhNo dk tkXk j'fJnk j? ftu S[o{ j'fJnk ;h ns/ ;kb 2000 d/
ezw bJh ftfrnkBe T[gbpXh bJh nk;Nq/bhnk d/ ;G s'A tekoh g[o;eko Bkb
ftfrnkBhnK B/ rqhBb?Av ftu tZvh i' g{oh d[Bhnk bJh ysoBke j?. pknd s'A poc fgxbD dh xNBk ftu
;BwkfBs ehsk frnk. gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B B/ f;vBh :{Bhtof;Nh d/ fJZe
wksok ftu poc fgxbD d/ pknd ftfrnkBhnK B/ nB[wkB brkfJnk ekch s/zh nkJh j?. g'bo g'oNb d/
ftek;tkdh iht ftfrnkBh ns/ tkfJo'b'fi;N n?vtov j'wz B{z ftfrnkB bJh
fusktBh ikoh ehsh j? ns/ d[Bhnk Go j? fe rqhBb?Av dh poc dhnK ukdoK y'ihnK w[skpe ;kb 2000 dh s[bBk
gqXkB wzsoh d/ g[o;eko Bkb ;BwkfBs ehsk.
dhnK ;oekoK B{z s[ozs ;[oZfynk d/ T[gkn fgxbD Bkb fgSb/ e[M djkfenK ftu ftu fJ; dk n;o uko r[Dk fznkdk
tkfJob o'rK d/ wkfjo, j'wz B{z 2020 bJh fBT{ ;kT{E t/bz dk ;kfJzfN;N
ngBkT[D bJh fejk j?. rb'pb ;w[zdo gZXo ftu bZrGr 25 tZX frnk j? i' ekch ysoBke j?. y'ihnK
nkc d Jhno th u[fDnk frnk j?. w"oh;B B/ e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh bJh
d[Bhnk Go ftu jVQ dk ysok
d[Bhnk Go ftu jVQ dk ysok ch;dh dk tkXk j'fJnk j?. ftfrnkBhnK w[skpe rqhBb?Av ftu poc dk fgxbDk
d[Bhnk Go ftu jVQ dk ysok
d[Bhnk Go ftu jVQ dk ysok
d[Bhnk Go ftu jVQ dk ysok
ftStftnkgh ftfrnkBe gqshfeqnk ftZu j'bwz dh G{fwek B{z @gfotosBShb@
rqhBb?Av dh poc dhnK ukdoK dk dk efjDk j? fe i/eo rqhBb?Av dh ;koh nkws"o 's/ i{B ftu S[o{ j[zdk j? ns/
dZf;nk. fJe nkBbkJhB ;wko'j ftu T[jBK B/ fejk,@ftfrnkB fgSb/ 18 wjhfBnK
fgxbDk d[Bhnk Go ftu jVQ d/ z'yw poc fgxb ikt/ sK rb'pb ;w[zdo dk nr;s sZe fJZE/ poc fgxbdh ofjzdh
s'A ;kv/ fdwkrK ftZu ;G s'A nZr/ j? ns/ gq'c?;o j'wz d/ :'rdkB B/ e'ftv-19
B{z tXk fojk j?. bhv; :{Bhtof;Nh dh gZXo 20 c[ZN j'o tZX ikt/rk ns/ j? go vkNk s'A gsk uZbdk j? fe i{B d/
t?e;hB d/ ftek; ftZu s/zh fbnkT[D ftZu wdd ehsh j?, fi; B/ nDfrDs ikBK
fog'oN w[skpe fgSb/ 10 ;kbK ftu d[Bhnk ysw j' ikt/rh. Gkt/Afe pknd s'A Nkg{ B/ 100 nop NB s'A tZX
pukJhnK jB.@ w"oh;B w[skpe, @gq'c?;o j'bwz B/ T[dkjoD fdZsh fe n;hA e'ftv-
rqhBb?Av s'A eohp 3H5 fNqbhnB NB s'A ftfrnkBhnK B/ fejk j? fe rqhBb?Av dh poc rtk fdZsh j?.
19 dk gqGktSkbh itkp d/D bJh ftfrnkB ftZu nkgDk Go';k feT[A oZfynk.@
11
11
11 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
11 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
:{J/Jh u r?o-w[;bwkBK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpeu r?o-w[;bwkBK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpe Bk;k B/ gfjbh tko ;g/; ;N/Bk;k B/ gfjbh tko ;g/; ;N/SB B B B B 's/s/ s/s/ s/
Bk;k B/ gfjbh tko ;g/; ;N/
Bk;k B/ gfjbh tko ;g/; ;N/
Bk;k B/ gfjbh tko ;g/; ;N/
:{J/Jh
:{J/Jh u r?o-w[;bwkBK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpe
:{J/Jh 'u r?o-w[;bwkBK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpeu r?o-w[;bwkBK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpe
:{J/Jh
T[rkJh f
T[rkJh f wbk fwou
T[rkJh f
ftnkj eokT[D ;w/s fwb/ fJj nfXeko
T[rkJh fSwbk fwouwbk fwou
ftnkj eokT[D ;w/s fwb/ fJj nfXeko T[rkJh f wbk fwouwbk fwou
ftnkj eokT[D ;w/s fwb/ fJj nfXeko
ftnkj eokT[D ;w/s fwb/ fJj nfXeko
ftnkj eokT[D ;w/s fwb/ fJj nfXeko
tkfSzrNB (fpT{o') g[bkV ftu Sfjo t;kT[D
dk ;[gBk d/y ojh d[Bhnk bJh uzrh ypo j?.
nwoheh g[bkV J/iz;h Bk;k B/ gfjbh tko g[bkV
ftu fSwbk fwou T[rkT[D ftu ;cbsk jk;b
ehsh j?. Bk;k B/ n?bkB ehsk j? fe fJ; fSwbk
fwou B{z gbKN j?fpNkN-04 ftu g?dk ehsk frnk
j?. fJ; fSwbk fwou B{z T[ZE/ w"i{d g[bkV :ksohnK
B/ fJe SkBdko fvS ftu pdb fdZsk ns/ fJ;
dk nkBzd fbnk.
Bk;k B/ fJe fpnkB ikoh eo e/ fejk, ''fJ;
iKu ftu ;{ywihth ftSb/SD ehsk frnk sK i'
g[bkV ftu gbKN d/ ihtkD{nK Bkb ;zpzX d/ pko/
nkgDh ;wM B{z j'o fpjso pDkfJnk ik ;e/.
Bkb jh T[; d/ ;tkd, g'Se sZs ns/ pDktN dh
th iKu ehsh ik ;e/.'' fSwbk fwou fJ; ;kb
i[bkJh wjhB/ s'A jh ftef;s j' ojh ;h. fJj fwou
fBT{ w?e;he' d/ j?u t?bh ftu gkJh iKdh j?.
g"fdnK
g"fdnK s/ j[D sZe dks/ j[D sZe dk
g"fdnK 's/ j[D sZe dks/ j[D sZe dk
g"fdnK s/ j[D sZe dk
g"fdnK
u[D"shg{oB gq:'r
u[D"shg{oB gq:'r
u[D"shg{oB gq:'r
u[D"shg{oB gq:'r
nkp{Xkph (fpT{o') w[;fbw d/S ;z:[es nop nwhoks (:{HJ/HJhH) B/ r?o-w[;bwkBK u[D"shg{oB gq:'r
B{z ftnkj, sbke ns/ pZu/ B{z r'd b?D ;pzXh nfXeko d/D dh fJikzs d/ fdZsh j?. Bk;k w[skpe fJj fSwbk fwou dZyDh fBT{
fJ; bJh :{HJ/HJhH pekfJdk fJe BtK ekB{zB b? e/ nk fojk j?. j[D sZe :{HJ/HJhH w?e;he' dh ';Kvhnk' fwou ns/ fJe j'o gqiksh
ftu Sohnk ekB{zB sfjs jh ftnkj dh fJikzs ;h. j'o w[;fbw d/SK dh s[bBk B{z fwbk e/ fsnko ehsh rJh j?. Bk;k w[skpe
ftu ;z:[es nop nwhoks dk fJj BtK ns/ fJfsjk;e edw j?. fJ; xkNh ftZu gkJh ikD tkbh fSwbk fwou
ykVh d/S ;z:[es nop nwhoks B/ nkgD/ d/S ftu ofj oj/ r?o-w[;fbw b'eK B{z T[d'A jh ykXh iKdh j? id'A T[j jo/ ozr dh j[zdh j?,
;"rks fdzd/ j'J/ T[BQK B{z nkgD/ ohsh-fotkiK w[skpe ftnkj eoB dh fJikzs d/ go gqiksh B{z jo/ ns/ bkb d'jK nt;EktK ftZu
fdZsh j?. fJzBk jh BjhA fJ; bJh :{HJ/HJhH ibd jh fJe ndkbs S[o{ eo/rk, fi; ykXk iKdk j?. ;g/; ;N/SB d/ NftZNo nekT{AN B/
ftu r?o-w[;bwkBK d/ ftnkj B{z wBz{oh fwb ;e/. r?o-w[;bwkBK B{z ;z:[es nop fJ; B{z g"fdnK 's/ j[D sZe dk ;G s'A u[D"shg{oB
nwhoks ftu Bkrfoe ekB{zB sfjs ftnkj, sbke ns/ pZfunK B{z r'd b?D ;pzX gq:'r dZf;nk j?.
;ko/ nfXekoK dh fJikzs d/ fdZsh ikJ/rh. fSwbk fwou B{z j'o c;bK d/ w[ekpb/ g[bkV
nkp{ Xkph d/ ;/y ybhck fpB ikfJd nb-Bkj:kB (:{HJ/HJhH wjk;zx d/ gqXkB) ftZu T[rkT[Dk tX/o/ w[Seb wzfBnk iKdk j?. fJ;
tZb'A ikoh cowkB ftu fejk frnk j? fe fJ; Bt/A ekB{zB ftu Bkrfoe ftnkj, dk ekoB fJj j? fe fSwbk fwou g?dk eoB ns/
sbke, r[zkok GZsk, ;z:[es ukJhbv e;Nvh ns/ g?NofBNh dk ;p{s ns/ ftok;s fJ; B{z ftef;s j'D ftu th ;wK bZrdk j?. Bk;k
Skwb j?. vpb:{HJ/Hn?wH w[skpe fJ; ekB{zB dk T[d/S j'o ykVh d/SK d/ w[ekpb/ dh g[bkV :ksoh w/rB w?enkoEo B/ fSwbk fwouK
:{HJ/HJhH dh ;fEsh B{z ftSt gZXo 's/ nZr/ tXkT[Dk j?. fog'oN w[skpe :{HJ/HJhH B/ B{z s'VB ns/ fJ; dk fvBo pDkT[D s'A pknd
r?o-w[;fbw gfotkoe wkwfbnK bJh pDkJ/ rJ/ Bt/A Bkrfoe ekB{zB B{z d[Bhnk d/ nkgDh fJZe c'N' ;KMh ehsh j?. T[; B/ fejk,
;kjwD/ fJe BthA gfjb dZf;nk. ''tkYh s'A pknd n;hA bkb ns/ johnK fSwbk
:{HJ/HJhH B/ fgSb/ ;kb ;zxh gZXo 's/ eJh ekB{zBh pdbkn ehs/ jB, fi; ftu fwouK dk ;tkd fbnk. fJ; s'A pknd n;hA
ftnkj s'A gfjbK fiB;h ;pzXK ns/ Sokp d/ ;/tB B{z ngokX s'A w[es eoBk ns/ ;ot/yD ehsk. nzs ftZu, w?A nkgDk wBg;zd
sEkefEs nkBo fe¼ bzr Bkb BfiZmD d"okB Bowh ;pzXh ftt;EktK B{z oZd eoBk ;g/; N?e' pDkfJnk.'' fJ; s'A gfjbK Bk;k g[bkV
Skwb j?. ftZu uhBh gkbe ns/ j'o c;bK T[rk u[Zek j?.
VIRDI ENGINEERS
12
12
12 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
12 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk 'u fJBcb{n?Au fJBcb{n?Azk Bkb j'Dk Bkb j'D
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u fJBcb{n?A k Bkb j'D
uhB B/ fsZpshnK s'A
uhB B/ fsZpshnK s'A pod;sh s[VtkfJnk
uhB B/ fsZpshnK s'A pod;sh s[VtkfJnkpod;sh s[VtkfJnk nk;Nq/bhnk u fJBcb{n?Au fJBcb{n?A k Bkb j'Dk Bkb j'D
uhB B/ fsZpshnK s'A
uhB B/ fsZpshnK s'A zpod;sh s[VtkfJnkpod;sh s[VtkfJnk
tkbhnK w"sK u froktN doiu froktN doi
tkbhnK w"sK
tkbhnK w"sK u froktN doi
tkbhnK w"sK 'u froktN doiu froktN doi
w'Bk;Nqh Bkb i[fVnk j'fJnk ;e{b
w'Bk;Nqh Bkb i[fVnk j'fJnk ;e{b tkbhnK w"sK
w'Bk;Nqh Bkb i[fVnk j'fJnk ;e{b
w'Bk;Nqh Bkb i[fVnk j'fJnk ;e{b
w'Bk;Nqh Bkb i[fVnk j'fJnk ;e{b
313,033 e/; ns/ 953 w"sK j'JhnK
;B.
n?eu[ohz fJz;NhfuT{N d/ e'ftv-19
ekoi ;w{j dh g/S/to ;z;Ek dh gqXkB
i?Bhco b?Ar B/ fejk fe fJBcb{n?Azk d/
wkwfbnK ftZu froktN bJh e'o'Bk
tkfJo; iBse f;js T[gkn ;zGkts
s"o 's/ fzzw/tko ;B. nk;Nq/bhnB e?ghNb
N?ohNoh, fBT{ ;kT{E t/bz ns/ fteN'ohnk
ftZu brGr 13 fwbhnB b'e i' nk;Nq/
bhnk dh nkpkdh dk nZXk fjZ;k jB,
B/ e'ftv-19 d/ c?bD B{z o'eD bJh
skbkpzdh ftZu fJBcb{n?Azk ;hzB dk
pj[s ;kok ;wK fpskfJnk. b?Ar B/
fejk,šn;hA e'ftv dh bkr s'A puD bJh
edw u[Ze/ jB, fi; Bkb ;kB{z ;kj dhnK
j'o pj[s ;kohnK fpwkohnK s'A gqGkfts
phfizr (fpT{o') uhB tZb'A fsZpshnK 's/ dwB eoB dk f;bf;bk ikoh j?. e[M e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftu nzefVnK w[skpe 2021 ftZu nk;Nq/ j'D s'A puD ftZu wdd fwbh j?.@
;wK gfjbK gZSwh uhB d/ f;u[nkB ;{p/ 'u ;fEs ekoz/ gqhc?euo ftZu fsZpsh ;e{b e'o'Bk tkfJo; wjkwkoh d"okB bhnk ftZu fJBcb{n?Azk d/ 584 nk;Nq/bhnk ftZu e'ftv-19 ;w/s
nfXekohnK B{z vo?r' w'Bk;Nqh Bkb i{V/ fJZe ;e{b B{z Ykj[D bJh wip{o ehsk fJBcb{n?Azk dh bkr ns/ w"sK ftu gq:'rSkbk d[nkok g[SNh ehs/ e/; ns/ ;kj dhnK ;kohnK fpwkohnK Bkb i[bkJh
frnk ;h. fJj c?;bk nfXekohnK d[nkok wzdo 's/ G{wh T[g:'r ekB{zB dh T[bzxDk ekch ewh nkJh j?. B?SBb B'NhckJhJ/ d' w"sK j'JhnK jB. nzefVnK w[skpe ftZu 1,276 w"sK j'JhnK ;B, id'A fe
eoB dk d'S brkT[D s'A pknd fbnk frnk j?. pb fvzhz ;ot/b?A; f;;Nw ns/ nk;Nq/ 2020 ftZu 21,266 e/; ;B ns/ 2019 n?eu{ohz fJz;NhfuT{N d[nkok 1,600 dh
dZyDh Gkos ftZu ofjD tkb/ fJZe ;zfBnk;h d/ jtkb/ Bkb fJ; s'A gfjbK bhnB fpT{o' nkc ;N?fN;fNe; d/ ftZu e'ftv-19 d/ c?bD s'A gfjbK GftZypkDh ehsh rJh ;h.
uhBh nfXekohnK B/ eftzxkJh gqKs ftZu ;fEs p[ZXh wmK ftZu Skgk wko e/ T[E/
ofj oj/ B"itkB fGyS{nK B{z g{ik-;kXBk SZv e/ tkg; xo ikD bJh efj fdZsk.
nfXekoh uhB ftZu bkr{ Xkofwe wkwfbnK d/ fB:wK dk jtkbk fdzd/ j'J/ fJZe
nk;Nq/bhnk ikD d/ ukjtkB GkoshnK bJh
nk;Nq/bhnk ikD d/ ukjtkB GkoshnK bJh
nk;Nq/bhnk ikD d/ ukjtkB GkoshnK bJh
nk;Nq/bhnk ikD d/ ukjtkB GkoshnK bJh
nes{po s'A fJj ekoi eo oj/ jB. ekb;Kr B/op{ B/ dZf;nk fe vq?r' w'Bk;Nqh nk;Nq/bhnk ikD d/ ukjtkB GkoshnK bJh
d[nkok ubkJ/ rJ/ ;e{b rkv/B okpN/fBzr dh uhBh nfXekohnK B/ nes{po d/ nzs
ftZu fBzdk ehsh ;h. fJ; s'A pknd w'Bk;Nqh d/ nfXekohnK B/ ;e{b B{z Ykj[D d/
uzrh ypo, e't?e;hB B{z fwbh wkBsk
uzrh ypo, e't?e;hB B{z fwbh wkBsk
j[ew d/ fdZs/. T[BQK B/ fJj fusktBh th fdZsh fe i/eo T[BQK B/ nfijk Bk ehsk sK
uzrh ypo, e't?e;hB B{z fwbh wkBsk
uzrh ypo, e't?e;hB B{z fwbh wkBsk
uzrh ypo, e't?e;hB B{z fwbh wkBsk
;oekoh Nhw ;e{b B{z Ykj[D dk ezw eo/rh. ;e{b d/ nfXekoh ns/ tkbzNhno ;e{b
B{z Ykj[D bJh fJeZm/ j'J/. B'op{ B/ fJ; B/ ;e{b dh thvhU ns/ s;thoK S/no
ehshnK jB. G{wh ekB{zB d/ sfjs f;oc ;EkBe fJwkosK jh nkT[AdhnK jB.
t?e;hB B{z wkBsk fdZsh rJh j? fi;
ftu Gkos dhnK d't/A t?e;hB e'ftShbv
j?okBhiBe L 'c?ANBhnbc?ANBhnb' dh Utov' dh Utov'z ns/ e't?e;hB Skwb jB. fJZE/ dZ;
j?okBhiBe L
j?okBhiBe L
j?okBhiBe L c?ANBhnbc?ANBhnb dh Utov' dh Utov'
j?okBhiBe L c?ANBhnb dh Utov'
dJhJ/ fe e'ftShbv B{z n?;Nqkz/B/ek B/
nke;c'ov :{Bhtof;Nh Bkb fwb e/
fsnko ehsk j? fi; dk Gkos ftu ;how
Bkb nwohek u j'JhnK 61,u j'JhnK 61, w"sK w"sK fJz;NhfuT{N nkc fJzvhnk (g[D/) ftu
Bkb nwohek
Bkb nwohek
Bkb nwohek u j'JhnK 61, w"sK
Bkb nwohek 'u j'JhnK 61,u j'JhnK 61,000 w"sK w"sK
T[sgkdB j' fojk j?.
toswkB ftZu ;oekoh J/iz;h d/
wkBsk gqkgs NhfenK dh ;{uh ftZu
ekofwB/Nh (ckJhzo), t?e;iktohnk
(n?;Nokz/B/ek), e'ftShbv (n?;Nokz/B/
ek), ;gkJhet?e; (w'voBk), ikB;B
(ikB;B n?Av ikB;B), e'o'Bkt?e
(f;B't?e) d/ Bkw Skwb jB.
w;eN ftu th fwb u[Zeh j? wkBsk
w;eN ftu th fwb u[Zeh j? wkBsk
w;eN ftu th fwb u[Zeh j? wkBskw;eN ftu th fwb u[Zeh j? wkBsk
w;eN ftu th fwb u[Zeh j? wkBsk
fJe fog'oN w[skpe Gkos pkfJUN/
e dh e't?e;hB t?e;hB B{z nkJh;'b/SB
dh b'V s'A fpBK UwkB dh :ksok bJh
wBz{oS[dk e'ftv-19 NhfenK dh ;{uh
f;vBh (fpT{o') Gkos pkfJUN/e dh fJ; d/ pknd jh t?e;hB B{z wkBsk fdZsh ftZu Skwb ehsk frnk j?. Gkos
e'o'Bk t?e;hB 'e't?e;hB' B{z b? e/ uzrh rJh j?. pkfJUN?Ze B/ NftZNo 's/ fbfynk,
ypo j?. Gkt/A j[D sZe ftSt f;js fJ; iKu gVskb ftu t?e;hB dh 'e't?e;hB t?e;hB j[D fpBK nkJh;'b/
;zrmB B/ e't?e;hB B{z wBz{oh BjhA fdZsh ;[oZfynk, etkfbNh ns/ gqGktShbsk B{z SB dh b'V d/ UwkB dh :ksok bJh
j? go nk;Nq/bhnk B/ Gkos ftu pDh b?e/ uzrh soQK Bkb iKu ehsh rJh j?. gqtkfBs e'ftv-19 t?e;hB dh ;{uh
fJ; t?e;hB B{z wkBsk d/ fdZsh j?. nk;Nq/ i/eo s[;hA Gkos ftu e't/e?;hB dh v'i ftZu Skwb j?. fJ; Bkb Gkos s'A UwkB
bhnk d/ E?o/gfNe r[Zvz n?vfwfB;Nq/SB brtkJh j? sK NhHihHJ/H B/ fJ; B{z nk;Nq/ ikD tkb/ T[BQK :ksohnK dh ;j{bs j't/
(NhHihHJ/H) B/ fJ; t?e;hB dh n?ce/;h bhnk dh :ksok bJh wkBsk d/ fdZsh rh, fiBQK B/ t?e;hB dk Nhek
B{z b? e/ ekch iKu-gVskb ehsh j?. j?. NhHihHJ/H tZb'A d[Bhnk Go dhnK eJh brtkfJnk j?.''
fpqN/B dk t?fbzrNB ekbi g[D/
fpqN/B dk t?fbzrNB ekbi g[D/ u y'bQ/rk gfjbk ;e{bu y'bQ/rk gfjbk ;e{b
fpqN/B dk t?fbzrNB ekbi g[D/
fpqN/B dk t?fbzrNB ekbi g[D/ u y'bQ/rk gfjbk ;e{b
fpqN/B dk t?fbzrNB ekbi g[D/ 'u y'bQ/rk gfjbk ;e{bu y'bQ/rk gfjbk ;e{b
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek ;oeko dk efjDk j? fe w?e;he' ftu ;orow
dkoh dk n?bkB ehsk ;h. :{Bh;B n?i{e/
s;eoK tb'A s;eoh eo e/ nwohek G/fink frnk pBkT[Nh BShbk gdkoE c?ANBhnb
SB ckT{Av/SB d/ ;fj-;z;Ekge nB[i
wkou 2020 ns/ 2021 d/ dofwnkB Utov'z Bkb j'D tkbhnK brGr 61,000
nrotkb B/ fejk fe bzp/ ;w/A dh
w"sK bJh fzzw/tko j?. BShb/ gdkoEK dh s;eoh Bkb ieVh nwoheh ;oeko B/
oDBhsh g{o/ Gkos 'u ;e{b y'bQD dh
w?e;he' d/ 4 BShb/ gdkoE s;eoK B{z cVQB bJh T[BQK pko/ ;{uBk d/D tkb/ B{z 50
j?. gfjbk ;e{b g[D/ 'u 2023 'u y[bQ/
bZy vkbo fJBkw d/D dk n?bkB ehsk j?. fiBQK s;eoK B{z cVQB bJh fJzB/ tZv/
rk.
fJBkw dk n?bkB j'fJnk j?, T[BQK ftu i/bQ ftu pzd e?g' i'feB n?ZbH ukg' r[iw?B
d{i/ ;e{b d/ pko/ 'u th ibd jh
dk Gok nko/fb:kB' r[iw?B b'J/ok th Skwb j?.
c?;bk fbnk ikt/rk. T[BQK B/ fejk fe
r[iw?B b'J/ok ns/ ;kbr[fJo' B/tko/i gfotko d/ 3 GoktK 's/ nwohek ftu
eJh ;e{b y'bQD dh :'iBk j? go fJ;
wkfoi'nkBk, e'ehB, w?Ekwc/NkwkJhB ns/ c?ANkBkJhb dh s;eoh dk d'S j?. nwohek
dh rsh T[; fj;kp Bkb jh oZyh ikt/
d/ ftd/S ftGkr B/ fejk fe fJj uko/ T[Zsoh w?e;he' ;{fpnK f;Bkb'nk ns/
rh fi; 'u r[Dtsk ns/ T[Zswsk B{z
fuj[nkj[nk ftu ;orow jB ns/ f;Bkb'nk fro'j d/ wk;No wkJhAv jB.
:ehBh ehsk ik ;e/. nrotkb B/ fejk
N[bw fjo ftu 1fjo ftu 1 fro'jK ftu dpdp/ dh bVkJh fro'jK ftu dpdp/ dh bVkJh
N[bw Sfjo ftu 1fjo ftu 10 fro'jK ftu dpdp/ dh bVkJh fro'jK ftu dpdp/ dh bVkJh
N[bw
N[bw fjo ftu 1 fro'jK ftu dpdp/ dh bVkJh
N[bw
fe t?fbzrNB ekbi fJzNoB?SB g[D/ 'u
fgT{oN' w'o/b'; L BShb/ gdkoEK d/ eko'pko ftu Skwb brGr 10 fro'jK
w"i{dk ;e{bK dk fJe pdb gqdkB eo/
ftukb/ w?e;he' d/ dZyDh sZNh Sfjo ftu dpdp/ dh bVkJh uZb ojh j?. fJe
rk. t?fbzrNB dk fXnkB ;otgZyh
fo;'oN ftu r'bhpkoh ftu 2 BShb/ gdkoE s;eo wko/ rJ/. fJe fro'j dh r'bhpkoh
BthA fdZbh (fpT{o') fpqN/B dk nfXekohnK B/ fJj ikDekoh fdZsh. T[Zswsk gqdkB eoB 's/ j't/rk.
ftu e?bhc'oBhnk dh fJe Gkosh w{b dh n"os ns/ iowBh dh fJe n"os ;?bkBh dh
t?fbzrNB ekbi fJzNoB?SBb Gkos 'u ekbi B/ Gkos 'u ;e{b y'bQD bJh t?fbzrNB ekbi fJzNoB?SBb
w"s j' rJh ;h.
nkgDk gfjbK ;e{b g[D/ 'u y'bQ/rk. :{Bh;B ro[Zg Bkb fgSb/ wjhB/ ;KM/ nzsookSNoh ;e{bK dk ;w{j j?.
13
13
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
13 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
13 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
hb dh w j{o rkfJek ns/ bkshBh rq?whj{o rkfJek ns/ bkshBh rq?wh
hb dh w j{o rkfJek ns/ bkshBh rq?wh
hb dh w
e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk roGtsh wfjbk B{z g? frnk
e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk roGtsh wfjbk B{z g? frnk pqk pqk pqk pqk pqkzhb dh whb dh wSj{o rkfJek ns/ bkshBh rq?whj{o rkfJek ns/ bkshBh rq?wh
e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk roGtsh wfjbk B{z g? frnk
e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk roGtsh wfjbk B{z g? frnk
e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk roGtsh wfjbk B{z g? frnk
n?tkov i/s{ w/Av'Aek dh ijk jkd;/ jkd;/ u w"su w"s
n?tkov i/s{ w/Av'Aek dh ijk
n?tkov i/s{ w/Av'Aek dh ijk
n?tkov i/s{ w/Av'Aek dh ijk jkd;/ u w"s
n?tkov i/s{ w/Av'Aek dh ijkz jkd;/ jkd;/ 'u w"su w"s
wfjzrk, pZu/ dk w{zj t/yDk th Bk j'fJnk B;hp
wfjzrk, pZu/ dk w{zj t/yDk th Bk j'fJnk B;hp
wfjzrk, pZu/ dk w{zj t/yDk th Bk j'fJnk B;hp
wfjzrk, pZu/ dk w{zj t/yDk th Bk j'fJnk B;hp
wfjzrk, pZu/ dk w{zj t/yDk th Bk j'fJnk B;hp
tZX b'eK dh ikB pukJh j? ns/ b'eK B{z
rzGho phwko j'D s'A pukT[D ftu th
wdd ehsh j?.
gothB d/ gfotko B/ ejh fJj rZb
gothB d/ gfotko B/ ejh fJj rZb
gothB d/ gfotko B/ ejh fJj rZb
gothB d/ gfotko B/ ejh fJj rZb
gothB d/ gfotko B/ ejh fJj rZb
gothB d/ Gok feT{w w[rb B/ ;ko/
b'eK B{z z'o d/ e/ nghb ehsh fe feqgk
eo e/ e'o'Bk tkfJo; dk Nhek zo{o
brtkU, BjhA sK s[;hA th fe;/ nfijh
;fEsh dk ;kjwDk eo'r/ fij' fijh
;fEsh dk n;hA eo oj/ jK. Nhek brtkU
ns/ fJ; sqk;dh s'A pu'. ;kvk gfotko
g{oh soQK N[ZN u[Zek j?.
Nhek brtkT[D s'A ehsk ;h fJBeko
Nhek brtkT[D s'A ehsk ;h fJBeko
Nhek brtkT[D s'A ehsk ;h fJBeko
Nhek brtkT[D s'A ehsk ;h fJBeko
Nhek brtkT[D s'A ehsk ;h fJBeko
37 ;kbk gothB gfjbK s'A 4
pZfunK dh wK ;h. gzit/A pZu/ ;w/A
roGtsh j'D d"okB gothB dh jkbs
e[M mhe BjhA ;h. T[j gfjbK s'A jh E'VQh
phwko ofjzdh ;h. rowhnK ftu id'A T[;
;kU gkUb' (fpT{o') pqkzhb dh ;G s'A wSj{o rkfJek ns/ bkshBh rq?wh i/s{
B{z e'o'Bk t?e;hB brtkT[D bJh fejk
wkohbhnk w/Av'Aek dh fJe ;zrhs gq'rokw bJh iKd/ ;w/A ijkz jkd;/ ftu w"s j'
bzvB (fpT{o') w"i{dk ;w/A ftu c?bh fe T[j e'ftv-19 Bkb ghVs j?. frnk sK T[; B/ wBQK eo fdZsk ;h.
rJh. T[j 26 ;kb dh ;h. w/Av'Aek d/ dcso B/ fJe fpnkB ftu T[BQK dh w"s dh
e'o'Bk wjkwkoh rb'pb gZXo 's/ bZyK j;gskb ftu eJh fdB ofjD d"okB gothB B/ c?;bk ehsk ;h fe T[j nkgD/
g[SNh ehsh ns/ fejk fe ijkz ftu ;tko 4 j'o :ksohnK dh th w"s j' rJh. w/
b'eK dh ikB b? u[Zeh j?. fJ; tkfJo; v{zxh d/yGkb ftu gothB dh w"s j' pZu/ d/ iBw d/ pknd e'o'Bk t?e;hB
Av'Aek dk ijkz T[BQK d/ iZdh Sfjo r'JhnkBhnk ns/ ohU vh iB/ohU d/ T[Zso ftu
s'A pukn bJh Nhek brtkT[Dk pj[s rJh. brtkJ/rh. fJ; d"okB 14 ;szpo B{z
;fEs fwB; r/o/; ;{p/ d/ fJe S'N/ fij/ Sfjo e?o/fNzrk ftueko jkd;krq;s j'
zo{oh j?. e'o'Bk t?e;hB Bk brtkT[Dk 37 ;kbk ;?ek gothB B/ n?woi?A;h T[; dk e'o'Bk N?;N gkz/fNt nk frnk
frnk. fwB; r/o/; ;{p/ dh g[b; B/ th jkd;/ d/ ekoBK pko/ t/otk fdZs/ fpBK w/Av'Aek
fezBk ikBb/tk j' ;edk j? fJ; dh skzk f;i/ohnB ;h ;?eSB zohJ/ pZu/ B{z iBw ns/ d' fdB pknd jh T[; B{z ;kj b?D
dh w"s dh g[SNh ehsh. s;thoK ns/ thvhUz ftu fJe MoB/ d/ fpbe[b j/mK
fw;kb fpqN/B d/ pofwzxw ftu d/yD B{z fdZsk go T[j nkgD/ Btizw/ pZu/ B{z d/ ftu ;wZf;nk j'D bZrh. gothB B{z
jkd;krq;s ijkz B{z fdykfJnk frnk j?. fJ; s'A gfjbK w/Av'Aek B/ fJe thvhU
fwbh j?. fJZE/ fJe e'o'Bk ghVs wK B/ y BjhA ;eh feT[Afe w"s s'A gfjbK sZe n?Ap[b?A; zohJ/ j;gskb fbikfJnk frnk
g';N ehsh ;h, fi; ftu T[j ijkz tZb iKdh Bzo nk ojh ;h.
nkgo/SB zohJ/ nkgD/ pZu/ B{z iBw sK T[j t?ANhb/No 's/ ;h. fJ; xNBk d/ pknd ns/ fJbki wro'A S/ fdB pknd T[; B{z
w/Av'Aek B/ d/S d/ ;zrhs 's/ g/Sekoh fdZsh, fi; B{z pqkzhb ftu ';/oNB/i'' fejk
fdZsk go y[d t?e;hB Bk brtkT[D gothB dk g{ok gfotko N[ZN frnk j?. j;gskb s'A S[ZNh d/ fdZsh rJh ns/ s[ozs
iKdk j?. T[j nkgD/ rhsK ftu Bkohtkdh w[ZfdnK Bkb BfiZmD bJh ikDh iKdh
ekoB fzzdrh dh izr jko rJh. gothB d/ gfotko B/ j[D roGtsh d{i/ j;gskb ftu dkyb eokfJnk
;h. T[BQK B/ nkgD/ rhsK okjhA wfjbk ;SesheoB dk ;Zdk fdZsk. w/Av'Aek dh w"s
pofwzxw dh ofjD tkbh 37 ;kbk ;?ek n"osK B{z e'o'Bk tkfJo; t?e;hB b?D frnk. fJZE/ pZu/ B{z iBw d/D d/ e[M
dh ypo ;kjwD/ nkT[D s'A pknd T[BQK d/ gqSz;eK ftu d[Zy dh bfjo d"V gJh. w/
gothB B{z ;szpo d/ wZX ftu 8 wjhB/ dh nghb ehsh j?. e'o'Bk tkfJo; ;w/A pknd jh T[j t?ANhb/No s/ ubh rJh
Av'Aek d/ fJz;Nkrqkw nekT{AN 's/ 3H8 eo'V ckb'noz jB. w/Av'Aek d/ d';s, pqkzhb d/
dh roGtsh j'D d"okB gsk uZfbnk NhfenK B/ fJzrb?Av ftu 100,000 s'A ns/ T[;dh w"s j' rJh.
c[ZNpkb ;Nko B/wko B/ NthN ehsk, 'w?B{z ftStk; BjhA j' fojk j?.' pqkzhb dh
;oeko B/ th w/Av'Aek dh w"s 's/ ;'r gqrN ehsk j?. w/Av'Aek B/ nkgDh 2019 dk
bkshBh rq?wh ntkov fiZfsnk ;h.
w?eo'B d/ d' K s/ nk;Nq/bhnk dk itkp, fejk-
w?eo'B d/ d' K s/ nk;Nq/bhnk dk itkp, fejk-K s/ nk;Nq/bhnk dk itkp, fejk-
w?eo'B d/ d'
w?eo'B d/ d'
w?eo'B d/ d'SK s/ nk;Nq/bhnk dk itkp, fejk-K s/ nk;Nq/bhnk dk itkp, fejk-
;e{b B/ ftfdnkoEhnK B{z fdZsk
;e{b B/ ftfdnkoEhnK B{z fdZsk
;e{b B/ ftfdnkoEhnK B{z fdZsk
;e{b B/ ftfdnkoEhnK B{z fdZsk
;e{b B/ ftfdnkoEhnK B{z fdZsk
@n;hA nkJhcb Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk
@n;hA nkJhcb Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk
@n;hA nkJhcb Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk@
@n;hA nkJhcb Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk
@n;hA nkJhcb Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk
nkd/
nkd/ - w[zv/ th ;eoN gk e/ nkT[D
nkd/
nkd/ - w[zv/ th ;eoN gk e/ nkT[D- w[zv/ th ;eoN gk e/ nkT[D
nkd/S- w[zv/ th ;eoN gk e/ nkT[D- w[zv/ th ;eoN gk e/ nkT[D
o'w ftZu w"i{d w"oh;B B/ fejk fe
T[jBK B/ w?eo'B Bkb M{m BjhA p'fbnk,
id'A fe nk;Nq/bhnk d/ ;hBhno ;oeko
d/ wzsohnK B/ fJZe wkw{bh MrV/ B{z
tXkT[D bJh coK; d/ B/sk dh nkb'uBk
ehsh. i"fJ; B/ e?Bpok ftZu fejk,@n;hA
e'Jh Nkg{ u'oh BjhA ehsk, n;hA nkJhcb
Nkto B{z pdBkw BjhA ehsk, fJj fJZe
fJeokoBkwk ;h.@ fJeokoBkw/ ftZu
fB:w ns/ SosK j[zdhnK jB ns/ T[jBK
fB:wK ns/ SosK ns/ g/SeSK ftZu'A fJZe
fJj j? fe s[;hA fJeokoBkw/ s'A pkjo j'
;ed/ j'. n;hA T[; fJeokoBkw/ s'A pkjo
j' rJ/ jK.@ i"fJ; d/ dcso B/ fJj BjhA
dZf;nk eh šu'oh d/ fJ; Nkg{@ dk
jtkbk nzro/zh u?Bb ftu S'N/ š;koe
Nkg{@ d/ ;zdoG ftu ;h, fi; dk BK p/
o[zrko coK;h;h gqwkD{ G"fse ftfrnkBh
nKvo/ rkov/; d/ BK 's/ oZfynk frnk
;h, fi; B/ 1990 ftZu fJZe okJhcb
Bkb T[; B{z T[ykVB dh e'fSS ehsh ;h.
nk;Nq/bhnk d/ e?pfBN wzsoh v/ftv
fbNbgqkT[v B/ w?eo'B tZb'A w"oh;B dh w?fvqv (fpT{o') ;g/B ftu #eb'E; j?t B' i?Avo w[fjzw fJe tko fco uouk ftu
nkb'uBk B{z šnBT[fus@ fejk. nk;Nq/
j?. fJZE/ fJe ;e{b B/ w[zfvnK ns/ e[VhnK d'jK B{z 'fbzrh ;wkBsk' dk ;zd/S d/D
bhnk B/ ;szpo ftZu vhzb-fJb?efNqe
bJh ebk; ftu ;eoN gk e/ nkT[D bJh fejk j?. n;b ftu e[M ;wK gfjbK fJe
cq?Au gDv[ZphnK B{z yohdD bJh pj[-nop ftfdnkoEh d/ ;eoN gkT[D 's/ T[; B{z ;e{b ftu'A eZY fdZsk frnk ;h. fJ; wro'A
vkbo dk fJeokoBkwk oZd eo fdZsk fJj w[fjzw s/z j' rJh.
ns/ fJ;dh pikJ/ nwoheh gqwkD{- fJe fog'oN w[skpe n?fvBpor d/ e?;bftT{ gqkfJwoh ;e{b B/ w[zfvnK ns/
o'w (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gqXkB pdBkw BjhA ehsk.@ ;zukfbs gDv[ZphnK yohdD dk c?;bk e[VhnK d'jK B{z ebk; ftu ;eoN gk e/ nkT[D bJh fejk j?. fJ; wro'A ;e{b d/
wzsoh ;e"N w"oh;B B/ coK; d/ w?eo'B B/ o'w ftZu nk;Nq/bhnkJh ehsk. fJj c?;bk nk;Nq/bhnk, fpqN/B ;ko/ pZfunK B/ thno J/ ;eoN N{ ;e{b w[fjzw ftu fjZ;k fbnk. fJj Þ eb'E; j?t B'
okSNogsh fJw?B[nb w?eo'B tZb'A brkJ/ gZsoekoK Bkb rZbpks ehsh. fJe ns/ nwohek ftukb/ j'J/ Bt/A fJzv'- i?Avo w[fjzw dk jh fjZ;k j?. fJj w[fjzw T[d'A S[o{ j'Jh id'A e[M wjhB/ gfjbK 15 ;kbk
fJjBK d'SK s'A fJBeko ehsk j? fe gZsoeko B/ w?eo'B B{z g[ZfSnk fe eh g?;hfce ;wM"s/ 'n"ek;' dk fjZ;k ;h. ftfdnkoEh fwe/b r'w/z B{z ebk; ftu ;eoN gkT[D d/ pknd ;e{b s'A eZY fdZsk
T[jBK B/ nwohek ns/ fpqN/B Bkb fJe T[BQK B{z bZrdk j? fe w"oh;B B/ T[BQK fJ; c?;b/ Bkb coK; Bkokz j' frnk frnk ;h. w[fjzw ;G s'A gfjbK ;g?fBS Sfjo fpbpkU ftu bKu ehsh rJh ;h.
gDv[Zph ;"d/ 's/ r[gs o{g ftu rZbpks Bkb M{m p'fbnk j?, fi; 's/ coK; d/ ns/ coK; B/ nwohek ns/ nk;Nq/bhnk ;e{b nfXnkge B/ ejh fJj rZb
;e{b nfXnkge B/ ejh fJj rZb
;e{b nfXnkge B/ ejh fJj rZb
;e{b nfXnkge B/ ejh fJj rZb
;e{b nfXnkge B/ ejh fJj rZb
d"okB coK; d/ okSNogsh Bkb M{m okSNogsh B/ fejk, ''w?B{z nfijk BjhA ftu skfJBks nkgD/ okid{sK B{z tkg; fog'oN w[skpe e?;bftT{ ;e{b d/ ftfdnkoEh-ftfdnkoEDK d/ Bkb nfXnkge
p'fbnk ;h. fJ; fJbzkw B/ nk;Nq/bhnk bZrdk go w?A ikDdk jK fe T[BQK B/ M{m p[bk fbnk. w?eo"B ns/ w"oh;B B/ th ;eoN gfjB/ Bzo nkT[Dr/. T[jBK B/ fwe/b r'w/z d/ ;woEB ftu o{VQhnK B{z
d[nkok coK; d/ ;"d/ B{z nukBe oZd p'fbnk ;h.'' d'jK d/SK d/ B/sk fJ; ;zw/ thotko B{z gfjbh tko rZb ehsh id'A s'VB bJh thno J/ ;eoN N{ ;e{b w[fjzw ftu fjZ;k b?D dk c?;bk fbnk j?. fJ; B{z
eoB d/ w[Zd/ 's/ d'tK d/SK ftukb/ wsG/ bB ftu fjZ;k b?D bJh o'w gj[zu/ ;B. nk;Nq/bhnk B/ fJZe cq?Au gDv[Zph bJh b?e/ ;e{b dh fJe nfXnkfgek fw; tQkJhN B/ fejk, '';e{b o{VQhnK B{z s'VB dh
fJeokoBkwk oZd ehsk. d't/A B/sk 20
d B{z j'o tXk fdZsk j?. nk;Nq/bhnk d/ w?eo"B B/ fejk fe BtK rmi'V @nk;Nq/ fdSk tZb tZX fojk j?. n;hA #thno J/ ;eoN N{ ;e{b v/n dk nk:'iB ehsk j?
T[g gqXkB wzsoh pkoBph i'fJ; B/ fejk bhnk dh Go';/:'rsk bJh pj[s p[oh ypo d/SK d/ ;w{j d/ ih-20 ;zw/bB bJh o'w fe;/ B{z ;eoN gkT[D bJh wip{o BjhA ehsk frnk j?.'' Gkt/Afe fJ; edw dh e[M
fe coK; fJ; B{z pj[s fznkdk tXktk j? ns/ nk;Nq/bhnk d/ GkJhtkbK d/ Go';/ 'u ;B go T[BQK ftukb/ e'Jh d[tZbh wkfgnK B/ skohc ehsh sK fe;/ B/ fJsokz iskfJnk. e[M b'eK B/ fejk fe fJ; dk
d/ fojk j?, šn;hA nkJhcb Nkto B{z bJh pj[s p[oh ypo j?.@ p?me BjhA j'Jh. f;Zfynk Bkb e'Jh b?Dk-d/Dk BjhA j?. pZfunK B{z gVQkU ns/ fJj ;G Bk eotkU.
14
14
14 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
14 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
nwohek d/ e[ZM
nwohek d/ e[ZM u pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB bJh fe;/ ni{p/ s'A xZN BjhA nwohek dk fjo f;nkNb,fjo f;nkNb,
u pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB bJh
fe;/ ni{p/ s'A xZN BjhA nwohek dk
nwohek d/ e[ZM SfjoK fjoK fjoK fjoK fjoK 'u pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB bJhu pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB bJh
nwohek d/ e[ZM
nwohek d/ e[ZM
fe;/ ni{p/ s'A xZN BjhA nwohek dk Sfjo f;nkNb,fjo f;nkNb,
fe;/ ni{p/ s'A xZN BjhA nwohek dk fjo f;nkNb,
u pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB bJh
fe;/ ni{p/ s'A xZN BjhA nwohek dk
ehsh ik ojh j? 100 vkbo dh g/ vkbo dh g/See ee eS
ehsh ik ojh j? 1 vkbo dh g/ vkbo dh g/
ehsh ik ojh j? 1 'fwT{fwT{ fwT{fwT{ fwT{zhnw nkc cbkJhNhnw nkc cbkJhN' j? nkeo j? nkeoSB dk w[Zy e/AdoB dk w[Zy e/Ado
ehsh ik ojh j? 1 vkbo dh g/
ehsh ik ojh j? 1
hnw nkc cbkJhN
hnw nkc cbkJhN j? nkeo j? nkeo B dk w[Zy e/AdoB dk w[Zy e/Ado
hnw nkc cbkJhN j? nkeo B dk w[Zy e/Ado
yVQ/ jB, fiBQK B{z d/y e/ fJj gsk bZrdk
j? fe seBhe feE'A uZbe/ feE'A sZe gj[zu
rJh j?.
gfjbh ftSt izr (1914-1918)
ns/ d{ih ftSt izr (1942-1946) 'u
tos/ rJ/ izrh ijkzK, gfjb/ cbkJhN
gb/B s/ j'o fJfsjk;e t;s{nK dk
Bzkok d/yd/ jh pDdk j?. p'fJzr ezgBh
fJe Bt/A ijkz B{z 6 fdBK 'u fsnko
eo fdzdh j?. fJ; fJfsjk;e Sfjo B/
eJh T[sokn-uVQkn th d/y/ jB. gfjbh
ftSt izr d"okB fJ; Sfjo B/ tZv/ gZXo
's/ nkofEe B[e;kB MZb/. fJ; Sfjo B{z
rohph, p/o'zrkoh ns/ j'o nkcsK dk
th ;kjwDk eoBk fgnk. 1970 'u
p'fJzr ezgBh B/ fJ; B{z nkofEe s"o 's/
fSekr' (fpT{o') nwohek ftZu f;js J/iz;hnK tZb'A 5 s'A 11 ;kb d/ pZfunK B{z
wzp{s eoB bJh ftZsh ;jkfJsk fdZsh,
ckJhzo e'o'Bk t?e;hB dh wBz{oh fdZsh rJh j?. fi; sfjs f;js nfXekohnK tZb'A
wkfgnK B{z nkgD/ S'N/ pZfunK B{z e'ftv-19 dk NhekeoB eotkT[D bJh fejk ik f;nkNb (fpT{o') nwohek d/ T[Zso ch;dh d/ brGr b'e gzikph GkSk p'bd/ fi; Bkb fJj Sfjo w[V nkgD/ g?oK 's/
yVQk j'fJnk. fJ; ekoB nZi d/ ;w/A 'u
fojk j?. fJ;/ gqfefonk sfjs nwohek d/ e[ZM SfjoK fit/A fe fSekr' ns/ fBT{:koe 'u tZf;nk Sfjo f;nkNb jfonkbh, jB.
f;nkNb u jh j'Jh ;hu jh j'Jh ;h
f;nkNb
f;nkNb u jh j'Jh ;h
f;nkNb 'u jh j'Jh ;hu jh j'Jh ;h
ftZu j[D pZfunK B{z e'o'Bk t?e;hB brtkT[D bJh 100 vkbo dh g/SeS ehsh ik seBhe ns/ tgkoe gZy s'A d[Bhnk dk f;nkNb fJj Sfjo ;[zdosk, nkofEesk ns/
n?w/ kB dh ;EkgBk
n?w/ kB dh ;EkgBkkB dh ;EkgBk
n?w/
n?w/zkB dh ;EkgBkkB dh ;EkgBk
ojh j?. fJ; ;pzXh fBT{:koe d/ w/no fpb vh pbk;hU B/ fejk fe fBT{:koe f;Nh fJe ni{pk j?. brGr 45 bZy dh n?w/ tgko d/ gZy s'A d[Bhnk dk ni{pk pD
B/ e'ftv-19 t?e;hB b?D d/ :'r d{i/ T[wo ;w{jK B{z ftZsh gq's;kjB dh g/SeS nkpkdh tkbk fJj Sfjo gjkVK, wkJheq';kcN ezgBh d/ wkbe ns/ frnk j?.
fJe j'o ni{pk f;nkNb
fJe j'o ni{pk f;nkNb
fJe j'o ni{pk f;nkNb
fJe j'o ni{pk f;nkNb 'u,u, u,u, u,
ehsh j? go 5 s'A 11 ;kb d/ pZu/ th j[D g?;/ bJh :'r jB. doZysK ns/ ;w[zdo Bkb fxo/ nwohek d[Bhnk d/ ;G s'A nwho ftnesh fpb fJe j'o ni{pk f;nkNb
';g/; Bhvb Nkto;g/; Bhvb Nkto'
;g/; Bhvb Nkto
;g/; Bhvb Nkto
;g/; Bhvb Nkto
fBT{:koe f;Nh B{z nrb/ e[ZM fdBK ftZu 330,000 t?e;hB dhnK y[okeK gqkgs d/ 15 tZv/ SfjoK 'u'A fJe j?. e?B/vk d/ r/N; th jo ;w/A pZdbK 'u fxo/ ofjD
j'D dh T[whd j?, ns/ Sfjo d/ nkb/-d[nkb/ d/ ;e{bK ftZu fJZe-o'zk e'o'Bk NhekeoB t?Be[to pkovo s'A 100 feb'whNo dh tkb/ fJ; Sfjo 'u jh ofjzd/ jB. fJ; d[Bhnk d/ 7 ni{fpnK 'u nkgDh
ebhfBe S[o{ eoB dh th :'iBk j?. fSekr' d/ f;js nfXekoh th 5 s'A 11 ;kb d/ d{oh 's/ 217 feb'whNo d/ y/so 'u tZ;/ Sfjo B{z ijkzK d/ Sfjo d/ s"o 's/ th gSkD oZyD tkbk 184 whNo T[Zuk ;g/
pZfunK bJh gfotkoK B{z 100 vkbo d/ frcN ekov dh g/SeS eo oj/ jB. fJ;d/ fJ; Sfjo B{z brGr 4000 ;kb gfjbK ikfDnk iKdk j?. wSj{o p'fJzr ezgBh ; Bhvb Nkto g?fo; d/ Sfjo cqK; Sfjo
fJbktk ;kB n?AN'BhU, b{Jhf;nkBk ftZu th 5 s'A 11 ;kb dh T[wo d/ pZfunK tkb/ nwoheh w{b d/ b'eK B/ t;kfJnk ;h. d/ ;ko/ ijkz f;nkNb 'u jh pDd/ jB d/ n?fcb Nkto tKr nkgDk tZyok
nkeoSB fdykT[Adk j?. ;Nkope; dh
gfotkoK B{z 100 vkbo dh g/SeS ehsh ik ojh j?. T[; s'A pknd fJE/ :{oghnB nk e/ tZ; ns/ d[Bhnk dh nkBbkJhB foN/bo ezgBh
rJ/. fJ; ;w/A fJE/ 65 ch;dh d/ brGr n?w/zkB dh ;EkgBk th 1994 'u fJ;/ S[o{nks th f;nkNb s'A jh j'Jh.
:{oghnB s/ 14 ch;dh d/ brGr f;Zy Sfjo 'u j'Jh ;h. ;kcNt/no ns/ ;Nkope; ekch dh gfjbh d[ekB nZi
skfbpkB d/ vo'A nwoheh c"i B{z ;"Afgnk ;h 2 wjhB/ dk
skfbpkB d/ vo'A nwoheh c"i B{z ;"Afgnk ;h 2 wjhB/ dk
skfbpkB d/ vo'A nwoheh c"i B{z ;"Afgnk ;h 2 wjhB/ dk GkJhuko/ d/ b'e t;d/ jB. 2008 dh fJzNoB?ZN ezgBhnK d/ nkT[D Bkb fJj th vkT{BNkT{B f;nkNb 'u w"i{d j?,
skfbpkB d/ vo'A nwoheh c"i B{z ;"Afgnk ;h 2 wjhB/ dk
skfbpkB d/ vo'A nwoheh c"i B{z ;"Afgnk ;h 2 wjhB/ dk
iBrDBk nB[;ko fJ; Sfjo B/ d[Bhnk Sfjo fJe tZvk tgkoeSfjo pD frnk. fiE/ ekch ghD bJh nZi th b'eK dh
ekch GhV bZrdh j?. f;nkNb Sfjo dk
B{z ;G s'A tZX gV/-fby/ ns/ rq?i[J/N fdZs/ fJ; ekoB fJ; dh nkpkdh 'u fdB'A-
pZuk, j[D do-do bZG foj? p/tZ; fgsk
pZuk, j[D do-do bZG foj? p/tZ; fgsk jB. fdB tZv/ gZXo 's/ tkXk j' fojk j? ns/ ;kok YKuk fJE'A d/ w/no dh fBrokBh
pZuk, j[D do-do bZG foj? p/tZ; fgsk
pZuk, j[D do-do bZG foj? p/tZ; fgsk
pZuk, j[D do-do bZG foj? p/tZ; fgsk
:{Bhtof;Nh nkc tkfSzrNB soZeh g;zd b'e fJ; Sfjo 'u nk e/ 'u uZbdk j?, fiE/ c?vob f;nk;h YKuk
f;nkNb dh gSkD d[Bhnk dhnK tZ;Dk ukj[zd/ jB. v?w'eq/fNe s/ fogpfbe gkoNhnK dk j?.
[o{nks s'A b? e/ j[D sZe d/
[o{nks s'A b? e/ j[D sZe d/
[o{nks s'A b? e/ j[D sZe d/
gfjbhnK 11 :{Bhtof;NhnK 'u'A j?. S[o{nks s'A b? e/ j[D sZe d/[o{nks s'A b? e/ j[D sZe d/ fznkdkso dpdpk v?w'eq/fNe gkoNh dk
ijk K d/ wkvb w"i{d jBK d/ wkvb w"i{d jB
ijk K d/ wkvb w"i{d jB
c[ZNpkb fJE'A dh ;G s'A b'efgq: y/v j?. ijk j?. 2012 dhnK nkw u'DK 'u T[; ;w/A
ijk
ijkzK d/ wkvb w"i{d jBK d/ wkvb w"i{d jB
u[D/ rJ/ okSNogsh poke Upkwk B{z 80
2015 'u f;nkNb B/ nwoheB c[ZNpkb 'fwT{fwT{zhnw nkc cbkJhNhnw nkc cbkJhN' 'uu uu u
fwT{ hnw nkc cbkJhNhnw nkc cbkJhN
fwT{ hnw nkc cbkJhN
fwT{
'u B?SBb u?AghnB pD e/ fJfsjk; jtkpkzh s/ g[bkV dh gSkD d/ s"o ch;dh t'N f;nkNb Sfjo 'u b'eK B/
ofunk ;h. fJ; s'A fJbktk p/;pkb, 's/ ikfDnk iKdk fwT{zhnw nkc gkJ/ ;B, i' fe fJe f;nk;h foekov
pk;feNpkb nkfd y/vK B{z b'e fznkdk cbkJhN f;nkNb 'u nkT[D tkb/ j?.1926 'u poEk BkJhN b?Afv; gfjbh
n"os ;h, fi; B{z w/no pDB dk wkD
y/vd/ s/ g;zd eod/ jB. f;nkNb 'u :ksohnK bJh fJe tZv/ nkeoSB dk
78 ch;dh b'e nzrq/zh p'bd/ jB idfe e/Ado j?. fwT{zhnw 'u 20thA ;dh d/ S[o{ jkf;b j'fJnk idfe Gkos dh gfjbh
10 ch;dh d/ brGr b'e J/ShnkJh 'u pD/ ijkzK s'A b? e/ j[D sZe nkX[fBe n"os gq'fwbk i?gkb B{z fJE'A dh eKro;
wjkdhg dhnK p'bhnK p'bd/ jB s/ 0H8 seBhe tkb/ ijkzK d/ nkeoSe wkvb w?Apo pDB dk wkD jkf;b j'fJnk j?.
no[Dkub ns/ fsZps dofwnkB fttkd tkb/ y/so
no[Dkub ns/ fsZps dofwnkB fttkd tkb/ y/so u uhB B/ t;k fdZsk 1
no[Dkub ns/ fsZps dofwnkB fttkd tkb/ y/so u uhB B/ t;k fdZsk 1 xoK dk fgzv
no[Dkub ns/ fsZps dofwnkB fttkd tkb/ y/so u uhB B/ t;k fdZsk 1 xoK dk fgzv xoK dk fgzv
no[Dkub ns/ fsZps dofwnkB fttkd tkb/ y/so 'u uhB B/ t;k fdZsk 1u uhB B/ t;k fdZsk 100 xoK dk fgzv xoK dk fgzv
Bkb dZ;d/ j'J/ fJ; ftu fJj th fejk
frnk j? fe ;ojZd 's/ N?BSB B{z xZN
eoB bJh uZb ojh fvgb'w?fNe ns/ c"ih
rZbpks d/ pkti{d ghH nkoH ;hH B/ n?ZbH
J/H ;hH 's/ nkgD/ dknftnK B{z wzp{s
eoB bJh tZvh gZXo 's/ ns/ izrh
ekotkJh eoBh ikoh oZyh j?.
rbtkB xkNh
rbtkB xkNh 'uu uu u
rbtkB xkNh
rbtkB xkNh
rbtkB xkNh
v?Zvbke 's/ uhB dk o[ys/ uhB dk o[y
v?Zvbke
v?Zvbke s/ uhB dk o[ys/ uhB dk o[y
v?Zvbke s/ uhB dk o[y
v?Zvbke
fog'oN ftu fejk frnk j? fe n?ZbH
ekp[b (fpT{o') 15 nr;s B{z ncrkfB;skB 's/ skfbpkB d/ epz/ s'A pknd
J/H ;hH 's/ Gkos Bkb N?BSB B/ wJh
tZvh frDsh ftu T[E'A d/ b'e wzp{o j' e/ d/S SZvD bJh ekp[b jtkJh nZv/ d/ BthA fdZbh (fpT{o') uhB B/ fsZps dknt/ tkbh zwhB s'A Gkosh c"i fgZS/ 2020 d/ nZX ftu uhBh ns/ Gkosh
nzdo fJZem/ j' rJ/ ;B. T[BQK B{z T[whd ;h fe fe;/ Bk fe;/ d/S tZb'A T[BQK B{z J/ d/ y[dw[yfsnko y/so ns/ Gkos d/ BjhA jN iKdh ns/ T[; y/so 'u c"ihnK dofwnkB uZb oj/ v?Zvbke B{z
nofbcN eoe/ BthA fzzdrh fdZsh ikJ/rh. fJBQK ftu fwoik nbh nfjwdh Bkw dk no[Dkub gqd/S dofwnkB tkd-fttkd p[fBnkdh YKu/ 'u ;[Xko d/ ezw B{z o'fenk iBw fdZsk i' ;odhnK d/ w";w sZe
ftnesh th Skwb j?. T[j ns/ T[BQK dh gsBh ;[okfJnk th 5 pZfunK Bkb ekp[b tkb/ y/so nzdo fJe tZvk 100 xoK BjhA iKdk. uZfbnk. Gkosh c"i ns/ ghH n?ZbH J/H
Gkos-nwoheh ;pzXK B{z
jtkJh nZv/ gj[zu/ ;B. T[E/ T[BQK B/ nkgDk 2 wjhB/ dk pZuk nwoheh c"i B{z ;"Ag dk fgzv t;k fdZsk j?. nwoheh oZfynk Gkos-nwoheh ;pzXK B{z dofwnkB bZdky dh rbtkB xkNh 'u
Gkos-nwoheh ;pzXK B{z
Gkos-nwoheh ;pzXK B{z
Gkos-nwoheh ;pzXK B{z
yokp eoB dh e'fSS
fdZsk ;h go j[D T[; dk e[ZM gsk BjhA bZr fojk j?. :kBh fe T[j bkgsk j?. ftGkr B/ uhB Bkb i[V/ c"ih ns/ yokp eoB dh e'f j'JhnK MVgK fgZS'A 15 i{B, 2020 B{z
yokp eoB dh e'f
yokp eoB dh e'f
yokp eoB dh e'f
whvhnk fog'oN w[skpe fwoik nbh dk efjDk j? fe 19 nr;s B{z T[j gsBh ;[oZfynk ftek; 's/ 'eKro;' B{z g/S ehsh nwoheh oZfynk ftGkr B/ fJe v?Zvbke j'o th tX frnk. fJ; ekoB
ns/ 5 pZfunK Bkb ekp[b jtkJh nZv/ d/ pkjo yVQ/ ;B. T[E/ pj[s GhV ;h. T[BQK B{z nkgDh ;kbkBk fog'oN 'u fJj dkntk fog'oN 'u dkntk ehsk j? fe uhB B/ 20 Gkosh itkB Sjhd j' rJ/. d'jK
bZrk fe fes/ T[BQK d/ 2 wjhB/ d/ g[Zso ;'j/b B{z e'Jh ;ZN Bk bZr ikJ/. fJ; bJh ehsk j? fe uhBh whvhnk B/ fJ; d"okB Gkos B{z nwohek Bkb ;pzXK B{z wzp{s gkf;nK d/ eJh itkB zywh th j'J/.
T[BQK B/ nkgDk pZuk jtkJh nZv/ d/ nzdo ezfYnkbh sko s'A gko skfJBks nwoheh phfizr d/ dknftnK B{z z'o-S'o Bkb pDkT[D s'A o'eD dh e'fSS ehsh j?. v?Zvbke d"okB ghH nkoH ;hH d/
c"i B{z ;"Ag fdZsk ;h. T[BQK B{z T[whd ;h fe T[j ibd jh ezfYnkbh sko gko eoe/ T[mkfJnk ns/ Gkos d/ dknftnK B{z fog'oN ftu fejk frnk j? fe ghgbz nfXekohnK B/ ;zeN dh rzGhosk B{z xZN
pZu/ e'b gj[zu ikDr/ go skfbpkBh bVkfenK B/ T[BQK B{z fgZS/ XZe fdZsk ns/ T[BQK oZd eoBk ikoh oZfynk. fogpfbe nkc ukJhBk (ghH nkoH ;hH) eoB 's/ th z'o fdZsk j?. ;ojZd dh
B{z pZu/ sZe gj[zuD ftu ;wK bZr frnk, go id'A T[j jtkJh nZv/ d/ nzdo gj[zu/ sK fJj th fejk frnk j? fe uhBh d/ nfXekohnK B/ nfXekos fpnkBK ;fEosk B{z pDkJh oZyD ns/ Gkos Bkb
pZuk T[E/ w"i{d BjhA ;h. whvhnk B/ n;b ezNo'b o/yk (n?ZbH J/H ns/ e"wh whvhnk okjhA Gkos B{z nkgD/ d'-gk;V ;pzXK nXhB j'oBK y/
T[BQK B/ nkgD/ pZu/ d/ pko/ jo nfXekoh B{z g[ZfSnk. T[BQK fejk fe fJe c"ih ;hH) Bkb Gkos d/ p[fBnkdh YKu/ d/ tkfSzrNB Bkb nkgD/ ;pzXK B{z g{ok soK B{z B[e;kB gj[zukT[D s'A o'eD 's/
ewKvo B/ T[BQK B{z dZf;nk fe jtkJh nZvk pZu/ bJh pj[s ysoBke j? ns/ SkfJd ftek; B{z gqGkfts eoB dh e'fSS ehsh. eoB s'A o'eD bJh n;cb :sB ehsk th z'o fdZsk frnk j?. g?ANkrB B/ fejk
pZu/ dh ;[oZfynk B{z d/yd/ j'J/ T[; B{z nwoheh e?Ag ftu oZfynk frnk j't/rk go id'A fJ; ezw bJh uhBh whvhnk fyukn j?. ftGkr B/ fJj th fejk j? fe uhBh fe cotoh 2021 'u uhB d/ e/Adoh c"ih
T[j T[; irQk gj[zu/ sK T[j th ykbQh ;h. fwoik B/ jtkJh nZv/ 's/ jo fe;/ B{z nkgD/ tXkT[D dk d'S Gkos 's/ bkT[Adk fojk. nfXekohnK B/ nwoheh nfXekohnK B{z efwSB (;hH n?ZwH ;hH) B/ ghH n?ZbH J/H d/
pZu/ pko/ g[ZfSnk go fes'A e[ZM gsk BjhA bZr ;fenk. 35 ;kb d/ fwoik nbh ns/ uhB B/ nkgD/ dknt/ tkbh zwhB s'A Gkos Bkb T[; d/ ;pzXK 'u dybnzdkzh uko c"ihnK bJh woB T[gozs g[o;eko
T[BQK dh gsBh ;w/s 4 pZfunK B{z eso ns/ iowBh zohJ/ j[D nwohek gj[zuk fdZsk c"i B{z jNkT[D s'A th ;kc BKj eo fdZsh. Bk eoB dh fusktBh fdZsh j?. fgSb/ dk n?bkB ehsk. T[AM uhB d/ zywhnK
frnk j? ns/ j[D T[j N?e;k; ftu j?. fwoik nbh dZ;d/ jB fe T[BQK B/ 10 ;kb T[; B/ Sos oZyh fe T[j T[d'A sZe c"i B{z 8 wjhfBnK 'u Gkos ns/ uhB dh e[Zb frDsh dk ni/ sZe gsk BjhA
sZe nwoheh d{sxo ftu ;[oZfynk rkov d/ o{g ftu ezw ehsk j?. fgZS/ BjhA jNkJ/rk id'A sZe T[; d/ dofwnkB ;ojZdh fttkd ;pzXh ft;Eko bZr ;fenk.
15
15
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
15 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
15 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
e?B/vk 'u tkgo/ fGnkBe jkd;/ u tkgo/ fGnkBe jkd;/ 'u nzfwqs;ou nzfwqs;o
e?B/vk u tkgo/ fGnkBe jkd;/ u tkgo/ fGnkBe jkd;/ u nzfwqs;ou nzfwqs;o
e?B/vk
e?B/vk u tkgo/ fGnkBe jkd;/ u nzfwqs;o
e?B/vk
ckJh
ckJh o dk dkntk, BthA e'ftv r'bh B/o dk dkntk, BthA e'ftv r'bh B/
ckJh o dk dkntk, BthA e'ftv r'bh B/
ckJh
ckJhzo dk dkntk, BthA e'ftv r'bh B/o dk dkntk, BthA e'ftv r'bh B/
d/ r[of;Zy B"itkB oftzdo f;zx dh w"s
d/ r[of;Zy B"itkB oftzdo f;zx dh w"s
d/ r[of;Zy B"itkB oftzdo f;zx dh w"s
d/ r[of;Zy B"itkB oftzdo f;zx dh w"s
d/ r[of;Zy B"itkB oftzdo f;zx dh w"s
w"s d/ yso/ B{z 9
w"s d/ yso/ B{z 9 ch;dh sZe xNkfJnk ch;dh sZe xNkfJnk
w"s d/ yso/ B{z 9 ch;dh sZe xNkfJnk
w"s d/ yso/ B{z 9
w"s d/ yso/ B{z 90 ch;dh sZe xNkfJnk ch;dh sZe xNkfJnk
d/ fto[ZX fJZe fJbki r'bh ftef;s
eoB 's/ ezw eo oj/ jB i' bZSDK B{z
xNkT[D, foetoh ftZu s/zh fbnkT[D
ns/ j;gskbK ns/ vkeNoK 's/ p'M B{z
xNkT[D bJh xo ftZu bJh ik ;e/.
ckJhzo B/ 775 pkbrK 's/ nkgD/
nfXn?B d/ S[o{nksh Bshi/ ikoh ehs/.
fJZe j'o n?ANhtkfJob Bkb ezgBh dh
dtkJh b?D tkb/ wohzK ftZu fJZe wjhB/
pknd vwh r'bh b?D tkb/ wohzK dh
s[bBk ftZu j;gskb ftZu dkyb j'D
iK w"s dh ;z:[es do ftZu 89 gqshSs
dh ewh nkJh. dtkJh b?D tkb/ fJZe
gqshSs s'A th xZN wohz j;gskb ftZu
dkyb j'J/ ns/ fe;/ dh w"s BjhA j'Jh.
s[bBk ;w{j ftZu ;Zs gqshSs j;gskb
ftZu dkyb ;B ns/ ;Zs w"sK j'JhnK.
ckJhzo d/ w[Zy ftfrnkBe nfXekoh
vkeNo fwe/b v"b;NB B/ fJZe fJzNoftT{
ftZu fejk, @n;hA T[whd eo oj/ ;h fe
;kv/ e'b e[M n;kXkoB j? go fJj pj[s
d[obZG j[zdk j? fe s[;hA d/yd/ j' fe wjkB
dtkJhnK brGr 90 gqshSs gqGkt
ns/ w"s bJh 100 gqshSs ;[oZfynk
po?AgNB (fpT{o') phs/ fdBhA e?B/vk d/ po?AgNB fty/ nzfwqsXkoh r[of;Zy oftzdo
tkbhnK j[zdhnK jB.@
tkfSzrNB (fpT{o') dtkJh pDkT[D f;zx dh dodBke jkd;/ ftu w"s j' rJh. dhtkbh tkbh oks fJZe t/nojkT{; ftu
S[o{nksh Bshi/ fdykT[D d/ pknd c{v jbeh s'A dofwnkBh e'ftv-19
j'J/ NoZe No?bo d/ dodBke jkd;/ ftu T[ZE/ f;feUfoNh rkov dk ezw eod/
tkbh ezgBh ckJhzo fJze B/ fejk fe
n?Av voZr n?vwfB;Nq/SB dh ;whfynk tkb/ nfXn?B GkrhdkoK dk NhekeoB
fJ; dh gq:'rkswe n?ANhtkfJob r'bh gzikph B"itkB oftzdo f;zx (21) dh w"s j'D dh wzdGkrh ypo ;kjwD/ nkJh j?.
nXhB j? ns/ thotko B{z :{e/ fJ; B{z BjhA ehsk frnk ;h ns/ w'Nkgk, S{ro
j;gskb ftZu dkyb j'D ns/ w"s d/ oftzdo f;zx t/nojkT{; fty/ id'A fJZe No?bo dk J/no bkfJB b"e y'bQ fojk ;h sK
wBz{oh d/D tkbk gfjbk d/S pD frnk. iK fdb dh fpwkoh torhnK f;js
i'yw B{z 90 gqshSs sZe xNkT[Adh j?. nukBe NoZe vokJhto B/ NoZe B{z No?bo Bkb j[Ze eo fdZsk, fi; ekoB gzikph
ckJhzo B/ fejk fe ;[szso wkjoK ;wZf;nktK ekoB j;gskb ftZu dkyb
fJ; d/ Bkb, ezgBh nwohek d/ pkzko B"itkB NoZe ns/ No/bo d/ ftZueko nk frnk ns/ fJ; jkd;/ ftu T[; dh w"e/ 's/
d[nkok fJ; d/ BshfinK dh ;woZEk d/ j'D bJh T[jBK B{z T[Zu i'yw d/ dkfJo/
jh w"s j' rJh.
ftZu e'ftv-19 d/ fto[ZX gfjbh nk;kBh
nkXko 's/ ezgBh d/ nfXn?B B{z o'eD ftZu wzfBnk iKdk ;h. S[o{nksh bZSDK
Bkb tosh ikD tkbh dtkJh B{z g/S gzikp s'A nzfwqs;o Bkb fgS'eV oZyD tkbk nzfwqsXkoh r[of;Zy oftzdo f;zx
bJh f;ckoS d/ pknd, T[j n?ZcHvhHJ/H d/ fszB s'A gzi fdBK d/ nzdo fJbki S[o{
eoB dh d"V ftZu Skwb j' rJh j?. 2019 ftu nzso-okSNoh ftfdnkoEh d/ s"o 's/ e?B/vk nkfJnk ;h. B"itkB dh
ns/ nzsookSNoh o?r{b/NoK B{z fizBh j'fJnk ns/ gzi fdB uZfbnk. ckJhzo
toswkB ftZu :{n?; ftZu e'ftv -19 fJ; p/tesh w"s Bkb fiZE/ gfotko ftu ekch wksw SkfJnk j'fJnk j? ns/ T[jBK
ibdh j' ;e/ r'bh B{z nfXekos eoB B/ ';kJhv fJc?eN;' (r'bh b?D s'A pknd
d/ fJbki ftZu dtkJh BkVh iK Nhe/ j'D tkbhnK go/SkBhnK) 's/ e[M t/ B{z ed/ th Bk g{ok j'D tkbk xkNk fgnk j?, T[ZE/ gzikph GkJhuko/ d/ T[; B{z ikBD
bJh ej/rk. fJZe tko ckJhzo d[nkok
tkb/ b'eK B{z p/jZd XZek bZfrnk j?. ;EkBe g[b; fJ; wkwb/ dh g{oh scshS eo
d[nkok fdZsh iKdh j?. w[ekpbk eoB oftnK dh fog'oN ehsh go fejk fe
nozh fdZs/ ikD d/ pknd n?ZcHvhHJ/H
tkbh ckowk;{Nheb ezgBh woe dh ;wZf;nktK dh do 20 gqshSs ;w{jK ojh j?. oftzdo f;zx dh w"s dk ;[D e/ gzikph GkJhuko/ ftu ekch ;'r gkfJnk ik
jcfsnK iK wjhfBnK d/ nzdo c?;bk b?
e'ftv-19 r'bh gfjbK s' jh wzp{s ftueko ;wkB ;h. fojk j?.
;edk j?. d[Bhnk Go d/ y'ih e'ftv-19
nwohek d/ fJ; ;{p/ u 1978 s'Au 1978 s'A
nwohek d/ fJ; ;{p/
nwohek d/ fJ; ;{p/
nwohek d/ fJ; ;{p/ 'u 1978 s'Au 1978 s'A
nwohek d/ fJ; ;{p/ u 1978 s'A
pknd o/ph Bkb j'Jh gfjbh w"s Bkb j'Jh gfjbh w"s
pknd o/ph HUNJAN TECHNOLOGY
pknd o/ph
pknd o/phz Bkb j'Jh gfjbh w"s Bkb j'Jh gfjbh w"s
pknd o/ph Bkb j'Jh gfjbh w"s
nkJhvkj' (fpT{o') nwohek dh nkfJvkj' ;N/N d/ fJe ftnesh dh o/phz tkfJo; dh bkr s'A pknd
w"s j' rJh j?. nkJhvkj' 'u 1978 s'A pknd fJj o/phz dk fJj gfjbk wB[Zyh w"s dk wkwbk dZf;nk frnk
j?. nkJhvkj' d/ f;js ns/ GbkJh ftGkr B/ x'SDk ehsh fe p'fJ; ekT[ANh d/ fJe ftnesh B{z fJe
uwfrZdV s'A o/phz dk ;zeowD j'fJnk i' fe nr;s 'u T[; d/ xo T[Zs/ T[Zv fojk ;h ns/ T[; d/ eZgfVnK
'u c; frnk ;h.
fJ; ftnesh B{z S[o{ 'u fJ; rZb dk gsk BjhA ;h fe uwfrZdV B/ T[; B{z eZfNnk j? go nes{po 'u
T[j phwko j' frnk ns/ T[; B{z j;gskb fbikfJnk frnk, fiZE/ pknd 'u T[; dh w"s j' rJh. nfXekohnK
nB[;ko T[; dh w"s dh iKu 'u uwfrZdV dh Sw{bhns j'D dk y[bk;k j'fJnk j?. ;szpo d/ nyho 'u
fJbhB'J/ d/ fJZe ftnesh dh th o/phz Bkb w"s j' rJh ;h, fi; 'u nfXekohnK dk dkntk j? fe fJj
1954 s'A pknd oki dk gfjbk wB[Zyh e/; ;h.
f;js nfXekohnK nB[;ko nkJhvkj' 'u fJ; ;kb 14 uwfrZdVK B{z o/phz bJh gkz/fNt N?;N ehsk
j? ns/ 2020 'u N?;N ehs/ rJ/ 159 uwfrZdVK 'u'A 11 ch;dh o/phz Bkb gSkD/ rJ/ ;B. ;hHvhH;hH d/
nB[;ko o/phz izrbh ikBtoK fit/A fe uwfrZdV, o/e{B, ;eze;, e[Zs/ ns/ b{zpVh nkfd d/ eZND iK
y[ouD Bkb c?b ;edk j?.
16
16
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
16 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
16 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
2 2 2 2 2033 33 30 sZe uhB e'b j'Dr/ 1, sZe uhB e'b j'Dr/ 1,000
sZe uhB e'b j'Dr/ 1,
sZe uhB e'b j'Dr/ 1,
sZe uhB e'b j'Dr/ 1,
g/rk;; ;gkJht/no s/ nwohek dk tZvk n?eSB,B, B,B, B,
g/rk;; ;gkJht/no s/ nwohek dk tZvk n?e
g/rk;; ;gkJht/no s/ nwohek dk tZvk n?e
g/rk;; ;gkJht/no s/ nwohek dk tZvk n?e
g/rk;; ;gkJht/no s/ nwohek dk tZvk n?e
gqwkD{ jfEnko L g?ANkrB
gqwkD{ jfEnko L g?ANkrB
gqwkD{ jfEnko L g?ANkrB
gqwkD{ jfEnko L g?ANkrB
gqwkD{ jfEnko L g?ANkrB
okJhb dk n?BHn?;HUH ro[Zg pb?e fb;N
okJhb dk n?BHn?;HUH ro[Zg pb?e fb;N
okJhb dk n?BHn?;HUH ro[Zg pb?e fb;N
fJ fJ fJ fJ fJzokJhb dk n?BHn?;HUH ro[Zg pb?e fb;NokJhb dk n?BHn?;HUH ro[Zg pb?e fb;N
fbnk j?. :{Hn?Z;H B/ n?ZBHn?Z;HUH ;w{j
B{z pb?efb;N eo fdZsk j?.
ikDekoh w[skpe ;z:[es oki
nwohek B/ g/rk;; ;gkJht/no pDkT[D
tkbh ezgBh fJzokJhb d/ n?ZBHn?Z;HUH
ro[Zg B{z 'pb?e fb;N' eo fdZsk j?. phs/
fdBhA eJh d/SK 'u jzrkw/ dk ekoB
pfDnk fJj ;kcNt/no dk fBowkD fJ;
ro[Zg B/ ehsk j?. T[E/, d{i/ gk;/ nwohek
B/ fJ; edw B{z ftd/S Bhsh ns/ ;[oZfynk
fjZsK fto[ZX ezw eoB dk d'S bkT[Ad/
j'J/ u[Zfenk j?.
jkbKfe id fttkd ;kjwD/
nkfJnk ;h sK fJ; B{z b? e/ ezgBh B/
fejk ;h fe fJj ;gkJht/no ngokXhnK
ns/ nZstkdhnK B{z cVB bJh pDkfJnk
frnk j? ns/ ezgBh B{z fJ; B{z f;oc fe;/
d/S dhnK ;oekoK B{z jh t/udh j? go
tkfSzrNB (fpT{o') uhB nkgD/ gqwkD{ jfEnkoK d/ Gzvko 'u s/zh Bkb tkXk eo
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek, eotkT[D dh rZb ;kjwD/ nkJh ;h. e[M jkb jh 'u e[M fog'oN Bkb fJ; B{z
fojk j? ns/ ;kb 2030 sZe T[; d/ e'b w?i{d gqwkD{ jfEnkoK dh frDsh xN'-xZN
fJzrb?Av ns/ Gkos ;w/s eJh d/SK 'u Gkos 'u th eJh b'eK d/ BK ;kjwD/ b? e/ j?okB eoB tkb/ dknt/ ehs/ ;B
1000 sZe gj[zu ;edh j?. g?ANkrB dh fJe fog'oN 'u fJj rZb ejh rJh j?. fJ; 'u
fJzokJhb dh ezgBh d/ g/rk;; ;gkJht/ nkT[D s'A pknd f;nk;h jzrkwk yVQk fi; d/ w[skpe eJh b'eK dh fJ;
fejk frnk j? fe uhB nkgDh zwhBh, ;w[zdoh ns/ tk:{ nkXkfos gqwkD{ ;woZEk
no B/ jVezg wuk fdZsk ;h. fJ; j' frnk ;h. T[E/, j[D nwohek B/ fJ; ;gkJht/no okjhA eJh ik;{;h ehsh rJh
gqDkbh dh frDsh 'u tkXk eo fojk j? ns/ nkgDh gqwkD{ skes d/ ft;sko bJh
;kcNt/no okjhA b'eK dh ik;{;h ;kcNt/no ezgBh fto[ZX tZvk n?eSB ;h.
zo{oh p[fBnkdh YKu/ dk fBowkD eo fojk j?.
fJj fog'oN T[; ;w/A nkJh j? id skJhtkB ;w/s eJh w[ZfdnK B{z b? e/ nwohek
ns/ uhB d/ ;zpzXK 'u sDkn j?. g?ANkrB dk BtK w[bKeD fgSb/ ;kb dh T[; dh
nwoheh c"i pDk ojh d[Bhnk dk
nwoheh c"i pDk ojh d[Bhnk dk
nwoheh c"i pDk ojh d[Bhnk dk
nwoheh c"i pDk ojh d[Bhnk dk
nwoheh c"i pDk ojh d[Bhnk dk
fog'oN d/ w[ekpb/ pj[s fznkdk j? feT[Afe fgSbh fog'oN 'u T[; B/ fejk ;h fe fJe
djke/ d/ nzdo phfizr d/ gqwkD{ jfEnkoK dh frDsh eohp 400 j' ;edh j?. T[; B/
fejk fe uhB d/ jwbkto o[y ns/ w[V ekotkJh eoB dhnK ;[ftXktK dk fBowkD
eok e/ gb{N'Bhnw d/ fBowkD dh ;woZEk tXk fojk j? ns/ fJ; d/ okjhA nkgD/
;G s'A esh kbh b/ o jfEnko
;G s'A
;G s'A
;G s'A eshesh kbh b/kbh b/ o jfEnkoo jfEnko
gqwkD{ Sesh d/ ft;sko 'u ;fj:'r b? fojk j?. ;G s'A SesheshSkbh b/kbh b/zo jfEnkoo jfEnko
fJ; fog'oN 'u skJhtkB, Gkos fto[ZX uhB d/ jwbkto o[y ns/ fJzv'B/Shnk,
wb/Shnk, fcbhghB ns/ thnsBkw fto[ZX phfizr d/ ;ys o[y oZyD B{z b? e/ fuzsk
tkfSzrNB (fpT{o') nwoheh c"i
iskJh rJh j?. g?ANkrB dk efjDk j? fe ;kb 2027 sZe uhB e'b 700 sZe gqwkD{
d[Bhnk dk ;G s'A SeshSkbh b/zo
jfEnko j' ;ed/ jB ns/ phfizr dk fJokdk 2030 sZe 1000 gqwkD{ jfEnko oZyD
jfEnko pDk ojh j?. fJj b/zo t?gB
dk j?. fog'oN 'u fejk frnk j? fe uhB nkX[fBe seBkb'ih 'u wkfjo pDB ns/
brGr 300 feb'tkN dk j't/rk ns/
Bthtsk 'u rb'pb wjkSesh pDB bJh jbwkto Yzr Bkb nr/ tX fojk j?.
fJ; dk nrb/ ;kb gqhyD ehsk ikt/
rk. fJ; jfEnko B{z iBob nNkfwe;
fJb?eNq'w?rB?fNe f;;Nw ns/ p'fJzr
fpqN/B u wzsoh fou wzsoh fo h ;[Be B/ wjkswk rKXhh ;[Be B/ wjkswk rKXh
fpqN/B u wzsoh fo h ;[Be B/ wjkswk rKXh
fpqN/B
fpqN/B ezgBh fwb e/ pDk ojhnK jB. fJj fJe
fpqN/B 'u wzsoh fou wzsoh foSh ;[Be B/ wjkswk rKXhh ;[Be B/ wjkswk rKXh
ijki d/ ezN/Bo d/ nkeko dk j't/rk
ns/ ftSkb NoZe 's/ fJ; jfEnko B{z
dh :kd u f;Zek ehsk ikohu f;Zek ehsk ikoh oZfynk ikt/rk. fJj j[D sZe pDkJ/
dh :kd
dh :kd u f;Zek ehsk ikoh
dh :kd
dh :kd 'u f;Zek ehsk ikohu f;Zek ehsk ikoh
rJ/ b/zo t?gB; 'u ;G s'A SeshSkbh
j't/rk.
iBob nNkfwe; d/ gqXkB ;ekN
c'oB/ B/ fejk, ''p/jZd skesto, S'Nk-
fijk b/zo jfEnko j[D sZe pDkJ/ rJ/
jfEnkoK 'u ;G s'A xkse j?.'' nwoheh
;w[zdoh c"i B/ ;G s'A gfjbK 'bki'
Bkwe b/zo t?gB ;kb 2014 'u
pDkfJnk ;h. fJ; B{z :{H n?Z;H n?Z;H g/A;
's/ skfJBks ehsk frnk ;h. T[; ;w/A
fJ; jfEnko dh ;woZEk 30 feb'tkN
;h. fznkdkso c"iK d/ b/zo jfEnko
30 s'A b? e/ 100 feb'tkN sZe d/ j[zd/
jB. fJ; dh wdd Bkb fe;/ vo'B ijkz
B{z gbe Mged/ jh wko ;[ZfNnk ik ;edk
j?.
o'Nh yohdD bJh w
o'Nh yohdD bJh w p{o ncrkBh fgsk B/p{o ncrkBh fgsk B/
o'Nh yohdD bJh w p{o ncrkBh fgsk B/
o'Nh yohdD bJh wzp{o ncrkBh fgsk B/p{o ncrkBh fgsk B/
o'Nh yohdD bJh w
p[ZY/ B{z t/u fdZsh nkgDh 9 ;kbk p/Nh
p[ZY/ B{z t/u fdZsh nkgDh 9 ;kbk p/Nh
p[ZY/ B{z t/u fdZsh nkgDh 9 ;kbk p/Nh
p[ZY/ B{z t/u fdZsh nkgDh 9 ;kbk p/Nh
p[ZY/ B{z t/u fdZsh nkgDh 9 ;kbk p/Nh
ekp[b (fpT{o') fJe ncrkB fgsk B{z
gfotko bJh o'Nh yohdD bJh nkgDh 9
;kb dh p/Nh B{z 55 ;kb d/ fJe p[ZY/ B{z t/
bzvB (fpT{o') fpqN/B d/ ftZs wzsoh foSh ;[Be B/ Gkos d/ okSNofgsk wjkswk uD bJh wip{o j'Dk fgnk j?. pZuh
rKXh d/ ihtB s/ ftok;s B{z o/yKfes eoB bJh gzi gkT{Av dk fJe ftS/S :kdrkoh gotkBk wfbe B{z fi; fdB T[;dk 55 ;kbk
f;Zek ikoh ehsk. ;'B/ s/ uKdh ;w/s eJh wkDeK 'u T[gbZpX, ftS/S ;zrqfjs f;Zek yohddko e[opkB b? frnk, T[; d/ fgsk
jhBk rb'to tZb'A fvzkJhB ehsk frnk j? s/ fJ; 'u rKXh dhnK ;G s'A gqf;ZX npd[Zb wfbe B/ o'Ad/ j'J/ T[; B{z fejk fe
T[dkjoDK 'u'A fJe 'w/ok ihtB jh w/ok ;zd/S j?' d/ Bkb-Bkb Gkos d/ okSNoh c[Zb j[D fJj s[jkvh bkVh j?. feqgk eo e/ fJ;
ewb dk ne; T[e/fonk frnk j?. Gkosh w{b d/ ;[Be B/ fejk fe fJj f;Zek T[; dh d/yGkb eo'A. j[D s[;hA fzzw/tko j'. fJ;B{z
gqGktSkbh nkr{ B{z fJe T[fus SoXKibh j?, fi; B/ d[Bhnk Go 'u bZyK b'eK B{z gq/ wkoBk BjhA.
fos ehsk. fJ; ;pzXh fJe fog'oN ftu fejk frnk
;[Be B/ fejk fe fJe fjzd{ j'D d/ Bks/ dhtkbh 's/ fJ; f;Ze/ B{z ikoh eoB 's/ j? fe gotkBk d/ gfotko B/ fejk fe T[BQK
w?A pj[s wkD wfj;{; eo fojk jK. wjkswk rKXh B/ Gkos d/ nkzkdh nzd'bB 'u e'b e'Jh pdb BjhA j?. T[j ncrkfB;skB
fJe nfjw G{fwek fBGkJh s/ gfjbh tko fe;/ poskBth f;Ze/ zohJ/ T[BQK d/ toDB:'r d/ T[BQK p/;jkok gfotkoK ftu Skwb jB,
ihtB B{z :kd ehsk ikDk SkBdko j?. dZ; d/JhJ/ fe fJj f;Zek fpqN/B s/ Gkos fiBQK B{z fzzdk ofjD bJh nkgDhnK B"itkB
ftukb/ ';EkJh ;pzX s/ ;ZfGnkukoe ;zpzX' 's/ nkXkfos j?. Gkos fJ; ;kb nkgDh p/NhnK B{z ftnkj d/ BK 's/ t/uD bJh wip{o
nkzkdh dk 75tK ;kb wBk fojk j?. fJj okfJb fwzN d/ ft;Ekos dhtkbh ;zrqfj ehsk ik fojk j?. fJe j'o 9 w?Apoh gfotko
dk fJe fjZ;k j?, fi; 'u fJe rqkw s/ gzi rqkw d/ ;'B/ dhnK SVK s/ fpqN/B dh nkgDh 4 ;kb ns/ 9 ;kb dh p/Nh B{z G'iB
nfijh gfjbh ;'B/ dh SV th Skwb j?, fi; 's/ XB dh d/th beSwh wksk dh bJh Y[et/A g?;/ fwbD d/ pdb/ t/uD bJh
s;tho T[e/oh rJh j?. fsnkoh eo fojk j?.
17
17
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
17 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
17 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
o{; tb'A ;?N/bkJhN T[vkT[D s/ nwohek B/ gqrNkfJnks/ nwohek B/ gqrNkfJnk
o{; tb'A ;?N/bkJhN T[vkT[D
o{; tb'A ;?N/bkJhN T[vkT[D s/ nwohek B/ gqrNkfJnk
pkdb gfotko fybkc tZvh ekotkJh, 31 fJzN?rqb e'u gofwN s[ozs gqGkt Bkb oZd
pkdb gfotko fybkc tZvh ekotkJh, 31 fJzN?rqb e'u gofwN s[ozs gqGkt Bkb oZd
o{; tb'A ;?N/bkJhN T[vkT[D 's/ nwohek B/ gqrNkfJnks/ nwohek B/ gqrNkfJnk
pkdb gfotko fybkc tZvh ekotkJh, 31 fJzN?rqb e'u gofwN s[ozs gqGkt Bkb oZd o{; tb'A ;?N/bkJhN T[vkT[D
pkdb gfotko fybkc tZvh ekotkJh, 31 fJzN?rqb e'u gofwN s[ozs gqGkt Bkb oZd
pkdb gfotko fybkc tZvh ekotkJh, 31 fJzN?rqb e'u gofwN s[ozs gqGkt Bkb oZd
tfVzr B/ ;oekoh yzkB/ B{z u{Bk bkT[D
fJsok fJsok fJsok , g[bkV ;N/, g[bkV ;N/ B bJh pfDnk tZvk ysokB bJh pfDnk tZvk ysok
fJsok fJsokz, g[bkV ;N/, g[bkV ;N/SB bJh pfDnk tZvk ysokB bJh pfDnk tZvk ysok
, g[bkV ;N/ B bJh pfDnk tZvk ysok
dh e'fSS eoB tkfbnK fto[ZX gfjb d/
nXko 's/ s[ozs ekotkJh eoB bJh
fejk. T[BQK u/sktBh fdzfdnK fejk fe
rbs ezwK 'u Skwb fe;/ th ftnesh
B{z pyfSnk BjhA ikt/rk.
nkoHNhHJ/H nEkoNh pfmzvk tb'A
N?e; fvckbNo j'D ekoD pkdbK Bkb
;pzXs 30 fJzN?rqb e'u gofwN n"ofpN
n?thJ/SB gqkJht/N fbwfNv s'A fJbktk
fBT{ cfsj No?tbz dk fJe gofwN th
oZd eo fdZsk frnk j?. p[bko/ B/ dZf;nk
fe wBdhg No?tbz d/ 16 j'o gofwN
th oZd eo fdZs/ rJ/ jB. fBT{ cfsj
pZ; ;oft; fto[ZX fJ; ;kb iBtoh s'A
N?e; dh d/Ddkoh j?, id fe n"ofpN J/
thJ/SB gqkJht/N fbwfNv fybkc wkou
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp NoK;g'oN pekfJnk N?e;K dk G[rskB Bk eoB
wjhB/ s'A nes{po, 2021 sZe N?e;
ftGkr B/ N?e;K dh T[bzxDk eoB ns/ f;;Nw B{z X'yk d/ e/ ;oekoh yzkB/
iwQK eokT[D 'u d/oh eoB bJh ekotkJh
tkfbnK fto[ZX s/zh Bkb ekotkJh B{z Ykj bkT[D tkb/ e;{otkoK tb'A
ehsh rJh j?.
eofdnK w'No tkjB N?e; u'oh eoB d/ ehshnK ik ojhnK e'fSSK B{z mZbQ gkT[D fJ;/ soQK dh ekotkJh eofdnK,
d'S j/m 125 pZ; gofwN oZd eo fdZs/ d/ wZd/Bzo ehsh rJh j?. fJj ekotkJh nkoHNhHJ/H nEkoNh cohde'N B/ 2 eo'V
jB, fiBQK 'u'A 31 gofwN ;kpek T[Zg w'No tjheb n?eN, 1988 dh Xkok 103
62 bZy o[gJ/ dh pekfJnk N?e; okSh
w[Zy wzsoh ;[ypho f;zx pkdb ns/ T[BQK 'u doi T[gpzXK dh gkbDk sfjs ehsh
tkb/ 3 fJzN?rqb e'u gofwNK s'A fJbktk
d/ gfotkoe w?ApoK Bkb ;pzXs jB. rJh j?.
fBT{ dhg pZ; ;oft; d/ 73 nkw pZ;
fJj gqrNktk eofdnK gzikp d/ ;{p/ 'u gkodoSh ns/ fJe;ko gofwN oZd eo fdZs/ jB. p[bko/ B/ nZr/
NoK;g'oN wzsoh nwfozdo f;zx okik NoK;g'oN gqDkbh B{z :ehBh pDkT[D dZf;nk fe wkbtk pZ; ;/tk d/ 2 nkw tkfSzrNB (fpT{o') o{; B/ nkgDk ek;w'w ;?N/bkJhN T[vk fdZsk. fJ; Bkb
tfVzr B/ dZf;nk fe fJj ekotkJh bJh nkgDh tuBpZXsk B{z d[jokT[AfdnK g[bkV ;N/SB ftu ezw eo oj/ g[bkV :ksohnK bJh ysok g?dk j' frnk. T[BQK B{z
pZ; gofwN th oZd eo fdZs/ rJ/ jB.
puD bJh e?g;{b dk ;jkok b?Dk fgnk. nwohek B/ wk;e' dh fJ; joes 's/ ;ys
fJsokz gqrNkfJnk j? ns/ fJ; Bkb d'BK ftukb/ sDkn g?dk j' frnk j?. o{; B/
e?B/vk whB fy;eD Bkb 1 dh w"s, pukn ezw ikoh ek;w'; ;?N/bkJhN 1982 ftu g[bkV ftu SZfvnk ;h. nwoheh ;oeko ns/ g[bkV
whB fy;eD Bkb 1 dh w"s, pukn ezw ikoh
e?B/vk
e?B/vk
e?B/vk 'u u u u u zwhB fy;eD Bkb 1 dh w"s, pukn ezw ikohwhB fy;eD Bkb 1 dh w"s, pukn ezw ikoh
whB fy;eD Bkb 1 dh w"s, pukn ezw ikoh
e?B/vk
J/iz;h Bk;k B/ o{; dh fJ; joes Bkb Bkokzrh gqrNkJh j?. Bk;k dk efjDk j? fe
UNktk (fpT{o') e?B/vk d/ gZSwh ;{p/ fpqfNS e'bzphnk d/ fbb{J/N o{; dk fJj edw ysoBke ns/ r?o-fzzw/dkokBk j?. fJzNoB?SBb g[bkV ;N/SB 's/
fJbke/ s'A e[M jh d{oh 's/ fGnkBe s{ckB s'A pknd zwhB fy;eD dh ezw eo oj/ eo{ w?ApoK B{z ezw SZve/ e?g;{b ftu ikDk fgnk.
15
N[eV/ s?o oj/ ;B, 9 fwzN yso/ ftu fojk ;g/ ;N/
N[eV/ s?o oj/ ;B, 9
15
15
1500 N[eV/ s?o oj/ ;B, 9 N[eV/ s?o oj/ ;B, 90 fwzN yso/ ftu fojk ;g/ fwzN yso/ ftu fojk ;g/S ;N/ ;N/SBB BB B
xNBk tkgoh. fJ; xNBk ftu xZN'-xZN fJZe n"os dh w"s j' rJh. 15 N[eV/ s?o oj/ ;B, 9 fwzN yso/ ftu fojk ;g/ fwzN yso/ ftu fojk ;g/ ;N/ ;N/
;{p/ 'u Gkoh whAj fgnk j?, fi; ekoB fGnkBe jVQ nk frnk j?. nwoheh ftd/S wzsoh n?ANBh pfbzeB B/ fejk fe o{; dh fJ; joes Bkb ;?N/
g[b; B/ fJZe fpnkB ftZu fejk fe fbb{J/N d/ jkJht/n 99 B/V/ bkJhN brGr 1500 N[efVnK ftu N[ZN frnk j? ns/ fJj ;ko/ g[bkV ftu s?o oj/
zwhB fy;eD wro'A fwZNh ftZu'A fJZe n"os dh bkS pokwd ehsh rJh jB, fJ; Bkb g[bkV ;N/SB bJh rzGho ysok g?dk j' frnk j?. T[E/ fJ; ;w/A 7
j? ns/ y'i d/ :sB ikoh jB. fpnkB ftu fejk frnk j? fe ghVsk dh g[bkV :ksoh jB. g[bkV ;N/SB brGr 90 fwzN sZe fJ; wbp/ d/ B/fVUA bzfxnk.
bzp/ ;w/A s'A B o oZyh ;h Bk;k B/o oZyh ;h Bk;k B/
bzp/ ;w/A s'A B
w"s d/ jkbks dk gsk brkfJnk ik fojk j?. fpnkB ftZu fejk frnk bzp/ ;w/A s'A B
bzp/ ;w/A s'A Bzo oZyh ;h Bk;k B/o oZyh ;h Bk;k B/
bzp/ ;w/A s'A B o oZyh ;h Bk;k B/
j? fe g[b; B/ ni/ sZe bkgsk b'eK ns/ wbp/ ftZu c;/ tkjBK dh Bk;k dk efjDk j? fe T[;B/ o{; dh g[bkV ;orowh 's/ bzp/ ;w/A s'A Bzo oZyh
frDsh dh g[SNh BjhA ehsh j? go iKueosktK B{z j[D sZe d' bkgsk j'Jh ;h ns/ T[;B/ fJ; edw B{z gfjbK jh ;wM fbnk ;h. fJ; bJh T[;B/ ;w/A ofjzd/
b'eK dhnK fog'oNK fwbhnK jB. g[bkV :ksohnK B{z e?g;{b ftu ikD bJh fejk.
MICHELLE 17 th Page Half Page
18
18
18 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
18 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
fJ; n"os B{z EZgV wkoB d/ fwbd/ jB 6
fJ; n"os B{z EZgV wkoB d/ fwbd/ jB 6
fJ; n"os B{z EZgV wkoB d/ fwbd/ jB 6 fco w[ febK febK u fxfonk e[zdok gfotko L fu fxfonk e[zdok gfotko L f bgkbgk
fJ; n"os B{z EZgV wkoB d/ fwbd/ jB 6
fco w[ febK u fxfonk e[zdok gfotko L f bgk
fco w[
fJ; n"os B{z EZgV wkoB d/ fwbd/ jB 600 fco w[fco w[SfebK febK 'u fxfonk e[zdok gfotko L fu fxfonk e[zdok gfotko L fSbgkbgk
o[gJ/ gqsh xzNk, ikD' tiQk
o[gJ/ gqsh xzNk, ikD' tiQk ns/ gsh oki s/ X'ykXVh dk wkwbk j'fJnk doi
o[gJ/ gqsh xzNk, ikD' tiQk
ns/ gsh oki s/ X'ykXVh dk wkwbk j'fJnk doi
o[gJ/ gqsh xzNk, ikD' tiQk
o[gJ/ gqsh xzNk, ikD' tiQk
ns/ gsh oki s/ X'ykXVh dk wkwbk j'fJnk doi
ns/ gsh oki s/ X'ykXVh dk wkwbk j'fJnk doi
ns/ gsh oki s/ X'ykXVh dk wkwbk j'fJnk doi
j?, fSekfJs nB[;ko oki ns/ fSbgk B/
pokJh s'A fJe eo'V s'A fznkdk g?;/ b? e/
X'ykXVh ehsh.
fJj j? g{ok wkwbk
fJj j? g{ok wkwbk
fJj j? g{ok wkwbk
fJj j? g{ok wkwbk
fJj j? g{ok wkwbk
fBfsB pokJh w[skpe ;kb 2014
'u n?Z;Hn?ZcHn?Zb fcNB?Z; gqkJht/N
fbwfNv d/ vkfJo?eNo ekfSc ykB B/
fSbgk S?ZNh ns/ oki e[zdok d/ Bkb fwb
e/ ghVs B{z fcNB?Z; fpiB?Z; 'u 1 eo'V
51 bZy o[gJ/ fJzt?;N eoB bJh fejk
;h go pknd 'u id'A uhzK ;jh BjhA
ojhnK sK d'Sh B/ nkgDk g?;k tkg;
wzfrnk sK T[; B{z Xweh fdZsh.
g[b; B/ d'ShnK d/ fybkc nkJh gh
;h dh Xkok 406, 409, 420, 506, 34,
120(ph) d/ sfjs wkwbk doi ehsk
j?. w[zpJh g[b; fJ; wkwb/ 'u ibd jh
d'ShnK s'A g[ZSfrZS eo ;edh j?. oki
e[zdok, fSbgk S?ZNh dk gZy ikDB bJh
BthA fdZbh (fpT{o') id'A th ekok BK dh n"os dk p"; c/;p[Ze y'bQD dh e'fSS
g[b; ibd jh T[BQK Bkb ;gzoe th eo
eodk j? sK ekok T[; B{z z'odko EZgV wkodh j?. fJ; ezw bJh ekok B{z 8 vkbo
;edh j?.
(eohp 600 o[gJ/) gqsh xzNk fwbdk j?. ekok d/ p"; dk BK wBhS ;/mh j?. T[j fJZe
fBfsB B/ g[b; B{z dZf;nk fe T[;
Gkosh-nwoheh T[d:'rgsh j?. T[;dh ezgBh, gktb'e fiw, w?vhN/SB :zso pDkT[Adh
B{z fejk frnk ;h fe i/eo T[j fJBQK dh
j?. wBhS B/ c/;p[Ze dh bs s'A S[Nekok gkT[D bJh fJe n"os B{z B"eoh 's/ oZfynk
ezgBh dh cq?AukfJih b?D ns/ g[D/ ns/
j?. j[D J/bB w;e B/ c/;p[Ze dh bs s'A S[Nekok gkT[D d/ fJ; nihp ezw 's/
r'o/rkU fJbke/ 'u ;gk ns/ fiw y'fbnk
gqshfefonk fdZsh j?.
sK pj[s tZvk ckfJdk j't/rk. fJ; s'A
w;e B/ fdZsh gqshfefonk
w;e B/ fdZsh gqshfefonk
w;e B/ fdZsh gqshfefonk
w;e B/ fdZsh gqshfefonk
w;e B/ fdZsh gqshfefonk
pknd fBfsB pokJh B/ 1 eo'V 59 bZy
d[Bhnk d/ ;G s'A nwho ftnesh J/bB w;e B/ id'A fJ; tkfJob ypo 's/
w[zpJh (fpT{o') pkbht[Zv ndkekok 'u X'ykXVh dk wkwbk doi j'fJnk j?. 24 jzko o[gJ/ fBt/S eoB bJh brkJ/
gqshfefonk fdZsh sK fJj ;G d/ ;kjwD/ nk rJh. fJ; xNBk B{z ;KMk eod/ j'J/
fSbgk S?ZNh ns/ T[BQK d/ fpiB?Z;w?B gsh fBfsB pokJh BK d/ Sy; B/ ndkekok . fJ; s'A pknd pokJh d/ g?f;nK B{z
w;e B/ ckfJo eh fJw'ih pDkfJnk j?. w;e B/ fit/A jh fJ; B{z S/no ehsk, wBhS
oki e[zdok fJe tko fco ekB{zBh fSzei/ ns/ T[; d/ gsh oki e[zdok, ekfSc ykB d'ShnK B/ nkgD/ ckfJd/ bJh tos'A ehsk
;/mh B/ th fJ; 's/ itkp fdZsk. T[; B/ fbfynk fe fJ; s;tho ftZu bVek w?A jh
'u c; rJ/ jB. fSbgk ns/ okie[zdok ;D/ e[M b'eK fybkc X'ykXVh dk wkwbk ns/ id'A fJ; B/ nkgD/ g?;/ tkg; wzr/
jK. J/bB w;e d/ S/no eoB s'A pknd, w/oh ohu tX ikt/rh.
d/ fybkc w[zpJh d/ pKdok g[b; ;N/SB doi eotkfJnk. wkwbk ;kb 2014 dk sK fJ; B{z Xweh fdZsh rJh.
ezw dh e[ bsk 98Ü ch;dh tXhbsk 98Ü ch;dh tXh
ezw dh e[
ezw dh e[
ezw dh e[ bsk 98Ü ch;dh tXh
ezw dh e[Sbsk 98Ü ch;dh tXhbsk 98Ü ch;dh tXh
wBhS 9 ;kbK s'A c/;p[Ze dh bs s'A S[Nekok gkT[D bJh EZgV ftT[As ngDk
oj/ jB. T[;B/ 2012 s'A ekok B{z B"eoh 's/ oZfynk j'fJnk j?. ;/mh B/ 2012 d/ fJZe
f;Zy Xkofwe iE/pzdhnK B{z vhHihHghH s'A p/ndph wkwfbnK
f;Zy Xkofwe iE/pzdhnK B{z vhHihHghH s'A p/ndph wkwfbnK u fJB;kc fwbD dk Go';ku fJB;kc fwbD dk Go';k
f;Zy Xkofwe iE/pzdhnK B{z vhHihHghH s'A p/ndph wkwfbnK u fJB;kc fwbD dk Go';k
f;Zy Xkofwe iE/pzdhnK B{z vhHihHghH s'A p/ndph wkwfbnK 'u fJB;kc fwbD dk Go';ku fJB;kc fwbD dk Go';k
f;Zy Xkofwe iE/pzdhnK B{z vhHihHghH s'A p/ndph wkwfbnK
ftfrnkgB ftZu fbfynk, @id'A w?A ;wK popkd eo fojk j[zdk jK, sK s[jkB{z w/o/ 's/
uheDk g?Adk j? iK b'V g?D 's/ w?B{z EZgV wkoBk g?Adk j?.@ wBhS B/ fJj th dZf;nk
fe ekok B{z EZgV wkoB Bkb T[; dh ezw eoB dh ;woZEk th tX rJh j?. T[jBK dh
n";s ezw eoB dh e[Sbsk gfjb/ fdBK d/ fznkdkso fdBK bJh brGr 35-40Ü
;h. jtkb/ eo fdZsk ;h, fJ; bJh ;j'sk dh
nrtkJh 'u pDh ;kpek n?Z;H nkJhH
NhH 19 fdBK 'u fe; soQK fJB;kc d/
gzikp ;oeko dk tZvk n?bkB, fdZbh No?eNo o?bh d"okB
gzikp ;oeko dk tZvk n?bkB, fdZbh No?eNo o?bh d"okB
gzikp ;oeko dk tZvk n?bkB, fdZbh No?eNo o?bh d"okB ;edh j?. i/ fJj wkwbk ;hH phH nkJhH
gzikp ;oeko dk tZvk n?bkB, fdZbh No?eNo o?bh d"okB
gzikp ;oeko dk tZvk n?bkB, fdZbh No?eNo o?bh d"okB
e'b Bk iKdk sK ;zGt ;h fe ;j'sk dh
nrtkJh 'u pDh n?Z;H nkJhH NhH
frqcsko b'eK B{z d/t/rh 2-2 bZy dk w[nkt nkgDk ezw g{ok eo e/ d'ShnK B{z efNjo/
frqcsko b'eK B{z d/t/rh 2-2 bZy dk w[nkt
frqcsko b'eK B{z d/t/rh 2-2 bZy dk w[nkt
frqcsko b'eK B{z d/t/rh 2-2 bZy dk w[nkt
frqcsko b'eK B{z d/t/rh 2-2 bZy dk w[nktzkkkkk
'u yVQk eo fdzdh. fJj th gsk bZrk j?
fe fJepkbgqhs f;zx ;j'sk dh fog'oN
d/ nkXko 's/ jh pfjpbebK r'bheKv
'u Skwb g[b; nfXekohnK fybkc Xkok
302 nkJhH ghH ;hH d/ sfjs esb dk e/
; doi ehsk frnk ;h. fJ; bJh ;j'sk
d/ T[Zgo p/ndph wkwfbnK B{z b? e/
gZygks eoB d/ d'S BjhA brkJ/ ik
;ed/ jB.
21 nes{po 2015 B{z cohde'N d/
ibzXo (fpT{o') gzikp dhnK f;Zy
fdBhA c/opdb ehsk ;h sK fe fJ; ezw n?Z;H n?Z;H ghH B{z fJe fuZmh fby e/
Xkofwe iE/pzdhnK B{z ;{p/ d/ vhH ihH ghH
B{z S/sh s'A S/sh nzikw sZe gj[zukfJnk pfjpbebK r'bheKv 'u T[; ;w/A d/
fJepkbgqhs f;zx ;j'sk s'A Xkofwe rqzEK
ik ;e/. Xkofwe y/so 'u sK fJj th w"i{dk g[b; nfXekohnK fybkc Xkok
dh p/ndph d/ wkwfbnK 'u fJB;kc
fejk ik fojk j? fe i/ w"i{dk r[of;Zy 302, 307, 34 nkJhH ghH ;hH ns/
fwbD dk Go';k tfXnk j?. Xkofwe iE/
vhH ihH ghH ;j'sk fJ; wkwb/ 'u fJB;kc 25$27 nkowz n?eN d/ sfjs ekotkJh
pzdhnK d/ nzdo fJj uouk uZb ojh j?
BjhA fdtk ;ed/ jB sK fco e'Jh th eoB d/ j[ew th fdZs/ ;B. fJj rZb th
fe gzikp B{z 15 ;kbK pknd r[of;Zy d/
g[b; nfXekoh fJ; ezw 'u ;cb BjhA j' j[D ;kjwD/ nk rJh j? fe ;j'sk dh
o{g 'u vhH ihH ghH dh gqkgsh j'Jh j?.
;e/rk. nrtkJh 'u pDh g[okDh n?Z;H nkJhH
2015 'u ;{p/ d/ tZy-tZy ;EkBK 's/
;qh r[o{ rqzE ;kfjp dh p/ndph dhnK NhH B/ fe;/ th f;nk;h B/sk B{z ebhB
Xkofwe rqzEK dh j'Jh p/ndph dhnK
xNBktK dh iKu n?Z;H nkJhH NhH tZb'A fuZN BjhA fdZsh ;h.
xNBktK dh SkfJnk j[D th gzikp dh
j'o s/z eo fdZsh rJh j?. cohde'N dh 12 nes{po 2015 B{z doi 128
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp ;oeko B/ rDszso fdjkV/ w"e/ fdZbh 'u No?eNo o?bh f;nk;s 's/ g{oh soQK g? ojh j?. ;{p/ d/
ndkbs tb'A v/ok f;o;k w[yh r[owhs Bzpo n?ZcH nkJhH nkoH dh iKu ;j'sk
d"okB frqcsko ehs/ rJ/ b'eK B{z ftZsh wdd d/D dk n?bkB ehsk j?. w[Zy wzsoh rqfj wzsoh ;[yfizdo f;zx ozXktk th
okw ojhw fybkc th gq'veSB tkozN d/ nXhB pDh n?Z;H nkJhH NhH B/ ehsh
uoBihs f;zx uzBh B/ dZf;nk fe No?eNo o?bh d"okB j'Jh fjz;k s'A pknd frqcsko tko-tko efj oj/ jB fe Xkofwe rqzEK
ikoh ehs/ rJ/ ;B ns/ T[BQK s'A iKu ;h, fi; 'u T[; ;w/A d/ w"i{dk fco'zg[o o/
ehs/ rJ/ ;ko/ 83 b'eK B{z ;oeko 2-2 bZy o[gJ/ dk w[nktzk d/t/rh. w[Zy wzsoh dh p/ndph bJh fzzw/tko fe;/ th d'Sh B{z
Nhw B/ fJ; ;pzX 'u g[ZSfrZS th ehsh Ai d/ nkJhH ihH nwo f;zx ukjb ns/
uzBh B/ NthN eofdnK fejk fe gzikp ;oeko fszB ekb/ y/sh ekB{zBK fybkc uZb pyfSnk BjhA ikt/rk.
j?. ;j'sk dh fBogZysk 's/ e'Jh th pfmzvk o/Ai d/ T[; ;w/A d/ w"i{dk vhH nkJhH
oj/ fe;kBh ;zxoS dk ;woEB eodh j?. fiZE'A sZe vhH ihH ghH fJepkbgqhs
;tkb BjhA T[mk ;edk j?. j[D th T[j ihH nkoH n?Z;H yZNVk th Skwb ;B.
T[BQK fejk fe ;oeko d/ fJ; ;N?Av B{z d[jokT[Ad/ j'J/ n;hA 26 iBtoh, 2021 B{z f;zx ;j'sk dk ;pzX j?, T[BQK B/ nkgDk
brksko g[b; nfXekohnK Bkb o'zkBk fJ; soQK e'Neg[ok 'u j'Jh p/ndph dh
fdZbh 'u No?eNo o?bh d"okB fdZbh g[b; tZb'A frqcsko ehs/ rJ/ 83 b'eK B{z 2-2 nj[dk ;zGkbD s'A pknd gfjbh
p?meK eoe/ n?Z;H nkJhH NhH dh uZb ojh xNBk s'A pknd ;EkBe g[b; B/ 2
bZy o[gJ/ w[nktzk d/D dk c?;bk ehsk j?. fJzNoftT{ 'u fejk ;h fe T[BQK dh gfjb
iKu dk ikfJzk b?Ad/ jB feT[Afe r[of;Zy B"itkBK o[fgzdo f;zx ns/ i;ftzdo
26 iBtoh, 2021 B{z j'Jh ;h No?eNo o?bh21 B{z j'Jh ;h No?eNo o?bh
26 iBtoh, 2
26 iBtoh, 2 Xkofwe rqzEK dh p/ndph eoB tkfbnK
26 iBtoh, 2 21 B{z j'Jh ;h No?eNo o?bh21 B{z j'Jh ;h No?eNo o?bh
26 iBtoh, 2 21 B{z j'Jh ;h No?eNo o?bh
j'D ekoB T[BQK 'u th Xkofwe nk;Ek f;zx B{z frqcsko ehsk ;h. fJBQK d'jK
dZ;D:'r j? fe fszB ekb/ y/sh ekB{zBK fybkc fe;kB fdZbh dhnK ;ojZdK 's/ B{z ;ys ;zk fdtkT[Dk oj/rk. ;j'sk d/
e[ZN-e[ZN e/ Goh j'Jh j?. dh frqcskoh dk ;pzX T[; ;w/A ;j'sk dh
vN/ j'J/ jB. fe;kBK tZb'A 26 iBtoh, 2021 B{z No?eNo o?bh eoB dk n?bkB ehsk vhH ihH ghH pDB s'A pknd p/ndph eKv
Gkt/A vhH ihH ghH ;j'sk 's/ e[M nrtkJh 'u pDkJh rJh n?Z;H nkJhH
frnk ;h. fJ; s'A pknd fdZbh gqSk;B B/ fe;kBK B{z No?eNo o?bh eoB dh fJikzs dh iKu dk ezw s/zh Bkb nZr/ tX fook
nB;oK B/ T[ArbhnK u[ZehnK jB ns/ NhH Bkb BjhA ;h. fJ; d/ T[bN id'A ;j'sk
BjhA fdZsh ;h go fe;kB No?eNo o?bh eoB 's/ nVQ/ j'J/ ;B. fe;kBK dh fzZd d/y j? ns/ fJ; 'u Skwb eJh d'ShnK d/
2015 'u pDh n?Z;H nkJhH NhH, fi; d/ B/ fJ; wkwb/ dh v{zxkJh Bkb iKu ehsh
e/ gqSk;B B/ fe;kB nkr{nK Bkb p?me ehsh ns/ No?eNo o?bh d/ o{N s?n ehs/ rJ/ nzdo vo th t/fynk ik fojk j?.
w?Apo ;j'sk th ;B, dh ekoi gqDkbh sK T[es B"itkB p/e;{o gkJ/ rJ/ ns/
. ;j'sk fJe r[of;Zy vhH ihH ghH jB
's/ fezs{-gqzs{ ehsk j? go n;bhns fJj T[BQK B/ T[es B"itkBK B{z ;EkBe g[b;
id'A 26 iBtoh B{z No?eNo o?bh S[o{ j'Jh sK e[ZM No?eNo p?ohe/v s'V e/ bkb ns/ T[BQK d/ xo 'u ;qh r[o{ rqzE ;kfjp
j? fe T[; ;w/A n?Z;H nkJhH NhH B{z iKu dh pd"bs ndkbs s'A fojkn
febQ/ tZb ub/ rJ/ ns/ T[ZE/ Mzvk bfjok fdZsk. fJ; s'A pknd g[b; B/ tZvh dk gqekS th j[zdk j?. ;j'sk y[d fBZih
bJh f;oc 19 fdB jh fwb/ ;B. T[; s'A eotkfJnk. T[; d/ e'b p?m rJh, sK
ekotkJh eod/ j'J/ 83 fe;kBK B{z frqcsko eo fbnk ns/ ekch jzrkwk j'fJnk. j[D s"o 's/ fJ; iKu 's/ Bzo oZy e/ uZb oj/
pknd T[; ;w/A dh w"i{dk ;oeko B/ iKu T[; dh ezw eoB dh ;woZEk tX e/ 98
;oeko tZb'A fJBQK b'eK B{z w[nktzk d/D dk n?bkB ehsk frnk j?. jB ns/ T[BQK B/ iKu Nhw 'u th fgSb/
dk ezw T[BQK s'A b? e/ ;hH phH nkJhH d/ ch;dh j' rJh.
19
19
19 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
19 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
u wfjbk B/ y'fJnk nkgk, w?B/io
u wfjbk B/ y'fJnk nkgk, w?B/io
u wfjbk B/ y'fJnk nkgk, w?B/io
r[Z;/ r[Z;/ r[Z;/ r[Z;/ r[Z;/ 'u wfjbk B/ y'fJnk nkgk, w?B/iou wfjbk B/ y'fJnk nkgk, w?B/io e'ftv-19 wjkwkoh ekoB g?dk j'fJnke'ftv-19 wjkwkoh ekoB g?dk j'fJnk
e'ftv-19 wjkwkoh ekoB g?dk j'fJnk
e'ftv-19 wjkwkoh ekoB g?dk j'fJnk
e'ftv-19 wjkwkoh ekoB g?dk j'fJnk
d/ w{zj s/ ;[ZfNnk row ;{g
d/ w{zj s/ ;[ZfNnk row ;{g
d/ w{zj s/ ;[ZfNnk row ;{g 8 8 8 8 80 bZy NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk bZy NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk
d/ w{zj s/ ;[ZfNnk row ;{g
d/ w{zj s/ ;[ZfNnk row ;{g
bZy NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk
bZy NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk
bZy NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk
fznkdkso ftStftnkgh gbk;fNe
e{Vk J/Shnk s'A nk fojk j? ns/ fJ;
ftu fznkdkso j;gskb dk e{Vk j?.
nfXn?B ftek;Shb d/SK ftZu
w?vheb ofjzd-y{zjd d/ fpjso gqpzXB
dh b'V 's/ z'o fdzdk j?. :{;h ;?B fvJ/r'
d/ ;jkfJe gq'c?;o ;fj-b/ye nwhBk
S"oNg B/ fejk,@id'A n;hA rDBk eoBh
S[o{ ehsh sK ;kB{z fJj ikD e/ j?okBh
j'Jh fe vkeNoh ofjzd-y{zjd dh wksok
ftneshnK d/ fBZih e{V/ dh wksok Bkb'A
fes/ tZX ;h ns/ fJ; dk pj[s fjZ;k J/
ShnkJh d/SK s'A nk fojk ;h. SkoN[g B/
fejk,''tkX{ e{V/ dk ;G s'A tZvk ;o's
T[jBK y/soK ftu j;gskb oj/, i'
wjkwkoh s'A gfjbK jh ofjzd-y{jzd
gqpzXB dh ;wZf;nk Bkb i{M oj/ ;B.''
nfXn?B ftZu Skwb BkBfizr
bk; J/Aib; (fpT{o')) e'ftv-19 19 wjkwkoh B/ c/; wk;e, d;skB/ ns/
:{Bhtof;Nh d/ gq'c?;o :Ke;{ MKr B/
wjkwkoh ekoB ftSt gZXo 's/ 80 bZy c/; Shbv tor/ f;zrb-:{z gbk;fNe
fejk fe nfXn?B ftZu tou[nb
NB s'A tZX gbk;fNe e{Vk g?dk j'fJnk dh wzr B{z tXk fdZsk j?. fJ; d/ Bshi/
fon?fbNh wkvb tofsnk frnk fe fet/
j?, fi; ftZu'A 25,000 NB s'A tZX ti'A g?dk j'Jh ofjzd-y{zjd dk e[M fjZ;k
A jtk d/ gqGkt Bkb ;w[dzo ftu bfjoK
wjk;kroK ftZu frnk j?. fJe nfXn?B BdhnK ns/ wjk;kroK ftZu ubk frnk
rshwkB ofjzdhnK jB ns/ fet/A
'u fJj rZb ;kjwD/ nkJh j?. 'gq';hfvzrz
N?e;k; (fpT{o') nwohek d/ N?e;k; 'u ;fEs fJe w?e;heB o?;N'o?AN 'u fJe j?, fi; Bkb gfjbK s'A jh ekp{ s'A pkjo
gbk;fNe wjk;kro dh ;sQk 's/ s?odk
nkc dh B?SBb ne?vwh nkc ;kfJzf;z'
wfjbk rkje dk zpod;s r[Z;k t/yD B{z fwfbnk. don;b id'A o?;N'o?AN 'u rb'pb gbk;fNe ;wZf;nk 's/ dpkn
j?, ;{oi dh o"SBh Bkb ;Vdk j?,
wfjbk rkje B/ nkovo ehs/ ;{g 'u fgxfbnk j'fJnk gbk;fNe d/fynk sK T[j ioBb ftZu gqekfSs fJZe y'i ftZu tXk fdZsk j?. uhB dh BkBfizr
gb?AeNB d[nkok d{fSs j[zdk j?, phuK
r[Z;/ 'u nk rJh. fJj ;G t/y e/ T[; wfjbk B/ w?B/io d/ w{zj 's/ row ;{g ;[ZN gkfJnk frnk j? fe wjk;kro d/ :{Bhtof;Nh ns/ nwohek d/ ;?B fvJ/r'
's/ tkg; gosdk j? ns/ v{zx/ gkDhnK
fdZsk. gbk;fNe wbp/ dk fJZe wjZstg{oB ftZu e?bhc'oBhnk :{Bhtof;Nh d/
ftZu v[Zp iKdk j?.@ J/ShnkJh BdhnK
fJ; xNBk dh fJe thvhU ;'Sb whvhnk 's/ ekch tkfJob j' ojh j?, fi; 'u fjZ;k fszB s'A uko ;kbK ftZu bfjoK y'ihnK dh nrtkJh tkbh Nhw B/ zwhBh
s'A e[Zb 73 gqshSs gbk;fNe nkT[Adk
fJe nDgSksk rkje gfjbK o?;N'o?AN dh w?B/io i?B/b pq'b?Av B{z ;{g 'u'A fgxbk okjhA ;w[zdoh feBkfonK 's/ gj[zuD dh ;o'sK s'A fBebD tkb/ gbk;fNe 's/
j?, fi; ftZu u'Nh d/ fszB :'rdkB Ss
j'fJnk gbk;fNe eZYdk fdykJh fdzdk j? ns/ fco nukBe ;{g dk eN'ok T[; d/ w{zj T[whd j?. wbp/ dk fJZe S'Nk fijk fjZ;k wjkwkoh d/ gqGkt B{z wkgD bJh fJZe
nb-nop, f;zX{ ns/ :Kr;h BdhnK jB,
's/ ;[ZN e/ GZidk fdykJh fdzdk j?. y[ZbQ/ ;w[zdo ftZu ubk ikt/rk i' Bt/A ftef;s wjk;kro gbk;fNe
i' fe cko; dh ykVh, nop ;kro ns/
fJ; xNBk 'u p'ob?Av ;VB s'A pu rJh go fJ; xNBk Bkb T[; B{z rfjok nkfyoeko wjk;kro d/ p/f;B d/ e/AdoK ;zfynkswe wkvb dh tos'A ehsh.
g{oph uhB ;kro Bkb i[Vdk j?. y'ihnK
;dwk bZrk. ;'Sb whvhnk 's/ b'e ;{g ;[ZND tkbh n"os dh nkb'uBk eo oj/ jB ftZu c; ikt/rk. fJ; ekoB T[ZE/ e{Vk T[jBK B/ 2020 ftu wjkwkoh dh
B/ fejk fe d{i/ wjKdhgK s'A wkw{bh
ns/ T[; 's/ ngokfXe d'S brkfJnk ik ;edk j?. p'ob?Av B/ g[b; e'b fSekfJs fJeZmk j' ;edk j? ns/ T[j nkoefNe S[o{nks s'A b? e/ nr;s 2021 sZe d/
:'rdkB d/ Bkb :{oghnB BdhnK s'A
doi eotkJh j? ns/ g[b; B{z n"os dh eko dh s;tho th w[jZJhnk eotkJh rJh wjk;kro ftZu iwQk j' ;edk j?. vkNk B{z Skwb ehsk, fi; ftu gkfJnk
11 gqshSs gbk;fNe e{Vk wjk;kroK
j?. y'ihnK B/ fzeo ehsk fe e'ftv- frnk fe ;w[zdo ftZu ikD tkbk
ftZu nkT[Adk j?.
nwohek
nwohek
nwohek u ibzXo d/ ;toBihs f;zx B/ ofunk fJfsjk;,u ibzXo d/ ;toBihs f;zx B/ ofunk fJfsjk;,
nwohek u ibzXo d/ ;toBihs f;zx B/ ofunk fJfsjk;,
nwohek 'u ibzXo d/ ;toBihs f;zx B/ ofunk fJfsjk;,u ibzXo d/ ;toBihs f;zx B/ ofunk fJfsjk;,
f;Nh e"A;b bJh u[D/ ikD tkb/ gfjb/ f;Zy pD/
f;Nh e"A;b bJh u[D/ ikD tkb/ gfjb/ f;Zy pD/
f;Nh e"A;b bJh u[D/ ikD tkb/ gfjb/ f;Zy pD/
f;Nh e"A;b bJh u[D/ ikD tkb/ gfjb/ f;Zy pD/
f;Nh e"A;b bJh u[D/ ikD tkb/ gfjb/ f;Zy pD/
BSK FABRICATION
eB?eNheN (fpT{o') eB?eNheN d/ Sfjo Bkoftu d/ fJe gzikph f;Zy v?w'eo/N ;toBihs f;zx ykb;k
B/ fJ; jcs/ fJfsjk; ou fdZsk. ibzXo Bkb fgS'eV oZyD tkb/ ;toBihs f;zx eB?eNheN oki dh
f;Nh e"A;b bJh u[D/ rJ/ gfjb/ f;Zy pD/ jB.
ykb;k B/ fejk fe T[; B{z Gkosh gfotkoK ns/ j?shnkJh GkJhuko/ ns/ j'oK s'A pj[s ;woEB fwfbnk,
fiBQK B/ fwT[A;hgb pkvh bJh T[; dh p'bh ftZu pj[s ftStk; dh GktBk gkJh. phs/ p[ZXtko B{z Bt/A u[D/
rJ/ f;Nh e"A;b w?Apo B{z b?cNhB?AN rtoBo ;{zB pkJh;hftz tZb'A fJZe tXkJh Szd/; d/ Bkb w[pkoepkd th
fdZsh rJh. T[jBK fejk fe@w?A ;toBihs f;zx ykb;k B{z T[; dh gqkgsh bJh tXkJh fdzdh jK.@ pkJh;hftz
B/ T[; fdB ykb;k pko/ fejk fe @T[j fJZe nfijk ftnesh j? i' nkgD/ GkJhuko/ B{z fgnko eodk j? ns/
iBse ;/tk B{z fgnko eodk j? ns/ n;hA T[;B{z gqkgs eoe/ pj[s y[Sfe;ws jK.@
r"osbp j? fe d[Bhnk Go ftZu f;Zy Xow d/ 25 fwbhnB s'A tZX g?o'eko jB. f;Zy e[bhSB n?vt'e/
;h ro[Zg d/ nB[;ko, nzdkzB 500,000 d/ eohp f;Zy nwohek ftZu ofjzd/ jB. ro[Zg dk nzdkzk j? fe
B"oftu ftZu e[Zb fwbk e/ brGr 10 f;Zy gfotko jB. b?cNhB?AN rtoBo pkJh;hftz B/ fejk fe oki
dh ftXkB ;Gk oki dh ftfGzBsk dh g{oh soQK gqshfBXsk eoB ftZu n;cb ojh j?, fiZE/ 10 ftZu'A fJZe
Bkrfoe d{i/ d/S s'A gqtk;h j?. T[jBK B/ fejk,@w?B{z bZrdk j? fe ;kv/ o?AeK ftZu ftfGzBsk j?.@
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
2 2 2 2 20 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
;zgkdeh
w[;bwkBK B{z r[od[nkfonK
w[;bwkBK B{z r[od[nkfonK
w[;bwkBK B{z r[od[nkfonK
w[;bwkBK B{z r[od[nkfonK
w[;bwkBK B{z r[od[nkfonK
gzikp NkJhwz
gzikp NkJhw ftZu Bwki gVQD dh y[bQ!
ftZu Bwki gVQD dh y[bQ!
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
ftZu Bwki gVQD dh y[bQ!
ftZu Bwki gVQD dh y[bQ!
ftZu Bwki gVQD dh y[bQ!
gzikp NkJhw
tZy-tZy XowK ftZu ;dGkt ik ;edh j?. fe;/ th Xow d/ b'eK B{z GkJhukok tX/rk. wzu B/ w[Zy wzsoh
tXkT[D dh nB'yh ns/ gfjb eod/ j'J/ g{ik gkm bJh r[od[nko/ nkT[D s'A wBk wB'jo bkb yZNo s'A wzr ehsh j? fe
r[o{rokw ftZu r[od[nkok Sqh r[o{ f;zx BjhA ehsk iKdk. Sfjo d/ gzi' r[od[nko/ Bwki gVD bJh w;fidK dh irQk
;Gk B/ tZvk fdb ftykfJnk j? ns/ w[;bwkB GoktK bJh y[Zb/ jB. T[BQK B/ ibdh nbkN ehsh ikt/. phs/ fdBhA
ekb/ ekB{zBK dh tkg;h L eh pdbDr/ w[;bwkB ;wki B{z r[o{d[nkok ezgb?e;K fejk fe Sfjo ftZu ewbk B/jo{ gkoe ;?eNo 12 ftZu ofjD tkb/ okt neS/
ekb/ ekB{zBK dh tkg;h L eh pdbDr/
ekb/ ekB{zBK dh tkg;h L eh pdbDr/
ekb/ ekB{zBK dh tkg;h L eh pdbDr/
ekb/ ekB{zBK dh tkg;h L eh pdbDr/
ftZu Bwki gVD dk ;Zdk fdZsk j?. d/ ;kjwD/ ;fEs r[od[nko/ s'A fJbktk B/ th ;wki d/ ;kjwD/ SkBdko
fibQ/ ftZu y[ZbQ/ ftZu gVQh ikD tkbh ;?eNo 39, ;?eNo 46, wkvb NkT[B T[dkjoD oZyd/ j'J/ e[ZM b'eK B{z nkgDh
Bwki B{z b? e/ eJh jcfsnK s'A fto'X ns/ i?ewg[ok d/ r[od[nko/ ftZu fiZE/ d[ekB ftZu Bwki gVD bJh ;EkB
gzikp d/ f;nk;h ;wheoB<
gzikp d/ f;nk;h ;wheoB< gqdoSB ehs/ ik oj/ ;B. fto'X tZXdk ;j{bhns j't/, Bwki gVQh ik ;edh j?. fdZsk ;h. T[BQK B/ fJZE/ sZe fejk fe
gzikp d/ f;nk;h ;wheoB<
gzikp d/ f;nk;h ;wheoB<
gzikp d/ f;nk;h ;wheoB<
t/y e/ gqSk;B B/ y[Zb/ ftZu Bwki gVD ;do iwh:s T[b/wk ( r[VrKt) d/ w[csh w[;bwkB Gok S[Zeotko B{z Bwki bJh
ikD s/ o'e brk fdZsh ;h. gfjbK Sfjo w'jzwd ;bhw ek;wh B/ fJ; c?;b/ B{z T[BQK d/ ;oft; ;N/SB dh irQk dk th
Gkos d/ gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh B/ fszB ekb/ y/sh ekB{zBK B{z
ftZu bZrGZr 37 ;EkBK s/ y[Zb/ ftZu GkJhukok tXkT[D tkbk dZf;nk j?. fJ;s/wkb eo ;ed/ jB.
tkg; b?D dk n?bkD r[og[op d/ fdjkV/ s/ eo fdZsk frnk j?.
Bwki gVQh iKdh ;h. o'e bZrD s'A r[VrKt w[;bwkB e"A;b d/ nfij/ tes ftZu id'A gkfe;skB
ikfjo s"o s/ fJj c?;bk wip{oh ftu fbnk frnk Gkosh iBsk
pknd f;oc 20 EktK s/ Bwki j' ojh ;z;Ekge nbskc nfjwd B/ th f;ZX{ d/ Bkb eoskog[o ;kfjp rfbnko/ s'A j'
gkoNh dh ;oeko s/ gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh dk c?;bk j? ns/ 't'N j?. r[od[nkok Sqh f;zx ;Gk d/ gqXkB S/ dh g/SeS dk ;tkrs ehsk j?. e/ f;Zy SoZXkb{nK dk eoskog[o ;kfjp
T[Zs/ u'N' j'D ekoB fJj c?;bk fbnk frnk j?, fJ; ftu e'Jh d' ofdb f;zx f;ZX{ dk efjDk j? fe i/eo r[VrKt Bkrfoe J/esk wzu dk ns/ v/ok pkpk BkBe d/ doSBK dk
okJ/ BjhA j?. go fJ; d"okB th gqXkB wzsoh fJj rZb efjD s'A w[;bwkB ;wki d/ b'e r[od[nkok efjDk j? fe y[Zb/ ftZu Bwki gVD f;bf;bk uZb fBefbnk j?, sK r[o{rokw
ezgb?e; ftZu Bwki gVDk ukj[zd/ jB s'A wBk eoB tkfbnK bJh fJj tZvk d/ r[od[nkfonK dhnK w[;bwkBK B{z ehsh
BjhA yz[M/ fe fJj ekB{zB T[BQK B/ fe;kBK dh GbkJh tk;s/ fbnKd/
sK T[BQK dk ;tkrs j?. e'ftv fB:wK ;[B/jk j?. fJ; ;Zd/ dk T[j ;BwkB rJh g/SeS dk th ;tkrs ehsk ikDk
;B ns/ 'e[M' fe;kBK B{z T[j ;wMk BjhA gkJ/.
dk gkbD eod/ j'J/ Bwki ndk ehsh eod/ jB. fJ; Bkb ;wki ftZu ukjhdk j?.
pfjojkb fJ; Bkb fe;kBK d/ ;zxoS B{z j'o pb fwfbnk j?.
T[BQK B{z fJ; rZb dh ;wM nk rJh j? fe T[BQK dh oDBhsh ezw eo
rJh j? ns/ fJ; ;zxoS dh pd"bs nZr/ s'A th j[D f;nk;s ftu
y/sh gqXkB d/ ftZu G[Zywoh dk f eko jB b'e
y/sh gqXkB d/ ftZu G[Zywoh dk f ftZu G[Zywoh dk f eko jB b'eeko jB b'e
y/sh gqXkB d/
y/sh gqXkB d/
spdhbh nkt/rh nfijk wfj;{; ehsk ik fojk j?. fJjh BjhA fJ; y/sh gqXkB d/S ftZu G[Zywoh dk f ftZu G[Zywoh dk fSeko jB b'eeko jB b'e
s'A gfjbK th gZSw pzrkb dh u'D, fi; ftu Gkigk B/ ;?AeV/ eo'V
o[gJ/ you ehs/ go sK th Gkigk 100 dk nKeVk th BjhA S{ ;eh, fJ;s'A tZvh sqk;dh j'o eh j't/rh fe ikfjo j?, ;w[dkfJe o;'Jh torh ftt;Ek Go';k fdZsk fe okSNoh y[oke ;[oZfynk
B/ ;kfps ehsk ;h fe b'eK dh XkoBk d/ B/V/ s/V/ th Gkigk BjhA nkzkdh d/ 75 ;kb pknd th ;kv/ d/S ftZu T[BQK b'eK bJh fJZe tZvh okjs ;kps j' nfXfB:w d/ YKu/ d/ nzdo e[ZM ezw ehsk ik
G[Zy Bkb d' - uko b'eK dh sqk;dh s/ ndkbsK ;edh j?, i' fe;/ ekoB eoe/ nkgDk ns/ ;edk j? ns/ ndkbs B/ th fJ; Bkb ;fjwsh
g[Zih j?.
B{z fBod/S d/Dk g? fojk j?. j?okBh dh rZb fJj nkgD/ gfotko dk fYZv Go ;eD ftZu Bkekw iskJh fe :'iBk bJh t?XkfBe YKuk j'Dk
f;nk;h wkfjo fJj wzBd/ jB fe fJ; Bkb gzikp ftu f;nk;h ;wheoB
j? fe fi; ;wZf;nk Bkb bVBk ns/ T[; B{z j[zd/ jB. i/eo nfij/ b'eK d/ e'b ewkJh dk ukjhdk j?, sK fe Bhsh ftZu pdbkU T[Zs/
pdbD s?j jB. f;nk;h wkfjo fJj wzBd/ jB fe Gkigk dh j[D XkoBk ysw eoBk ;oeko dh gfjbh fzzw/tkoh j'Dh fB:fws iohnk j't/ , sK SkfJd T[BQK B{z f;oc fJ; B{z pzd Bk ehsk ik ;e/. fJj fXnkB th
fJj j? fe ekb/ ekB{zBh fe;kB tkg; b? e/ T[j nkgDh t'N T[Zs/ bZr ojh ukjhdh ;h, nZi th T[j fJ; w;b/ s/ ;tkbK G[Zy fwNkT[D bJh fe;/ ftnesh iK ;oekoh oZyD dh b'V j? fe id'A sZe okiK B{z fe;/ th
d/ eNfjo/ ftZu yVh j?. fJj jkbs T[d'A j?, gq'rokw T[Zs/ fBoGosk dh b'V BjhA gt/rh. :'iBk ftZu Skfwb BjhA ehsk iKdk j?, T[d'A
u'N B{z xNkt/rh, go gzikp ftu nfijk j'Dk w[Sfeb jh ikgdk j?. e?gNB
id'A d/S ftZu ;oeko dh p[fBnkd jh b'e ndkbs B/ ;oeko bJh fJj T[fus fNZgDh sZe fe;/ :'iBk d/ nwb ftZu ekw:kph jk;b
nwfozdo f;zx dh BthA pDB ik ojh gkoNh, ;[yd/t f;zx Yh/Av;k dk
efbnkDekoh f;ZXKsK s/ fNeh j'Jh j?. go ehsh j? fe i/eo s[;hA G[Zy dk fynkb oZyDk BjhA ehsh ik ;edh. ;tkb fJj j? fe
;z:[es nekbh db ns/ Gkigk fszB' fwb e/ gzikp ftu u'D nbkfJz; eo nzefVnK s'A b? e/ zwhBh s;tho sZe fJj ukj[zd/ j', sK e'Jh ;zftXkB, e'Jh ekB{zB s[jkB{z BkrfoeK B{z G'iB dk nfXeko d/D tkb/ ekB{zB
;ed/ jB. go b'eK dh XkoBk eh fJ; nbkfJz; pko/ jK gZyh j't/rh, fJj dZ;dh j? fe G[Zy Bkb w"sK B{z b? e/ ;oekoK wBk BjhA eo/rk. d/ bzp/ ;w/A s'A bkr{ j'D d/ pkti{d nZi th d/
fezBhnK fceowzd ojhnK jB. tfuZso j? fe id'A fJ; w;b/ dh rzGhosk S ftZu G[Zy Bkb j'D tkbhnK w"sK fuzsk dk
tZvk ;tkb j?.
;[gqhw e'oN B/ ;kc bfji/ ftZu fejk fe tZb fXnkB fdtkfJnk iKdk j?, T[d'A ne;o ftSk feT[A pDhnK j'JhnK jB! don;b, j[D
i/eo nfijk j[zdk th j? sK fJ;dk tZvk B[e;kB nekbh db B{z T[mkT[Dk
G[Zy Bkb fJZe th w"s Bk j't/, fJj :ehBh ;oeko nkBB-ckBB ftZu e[ZM fBSkBd/j sZe ;oekoK dk i' o[y fojk j?, i/eo T[; T[Zs/
g? ;edk j?. Bkb jh fJ;dk d{ik tZvk B[e;kB nkw nkdwh gkoNh B{z th j' eoBk fJZe b'e efbnkDekoh ;oeko dk coi spfenK bJh ;hfws fwnkd dh ykso nBki r"o ehsk ikt/ sK fJj ;wMDk w[Sfeb BjhA
;edk j? ns/ eKro; d/ Bt/A w[Zy wzsoh B/ feT[Afe ftXkB;Gk ftu wsk j?. j' ;edk j? fe ;oeko fJ; ;wZf;nk Bkb tzv d/ fe;/ Bt/A gq'rokw dh x'SDk eo fdzdh ofj iKdk j? fe G[Zy Bkb w"sK dh ;wZf;nk d/
fBgNB bJh fco s'A w"i{dk iK Bt/A T[gokfbnK j?, go ;wZf;nk dhnK iVQK d/ s"o s/ G[Zy Bkb S ftZu nBki, ;z;kXBK dh ewh dh tiQk Bkb
fbnk e/ fJBQK ekBz{BK B{z oZd eoB dh gfjbedwh th fdykJh j? ns/
s/ ezw eoB dh rZb eo/, go eh ;[gqhw e'oN dh d' - uko b'eK ns/ ;w{jK bJh fB:fws o'irko j? iK fco fJj ;oekoK dh fJZSkSesh ns/
fe;kBh w;b/ jZb eoB tZb gfjbedwh th ehsh j?, Bkb eKro; B{z j'D
fJj fNZgDh fJZe b'esKsfoe ;oeko B{z ns/ ewkJh dh ewh pko/ ;'uDk ns/ T[; B{z d{o nd{odofSsk dk Bshik j?! ;oeko B{z fJj
tkbk B[e;kB e[M xN sK ;edk j? go B[e;kB eKro; gkoNh B{z th j'Dk
n;fji eoB bJh ekch BjhA j?< ndkbs B/ eoB B{z b? e/ e'Jh yk; T[sSkj BjhA fd;dk. ;'uDk j't/rk fe nyho fe; ekoB eoe/ e[g'SD
j?. gzikp dhnK otkfJsh gkoNhnK B{z tZvk B[e;kB T[d'A j' ;edk j? i/eo e/Ado ;oeko B{z nzsw w"e/ d/ o{g ftZu tZy- id'A fe o;wh wjZst dh nZXh-nX{oh d/ wkwb/ ftZu pdso jkbs ftZu j'D d/ Bkb-
tZy oki ;oekoK Bkb ;bkj wSto/ eoe/ gfjbedwh d/ Bshi/ ;wZf;nk d/ dhoxekfbe Bkb ;z;kfoe G[ywoh ;{ueKe ftZu ;kvk d/S
fe;kB nkr{ fe;/ gkoNh d/ jZe ftu Bk ik e/ T[BQK d/ ;zxoS dh wdd
;w[dkfJe o;'Jh s/ nfyb Gkosh Bhsh fsnko ns/ m'; jZb BjhA j' ;ed/. fJZe ;" ;'bK d/SK dh ;{uh ftZu fJZe ;" fJZe
eoB tkb/ b'eK Bkb yVQ ikD iK nkgD/ jh T[whdtko yVQ/ eo b?D i' fe
eoB bJh fszB jcs/ dk ;wK fdZsk. ndkbs ftZu nNkoBh iBob B/ fJj ;EkB T[Zs/ feT[A j?!
skik ;fEsh ftu ;zGt j?. fJBQK ;fEshnK ftu gzikp ftu 4 s'A 5 e'Dh
u'D j' ;edh j?.
T[g u'DK s'A fwb oj/ jB nkrkwh u'DK d/ Bshi/ d/ ;ze/s
T[g u'DK s'A fwb oj/ jB nkrkwh u'DK d/ Bshi/ d/ ;ze/s
T[g u'DK s'A fwb oj/ jB nkrkwh u'DK d/ Bshi/ d/ ;ze/s
gzikp ftu f;nk;s j[D pVh s/ih Bkb pdb/rh ns/ fJ; f;nk;h
T[g u'DK s'A fwb oj/ jB nkrkwh u'DK d/ Bshi/ d/ ;ze/s
T[g u'DK s'A fwb oj/ jB nkrkwh u'DK d/ Bshi/ d/ ;ze/s
xNBkeqw ftu tZy tZy gkoNhnK d/ nkr{ nkfJnk okw-rfJnk okw dh
okiBhsh B{z ngDkT[Ad/ j'J/ nkgDh fiZs dhnK ;zGktBktK ;pzXh pDkJh
e[ZM jh wjhfBnK pknd 5 okiK ftZu j'D d't/A ;hNK s/ iBsk db :{ dk ibtk poeoko ik oj/ T[gu'DK d/ BshfinK B/ i' fwb/-i[b/
XkoBk nB[;ko nkgDh gkoNh B{z nbftdk nky e/ d{ih gkoNh ftu ik
tkbhnK ftXkB;Gk u'DK s'A gfjbK j'JhnK fojk sK jfonkDk ftZu fJzvhnB B?SBb b'e Bshi/ fdZs/ jB, T[;B/ fJZe tko fco xZN'-
;ed/ jB. fJjBK nkyoh T[gu'DK B/ p/jZd fdbu;g db d/ nG/ u"Nkbk d/ jh n;shc/ Bkb ykbh xZN fJzB/ ;ze/s sK d/ jh fdZs/ fe Gkos dk
fJjh BjhA fiBQK nkr{nK B{z nkgDhnK gkoNhnK s'A fNeNK Bk fwbhnK okiBhse s;thoK g/S ehsh j?. ;o;oh s"o s/ ;hN fco T[BQK dk Gkigk-iigk ns/ eKro; b'eszso d[Bhnk dk ;G s'A ikro{e ns/
fwb/ i[b/ fij/ fdyD tkb/ BshfinK d/ pj[s B{z jok e/ fiZsDk, ;ZskXkoh db B{z u[D"sh ;[Xkotkdh feT[A fejk iKdk j?! ;Zu th j? eJh
T[BQK tk;s/ gzikp ftu fJe s'A tZX pdb w"i{d j'Dr/ fi;dk T[j bkjk b?
jh v{zx/ wkfJB/ jB. fes/ nfijk sK BjhA fe ojh. fjwkub gqd/S dh 1 b'e ;Gk ns/ 3 wkfJfBnK ftZu nkw u'DK eohp j[zd/ j'J/ th
;ed/ jB. tZy tZy gkoNhnK th d{ihnK gkoNhnK d/ j?tht/N nkr{nK B{z
coS s'A noS s/ fpmkT[D tkbh iBsk B/ ;Zsk ftXkB;Gk ;hNK s/ Gkigk dh jko Bk f;oc T[gu'DK eokT[Dk nkw b'eK bJh Gb/ jh g?;k
nkgD/ ftu Skfwb eotkT[D dh fcoke ftu ofjDrhnK fit/A fe Gkosh d/ f;zxk;B s/ p?mD tkfbnK B{z nkgDh skes j?okB eoB tkbh j? ;r'A tZv/, pj[s tZv/ wzEB dk ci{b you j't/, go f;nk;sdkBK bJh
iBsk gkoNh nekbh db d/ nfjw nkr{nK B{z gfjbK th foMkT[D d/ dk nfj;k; eok fdZsk j't/< don;b fJjBK dk ftSk io{o j?. wzvh b'e ;Gk ;hN w[Zy wzsoh T[j EowkwhNo j? i' tes dh Bikes ns/
BshfinK d/ wkfJB/ e[ZM th brkJ/ ikD go i?okw mke[o dk fJbkek j? sK fszB'A ftXkB;Gk okiBhse f;js B{z iKudk j?. 14 okiK ftZu
:sB eodh ojh ;h go ekb/ y/sh ekB{zBK ekoB ;kfonK B? jh Gkigk s'A
fJj BjhA G[ZbDk ukjhdk j? fe fJj T[gu'DK ;hNK s/ Gkigk dh jko tZvh u[D"sh feT[Afe 3 b'e ;Gk, 29 ftXkB;Gk ;hNK dhnK fJj
feBkok eo fbnk ;h. j[D fJj ekB{zB tkg; j[zd/ jB sK T[BQK nkr{nK dh
b'e ;Gk ns/ ftXkB;Gk d'tK bJh tZy-tZy T[jh okSNoh gqXkB i/gh BZvk dk xo oki j?. T[gu'DK g{o/ d/S dk Nq?Av GKgD torhnK jh
th Gkigk ftu n?ANoh j' ;edh j?. yk s"o s/ nekbh ns/ nkw nkdwh ;ze/s jB. eoBkNe ftZu d' ftXkB;Gk ;hNK s/ j'JhnK ojhnK. e[ZM th j't/ 28 oki ns/ 8 e/Ado
gkoNh d/ nkr{ Bt/A ;wheoBK nB[;ko nkgDh XkoBk B{z w[Zy oZyd/ j'J/ fszB b'e ;Gk T[gu'DK ftZu Gkigk B{z T[gu'DK ftZu Gkigk B/ fJZe ;hN fiZsh id'A Skf;s gqd/SK tkb/ d/S dh Bpi io{o fJBQK
f;oc fJZe s/ ;cbsk fwbDk gkoNh bJh fe d{ih B{z eKro; B/ jfEnk fbnk. jkb jh Bkb gsk uZbdh j?. p; e[M jcfsnK s'A pknd
e?gNB nwfozdo f;zx, ;z:[es nekbh db iK Gkigk ftu n?ANoh wko
fBokSk dk ;pZp sK j? jh go ftXkB;Gk d/ ftZu fJZE/ w[Zy wzsoh pdb/ rJ/ ns/ ph n?; :/ 2022 dh S[o{nks ftZu T[Zso gqd/S, T[sokyzv,
;ed/ jB
Bshi/ th uzr/ BjhA ej/ ik ;ed/ . Gkt/A jh fdT[oZgk dh irQk p;toki p'wJh fbnkJ/ rJ/ gzikp, r'nk, wDhg[o wsbp gzi okiK ftZu
n;b ftu okiBhsh j? jh XkoBk T[Zs/ e/Adfos ns/ b'eK dh XkoBk Gkigk ns/ T[;dhnK ;fj:'rh gkoNhnK B{z , go T[j nkgD/ fibQ/ dh jzrb ftXkB;Gk ftXkB;Gk u'DK j'DrhnK sK ;kb d/ nyho
ns/ B/sktK dhnK XkoBktK tZy' tZyohnK j[zdhnK jB. Gkigk dh XkoBk 15 ftXkB;Gk ns/ 1 b'e ;Gk ;hN T[Zs/ fiZs ;hN sZe BjhA puk gkJ/, id'A fe f;zdrh ftZu r[ioks ns/ fjwkub gqd/S ftZu th
fwbh j't/, go 14 ftXkB;Gk ns/ 2 b'e ;Gk ftXkB;Gk ;hN s/ Gkigk B/ fiZs doi ehsh ftXkB;Gk u'DK jB.
fe T[j okSNotkd ns/ Xow dh okiBhsh eoe/ b'eK B{z T[BQK d/ n;b
;hNK dk okiBhse fto'XhnK d/ yks/ ftZu ub/ i' 2018 ftZu iBsk db ;?feT[bo d/ e'b Gkigk y/fwnK ftZu BshfinK s'A pknd
w[ZfdnK s'A GNek bt/rh, g{oh soQK c/bQ ;kfps j' rJh j? ns/ e[M okiK ftu
ikDk yso/ dh xzNh tork jh j?. fszB'A b'e ;h. eoBkNe dh okiBhsh B{z ikDB tkb/ fJ; nrbh u'D d/ wZd/Bio wzEB dk ipod;s
j'JhnK fwv Now u'DK B/ fJ; rZb B{z ;kfps eo ftykfJnk j?. fJBQK u'DK
;Gk T[gu'DK d/ BshfinK B/ f;ZX/-f;ZX/ B{z w[Zy wzsoh B{z b? e/ j'J/ T[bNc/o Bkb i'V e/ d"o uZb fojk j? sK eKro; gzikp, r'nk
ftu Bk f;oc Gkigk dh eokoh jko j'Jh ;r'A t'N gqshSs th p[[oh soQK wfjzrkJh ns/ T[; ftZu th yk; eoe/ g?No'b, t/yd/ jB. wZX gqd/S ftZu yzvtk b'e ;Gk ns/ ns/ T[Zso gqd/S s/ fznkdk e/Adfos fdy
fvfrnk. fJ; s'A c"oB pknd jh g?Nq'b T[Zs/ 5 o[gJ/ ns/ vhib T[Zs/ 10 vhib ns/ o;'Jh r?; dhnK p/brkw tZXdhnK fszB ftXkB;Gk ;hNK s/ th T[gu'DK j'JhnK. ojh j?. T[E/ jh nkw nkdwh gkoNh B/ th
ehwsK s/ Bky[Sh d/ ;kc ;ze/s fdZs/ jB sK i'pN ns/ gqEthg[o ftZu Gkigk B{z fiZs fwbh, gzikp, T[sokyzv, r'nk ftZu p/jZd T[whdK
o[gJ/ dk e/Adoh ;?Z; xNk fdZsk frnk. ikfjo s"o s/ g{o/ w[be ftu b'eK d/
ftXkB;Gk d/ BshfinK B{z oki ;oekoK d/ id'A fe o?rKt ;hN i' 30 ;kbK s'A Gkigk dk gkbhnK jB, id'A fe gfjbK s'A wip{s j'Jh
XkoBk Gkigk dh XkoBk s'A fpbe[b T[bN ojh j?.
gqsh iBsk dk fezBk ftStk;, fezBk nftStk;, wip{s febk ;h eKro; B/ y'j bJh. p;gk d/ Nhn?w;h wDhg[o ns/ r'nk ftZu th nkgD/
efj ;ed/ jK. BshfinK s'A pknd dhnK w?dkB ftZu Bk j'D Bkb eKro; B{z ckfJdk ft;Eko bJh skBkpkBk p[D ojh j?. efjzd/
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[dfsjko d/D tkb/ y[d
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw
gzikp NkJhwz ftZu Sg/ fJ ftZu Sg/ fJSfsjkoK bJh fJfsjkoK bJh fJSfsjko d/D tkb/ y[dfsjko d/D tkb/ y[d
gzikp NkJhw ftZu Sg/ fJ fsjkoK bJh fJ fsjko d/D tkb/ y[d
fdbu;g s;thoK e[ZM nfijhnK jB. nKXz j'fJnk ns/ T[;dk o?rKt s'A pBtk; N[ZfNnk. jB fe fJ; tko B"itkB t'NoK B/ eJh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
fizw/tko jB ns/ SghnK ouBktK d/ gkso ekbgfBe jB i' nkw fizdrh
gqd/S dh fJZe ;hN ftZu j'JhnK T[gu'DK ftZu T[E/ jh wjkokSNo ftZu 1 ;hN ftZu j'JhnK j?okBhiBe Bshi/ fdZs/. fJj Bk G[Zb' fe
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK ;ZskXkoh tkJhn?;nko eKro; d[pkok fiZsh T[gu'Dk ftZu eKro; B/ fJZis pukJh. ;Zsk fJj gpfbe j? ;G ikDdh j? i' pj[s wkw{bh
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
d/ ftZu fe;/ Bk fe;/ Bkb fwbd/ i[bd/ j' ;ed/ jB. b/yeK dhnK nkgDhnK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK sK n;w dhnK ;kohnK 5 ;hNK Gkigk ns/ dk ;?whckfJBb ej/ ik oj/ p/jZd wjZstg{oD t'N ch;dh d/ nzso Bkb tZv/-tZv/ ekoBkw/
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
ouBktK T[jBK dh ebgBk s/ nkXkfos jB ns/ b/ye nkgDhnK ouBktK
;fj:'rhnK d/ yks/ ftZu rJhnK. fpjko dhnK ns/ d/S Go ftZu p/;poh Bkb fJzsiko ehs/ eo ftykT[Adh j?.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
bJh y[d fizw/tko jB.
21
21
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
21 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
21 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
COCAG
22
22
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
22 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
22 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
fJj f;sko/ j'Dr/ ftZeh e"
fJj f;sko/ j'Dr/ ftZeh e" b s/ e?NohBk e?c d/
fJj f;sko/ j'Dr/ ftZeh e"
fJj f;sko/ j'Dr/ ftZeh e"Sb s/ e?NohBk e?c d/b s/ e?NohBk e?c d/
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN ikD j't'r/ j?okB, o'zkBkkBk kBkkBk kBk
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN ikD j't'r/ j?okB, o' fJj f;sko/ j'Dr/ ftZeh e" b s/ e?NohBk e?c d/b s/ e?NohBk e?c d/
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN ikD j't'r/ j?okB, o'
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN ikD j't'r/ j?okB, o'
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN ikD j't'r/ j?okB, o'
s/ fsnkohnK
kwb,
ftnkj
s/ fsnkohnK
ftnkj kwb, s/ fsnkohnK
ftnkj
ftnkj 'u u u u u Skwb, kwb, z'oK 'oK 'oK 'oK 'oK 's/ fsnkohnK s/ fsnkohnK S[o{[o{ [o{[o{ [o{
kwb,
ftnkj
eohp 5 xzN/ c'B
eohp 5 xzN/ c'B s/ fpsk oj/ B/ Gkoshs/ fpsk oj/ B/ Gkosh
eohp 5 xzN/ c'B s/ fpsk oj/ B/ Gkosh
eohp 5 xzN/ c'B
eohp 5 xzN/ c'B 's/ fpsk oj/ B/ Gkoshs/ fpsk oj/ B/ Gkosh
j[zdk j?.
c?AN;h w'pkfJb r/w n?g; dh
b'efgq:sk d/ pkti{d ;kb 2021 dh
Swkjh 'u 'b{v' fezr' vkT{Bb'fvzr d/
wkwb/ 'u Nkg 's/ j?. xo/b{ r/fwzr n?g;
B{z f;oc 7H5 ch;dh jh vkT{Bb'v; fwb/
jB. ;oeko d[nkok fgSb/ ;kb p?B eoB
s'A pknd th gpih w'pkfJb r/w
b'efgq:s d/ fSyo 's/ j?. gpih w'pkfJb
B{z jkb jh 'u Gkos 'u Bt/A BK
'p?NbrqkT{Av; w'pkfJb fJzvhnk d/ BK
Bkb bKu ehsk frnk j?.
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN
fJzNoB?ZN d/ ;kJhv fJc?eN
- w'pkJhb c'BK dh ftnkge tos'A
B/, b'eK dk nkg;h w/b i'b, gq/w- fgnko
B{z th xNkfJnk, d';sK, fwZsoK, foSs/
dkoK B{z fe;/ B{z fwbD dh e'Jh gotkj
BjhA Gkt/A e'Jh e[M whNoK dk d{oh s/
ofjzdk j't/, T[j Bk sK f;oc c'B eoe/
rZbpks jh eod/ jB iK ;'Sb whvhnk
yks/ s/ fNZgDh jh eod/.
- fJzNoB?ZN B/ b'e t/jbV pDk fdZs/
jB. b'e fJzNoB?ZN s/ ;ofczr eoB d/
nkdh j' rJ/ jB, b'e T[d'A th w'pkfJb
dh tos'A eod/ jB, id'A T[BK B{z b'V w[zpJh (fpT{o') e?NohBk e?c s/ ftZeh e"Sb ibd jh ftnkj d/ pzXB 'u pZMD ik
BjhA j[zdh. w'pkfJb oJh soK d/ bVkJh- oj/ jB. T[BQK d/ SkBdko ;wkrw 'u Skwb j'D tkb/ wfjwkBK d/ BktK dh ;{uh
BthA fdZbh (fpT{o') jo uhz d/ ckfJd/ 's/ ns/ 4H8 xzfNnK Bkb w?e;he' gzit/ MrV/ s/ xo/b{ eb/S dk th ekoB jB. ;kjwD/ nkJh j?. dZf;nk ik fojk j? fe fJj i'Vk pkbht[Zv d/ nkgD/ eohph d';sK
ns/ B[e;kB d't/A j[zd/ jB. fJzNoB?ZN d/ A Bzpo 's/ j?. Gkosh :{zo; o'zkBk 24 - pfuZnK 's/ fJ; dh fznkdk tos'A B{z 7 s'A 9 d;zpo se nkgD/ nkg B{z cqh oZyD dh p/Bsh eo fojk j?. eoB i"jo,
Bkb th nfijk jh j?. eJh wfjo xZN'- xzfNnK 'u'A 4H8 xzN/ w'pkfJb 's/ fpsk eoB Bkb pj[s p[ok gqGkt g?Adk j?, fi; nbh nZpk; zco, epho ykB, fwzBh wkE[o, o'fjs S?ZNh, f;XkoE wbj'sok, fenkok
xZN w'pkfJb fJ;s/wkb dh ;bkj d/ oj/ oj/ jB. fgSb/ ;kb dh gfjbh fswkjh ekoB pZu/ gVQB ftu fXnkB BjhA nvtkBh, to[D XtB, BskSk dbkb tor/ J/ fb;N f;skfonK d/ ftnkj 'u Skwb
jB go b'e feZE/ ;[DB tkb/ jB. Gkos 'u fJj ;wK 4 xzfNnK dk ;h. fJ; ftu fdzd/. j'D dh ypo j?.
d/ b'e fJ; ;w/A ;wkoNc'B 's/ ;G s'A ;G s'A fznkdk :{zo; r/fwzr tkb/ jB. - w'pkJhb c'BK d/ bzw/ ;zgoe, fog'oN w[skpe ftnkj dk iSB 7 s'A 12 d;zpo se uZb/rk. jkbKfe ftnkj
fznkdk ;wK fpsk oj/ jB. fJe fog'oN fJ; s'A fJbktk fcBN?Ze ns/ feqgN' n?g; ;kvhnK nZyK, fdwkr ns/ j'o nzrK s/ bJh j'Nb 'u p[fezr j' u[Zeh j? go fJ; dk o;wh n?bkB j'Dk pkeh j?. fJ; thH
s'A fJ;dh ikDekoh fwbh j?. Gkosh th Gkos 'u ekch b'efgq: j' oj/ jB. jkBhekoe gqGkt gkT[Ad/ jB, fi; Bkb nkJhH ghH ftnkj d/ nk:'iB bJh eJh Jht?AN ezgBhnK fwb e/ ezw eoBrhnK.
w'pkfJb :{zo; 'u r/fwzr n?g; ;G s'A n?g n?Bh B/ 2021 dh shih fswkjh tZy-tZy soQK dhnK fpwkohnK j[zdhnK. tZy-tZy ;wkrwK bJh tZy-tZy ezgBhnK B{z fB:[es ehsk ik fojk j?.
b'efgq: jB. dh fog'oN ikoh ehsh j?. e[b n?g; dh - fJzNoB?ZN dh tos'A eoB Bkb fog'oNK nB[;ko fJj ezgBh ;tkJh wkX'g[o d/ tZy-tZy j'NbK 'u ewfonK dh
w'pkfJb vkT{Bb'fvzr 'u th 28 ch;dh dk tkXk T[gG'rsk dh r'gBh:sk Bkb ;wM"sk p[fezr eotk ojh j?. fJBQK NhwK B/ wfjwkBK B{z J/nog'oN s'A j'Nb sZe fbikD bJh
w'pkfJb s/ ;wK fpskT[D d/ wkwb/
w'pkfJb
w'pkfJb s/ ;wK fpskT[D d/ wkwb/s/ ;wK fpskT[D d/ wkwb/
w'pkfJb 's/ ;wK fpskT[D d/ wkwb/s/ ;wK fpskT[D d/ wkwb/
u Gkos u"E/ Bzpo
'u Gkos u"E/ Bzpo u Gkos u"E/ Bzpo 's/s/ s/s/ s/ t/yD B{z fwfbnk j? fi; s'A pknd j' frnk, nZi e'Jh th fJ; ikDekoh B{z ekoK jkfJo eoBhnK S[o{ eo fdZshnK jB. dZf;nk ik fojk j? fe Sfjo 'u ekoK dh
u Gkos u"E/ Bzpo
u Gkos u"E/ Bzpo
w'pkfJb n?g n?Bkfb;N ezgBh n?g vkT{Bb'v j'J/ e[Zb n?g; dh frDsh 24 nk;kBh Bkb tos ;edk, fit/A fe s[;hA xkN ekoB fJ; B{z d{i/ SfjoK s'A th wzrtkfJnk ik fojk j?.
n?Bh dh fJe fog'oN w[skpe, 5H5 fpbhnB gj[zu rJh j?. fog'oN w[skpe, feZE/ ofjzd/ j', s[jkv/ d';s ns/ gfotko ftZeh e"Sb B/ jkb jh 'u nkgD/ vo s/ eJh ysfonK dk ;kjwDk eoB bJh
xzfNnK d/ Bkb fJzv'B/Shnk gfjb/ Bzpo Gkos w'pkfJb r/fwzr d/ fbjki Bkb d/ w?Apo e"D jB, s[jkvk eko'pko eh phno frqbz d/ Bkb S'n 'fJBN{ dk tkJhbv' 'u fSoes ehsh. fJ; S'n d"okB
's/, 5H4 xzfNnK Bkb pqkzhb d{i/ Bzpo, g{oh d[Bhnk 'u ;G s'A tZvk pkzko j?. j?, s[jkvk xo feZE/ j? nkfd nkgD/ ;'Sb ftZeh e"Sb B/ eJh SkBdko ekoBkw/ ehs/. fJ; d/ Bkb jh T[BQK B/ S'n 'u nkgDh
5 xzfNnK Bkb dZyD e'ohnk shi/ Bzpo fog'oN 'u fejk frnk j? fe jo/e gzitK whvhnk yks/ okjhA nk;kBh Bkb bZG fBZih fzzdrh pko/ th ekch rZbK ehshnK jB. ftZeh B/ S'n 'u nkgD/ ;zxoS Go/
's/, 4H8 xzfNnK Bkb Gkos u"E/ Bzpo w'pkfJb r/w n?g Gkos 'u jh vkT{Bb'v ;ed/ jK. fdBK B{z :kd ehsk go ;G s'A yk; rZb fJj j? fe S'n d"okB ftZeh B/ dZf;nk j? fe
T[j fe; soQK dh d[bjB ukj[zdk j?.
T[wo nb nZekd B/ fiZfsnk e?B/vk
T[wo nb nZekd B/ fiZfsnk e?B/vk
T[wo nb nZekd B/ fiZfsnk e?B/vk
T[wo nb nZekd B/ fiZfsnk e?B/vk
T[wo nb nZekd B/ fiZfsnk e?B/vk
e?B/vk jo wjhB/ d/ foj? 85
e?B/vk jo wjhB/ d/ foj? 85 s'A tX/o/ GkoshnK
e?B/vk jo wjhB/ d/ foj? 85
e?B/vk jo wjhB/ d/ foj? 85 s'A tX/o/ GkoshnK s'A tX/o/ GkoshnK
e?B/vk jo wjhB/ d/ foj? 8500 s'A tX/o/ GkoshnK s'A tX/o/ GkoshnK
dk tZekoh ;fjse g[o;eko
dk tZekoh ;fjse g[o;eko
dk tZekoh ;fjse g[o;eko
dk tZekoh ;fjse g[o;eko
dk tZekoh ;fjse g[o;eko
B{z ghHnkoH, fJ; ;kb N[ZNDr/ ;ko/ foekov
B{z ghHnkoH, fJ; ;kb N[ZNDr/ ;ko/ foekov
B{z ghHnkoH, fJ; ;kb N[ZNDr/ ;ko/ foekov
B{z ghHnkoH, fJ; ;kb N[ZNDr/ ;ko/ foekov
B{z ghHnkoH, fJ; ;kb N[ZNDr/ ;ko/ foekov
;BwkfBs ehsk frnk j?. nb
nZekd (39) B/ nkgDh feskp 'tQZN
;Nq/Ai g?okvkJhi' bJh ;e'Nhnkp?Ae
frbo g[o;eko fiZfsnk. 'rb'p n?Av
w/b' d/ ;kpek gZsoeko B{z N'oKN'
ftu fJe gq'rokw ftu ;BwkfBs
ehsk frnk. fJ; gq'rokw dk okSNoh
N?bhftzB 's/ gq;koB ehsk frnk.
w?ebhb?Av n?Av ;NhtoN tZb'A
gqekfSs 'tQZN ;Nq/Ai g?okvkJhi'
rb'pb SoBkoEh ;zeN ftu c;/ 2
pZfunK d/ pko/ ftu fJe Bktb j?.
fJj ejkDh ijkz jkd;/ ftu fJe
nDgSks/ Nkg{ 's/ pu/ fJe ;hohnkJh
w[zv/ nkfwo ns/ T[; B{z pukT[D tkbh
;EkBe e[Vh tkBk d/ nkb/-d[nkb/
x[zwdh j?. nb nZekd 16 ;kb dh T[wo N'oKN'L Gkos s'A f;ZXhnK T[vkDK 's/ 5 wjhB/ s'A fznkdk ;w/A sZe gkpzdh bZrh
ftu e?B/vk nk rJ/ ;B ns/ UBNkohU ofjD d/ pkti{d e?B/vk ftu t;D d/ fJS[Ze GkoshnK d/ T[sSkj ftu ewh BjhA
ftu ethBz :{Bhtof;Nh ftu gVQkJh nkJh j?. Bt/A nzefVnK s'A gsk bZrdk j? fe Gkosh fJwhrq/SB fJ; ;kb fJe BtK
eoB s'A gfjbK T[BQK B/ wKNohnb ftu foekov pDkT[D dh T[whd eo fojk j?. e'o'Bk wjkwkoh ekoB fgSb/ ;kb e?B/vk
;e{bh f;Zfynk g{oh ehsh. T[j eohp ftu ;EkJh fBtk;h (ghHnkoH) dk doik gqkgs eoB tkb/ GkoshnK dh frDsh
fJe djke/ s'A N'oKN' ftu ofjzd/ jB. ftu Gkoh froktN doi ehsh rJh ;h go fJ; ;kb nr;s (2021) sZe e?B/vk B/
T[BQK B{z 2017 ftu nkJ/ Bktb 69,014 GkoshnK B{z ghHnkoH fdZsh j? ns/ fJ; ;kb n";sB jo wjhB/ 8626
'nwoheB tko' s'A gSkD fwbh, fi; GkoshnK B{z ghHnkoH fwbh j?. 2020 ftu fJj nzeVk 37,125 ;h. wzfBnk ik fojk
B/ g?;hfce BkoEt?;N p[Ze;/bo; j? fe fJ; ;kb e?B/vk GkoshnK B{z ghHnkoH d/D d/ 2019 d/ foekov B{z s'V d/t/rk.
n?;';hJ/SB dk g[o;eko fiZfsnk. 2019 ftu 84,114 GkoshnK B{z ghHnkoH fdZsh rJh ;h.
frbo g[o;eko B{z e?B/vhnB ;kfjs fJwhrq/SB, ofcT{ihz ns/ f;NhzBfSg e?B/vk (nkJhHnkoH;hH;hH) B/ fejk fe
ftu ;G s'A tZekoh g[o;ekoK ftu'A fJe e?B/vk j?bEe/no ;?eNo ftu n;EkJh eowukohnK bJh 20,000 nozhnK, j'o
wzfBnk iKdk j?. fJ; d/ i/s{nK ftu u[ZD/ j'J/ zo{oh feZfsnK ftu n;EkJh eowukohnK bJh 30,000 nozhnK ns/ e?B/
wkoro/N J/Nt[Zv, w'ov/eJh foubo vhnB ;z;Ek s'A rq?i{J/N j'D tkb/ nzsookSNoh ftfdnkoEhnK bJh 40,000 nozhnK
ns/ n?fb; w[Bo' Skwb jB. eko'pkoh B{z ;theko eo/rk. 2021 d/ nzeV/ jkb jh d/ ;kbK ftu GkoshnK d/ e?B/vk ftu
i?e o'fpB'ftu B/ nkgDh woj{w gsBh tZX oj/ fJwhrq/SB d/ o[MkB dk ;woEB eod/ jB.
N'oKN' (fpT{o') fJe pZu/ dhnK e?B/vhnB b/ye ns/ gZsoeko T[wo ns/ ;kfjse gZsoeko v'fo; frbo e?B/vk tZb'A ghHnkoH jk;b eoB d/ ukjtkB GkoshnK s'A fJbktk ;Nvh thzk
BzoK Bkb rb'pb SoBkoEh ;zeN nb nZekd B{z e?B/vk d/ ;G s'A
dh :kd ftu 1994 ftu fJ; g[o;eko 's/ e?B/vk ikD d/ fJS[Ze Gkosh ftfdnkoEhnK B{z th fdb y'bQ e/ thz/ fdZs/ ik oj/
dh ejkDh fpnkB eoB tkb/ fw;oh- tZekoh ;fjse g[o;eko Bkb dh S[o{nks ehsh. jB. fbjkik Gkosh ftfdnkoEhnK B{z th fJ; w"e/ dk ckfJdk T[mkT[dk ukjhdk j?.
23
23
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
23 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
23 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
Gkos dh nrtkJh tkb/ fJzNoB?
Gkos dh nrtkJh tkb/ fJzNoB? g"D-gkDh spdhbh dh ug/N u nkT[D tkbhu nkT[D tkbh
Gkos dh nrtkJh tkb/ fJzNoB?
Gkos dh nrtkJh tkb/ fJzNoB?SBbBb BbBb Bb
Gkos dh nrtkJh tkb/ fJzNoB?
g"D-gkDh spdhbh dh ug/N u nkT[D tkbh
g"D-gkDh spdhbh dh ug/N
g"D-gkDh spdhbh dh ug/N
g"D-gkDh spdhbh dh ug/N 'u nkT[D tkbhu nkT[D tkbh
d[Bhnk dh gfjbh woh j? fJj wfjbk j? fJj wfjbk
d[Bhnk dh gfjbh woh
d[Bhnk dh gfjbh woh j? fJj wfjbk
d[Bhnk dh gfjbh wohz j? fJj wfjbk j? fJj wfjbk
;'bo nbkfJz; u kwb j'fJnk nwohekkwb j'fJnk nwohek
;'bo nbkfJz; u d[Bhnk dh gfjbh woh
;'bo nbkfJz; u kwb j'fJnk nwohek
;'bo nbkfJz; u Skwb j'fJnk nwohekkwb j'fJnk nwohek
;'bo nbkfJz; u
th zfjohbh j' rJh. fog'oN 'u fejk
frnk j? fe fpqfNS e'bzphnk 'u b'eK B{z
i{B 'u Gkoh rowh dh ;fEsh dk ;kjwDk
eoBk fgnk. fJ; ekoB 500 b'eK dh
w"s j' rJh. jtk dh r[DtZsk nrb/
2-3 wjhfBnK ftZu 40 r[Dk fznkdk
yokp j' rJh j?.
vkeNo w?foN B/ fejk,''wohz B{z
S{ro j?. T[; B{z fdb dh e'Jh phwkoh th
j?. T[j fpBK J/no ezvhSB d/ Nq/bo ftZu
ofjzdh j?. fJ; bJh b{ ns/ rowh ekoB
T[; dh f;js p[oh soQK gqGkfts j'Jh j?.
T[j jkJhvo/fNv ofjD bJh ;Zuw[Zu
;zxoS eo ojh j?.'' vkeNo w?foN dk
efjDk j? fe wohzK d/ bZSDK dk fJbki
eoB dh pikJ/ w{b ekoBK dh gSkD
eoB ns/ T[BQK B{z jZb eoB dh pj[s
bzvB (fpT{o') Gkos Bhs nzsookSNoh ;"o rmi'V (nkJhH n?Z;H J/H) 'u nwohek N'oKN' (fpT{o') e?B/vk dh fJe wfjbk fog'oN w[skpe wfjbk dk fJbki
zo{os j?. ibtk:{ gfotosB s'A ghVs
101t/A w?Apo d/S d/ s"o 's/ Skwb j' frnk. ibtk:{ bJh nwoheh okSNogsh d/ ftS/ B{z efEs s"o 's/ ibtk:{ gfotosB s'A eo ojh ;bkjeko vkeNo e?bh w?foN
wfjbk dk fJj wkwbk nfij/ ;w/A 'u
S d{s i"B e?oh B/ nkJhH n?Z;H J/H bJh fJZe co/wtoe ;wM"s/ 's/ d;sys ehs/. e?oh ghVs d[Bhnk dh gfjbh wohz dZf;nk B/ 10 ;kbK 'u gfjbh tko wohz dh ;kjwD/ nkfJnk j? id'A d[Bhnk Go d/
B/ nwohek dh w?ApofSg B{z ;{oih T{oik dh s/zh Bkb tXdh tos'A tZb tZvk edw ik fojk j?. fJ; wfjbk B{z ;kj b?D ftZu iKu fbyd/ j'J/ ebkJhw/N u/Ai Spd dh d/S ibtk:{ gfotosB ns/ ekopB
dZf;nk. T[BQK B/ rbk;r' 'u S"c26 ibtk:{ ekBcoz; 'u o;wh s"o 's/ co/wtoe fdZes nk ojh j?. wohz dh iKu eoB tos'A ehsh j?.fzeo:'r j? fe e'o'Bk fBek;h 's/ fuzsk zkjo eo oj/ jB.
;wM"s/ 's/ d;sys ehs/. tkb/ vkeNoK B/ fejk j? fe b{ ns/ jtk tkfJo; wjkwkoh Bkb i{MD d/ Bkb-
rbk;r', ;ekNb?Av ftZu jkb jh ftZu
e?oh B/ fejk, @;kB{z nzsookSNoh ;{oih rmi'V 'u Skwb j'D 'u y[Sh j?, fi; dh yokp r[DtZsk wohz dh f;js dh Bkb e?B/vk B/ i{B 'u j[D sZe dh ;G
;wkgs j'Jh ibtk:{ ;zw/bB e'g 26
dh ;EkgBk 'u gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh B/ nrtkJh ehsh ;h. e?oh B/ nZr/ fejk, ;fEsh bJh fzzw/tko j?. wohz e?B/vhnB s'A fGnkBe jhNt/t dk ;kjwDk ehsk. ftZu, ghn?w w'dh ;w/s d[Bhnk d/ ;ko/
fJj ftSt gZXo 's/ ;{oih T{oik dh s/z ns/ tX/o/ tos'A bJh wjZstg{oB :'rdkB ;{p/ fpqfNS e'bzphnk dh ;hBhno Bkrfoe fJ; s'A pknd izrb dh nZr ekoB uko/ w[yhnK B/ ekopB fBek; B{z xNkT[D
j't/rk. fJj ftek;Shb d/SK bJh yk; s"o 's/ wjZstg{oB j't/rk. e/Adoh tksktoD, j? ns/ rzGho dw/ Bkb i{M ojh j?. gk;/ X{znK c?b frnk. fJ; Bkb jtk j'o dh nghb ehsh.
izrbks ns/ ibtk:{ gfotosB wzsoh G{g/Ado :kdt B/ nkJhH n?Z;H J/H d/ 101t/A
w?Apo ti'A nwohek dk ;tkrs ehsk j?. fJj edw hSn B{z wzp{s<eo/rk ns/ ftSt
B{z T{oik dk fJZe ;kc ;o's gqdkB eoB bJh GftZy dh ekotkJh B{z gq/fos eo/rk.@
fwnKwko u nwoheh gZsoeko B{zu nwoheh gZsoeko B{z
fJ; s'A pknd T[BQK B/ NthN ehsk, fi; 'u fbfynk, @y[S jK fe nwohek o;wh fwnKwko fwnKwko 'u nwoheh gZsoeko B{zu nwoheh gZsoeko B{z
fwnKwko
fwnKwko u nwoheh gZsoeko B{z
s"o 's/ nzsookSNoh ;{oih rZmi'V dk fjZ;k j?, gqXkB wzsoh Bfozdo w'dh d[nkok
2015 'u g?fo; ;hH UH ghH 'u S[o{ ehsh rJh fJZe d{odoSh gfjb edwh. fJzNoB?SBb
;[DkJh rJh 11 ;kb dh ;
;[DkJh rJh 11 ;kb dh ;
;[DkJh rJh 11 ;kb dh ;zkk kk k
;[DkJh rJh 11 ;kb dh ;
;'bo nbkfJz; d/ w?Apo d/SK dh frDsh j[D 101 's/ j?. co/wtoe gfjbh tko 2016 ;[DkJh rJh 11 ;kb dh ;
'u d/SK 'u tzfvnk frnk ;h.''
vkfJo?eNo iBob, hSn d/ vkfJo?eNo iBob B/ vkL ni? wkE[o B/ fejk,
@hSn d/ fvzkJhB ns/ :sBK bJh nwohek dk ;woEB fJZe y[Sh dk ftek; j?. p?Aeke (fpT{o') c"ih Sk;B nXhB fwnKwko dh
fJj 101t/A w?Apo d/S ti'A ftS/S j?.@ gqXkB wzsoh w'dh ns/ coK; d/ ssekbh fJe ndkbs B/ Bzopzd nwoheh gZsoeko v?Bh c/
okSNogsh coK;tk UbKd B/ Btzpo 2015 'u g?fo; 'u ibtk:{ gfotosB pko/ B;No B{z 11 ;kb e?d dh ;zk ;[DkJh j?. c?B;No B{z
;z:[es okSNo dh ekBcoz; nkc gkoNhz (;hH UH gh-21) d/ 21t/A ;?SB 'u nkJhH rbs ns/ GVekT{ ikDekoh c?bkT[D ;w/s eJh d'SK
n?Z;H J/H dh S[o{nks dk n?bkB ehsk ;h. bJh d'Sh gkfJnk frnk ;h. tehb EkB i" nKr B/
fejk fe nkBbkJhB w?rzhB 'cozNhno fwnKwko' d/
gqpzXe fBod/Se c/B;No B{z r?o-ekB{zBh ;zrmBK Bkb
;pzX oZyD ns/ thzk fB:wK dh T[bzxDk eoB dk
nwohek s'A nkJh wzdGkrh ypo, NoZe th d'Sh gkfJnk frnk j?.
nwohek s'A nkJh wzdGkrh ypo, NoZe
nwohek s'A nkJh wzdGkrh ypo, NoZe
nwohek s'A nkJh wzdGkrh ypo, NoZe
nwohek s'A nkJh wzdGkrh ypo, NoZe
gZsoeko, fi; B{z wJh s'A fjok;s ftu oZfynk
frnk, T[; 's/ nZstkd fto'Xh ekB{zB dh T[bzxDk d/
d' j'o wkwb/ th uZb oj/ jB, i' fJe j'o ndkbs
jkd;/ u gzikph B"itkB dh w"s
jkd;/
jkd;/ u gzikph B"itkB dh w"su gzikph B"itkB dh w"s ftu ftuko nXhB jB. fJ; s'A fJbktk c/B;No fybkc
jkd;/
jkd;/ 'u gzikph B"itkB dh w"su gzikph B"itkB dh w"s
d/SXq'j dk wkwbk th uZb fojk j?. c?B;No B{z 24
wJh B{z :Kr{B nzsookSNoh jtkJh nZv/ 's/ frqcsko
ehsk frnk ;h id'A T[j nwohek bJh T[vkD 's/ ;tko
j'D tkbk ;h. T[j fJeb"sk ftd/Sh gZsoeko j? fi;
B{z rzGho ngokX eoB dk d'Sh gkfJnk frnk j?.
fwnKwko ftZu c"i B/ cotoh ftZu sysk gbN e/
nKr ;kB ;{ eh dh u[Dh j'Jh ;oeko B{z ;Zsk s'A p/
dyb eo fdZsk ;h.
e?B/vk L iro{g pokV ph;h n?Bvhgh
e?B/vk L iro{g pokV ph;h n?Bvhgh
e?B/vk L iro{g pokV ph;h n?Bvhgh
e?B/vk L iro{g pokV ph;h n?Bvhgh
e?B/vk L iro{g pokV ph;h n?Bvhgh
eke; d/ Bt/A gqXkB fB:[es
eke; d/ Bt/A gqXkB fB:[es
eke; d/ Bt/A gqXkB fB:[es
eke; d/ Bt/A gqXkB fB:[es
eke; d/ Bt/A gqXkB fB:[es
fteN'ohnk (fpT{o') e?B/vk ftu Gkosh w{b d/ ftXkfJe iro{g pokV
B{z ph ;h fBT{ v?w'eo/N rtoBw?AN eke; dk BtK gqXkB fB:[es ehsk
frnk j?.pokV, i' gfjbh tko 2004 ftZu u[D/ rJ/ ;B ns/ T[j 2005,
2009, 2017 ns/ 2020 ftZu d[pkok u[D/ rJ/. pokV ftXkB ;Gk dh
p?me d/ nzs ftZu fJ; bhvofSg dh G{fwek ftZu ;/tk eoBk S[o{ eo d/
Dr/.
pokV B/ fejk,šw?B{z gqhwhno i"jB j"orB dh nrtkJh ftZu fJZe
eke; ftZu bhvofSg dh G{fwek fBGkT[D bJh wkD wfj;{; j' fojk j?,
i' ;kv/ ;[zdo ;{p/ dh ftfGzBsk B{z do;kT[Ad/ jB ns/ ;ko/ b'eK bJh
fzzdrh B{z fpjso pDkT[D bJh jo o'z ;ys fwjBs eod/ jB.'' T[jBK
B/ nZr/ fejk,šfit/A fe n;hA ni/ th e'ftv-19 d/ gqGkt Bkb BfiZm
oj/ jK, n;hA fJj :ehBh pDkT[D bJh ezw eo oj/ jK fe ;ko/ b'e ;kvh
wjkwkoh dh foetoh d/ e/Ado ftZu ofjD.@
ikD' iro{g pokV d/ pko/
ikD' iro{g pokV d/ pko/
ikD' iro{g pokV d/ pko/
ikD' iro{g pokV d/ pko/
ikD' iro{g pokV d/ pko/
iro{g pokV fJZe e?B/vhnB f;nk;sdkB jB. T[j fpqfNS e'bzphnk,
e?B/vk ftZu ftXkB ;Gk (n?wHn?bHJ/H) d/ w?Apo jB. Gkos ftZu iBw/
pokV w?BhN'pk :{Bhtof;Nh ftZu nkgDh gVQkJh bJh e?B/vk ub/ rJ/,
cfozB (fpT{o') nwohek d/ cfozB' s'A wzdGkrh ypo ;kjwD/ nkJh j?, fiZE/ fiZE/ T[BQK B/ gpfbe n?vfwfB;Nq/SB ftZu wk;No dh fvroh gqkgs
gzikph NoZe vokJhto gqhs S/o frZb dh ;Ve jkd;/ ftu w"s j' rJh j?. fJj ehsh. 1994 ftZu T[j ;oh ub/ rJ/. fJZe djke/ s'A tZX ;w/A sZe,
jkd;k jkb-po[Ze n?ohz'BK J/ohJ/ 'u coht/n 40 Jh;N p"Av 's/ tkgfonk. pokV B/ iBse ns/ r?o-w[Bkck d'tK y/soK ftZu ezw ehsk. g/S/toK B{z
g[b; jkd;/ d/ ekoBK dh iKu eo ojh j?. gsk bZrk j? fe gqhs S/o frZb gzikp T[BQK d/ eohno B{z ftef;s eoB ftZu wdd ehsh ns/ fJZe T[Zu j[Bowzd
d/ fzbQk b[fXnkDk d/ fgzv pZbhJ/tkb Bkb ;pzX oZydk ;h. gqhs S/o frZb dh w"s ns/ pj[-;ZfGnkukoe eowukohnK dh Gosh bJh oDBhshnK ftef;s
ekoB cfozB' J/ohJ/ dk gzikph GkJhukok v{zx/ ;dw/ ftu j?. eoB bJh o[zrkodksktK Bkb ezw ehsk.
24
24
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
24 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
24 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcbhcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok
fJ; wjhB/ dk s[jkvk ok hcb
fJ; wjhB/ dk s[jkvk okShcbhcb
w/y L eoe L nkb; xZN ns/ s[bk L weo L
weo L
w/y L
w/y L fJ; wjhB/ dk cb
w/y L
weo L
weo L
weo L oki gZy d/
w/y L
eoe L
eoe L
eoe L
eoe L
s[bk L fJ; wjhB/ dk
s[bk L
s[bk L
s[bk L
fwfbnk i[fbnk oj/rk. T[sSkj Sesh ftu ftS/S cb th nkw s"o 's/ S[G jh ezwK ftu bkG sK
eko'pko ftu soZeh ns/ tkXk j't/rk gozs{ ;[Gkn oj/rk. f;js nkw s"o s/ oj/rk gozs{ d"V GZi
XB bkG T[whd s'A tZX ftu jbeh s/zh pDh oj/rh. S[G oj/rh. eko'pko ftu ;kXkoB s'A fznkdk
oj/rk. xo/b{ you/ th ekp{ eko'pko mhe oj/rk ns/ XzB th soZeh d/ :'r jB. oj/rh. eko'pko dofwnkB ns/
ftu ofjDr/. fe;/ w[Zd/ Bz{ nkwdB th nkw tKr pDh oj/rh. T[whd s'A fznkdk yofunK XB nkwdB th T[whd s'A xZN
b? e/ tkd fttkd d/ :'r jB gozs{ ibdh ftfdnkoEh tor bJh ;wK Bt/A Bt/A ftu ewh Bkb nkofEe ;zs[bB pfDnk ofjD d/ :'r jB. zwhB
jh w[;hpsK dk jZb fBeb nkJ/rk. :ksok nB[GtK tkbk ns/ soZeh tkbk oj/rk. oj/rk. ftS/S ftneshnK dk ;zr th ikfJdkd d/ eko'pko ftu bkG
eoBh g? ;edh j?. :ksok dk n;o f;js s/ ftd/S Bkb ;zgoe th bkGdkfJe oj/rk. bkGdkfJe oj/rk. oki gZy ftu th d/ :'r jB. ftfdnkoEh gZy Bz{
th gt/rk. Xkofwe ezwK ftu ftS/S o[uh oj/rh. g{oD gq/w d/ :'r jB. gq/SkBh nk ;edh j?.
fpqyL
e[zG L
fpqyL
fpqyL
e[zG L
fpqyL
fpqyL B"eoh tor ftu f;zx L wkBf;e sBkn fpq fpq ue Lue L e[zG L jkbksK ftu
e[zG L
e[zG L
f;zx L
f;zx L
f;zx L
fpqSue Lue L L ftrV/ ezw
fpq fpq ue
f;zx L
jbeh gq/SkBh iK efmBkJh pfDnk oj/rk. ekoi y/so ftu ;[Xko, eko'pko ftu fe;/ ftS/S pdbkn d/
dk ;kjwDk eoBk g? ;edk ftu th ;zxoS fznkdk oj/ soZeh ns/ Bt/A Bt/A w"e/ :'r BjhA jB. XB
j?. ;fj:'rhnK d/ ;kE ftu rk. XB nkwdB ftu fe;/ th fwbDr/. f;js bkG nkwdB iK nkofEe
th ewh oj/rh. ftfdnkoEh ftS/S tkX/ d/ :'r BjhA jB . j't/rk. e'fSSK ekw:kp ;zs[bB pDkJh oZyD
tor dk ;wK T[Zsw iK xo/b{ tksktoD th T[bMDK ns/ fzzw/tkoh fBGkT[D dk bJh ;zxoS fznkdk jh eoBk
Bt/A Bt/A szofpnK tkbk oj/rk. tgkoh Bkb Gfonk oj/rk. r[gs d[SwD th ;orow ;wK oj/rk. gfotkfoe ;[Zy g{oD ofjDr/ gt/rk. gfotkfoe tksktoB
tor bJh ;wK S[G oj/rk gozs{ eko'pko ftu ofjDr/, ;ktXkB oj'. GkJhtkbh d/ ezwK ns/ ;zskB gZy s'A th g{oD ;fj:'r d/ ;kXkoB oj/rk. ;KM/dkoh d/ ezwK
o[ZM/tK fznkdk oj/rk. ;wkfie rshftXhnK ftu bkG oj/rk. f;js Bki[r ofj ;edh :'r jB. d{o dh :ksok eoBh g? ;edh ftu th fznkdk XB Bk brkU
ftu th o[ZM/tK fznkdk oj/rk ns/ wkD j? fJ; bJh ftS/S s"o s/ nkgDh f;js dk j? fi; dk n;o s[jkvh f;js s/ th feT[Afe pknd ftu e'oN efujoh
fJZzs ftu th tkX/ d/ :'r jB. f;js dk fynkb oZy'. gt/rk fJ; bJh f;js dk fynkb oZy'. d/ uZeo brkT[D/ g? ;ed/ jB.
yk; s"o s/ fynkb oZy'. ezfBnkL XB[L whB L
whB L
whB L
whB L wjhB/ d/ S[o{
whB L
ezfBnkL
ezfBnkL ;[Zy ;kXBK ftu
XB[L f;js ;[Xko
ezfBnkL
XB[L
XB[L
ezfBnkL
XB[L
fwE[B L
fwE[B L fJ; wjhB/ ewh oj/rh. XB oj/rk. eko'pko ftu th ftu you fznkdk ns/
fwE[B L wjhB/ d/ S[o{ ftu
fwE[B L
fwE[B L
sjkvh jo/e fJZSk g{oh nkwdB th T[whd s'A xZN o[ZM/tK fznkdk oj/rk. nkwdB nkw tKr jh
j't/rh ns/ ;[ZyK ftu th gozs{ fwjBs s'A fznkdk ofjD ftd/S Bkb ;zgoe oj/rh . f;js gZy s'A
tkXk j't/rk. s[jkvh f;js dk :'r j?. ;wkfie bkGdkfJe oj/rk. th jbeh gq/SkBh d/
ftu froktN nk ;edh j?, rshftXhnK ftu th fznkdk ;tkoh nkfd ubkT[Ad/ ;w/A fznkdk :'r jB. gfotkfoe tksktoD
;ktXkB oj'. wjhB/ d/ nyho ftu fe;ws fjZ;k b?Dk gt/rk fi; d/ Bshi/ ti'A wkD ;ktXkBh tos'. ;wkfie rshftXhnK nkw tKr oj/rk. ftrV/ ezwK
s[jkvk ;kE d/t/rh. s[;hA sK f;oc fwjBs fJZzs ftu tkXk oj/rk. wjhB/ d/ nyho ftu th tkXk j't/rk. wjhB/ d/ nyho ftu ftu ;[Xko j't/rk. B"eoh gZy
eoBh j? ns/ nkb; dk fsnkr eoBk j?. ftu fJ;soh tor nkgDh f;js dk :ksok d/ th :'r jB. f;js dk ftS/S ftu T[ZBsh d/ Bkb spdhbh d/
;kM/dkoh dk ftuko fcbjkb fsnkr fdU ftS/S fXnkB oZy/. d{o dh :ksok eoB dk fXnkB oZy/. fe;/ th soQK dh yohd' co'ys th :'r jB. T[Zu nfXekohnK
feT[Afe fJ; Bkb B[e;kB j'D dh ;zGktBk gq'rokw pD ;edk j? fJ; bJh gfjbK s'A jh t/b/ d;skt/iK B{z g{oh soQK iKu b?Dk Bkb pDk e/ oZy' BjhA sK B[e;kB
j?. fsnkoh eo bU. mhe oj/rk. T[mkT[Dk g? ;edk j?.
uhB d/ phHnkoHnkJh gq'i?eN B{z NZeo d/t/rk nwohek, 1 tZv/ gq'i?eNK u fBt/ tZv/ gq'i?eNK u fBt/ dh fsnkoh dh fsnkoh
uhB d/ phHnkoHnkJh gq'i?eN B{z NZeo d/t/rk nwohek, 1
uhB d/ phHnkoHnkJh gq'i?eN B{z NZeo d/t/rk nwohek, 1 tZv/ gq'i?eNK u fBt/ dh fsnkoh
uhB d/ phHnkoHnkJh gq'i?eN B{z NZeo d/t/rk nwohek, 1
uhB d/ phHnkoHnkJh gq'i?eN B{z NZeo d/t/rk nwohek, 10 tZv/ gq'i?eNK u fBt/ tZv/ gq'i?eNK u fBt/S dh fsnkoh dh fsnkoh
soBskoBL e?B/vk rJ/ wkfgnK
soBskoBL e?B/vk rJ/ wkfgnK
soBskoBL e?B/vk rJ/ wkfgnK
soBskoBL e?B/vk rJ/ wkfgnK
soBskoBL e?B/vk rJ/ wkfgnK
d/SK dk d"ok ehsk ;h. nfXekoh fJe
th J/ShnkJh d/S dk BK b?D s'A pud/
d/ fJeb"s/ g[Zs dh w"s
d/ fJeb"s/ g[Zs dh w"s
d/ fJeb"s/ g[Zs dh w"s
d/ fJeb"s/ g[Zs dh w"s
d/ fJeb"s/ g[Zs dh w"s
fdy/. nfXekohnK B/ fejk fe ih7 d/SK
dh fJ; gfjbh Bkb ftek;Shb d/SK d/
fJzcok;Nqeuo gq'i?eN; B{z 40 fNqbhno
vkbo sZe xZN eoBk j? ns/ uhB tZb'A
S[o{ ehs/ rJ/ eoi gqEk dk ftebg gqdkB
eoBk j?.
nfXekohnK B/ nZr/ dZf;nk fe
nwohek ftek;Shb d/SK B{z ibtk:{,
f;js, fvihNb seBkb'ih nkfd 's/ ezw
eoB bJh fJeftNh ;N/e;, eoz
rkozNh, okiBhfse phwk, rqKN; nkfd
fBT{:koe (fpT{o') nwohek ns/ uhB y/so d/ wkbeK Bkb brksko p?me eo
;w/s nfXekoh ckJhB?AShnb dh g{oh
dofwnkB sDkn tXdk ik fojk j?. oj/ jB. nfXekoh ih-7 ro[Zg tZb'A
fJ; dofwnkB nwohek B/ uhB d/ p?bN fpbv cko p?No tobv fJBhShJ/Nht ;hohz g/S eo/rk. T[BQK N"g gq'i?eN; dh
gSkD eoB dh e'fSS ehsh ik ojh j?
n?Av o'v fJfBShJ/Nht B{z NZeo d/D bJh sfjs gq'i?eN dh Gkb 'u i[ZN/ j'J/ jB.
fi; B{z 2021 dh S[o{ 'u ehsk ik ;edk
d[Bhnk d/ 10 tZv/ fJz;No;Nqoeuo fJBQK gq'i?eNK B{z d;zpo 'u j'D tkb/
j?. nwoheh nfXekohnK B/ ;/B/rb ns/
gq'i?eN 'u fBt/S eoB dh :'iBk pDkJh ih7 dh p?me 'u nzfsw o{g fdZsk ik
xkBk d/ nfXekohnK B{z fejk fe uhB
j?. fJ; fBt/S sfjs nwohek d/ ;/B/ ;edk j?. fog'oN; w[skpe nwoheh
rb ns/ xkBk tor/ d/SK 'u xN'-xZN gqshfBXh wzvb B/ nes{po wjhB/ dh d/ T[bN nwoheh gq'i?eN; sfjs fe;/
th jkbks 'u g'oN; iK J/nog'oN; 's/
10 zo{oh gq'i?eNK dh gSkD ehsh j?. S[o{nks 'u fJ; wkwb/ B{z b? e/
nwohek dk ezNo'b j' ;e/rk.
wkwb/ B{z b? e/ nwoheh nfXekoh, fBZih fJetkv'o,gkBwk ns/ e'bzphnk tor/
nwohek
nwohek u Gkosh w{b dh 22 ;kbk ftfdnkoED dh w"s
nwohek
nwohek u Gkosh w{b dh 22 ;kbk ftfdnkoED dh w"su Gkosh w{b dh 22 ;kbk ftfdnkoED dh w"s
nwohek 'u Gkosh w{b dh 22 ;kbk ftfdnkoED dh w"su Gkosh w{b dh 22 ;kbk ftfdnkoED dh w"s
fBT{:koe (fpT{o') nwohek d/ dZyDh ;{p/
N?e;k; ;fEs fjT{;NB 'u n?;Nq'tobv
fwT{fze c?;Nhtb d"okB wuh GZi-d"V d"okB
soB skoB (fpT{o') soBskoB 'u T[; ;w/A ;'r dh bfjo g?dk j' rJh, id'A e?B/
xZN s'A xZN 8 b'eK dh w"s j' rJh ;h s/ eJh
vk d/ ;oh Sfjo ftZu gVQB rJ/ fJe B"itkB dh w"s j' ikD dk d[ydkJh ;wkuko
j'o zywh j' rJ/ ;B. fJBQK zywhnK ftu J/
gqkgs j'fJnk. fwqse B"itkB dh gSkD goftzdo f;zx fgqz; g[Zso pbftzdo f;zx
n?Av n?ZB :{Bhtof;Nh dh Gkosh w{b 22 ;kbk
ti'A j'Jh j?, i' soBskoB d/ cfsnkpkd dk ofjD tkbk j?. goftzdo f;zx nkgD/
ftfdnkoED Gkosh SkjkBh th Skwb ;h, fi;
wksk-fgsk dk fJeb"sk g[Zso ;h.
dh j;gskb ftu fJbki d"okB w"s j' rJh j?.
fwbh ikDekoh nB[;ko fwqse B"itkB goftzdo fszB ;kb gfjbK nkgD/ ;[Bfjo/
Gkosh SkjkBh Bkz[e jkbs ftu t?ANhb/
GftZy d/ ;[cB/ b?e/ e?B/vk fty/ gVQkJh eoB bJh frnk j'fJnk ;h. phs/ fdB T[; d/
No 's/ ;h. SkjkBh nkgDh G?D Bwosk SkjkBh
gfotko B{z c'B nkfJnk, fe nukBe fdb dh XVeD o[eD ekoB T[BQK d/ g[Zso dh
ns/ uu/o/ Gok w'fjs p/bkBh d/ Bkb fJ;
w"s j' rJh j?. goftzdo dh nukBe w"s j' ikD 's/ fgzv ftZu ;'r dk wkj"b j?. fJ;
fwT{fze c?;Nhtb ftu rJh ;h, go ;N/i tZb
d"okB eKro;h nkr{ G[fgzdo f;zx ytk;g[o ns/ fgzv d/ ;ogzu dkok u'gVk, ;kpek
iKd/ ;w/A GhV j'D ekoB T[j T[BQK s'A ftZSV
;ogzu G[fgzdo f;zx nkfd B/ goftzdo f;zx fgqz; dh p/tesh j'Jh w"s 's/ gfotko
rJh ;h. vkeNoK B/ gfotko B{z dZf;nk fe
Bkb d[Zy dk gqrNktk ehsk.
SkjkBh B{z eJh fdb d/ d"o/ gJ/ ;B. fJ; bJh
T[; d/ fdwkr dk sDk (pq/B ;N?w) brGr 90 fJ; d[yh Go/ wkj"b 'u ghVs gfotko B/ e?B/vhnB dh ;oeko s'A wzr ehsh j?
fe T[BQK d/ g[Zso dh bkS B{z gzikp G/i fdZsk ikt/, sK i' T[j nkgDhnK nZyK
gqshSs sZe ;[Zi frnk ;h, fi; ekoB T[; dh
;kjwD/ nkgD/ g[Zso dk nzfsw ;z;eko eo ;eD.
w"s j' rJh.
25
25
25 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
25 gzikp NkJhw gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
Gkosh-nwoheh g[b; w[bk w dh r'bh bZrD Bkb w"s,w dh r'bh bZrD Bkb w"s,
Gkosh-nwoheh g[b; w[bk
Gkosh-nwoheh g[b; w[bk w dh r'bh bZrD Bkb w"s,
Gkosh-nwoheh g[b; w[bkzw dh r'bh bZrD Bkb w"s,w dh r'bh bZrD Bkb w"s,
Gkosh-nwoheh g[b; w[bk
fJj j? d[Bhnk dk ;G s'A gqhw?u'Uo
fJj j? d[Bhnk dk ;G s'A gqhw?u'Uo
fJj j? d[Bhnk dk ;G s'A gqhw?u'Uo
fJj j? d[Bhnk dk ;G s'A gqhw?u'Uo
fJj j? d[Bhnk dk ;G s'A gqhw?u'Uo
h dh ;{j d/D tkb/ B{z fwb/rk 45 bZy dk fJBkw
h dh ;{j d/D tkb/ B{z fwb/rk 45 bZy dk fJBkw
h dh ;{j d/D tkb/ B{z fwb/rk 45 bZy dk fJBkw
d' d' d' d' d'Sh dh ;{j d/D tkb/ B{z fwb/rk 45 bZy dk fJBkwh dh ;{j d/D tkb/ B{z fwb/rk 45 bZy dk fJBkw
pZuk, t B f;oc 42B f;oc 42 rqkw! rqkw!
pZuk, t
pZuk, t B f;oc 42 rqkw!
pZuk, tzB f;oc 42B f;oc 420 rqkw! rqkw!
pZuk, t
fbikfJnk frnk. fJ; d/ nrb/ fdB
T[jBK B/ d[gfjo d/ ykD/ d"okB i[VtK
pZfunK eofN; ns/ ;hn;tk B{z iBw
fdZsk go nrb/ jh fdB ;hn;tk dh
w"s j' rJh.
nkws"o 's/ fJzB/ ibdh g?dk j'D
tkb/ pZfunK d/ puD dh ;zGktBk pj[s
xZN j[zdh j?. vkeNoK dk efjDk j? fe
nfijh ;fEsh ftu f;oc fJe ch;dh jh
pZu/ pu gkT[Ad/ jB. eofN; T[jBK ftu'A
fJe j?. T[; B{z pukT[D ftu vkeNoK
ns/ wkfgnK B/ fjzws BjhA jkoh. T[j
j;gskb d/ nkJh;h:{ ftu dkyb
eofN; dh d/yGkb eod/ oj/ ns/ jw/Sk
;ktXkB oj/.
jkb/ th ysok poeoko
jkb/ th ysok poeoko
jkb/ th ysok poeoko
jkb/ th ysok poeoko
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ s'A gqhw?u'Uo p/ph fejk ik fojk j?. jkb/ th ysok poeoko
wK ns/ pZuk f;jswzd
wK ns/ pZuk f;jswzd
wK ns/ pZuk f;jswzd
pofwzxw Sfjo d/ nbkpkwk ftu d[Bhnk wK ns/ pZuk f;jswzd eofN; B{z fszB wjhB/ sZe t?ANhb/
wK ns/ pZuk f;jswzd
d/ ;G s'A gqhw?u'Uo pZu/ dk iBw j'fJnk. 21 jcs/ ftu g?dk j'D tkb/ pZu/ No 's/ oZfynk frnk ;h. 275 fdBK sZe
dZf;nk ik fojk j? fe iBw d/ ;w/A pZu/ d[Bhnk B{z ;G s'A gqhw?u'Uo p/ph fejk j;gskb ftu ofjD d/ pknd S[ZNh fdZsh
dk tzB f;oc 420 rqkw ;h. iBw ;w/ frnk feT[Afe fJj ;XkoB Btizw/ rJh. vkeNoK dk efjDk j? fe jkb/
A pZuk fJe g"Av dk wsbp nZXk feb' s'A pZfunK dh s[bBk ftu eohp 19 jcs/ u[D"sh ysw BjhA j'Jh j?. eofN; B{z w{zj
th xZN ;h. nkws"o 's/ roG nt;Ek gfjbK g?dk j'fJnk. fJ; pZu/ dk Bkw Bkb ;kj b?Dk f;ykfJnk frnk j?.
dk ;wK 40 jcs/ dk j[zdk j? go fJj eofN; oZfynk frnk j?. wK fwS/b eofN; dk g{oh soQK Bkb fXnkB oZyD
pZuk 21 jcs/ ns/ fJe fdB ftu g?dk pNbo B{z 4 i[bkJh 2020 B{z iD/gk dod dh b'V j?. ;w/A-;w/A 's/ vkeNoh iKu dh
j'fJnk. fJ; bJh fJ; B{z d[Bhnk dk ;G j'fJnk. fJ; wro'A T[jBK B{z j;gskb b'V j?.
nwohekL NoZe
nwohekL NoZe u'A fwb/ 67 gqtk;h, vokJhto frqcskou'A fwb/ 67 gqtk;h, vokJhto frqcsko
nwohekL NoZe
nwohekL NoZe 'u'A fwb/ 67 gqtk;h, vokJhto frqcskou'A fwb/ 67 gqtk;h, vokJhto frqcsko
nwohekL NoZe u'A fwb/ 67 gqtk;h, vokJhto frqcsko
fBT{:koe (fpT{o') nwohek d/ ikoihnk ;{p/ ftu xo/b{ MrVk ;[bMkT[D rJ/
n?bgkJhB (fpT{o') gZSwh N?e;k;
rzGho o{g Bkb zywh j'J/ 38 ;kbk Gkosh-nwoheh g[b; w[bkzw dh w"s j' rJh.
ftZu g[b; B/ fpr p?Av fJbke/ ftZu fJZe
don;b g[b; w[bkzw gowjz; d/;kJh w?ev'Bc ftu ehz c?oh o'v ns/ cb'o/;Nk
jkJht/n 's/ tkjBK dh u?fezr d"okB
vokJht d/ B/V/ fJe xo ftu xo/b{ MrVk fBgNkT[D bJh rJ/ ;B. id'A T[BQK B/
fJZe 'pke; NoZe' dh sbkSh bJh sK
w?ev'Bc d/ ofjD tkb/ i"ovB i?e;B (22) B{z frqcsko eoB dh e'fSS ehsh sK
T[; ftZu 60 s'A tZX gqtk;h fwb/. ;zxh
T[; B/ efEs s"o 's/ T[BQK 's/ r'bh ubk fdZsh ns/ eko ftu p?m e/ coko j' frnk.
nfXekohnK B/ p[ZXtko B{z fJj ikDekoh
fJ; xNBk wro'A d/;kJh B{z fJbki bJh ;EkBe j;gskb dkyb eotkfJnk
fdZsh.
frnk ;h, go j?Boh ekT[ANh g[b; ftGkr B/ T[BQK dh w"s dk n?bkB ehsk. T[j
gZSwh N?e;k; d/ fJZe nNkoBh
nkgD/ fgZS/ gsBh ns/ 2 pZu/ SZv rJ/ jB. d/;kJh ikoihnk d/ d{i/ nfXekoh jB,
d[nkok ikoh ehs/ rJ/ fJZe fpnkB
fiBQK dh fvT{Nh d"okB r'bh bZrD ekoB w"s j' rJh j?. d/;kJh j?Boh ekT[ANh g[b;
w[skpe, fBT{ w?e;he' d/ bk; eo{; d/
ftGkr ftu fgSb/ d' ;kbK s'A ezw eo oj/ ;B.
ofjD tkb/ fJZe 22 ;kbk NoZe
dZ; d/JhJ/ fe i"ovB i?e;B dh frqcskoh bJh ikoihnk ns/ B?SBb pk;eNpkb
vokJhto i/thno v[nkoN B{z gqtk;hnK
n?;';hJ/SB jkb nkc c/wo Sehb U'Bhb d/ iKueosktK B/ fgSb/ jcs/ gowjz; d/
ns/ d'Sh mfjokJ/ rJ/ ngokXhnK B{z
;kJh Bkw d/ fJe g[b; w[bkzw B{z r'bh wko e/ zywh eoB tkb/ pko/ e'Jh th
r?o-ekB{zBh Yzr Bkb d/S ftZu w[V gqt/
ikDekoh bJh 30,000 nwoheh vkbo dk fJBkw d/D g/SeS ehsh ;h go d/;kJh dh
S eoB ftZu wdd eoB d/ d'S ftZu
w"s j'D wro'A j[D i?e;B pko/ e'Jh th ikDekoh bJh 60,000 nwoheh vkbo
frqcsko ehsk frnk.
(Gkosh eoz;h w[skpe eohp 44,69,130 o[gJ/) sZe dk fJBkw d/D g/SeS ehsh
ukoi fpnkB w[skpe, pkovo
rJh j?.
g?No'b Nhw d/ nfXekohnK B/ wzrbtko
B{z tkjBK dh sbkSh d"okB 67
nwohek gqtk;hnK B{z NoZe d/ nzdo b[e/ j'J/
nwohek u 6 iBtoh B{z e?fgNbu 6 iBtoh B{z e?fgNb
nwohek
nwohek u 6 iBtoh B{z e?fgNb
nwohek 'u 6 iBtoh B{z e?fgNbu 6 iBtoh B{z e?fgNb
gkfJnk. fJBQK gqtk;hnK ftZu'A uko nZm
s'A 13 ;kb dh T[wo d/ ;B, id'A fe
fszB ngokfXe wkwfbnK ftZu ;ik eZN
d/ nzdo e[o;h ;[ZND tkb/ B{z i/bQ
d/ nzdo e[o;h ;[ZND tkb/ B{z i/bQ u[Ze/ jB.
d/ nzdo e[o;h ;[ZND tkb/ B{z i/bQ
d/ nzdo e[o;h ;[ZND tkb/ B{z i/bQ
d/ nzdo e[o;h ;[ZND tkb/ B{z i/bQ
fib pkJhv/B B/ ywh ;?fBeK d/ pZfunK B{z ehsk ;BwkfBsywh ;?fBeK d/ pZfunK B{z ehsk ;BwkfBs
fib pkJhv/B B/
fib pkJhv/B B/ ywh ;?fBeK d/ pZfunK B{z ehsk ;BwkfBs
fib pkJhv/B B/
fib pkJhv/B B/ zywh ;?fBeK d/ pZfunK B{z ehsk ;BwkfBsywh ;?fBeK d/ pZfunK B{z ehsk ;BwkfBs
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ okSNogsh
i'n pkJhv/B dh gsBh fib pkJhv/B B/ zywh
c"ihnK d/ T[jBK pZfunK B{z ;BwkfBs ehsk i'
god/ fgZS/ ofj e/ d/S bJh nkgDh G{fwek
fBGkT[Ad/ jB. fib pkJhv/B B" ;kb dh r?ph BK
dh pZuh Bkb fwbh. r?ph d/ fgsk B{z wohB ti'A
fJoke ftZu skfJBksh d"okB rzGho ;ZNK bZrhnK
;B. T[jBK B/ r?ph dh S'Nh G?D ntk dk th
XzBtkd ehsk.
fib B/ d' e[VhnK B{z fejk fe @T[j nkgD/
gfotko B{z wkD wfj;{; eotkT[D.@ T[jBK B/
fejk fe T[j ne;o 2009 ftZu tkbNo ohv
tkfSzrNB (fpT{o') nwohek d/ T[gBro fSekr' 'u fJe N?Ze ezgBh d/ ;kpek
B?SBb fwbNoh w?vheb ;?ANo dk d"ok eodh ;h,
w[Zy ekoiekoh nfXekoh (;hHJhHUH) B{z 6 iBtoh B{z fjz;k d"okB e?fgNb (nwoheh
id'A ncrkfB;skB ns/ fJoke ftZu izrK uZb
;z;d GtB) d/ nzdo e[o;h ;[ZND s'A pknd nkgDh B"eoh r[nkT[Dh gJh ;h ns/ j[D
ojhnK ;B. fib B/ fejk fe T[j ni/ th T[BQK
wkwb/ 'u 30 fdBK bJh i/bQ dh ;zk ;[DkJh rJh j?. :{Hn?Z;H fv;fNqeN iZi ekob j;gskb d/ ewfonK ftZu pZfunK pko/ ;'udh
fBe'b; B/ fJfbB'fJ; 'u fJBtoB?Z; d/ pq?vbh o{e;N/b; B{z joikB/ d/ o{g 'u 500 j?. T[jBK B/ fejk,@w?A T[jBK zywh pZfunK d/
nwoheh vkbo dk G[rskB eoBk dk th j[ew fdZsk.
e'b p?mdh ;h ns/ T[jBK d/ ;kj; ns/ e[opkBh
o{e;N/b; B/ gfjbK ;theko ehsk ;h fe T[BQK B/ e?fgNb 's/ jwbk ehsk, g[b;
dhnK ejkDhnK ;[Ddh ;h.@
nfXekohnK dh fdSk 'u e[o;h ;[ZNh. jkbKfe, T[BQK B/ dbhb fdZsh fe nfXekohnK
fib B/ fejk fe T[j ;wMdh ;h fe pZfunK
B{z e[o;h Bkb NeokT[D dk ysok BjhA ;h. T[E/, ;oekoh tehbK B/ fejk fe o{e;N/ dh fzzdrh fezBh w[Seb j' ;edh j?. fib B/
b; d/ nB[fus fttjko B/ e?fgNb 'u nokiesk 'u tkXk ehsk. fejk fe pZfunK B{z fJeZb/ fJ; ;dw/ dk ;kjwDk
xNBk s'A pknd o{e;N/b; B{z e'r/B;hnk d/ ;hHJhHUH d/ nj[d/ s'A jNk fdZsk
BjhA eoBk ukjhdk. fib w[skpe,@;kv/ ;?fBeK
frnk ;h. fjz;k d/ fJe fdB pknd o{e;N/b; B/ iBse o{g Bkb w[nkch wzrh ns/
ns/ T[BQK d/ gfotkoK B{z fJj ikDB dh zo{os j?
fJe fpnkB ikoh eoe/ fejk fe T[BQK B{z 6 iBtoh B{z nkgD/ ezwK bJh gSsktk j?,
fe i/eo T[BQK B{z ed/ ;ZN, fpwkoh iK zyw dk
T[j ;zk B{z ;theko eod/ jB ns/ nkgD/ ihtB d/ fJ; nfXnkJ/ B{z ysw eoB bJh ;kjwDk eoBk fgnk, sK n;hA T[jBK 's/ wkD
fsnko jB. eoKr/ ns/ T[jBK B{z SkpkSh d/tKr/.@
26
26
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
26 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
26 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
nk;Nq/bhnk B/ ikgkB, dZyDh e'ohnk Bkb
nk;Nq/bhnk B/ ikgkB, dZyDh e'ohnk Bkb
nk;Nq/bhnk B/ ikgkB, dZyDh e'ohnk Bkb skJhtkB B{z fwfbnk fJe j'o wddrko, nwohek
skJhtkB B{z fwfbnk fJe j'o wddrko, nwohek
nk;Nq/bhnk B/ ikgkB, dZyDh e'ohnk Bkb
nk;Nq/bhnk B/ ikgkB, dZyDh e'ohnk Bkb
skJhtkB B{z fwfbnk fJe j'o wddrko, nwohek
skJhtkB B{z fwfbnk fJe j'o wddrko, nwohek
skJhtkB B{z fwfbnk fJe j'o wddrko, nwohek
e[nkozNhB-w[es :ksok dh fdZsh fJik Bkb fwb e/ GzB ;ed? uhB dh nkeV
e[nkozNhB-w[es :ksok dh fdZsh fJik
e[nkozNhB-w[es :ksok dh fdZsh fJik
e[nkozNhB-w[es :ksok dh fdZsh fJikzss ss s
e[nkozNhB-w[es :ksok dh fdZsh fJik
Bkb fwb e/ GzB ;ed? uhB dh nkeV
Bkb fwb e/ GzB ;ed? uhB dh nkeV
Bkb fwb e/ GzB ;ed? uhB dh nkeV
Bkb fwb e/ GzB ;ed? uhB dh nkeV
ekotkJh 'u nwohek dk ;woEB BjhA
eoKr/. T[BQK nZr/ fejk j? fe w?B{z bZrdk
j? fe ;kB{z fJ; B{z b? e/ pj[s ;gZSN s/
JhwkBdko j'Dk ukjhdk j? s/ sZEK s/
jkbks B{z fpBK fe;/ gZygks s'A d/yDk
ukjhdk j?. SkfJd nfij/ jkbks jB,
fiE/ n;hA T[; pdb B{z BjhA ngDktKr/
go w?A jkbks dh ebgBk s'A fJBeko
BjhA eo fojk.
uhBh c"i B/ jkb jh ftu dZf;nk j?
fe T[; B/ skJhtkB ;Nq/N; dh fdSk 'u
fJe ezp?N o?vhB?Z; g?No'b dk nk:'iB
ehsk, id'A T[; d/ oZfynk wzsokbk B/
phfizr tZb'A ehs/ rJ/ b'eszsfoe s"o
's/ Skf;s Nkg{ skJhtkB 'u nwoheh
tcd dh :ksok dh fBzdk ehsh. vNB
B/ dZf;nk j? fe skJhtkB B{z b? e/ uhB
d/ fJokd/ pj[s ;gZSN jB s/ ;kB{z fJj
:ehBh eoB dh zo{os j? fe T[Zu gZXo
dh fsnkoh oj/. ;kvh ;woZEk s'A tZX
f;vBh (fpT{o') nk;No/bhnk d/ tos'A eodk j? sK nwohek s/ T[; d/
fto'X dh GktBk j?. fJ; soQK w?B{z bZrdk
oZfynk wzsoh ghNo vNB B/ fejk j? fe ;fj:'rh ekotkJh eoBr/. fJ; s'A
j? fe n;hA nkgD/ d/S B{z fJe skes dh
i/ nwohek skJhtkB dh oZfynk bJh gfjbK nwoheh okSNogsh i'n pkJhv/
ekotkJh eodk j? sK nk;No/bhnk bJh B B/ th fejk ;h fe n;hA skJhtkB dh jkbs 'u gkT[Ad/ jK. dZ; d/JhJ/ fe uhB
e?Bpok (fpT{o') e'ftv-19 dh shih bfjo Bkb i{M oj/ nk;Nq/bhnk ftu e'o'Bk d/ okSNogsh Sh fiBfgzr B/ skJhtkB
nwohek d/ Bkb Bk j'Dk 'ebgBk:'r oZfynk B{z b? e/ tuBpZX jK. vNB B/
tkfJo; gkpzdhnK ftu j"bh-j"bh fYZb fdZsh ik ojh j?. fJ; d"okB gqXkB wzsoh B{z uhB d/ ezNo'b 'u fbnkT[D bJh c"ih
BjhA' j't/rk. nwoheh ftd/S wzsoh n?ANBh fejk fe fJj ;wM s'A goQ/ j't/rk fe i/
;e"N w"oh;B B/ ikgkB ns/ dZyDh e'ohnk Bkb fpBK fe;/ gkpzdh d/ :ksok dh skes dh tos'A eoB s'A fJBeko BjhA
pfbzeB B/ fejk fe uhB i/ skJhtkB nwohek B/ skJhtkB B{z b? e/ e'Jh
fJikzs d/ fdZsh j?. w"oh;B B/ jkb jh ftZu fteN'ohnB u?Apo nkc ekwo; n?Av ehsk j?.
dh :Ek;fEsh B{z pdbD bJh skes dh ekotkJh eoB dk c?;bk ehsk sK n;hA
fJzv;Noh B{z dZf;nk fe brGr 18 wjhfBnK dhnK gkpzdhnK s'A pknd nk;Nq/
bhnk ns/ d' J/ShnkJh d/SK ftueko fpBK e[nkozNhB d/ :ksok ibdh jh S[o{ j'
nk;Nq/bhnk
nk;Nq/bhnk u 9 gqsh s b'eK B/
nk;Nq/bhnk u 9u 9 gqsh gqsh s b'eK B/s b'eK B/
nk;Nq/bhnk
ikt/rh.
nk;Nq/bhnk 'u 9u 90 gqsh gqshSs b'eK B/s b'eK B/
nk;Nq/bhnkJh Bkrfoe fiBQK B/ fJZE/ n?ANh-e'o'Bk t?e;hB dhnK d't/A y[okeK
bJhnK jB, B{z e[nkozNhB d/ fB:wK dh gkbDk ehs/ fpBK f;zrkg[o ikD dh fJikzs
brtkJh e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i
brtkJh e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i
fdZsh rJh j?, jkbKfe Sos f;oc fJj j? fe :ksok d/ 48 xzfNnK d/ nzdo eokJ/
brtkJh e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i
brtkJh e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i
brtkJh e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i
rJ/ T[BQK d/ e'ftv N?;N dh fog'oN B?r/fNt j't/. T[ZE/ f;zrkg[o s'A g{oh soQK NhekeoD
tkb/ :ksoh fpBK e[nkozNhB ftZu oj/ e?Bpok, w?b"p"oB ns/ f;vBh bJh T[vkD
GoB dh fJikis fwb rJh j?.
ikt/rh, fJ; rZb dh gotkj ehs/ fpBK
w"oh;B B/ fejk fe w?B{z bZrdk j? fe n;hA ibdh jh dZyDh e'ohnk ns/ ikgkB
fe gfjbhnK d' y[okeK bJh t?e;hB d/
tZb iktKr/ ns/ ;kb d/ nzs sZe j'o d/SK ftZu ft;sko eoB dh T[whd oZyKr/.
fe; pqKv dh tos'A ehsh rJh ;h. nk;Nq/
w"oh;B B/ fJj th fejk fe nzsookSNoh ftfdnkoEhnK ns/ toeoK B{z fizBh ibdh
bhnkJh b'e nkgDh d{ih y[oke b?D s'A
j' ;e/ fpBK e[nkozNhB dh Sos g{oh ehs/ fpBK nk;Nq/bhnk tkg; nkT[D dh fJikzs
S/ wjhB/ pknd nkgDk p{;No gqkgs
fdZsh ikt/rh.
eo ;ed/ jB. jzN B/ fejk fe p{;No
@b'VhAdk sZs@ BjhA ;h. s[jkB{z fJ; ;w/
A g{oh soQK NhekeoD ehsk frnk j? ns/
fjzd-gq
fjzd-gq
fjzd-gq Ks y/so Ks y/so
hs :[ZX tork sDkn
hs :[ZX tork sDkn
fjzd-gq Ks y/so hs :[ZX tork sDkn fco fJ;B{z fJw:{BkJhz/SB ofi;No ftZu
fjzd-gqSKs y/so Ks y/so 'u u u u u Shs :[ZX tork sDknhs :[ZX tork sDkn
Skwb ehsk ikt/rk fit/A fe fJ; ;w/A
dhnK xNBktK dk nkw e'o; j?.
g?dk BjhA j'Dk ukjhdkL h fiBfgzrh fiBfgzr fJj th T[whd ehsh iKdh j? fe shi/
g?dk BjhA j'Dk ukjhdkL
g?dk BjhA j'Dk ukjhdkL Sh fiBfgzrh fiBfgzr
g?dk BjhA j'Dk ukjhdkL h fiBfgzr
g?dk BjhA j'Dk ukjhdkL
p{;No s'A tZX dh b'V BjhA gt/rh. w[Zy
w?vheb nc;o gkb e?bh B/ fejk,@fJ;
gVkn 's/, fJj ;zGkts s"o 's/ fJZe
f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk ftZu ckow/;h ftZu, e'Jh nfijk nk;Nq/bhnkJh
shih y[oke j? fi; pko/ n;hA ikDd/ jK.
e'ftv t?e;hB dh gfjbh v'i 90 j't/rk i' ;kB{z 90 gqshSs s'A tZX b?Adk
:kd oZy' fe n;hA g{oh d[Bhnk ftZu fJ;
gqshSs b'eK B{z brkJh ik u[Zeh j? i' j?. n;hA 81H9 gqshSs d{ih y[okeK 's/ e'fSS ftZu f;oc fJZe ;kb s'A th xZN
fe fJzBh ibdh fJ; Nhu/ 's/ gj[zuDk jK, iK d/S Go d/ brGr 17 fwbhnB ;w/A ftZu jK, fJ; bJh fJ; ;w/A fJj
pj[s jh Sbkxk:'r j?. nk;Nq/bhnk dh b'e fiBQK B/ d{ih y[oke bJh j?, fJ;
ikgdk j? fe shih y[oke ekch j't/rh
f;js wzsoh B/ fJ; B{z n;kXkoB gqkgsh bJh fJj fJZe tZvh gqkgsh j?.
go ;kB{z fJj d/yD dh zo{os j'J/rh.
dZf;nk j?. fJ; w"e/ f;js wzsoh rq/r nk;Nq/bhnk j[D p{;No y[okeK dh
T[;B/ fejk fe Bt/A o{gK dk T[GoBk T[;
jzN B/ dZf;nk fe d[gfjo 1 ti/ d/ eohp T[vhe eo fojk j?, fi; B/ d/S Go ftZu :'iBk B{z pdb ;edk j?, ftStftnkgh
fJZe d/S d/ nkw nfGnk; ftZu fJZe NhekeoB eoBk S[o{ eo fdZsk j?. p{;No t?e;hB fJe[fJNh dh zo{os 's/ z'o fdzdk
;td/Sh w?vheb ebhfBe, fJZe T[gBroh gq'rokw ftZu ckJhzo i?p dh tos'A ehsh
j?.
16 whNo T[Zgo r[pko/ s/ yVQk j'fJnk y;, pfDnk foekovy;, pfDnk foekov
16 whNo T[Zgo r[pko/ s/ yVQk j'fJnk y;, pfDnk foekov
16 whNo T[Zgo r[pko/ s/ yVQk j'fJnk
4 4 4 4 4016 whNo T[Zgo r[pko/ s/ yVQk j'fJnk 16 whNo T[Zgo r[pko/ s/ yVQk j'fJnk Sy;, pfDnk foekovy;, pfDnk foekov
g?fo; (fpT{o') d[Bhnk ftu
o'zkBk eJh foekov pDd/ ns/
N[ZNd/ jB. fJ; d/ sfjs coK; d/
o/wh Utokov B/ u?N/bo"bN d/ T[Zgo
n;wkB ftZu 4,016 whNo
(13,175 c[ZN) T[Zu/ row jtk
tkb/ r[pko/ d/ f;yo 's/ yVQ/ j' e/
t/fbzrNB (fpT{o') uhB d/ okSNogsh Sh fiBfgzr B/ fusktBh fdZsh fe fjzd-
fJZe BtK ftSt foekov
gqSKs y/so ftu Shs :[ZX tork sDkn g?dk BjhA j'Dk ukjhdk. uhB d/ okSNogsh
pDkfJnk.
B/ fJj rZb J/Shnk-gqSKs nkofEe ;fj:'r c'ow (J/ghJh;h) d/ ;kbkBk ;zw/bB d/
fJZe g[bkV :ksoh d/ o{g ftZu
w"e/ ejh. T[BQK dk fJj fpnkB nwohek, fpqN/B ns/ nk;No/bhnk B/ y/so ftu fJe
eZgV/ gfjB/ j'J/, p?b{fB;N B/ zwhB
BtK ;[oZfynk rmi'V pDkT[D d/ eJh jcfsnK pknd nkfJnk j?. nk;Nq/bhnk
s'A 3,637 whNo dh T[ukJh 's/
fJ; rmi'V ftu gqwkD{ gDv[ZphnK dk fBowkD eo/rk.
nkgD/ nkg dk fJj thvhU
uhB B/ fJ; g{oh xNBk dh ;ys nkb'uBk ehsh ;h. Sh B/ fBT{zhb?Av dh w/
foekov ehsk. ;EkBe ypoK B/
zpkBh ftu fvihNb wkfXnw okjhA nk:'fis ekBcoz; ftu gfjbK s'A foekov
fejk fe r[pkok 4,000 whNo sZe
ehsh thvhU ftu fejk fe fJ; y/so ftu ftukoXkoe iK G{-okiBhfse nkXko 's/
uZfbnk. Utokov d/ 1,217 whNo
;hwktK fyZuD dhnK e'fSSK n;cb j' ikDrhnK. T[BQK fejk, 'fjzd-gqSKs 'u Shs
d/ fgSb/ foekov B{z s'V fdZsk.
:[ZX torh sDkn tkbh ;fEsh g?dk BjhA j'Dh ukjhdh.' Sh B/ fJj th fejk fe y/so
r[pko/ B{z Utokov d/ fgsk d[nkok
B{z ;gbkJh bkJhBK B{z ukb{ oZyDk ukjhdk j? ns/ tgko ns/ fBt/S B{z T[dko
ubkfJnk ik fojk ;h. ;EkBe
pDkT[Dk ikoh oZyDk ukjhdk j?. T[BQK feok, 'uhB nkofEe ftek; B{z s/z eoB
bJh ;[Xko ns/ y[Zb/gD B{z nZr/ tXkT[D bJh fdqV oj/rk.' ypoK w[skpe :ksok brGr 90
fwzN uZbh.
27
27
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
27 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
27 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
dZyDh ncohek
dZyDh ncohek u Gkosh w{b d/ uko pZu/ nrtku Gkosh w{b d/ uko pZu/ nrtk
dZyDh ncohek u Gkosh w{b d/ uko pZu/ nrtk
dZyDh ncohek
dZyDh ncohek 'u Gkosh w{b d/ uko pZu/ nrtku Gkosh w{b d/ uko pZu/ nrtk
nk;Nq/bhnk d/ ;kpek gqXkB wzsoh dk dkntk,
nk;Nq/bhnk d/ ;kpek gqXkB wzsoh dk dkntk,
nk;Nq/bhnk d/ ;kpek gqXkB wzsoh dk dkntk,
nk;Nq/bhnk d/ ;kpek gqXkB wzsoh dk dkntk,
nk;Nq/bhnk d/ ;kpek gqXkB wzsoh dk dkntk,
j'D s'A fszB jcfsnK pknd fwb/ ;[oZfyns
j'D s'A fszB jcfsnK pknd fwb/ ;[oZfyns
j'D s'A fszB jcfsnK pknd fwb/ ;[oZfyns
j'D s'A fszB jcfsnK pknd fwb/ ;[oZfyns
j'D s'A fszB jcfsnK pknd fwb/ ;[oZfyns
nwohek dh oZfynk bJh ehsk gDv[Zph ;wM"sk
nwohek dh oZfynk bJh ehsk gDv[Zph ;wM"sk
nwohek dh oZfynk bJh ehsk gDv[Zph ;wM"sk
nwohek dh oZfynk bJh ehsk gDv[Zph ;wM"sk
nwohek dh oZfynk bJh ehsk gDv[Zph ;wM"sk
dh w"i{dk ezzot/fNt ;oeko B/ 12
vhzb-fJb?efNqe gDv[ZphnK d/ fJZe
nk;Nq/bhnkJh p/V/ B{z pDkT[D bJh coK;
Bkb 90 fpbhnB nk;Nq/bhnB vkbo d/
fJeokoBkw/ B{z oZd eoe/ @fGnkBe@
fttjko ehsk j?. fJ; dh pikJ/ nk;Nq/
bhnk j[D nwohek ns/ fpqN/B d/ Bkb
fJZe Bt/A ;"d/ d/ sfjs nwoheh
seBkb'ih dh tos'A eod/ j'J/ nZm
gqwkD{ ;zukfbs gDv[ZphnK gqkgs eo/
rk.
fzeo:'r j? fe ehfNzr B/ 1991 s'A
i'jkB;por (fpT{o') dZyDh ncohek ftZu pzd{eXkohnK tZb'A fszB jcs/ gfjbK 1996 sZe wZX-yZph gZyh b/po gkoNh
;e{b iKd/ ;w/A nrtk ehs/ rJ/ Gkosh w{b d/ eko'pkoh d/ uko g[Zso ;[oZfyns dh ;oeko dh nrtkJh ehsh. T[BQK B/
nkgD/ wkfgnK e'b tkg; nk rJ/ jB. g[b; B/ fJ; rZb dh g[SNh ehsh j? fe fejk, ''uhB fybkc nZm gDv[ZphnK,
g'b'et/B ftu ofjD tkb/ eko'pkoh Bkfzw w'sh d/ g[Zso fzdkB (7), zkfJd (11), T[j th 20 ;kbK 'u ;kB{z fwbDrhnK.
n?bB (13) ns/ fznk (15) ;[oZfyns fwb/. fJj T{m d/ w{zj ftZu iho/ tork j't/
fuZN/ eZgV/ gfjB/ ;Zs jfEnkopzd ftneshnK tZb'A d' rZvhnK ftZu w[zfvnK B{z rk.@ ehfNzr B/ fejk fe nk;Nq/bhnk
nrtk eo fbnk frnk ;h. pdwkSK B/ ;e{b iKd/ ;w/A T[jBK dh eko B{z o'e e/ fJ; dhnK gqwkD{ Sesh tkbhnK gDv[ZphnK
tkodks B{z nzikw fdZsk ;h, jkbKfe vokJhto B{z e'Jh B[e;kB BjhA gj[zukfJnk uhB d/ sZN B/V/ xZN v{zx/ ;w[zdo ftZu
frnk ;h. g[b; d/ p[bko/ ftSk BkfJv{ B/ fejk fe g[b; B{z fgqN'ohnk d/ sStkB/ d/ gqwkD{ jfEnkoK Bkb b?; uhBh
fBtk;hnK dk fJZe ekb nkfJnk, fijBK B/ fejk fe uko pZu/ T[BQK d/ xo gj[zu/ gDv[ZphnK B{z o'eD bJh fsnko ehshnK
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ nwohek B{z uhBh gowkD{ jwb/ s'A
ns/ fejk fe T[BQK B{z B/Vbh ;Ve 's/ SZv fdZsk frnk j?. pZfunK B{z T[jBK d/ ikDrhnK. ehfNzr B/ fejk,''d{i/ SpdK
;kpek gqXkB wzsoh gkb ehfNzr B/ pukT[Dk j? ns/ fJ; ;"d/ Bkb nk;Nq/
wkfgnK B{z ;"AgD s'A gfjbK T[BQK dh vkeNoh iKu ehsh rJh. 'u nwohek d/ fybkc fJe j'o gowkD{
dkntk ehsk fe nwoheh gowkD{ bhnk-uhB d/ ;pzXK ftZu spdhbh nkJh
BkfJv{ B/ fejk,švkeNo B/ dZf;nk fe pZfunK dh f;js mhe j? ns/ id'A T[BQK jwb/ dh ;woZEk oZyD s'A uhB B{z o'eD
seBkb"ih Bkb ;zukfbs gDv[ZphnK B{z j?.
B{z T[BQK d/ wkfgnK B{z ;"Afgnk frnk sK n;hA wfj;{; ehsk fe T[j pj[s y[S ;B. bJh.'' T[BQK fejk fe fJ; Bkb uhB Bkb
jk;b eoB bJh ehs/ rJ/ ;"d/ dk T[d/S ehfNzr B/ dZf;nk fe nk;Nq/bhnk
T[BQK B/ fejk fe c'o?Af;e ns/ wB'ftfrnkBh dh Nhw gfotko ns/ pZfunK Bkb rZb ;kv/ ;pzX pdb rJ/ jB.
eo/rh ns/ T[jBK s'A ikDekoh jk;b eoB dh e'fSS eo/rh. BkfJv{ B/ fejk,@j[D
wjZstg{oB rZb fJj d/yDk j? fe fJ; nrtk bJh fzzw/tko b'eK dk gsk brkT[D
bkU;
bkU; u GrtkB p[ZX d/ 1u GrtkB p[ZX d/ 1 whNo T[Zu/ p[Zs d/ whNo T[Zu/ p[Zs d/
bkU; u GrtkB p[ZX d/ 1 whNo T[Zu/ p[Zs d/
bkU; 'u GrtkB p[ZX d/ 1u GrtkB p[ZX d/ 100 whNo T[Zu/ p[Zs d/ whNo T[Zu/ p[Zs d/
ns/ T[jBK B{z frqcsko eoB ftu ;kB{z pZfunK s'A fejVh ikDekoh fwb ;edh j?.@ bkU;
BkfJv{ B/ T[jBK nkb'uBktK B{z ykoi eo fdZsk fe g[b; wkwb/ B{z nZr/ tXkT[D
ftZu n;woZE j?. T[jBK B/ fejk,@n;hA nrtk d/ ;ko/ wkwfbnK dh soQK fJ; pko/
fBowkD
fBowkD s/ GVehnK uhB fto'Xh GktBktKs/ GVehnK uhB fto'Xh GktBktK
fBowkD s/ GVehnK uhB fto'Xh GktBktK
fBowkD
fBowkD 's/ GVehnK uhB fto'Xh GktBktKs/ GVehnK uhB fto'Xh GktBktK
rZb BjhA ehsh j?, feT[Afe ;kvk wzBDk j? fe fJ; pko/ iBse s"o 's/ p'bD Bkb
pZfunK dh ikB B{z ysok j' ;edk ;h.@
bkU; 'u p[ZX Xow d/ E/otkd ;e{b d/
?Zc B/
?Zc B/
d[pJh d/ o/fr;skB 'u u u u u S?Zc B/?Zc B/
d[pJh d/ o/fr;skB
d[pJh d/ o/fr;skB
d[pJh d/ o/fr;skB
d[pJh d/ o/fr;skB ?Zc B/ T[bN wjk:kB c?SB 'u fJ; B{z fvzkfJB
eoe/ 'bkUfNnB p"X' GktBktK B{z m/;
gj[zukT[D dk d'S brkfJnk. fJj p[Zs
xZN tkX/ tkb/ GtB y/so 'u ;G s'A
tZvh eVkjh T[Zuh ;zouBk j't/rk ns/ fJ; dk ;EkB
tZvh eVkjh u pDkfJnk ykDku pDkfJnk ykDk
tZvh eVkjh u pDkfJnk ykDk
tZvh eVkjh 'u pDkfJnk ykDku pDkfJnk ykDk
tZvh eVkjh
'bkUfNnB ;zgqG{sk' d/ gqshe d/ o{g 'u
yVQk ;'B/ Bkb ifVnk j'fJk p"X ;s{g,
ckE[s b[nKr d/ Bzdhe j?.
fJe f;nk;h fBohye B/ Bkw Bk
dZ;D dh Sos 's/ igkBh ftZsh ;wkuko
gZso fBZe/Jh J/Shnk B{z dZf;nk fe b'e
uhB d/ fJ; gqshe Bkb n;fjws jB
ns/ c/;p[Ze 's/ r[Z;k zkjo eo oj/ jB.
T[j uhBhnK 's/ bkUfNnB p"X Xow 's/
edw oZyD dk d'S brk oj/ jB. p?Aeke
;fEs u[bkb'Are'oB :{Bhtof;Nh 'u w/
bkU; (fpT{o') dZyDh J/ShnkJh d/S nkofEe y/so (n?Z;HJhHz?Zv) y/so w/eKr eKr ;Nvhz ;?ANo d/ fBod/Se n?vh;'oB
bkU; 'u eohp 5 fpbhnB nwoheh Bdh d/ sZN 's/ pD oj/ fJ; p[Zs dk ;/w:w B/ fejk fe fJj wBz{o BjhA j't/
vkbo dh bkrs Bkb pD oj/ GrtkB fBowkD fSxkJh ;fEs ezgBh tKr c/Ar rk fe T[; w[nKr wkoS n?Z;HJhHz?Zv 'u
p[ZX d/ 100 whNo T[Zu/ p[Zs B{z b? e/ uhB fonb n?;N/N ezgBh eo ojh j?. fJe tZv/ p[Zs dk fBowkD ehsk ik fojk
fto'Xh GktBktK GVe gJhnK jB. d/S whvhnk fog'oNK w[spe, eo'VK b'eK j? i' 'bkUfNnB ;zgqG{sk' dk fJe gqshe
dh okiXkBh ftnBfsnkB/ 'u ftS/S B/ ;'Sb whvhnk 's/ uhBh ezgBh 's/ j?.
fpqN/B u gkbs{ e[Zsk j'fJnk e'o'Bk fJBc?efNvu gkbs{ e[Zsk j'fJnk e'o'Bk fJBc?efNv
fpqN/B
fpqN/B 'u gkbs{ e[Zsk j'fJnk e'o'Bk fJBc?efNvu gkbs{ e[Zsk j'fJnk e'o'Bk fJBc?efNv
fpqN/B u gkbs{ e[Zsk j'fJnk e'o'Bk fJBc?efNv
fpqN/B
d[pJh (fpT{o') ;'Sb whvhnk dh tos'A eoB tkb/ b'e nihp'-rohp thvhUz dk bzvB (fpT{o') d[Bhnk d/ eJh d/S j[D th e'o'Bk tkfJo;
pj[s nkBzd b?Ad/ jB. fJjh ekoB j? fe fznkdkso n?g; j[D S'N/ thvhU gb/ fJBc?eSB Bkb i{M oj/ jB. nfij/ 'u b'eK dk NhekeoB eoe/
NckowK ftZu pdb rJ/ jB. fJ;/ soQK fJz;Nkrqkw 's/ j[D nfij/ thvhU tZvh T[BQK B{z e'o'Bk s'A pukT[D dh etkfJd uZb ojh j?. fJ; dofwnkB
frDsh ftu ngb'v j' oj/ jB, fijBK B{z 'ohb;' fejk iKdk j?. jkb jh ftZu s[oeh ikBtoK 'u th e'o'Bk tkfJo; fJBc?eSB gkfJnk frnk j?. whvhnk
d/ fJe S?Zc dk fJZe thvhU ;'Sb whvhnk 's/ tkfJob j' frnk. thvhU ftZu wSj{o fog'oN w[skpe fpqN/B 'u fJe gkbs{ e[Zs/ 'u e'o'Bk fJBc?eSB fwbh
s[oeh S?Zc p[oke Uzv/who d[pJh d/ fJZe ftSkb o/fr;skB d/ ftueko fJZe ftSkb j?. fJ; dh g[SNh fpqN/B d/ uhc t?NBoh nc;o B/ fpnkB ikoh eoe/
eVkjh' 'u cokJhwz gekT[Ad/ j'J/ Bzo nk oj/ jB . ehsh j?. T[BQK dk efjDk j? fe nfijk e'Jh gqwkD T[gbZpX BjhA j?
tkfJob thvhU ftZu S?Zc B/ cokJhwz B{z gekT[D bJh fJZe ftSkb ;?ZN brkfJnk fi; Bkb fJj fejk ik ;e/ fe gkbs{ ikBtoK okjhA fJB;kBK 'u
ns/ fJ;B{z pj[s tXhnk sohe/ Bkb gekfJnk. S'Nh thvhU ftZu, s[oeh d/ S?Zc e'o'Bk c?b ;edk j?.
d[pJh d/ wko{Eb d/ ftueko tZvhnK-tZvhnK fJZNK 's/ fJZe tZvh eVkjh oZyd/ j'J/ fpnkB w[skpe gkbs{ e[Zsk d/ N?;N t?fpqi ;fEs n?fBwb n?Av
fdykJh d/ oj/ jB. eVkjh B{z row eoB bJh T[j fJ; d/ j/mK bZeVK oZy e/ nZr gbKN j?bE J/iz;h b?p'oNoh 'u ehs/ rJ/ ;B sK T[; t/b/ T[; d/
brk fdzd/ jB. fco T[j eVkjh 's/ s/b gkT[Adk j? ns/ row j'D 's/ nkgD/ d' d';sK e'o'Bk fJBc?efNv j'D dk gsk uZfbnk. j[D T[j xo 'u mhe j'
dh wdd Bkb fJ; ftu ozrhB cokJhwz gk fdzdk j?. fojk j?. fJ; wkwb/ 'u j[D sZe dh iKu w[skpe nfijk wzfBnk ik
eohp 1 eo'V b'eK B/ d/fynk thvhU
eohp 1
eohp 1
eohp 1 eo'V b'eK B/ d/fynk thvhU eo'V b'eK B/ d/fynk thvhU
eohp 10 eo'V b'eK B/ d/fynk thvhU eo'V b'eK B/ d/fynk thvhU fojk j? fe fJ; e[Zs/ B{z e'o'Bk fJBc?eSB nkgD/ wkbeK okjhA j't/
e[M ;fezN d/ nzdo jh ozrhB cqokJhwz s[ozs c[Zb iKd/ jB ns/ ykD bJh fsnko rk. feT[Afe T[BQK B{z gfjbK e'o'Bk fJBc?eSB j'Jh ;h. fpnkB 'u
j' iKd/ jB. p[oke B/ nkgD/ fJz;Nkrqkw j?Avb 's/ thvhU S/no ehsh j?. S?Zc d[nkok fejk frnk j? fe nfijk e'Jh ;p{s BjhA fwfbnk j? fi; Bkb fJj
ykDk pDkT[D d/ fJ; nihp ns/ n;kXkoD sohe/ B{z j[D sZe 98H3 fwbhnB s'A ;kps j' ;e/ fe fJ; gkbs{ e[Zs/ Bkb e'o'Bk tkfJo; fJBc?eSB T[;
tZX tko d/fynk ik u[Zek j?. thvhU B{z j[D sZe 5H4 fwbhnB s'A tZX bkJhe; fwb d/ wkbeK iK d{i/ ikBtoK 'u c?fbnk j't/.
u[Ze/ jB. n;co dk efjDk j? fe ehs/ rJ/ N?;N 'u gkbs{ e[Zs/ d/ e'o'Bk
fJj gfjbh tko BjhA j? id'A p[oke B/ ykD/ d/ Bkb e[M 'nihp'-rohp' ekoBkwk fJBc?efNv j'D dh ikDekoh ;kjwD/ nkJh ;h. T[; dh d{ih phwkoh
ehsk j?. fJ; s'A gfjbK, T[;B/ pNoBN ;e[n?S s'A d[pJh dh ;G s'A T[Zuh fJwkos dk th fJbki ehsk ik fojk j?. jkbKfe j[D T[; dh jkbs mhe j?.
p[oi ybhck pDkfJnk ;h. p[oe d/ e[fezr thvhUz ne;o bZyK ftT{z jk;b eod/ T[j mhe j' fojk j?. T[BQK dk efjDk j? fe nfijk pj[s xZN j[zdk j?
jB ns/ T[;d/ thvhU doSeK B{z j?okB eo fdzd/ jB. T[; e'b fJZe o?;N'o?AN u/B th fe e[Zs/ 'u e'o'Bk tkfJo; fJBc?eSB c?b/. T[BQK 'u fJ; d/ jbe/
j? ns/ fJ;B{z ';wkfJfbzr S?Zc' iK 'SrA p[oke' d/ Bkw Bkb th ikfDnk iKdk j?. bZSD j[zd/ jB ns/ ibd jh T[j mhe j' iKd/ jB.
28
28
28 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
28 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
i?c p/i'; B/ ehsh GftZypkDh, g[bkV u g?dku g?dk wkD dh rZb, fdZbh d/ d' GoktK B{z fwfbnk
i?c p/i'; B/ ehsh GftZypkDh, g[bkV
wkD dh rZb, fdZbh d/ d' GoktK B{z fwfbnk
i?c p/i'; B/ ehsh GftZypkDh, g[bkV
i?c p/i'; B/ ehsh GftZypkDh, g[bkV u g?dk
i?c p/i'; B/ ehsh GftZypkDh, g[bkV 'u g?dku g?dk wkD dh rZb, fdZbh d/ d' GoktK B{z fwfbnkwkD dh rZb, fdZbh d/ d' GoktK B{z fwfbnk
wkD dh rZb, fdZbh d/ d' GoktK B{z fwfbnk
j'Dr/ fJB;kB, Xosh s/ wBkT[Dr/ S[ZNhnK
j'Dr/ fJB;kB, Xosh s/ wBkT[Dr/ S[ZNhnK
j'Dr/ fJB;kB, Xosh s/ wBkT[Dr/ S[ZNhnK
j'Dr/ fJB;kB, Xosh s/ wBkT[Dr/ S[ZNhnK
j'Dr/ fJB;kB, Xosh s/ wBkT[Dr/ S[ZNhnK
nzsook Noh pkb Noh pkb Ksh g[o;ekoKsh g[o;eko
nzsook
nzsook
nzsookSNoh pkb Noh pkb SKsh g[o;ekoKsh g[o;eko
nzsook Noh pkb Ksh g[o;eko
fJZe bZy :{o' :kBh eohp 85 bZy o[gJ/
dk czv fwb/rk, fi; ftZu'A nZXk fjZ;k
T[BQK d/ gqki?eN ftZu ikt/rk. 17 ;kbk
ftjkB ns/ 14 ;kb d/ Bt B/ fejk fe
T[j fJ; g[o;eko ns/ fJ; Bkb fwbh
gSkD dh tos'A nkgD/ B?ZNtoe B{z d/S
Go ftZu ns/ fJ; s'A pkjo c?bkT[D bJh
eoBr/. ftjkB B/ g[o;eko gqkgs eoB
s'A fJZe fdB gfjbK J/gh B{z dZf;nk,''n;hA
g{oh d[Bhnk ftZu zho' t/;N T[sgkdB
ukj[zd/ jK. fJ; dk wsbp fJj j? fe
fJj ;zd/S f;oc Gkos ftu jh BjhA ;r'A
jo Sfjo, jo e;p/ ns/ jo fgzv sZe
gj[zuDk ukjhdk j?.@
d'tK GoktK B{z 2017 ftZu fdZbh
ftZu fJZe b?Avfcb ;kJhN d/ Yfj ikD
ns/ xNBk s'A nrb/ fdB Sfjo ftZu
BthA fdZbh (fpT{o')L fdZbh d/ ofjD S[o{ eoB bJh fdZsk frnk j?. B'pb
c?b/ gqd{SD s'A pknd ofjzd-y{zjd B{z tZy
tkb/ d' ;e/ GoktK ftjkB (17) ns/ SKsh g[o;eko i/s{ Gkosh e?bkS
tkfSzrNB (fpT{o') n?wkz'B d/ ;z;Ekge ns/ nwoheh ;g/; ezgBh pb{ UohfiB eoB ns/ oh;kJheb eoB ;zpzXh nkgD/
Bt nrotkb (14) B{z 'fJzNoB?SBb ;ZfsnkoEh B/ Bhdob?Av d/ Sfjo j/r
d/ wkbe i?c p/i'; dk efjDk j? fe fJe fdB nfijk nkt/rk, id g[bkV 'u 'tB ;N?g rqhBo' gqki?eN dk ftuko
fJB;kB g?dk j'Dr/. nkw b'eK bJh g[bkV d/ dotkz/ y'bQD tkb/ p/i'; B/ fejk fe fubvoB gh; n?tkov' fdZsk frnk j?. ftZu d'tK GoktK B{z g[o;eko gqdkB nkfJnk. ftjkB B/ dZf;nk fe yokp
g[bkV 'u g?dk j'D tkb/ fJB;kB Xosh 's/ T[; soQK S[ZNhnK wDkT[D nkT[Dr/, T[BQK B{z fJj n?tkov nkgD/ xo ftZu ehsk. jtk ekoB T[; B{z ne;o xo d/ nzdo
ofjzd-y{zjd ns/ gqd{SD B{z xZN eoB fJ; g[o;eko d/ sfjs d'tK GoktK
fi; soQK n;hA gkoe 'u iKd/ jK. T[BQK B/ fejk fe g[bkV 'u eJh Sfjo j'Dr/, fiE/ jh ofjDk g?Adk ;h. T[; dk gqki?eN j[D
ns/ o[Zy brkT[D ;pzXh fJZe gqki?eN B{z f;Zfynk ns/ d/yGkb bJh rqKN ns/
fJB;kB iBw b?Dr/. nopgsh fpzB?Z;w?B B/ fJj rZb tkfSzrNB 'u nk:'fis 1500 s'A tZX xoK, ;e{bK ns/ dcsoK
fJe uouk d"okB ejh. fJE/ T[j pb{ UfofiB d/ GftZy B{z b? e/ p'b oj/ ;B. sZe gj[zu u[Zek j?.
p/i'; B/ ezgBh dhnK :'iBktK, g[bkV 'u j'D tkb/ bKu s/ Xosh B{z pukT[D
uzd
uzd s/ fJzBh nke;hiB fe 8 nop b'e
uzd
uzd 's/ fJzBh nke;hiB fe 8 nop b'es/ fJzBh nke;hiB fe 8 nop b'e
tor/ w[ZfdnK 's/ nkgDh okJ/ oZyh. T[BQK B/ g[bkV 'u p;shnK p;kJ/ ikD pko/ uzd s/ fJzBh nke;hiB fe 8 nop b'es/ fJzBh nke;hiB fe 8 nop b'e
fejk fe T[j s?od/ j'J/ xoK dh soQK j'DrhnK, fiE/ w";w ns/ Xosh d/ r[o{stkeoSB
dh Beb ehsh ikt/rh. fJBQK s?od/ xoK 'u 10 bZy b'e ofj ;eDr/ ns/ fJj
ofj ;ed/ jB fJe bZy ;kb sZe f
ofj ;ed/ jB fJe bZy ;kb sZe f
ofj ;ed/ jB fJe bZy ;kb sZe f
ofj ;ed/ jB fJe bZy ;kb sZe fzzdkzdk zdkzdk zdk
BdhnK, izrb ns/ izrbh iht th j'Dr/. p/i'; B/ nZr/ fejk fe ;dhnK sZe b'e ofj ;ed/ jB fJe bZy ;kb sZe f
g[bkV 'u g?dk j'Dr/ ns/ fJj T[BQK dk gfjbk xo j't/rk. T[j fJBQK g[bkV p;shnK
'u g?dk j'Dr/, fco T[j Xosh dh :ksok 's/ fBebDr/.
o'i/fbE ftu c;h j? nke;hiB
o'i/fbE
o'i/fbE ftu c;h j? nke;hiB ftu c;h j? nke;hiB
'o'i/fbEo'i/fbE' ftu c;h j? nke;hiB ftu c;h j? nke;hiB
g[bkV
g[bkV u ofjDk fu ofjDk f nkdk nk;kBnkdk nk;kB
g[bkV 'u ofjDk fu ofjDk fznkdk nk;kBnkdk nk;kB
g[bkV
g[bkV u ofjDk f nkdk nk;kB
ftfrnkBhnK dk efjDk j? fe n;b
i?c p/i';B/ nZr/ dZf;nk fe T[j T[t/A jh j't/rk fit/A n;hA S[ZNhnK wBkT[D :/
ftu uzd 's/ Gog{o nke;hiB j?. fJj
b';N'B B?SBb gkoe iKd/ jK. p/i'; B/ fejk fe gVQkJh eoB d"okB fJe GkSD 'u
f;oc r?; d/ o{g ftu BjhA j?. fJ; dh
T[BQK B/ gfjbh tko g[bkV 'u p;shnK ;Ekgs eoB dh :'iBk 's/ nkgD/ ftuko
EK fJj uzd B{z YeD tkbh uZNkB dh
;KM/ ehs/ ;B. T[BQK B/ fejk fe fe;/ d{i/ rqfj 's/ ikD ns/ T[E/ fco s'A ihtB S[o{ gos ns/ pkohe X{V, fi; B{z 'o/i'fbE'
eoB dh s[bBk 'u g[bkV 'u t;Dk fznkdk fpjso j?. p/i'; B/ fejk fe i/eo n;hA
fejk iKdk j?, 'u c; rJh j?. uzd dk
wzrb rqfj B{z pdbd/ jK iK e[M BkNeh eod/ jK sK fJj pj[s u[D"shg{oB j?.
'o/i'fbE' bZrGr 45 ch;dh nke;hiB
Bkb pfDnk j?. uzd 'o'i'fbE' d/ jo/e
xDwhNo 'u n";sB 1H4 NB yfDi j[zd/
eg{oEbk d/ fgzv ;[zBVtkb d/ B"itkB dh
eg{oEbk d/ fgzv ;[zBVtkb d/ B"itkB dh
eg{oEbk d/ fgzv ;[zBVtkb d/ B"itkB dh jB, fi; 'u bZrGr 630 feb'rqkw
eg{oEbk d/ fgzv ;[zBVtkb d/ B"itkB dh
eg{oEbk d/ fgzv ;[zBVtkb d/ B"itkB dh
nke;hiB Skwb j?. Bk;k dk efjDk
j? fe wB[Zy B{z fzzdk ofjD bJh fJe
wBhbk u w"s, gfotko j'fJnk jkb'-p/jkbu w"s, gfotko j'fJnk jkb'-p/jkb
wBhbk
wBhbk fdB ftu bZrGr 800 rqkw nke;hiB
wBhbk 'u w"s, gfotko j'fJnk jkb'-p/jkbu w"s, gfotko j'fJnk jkb'-p/jkb
wBhbk u w"s, gfotko j'fJnk jkb'-p/jkb
dh b'V j[zdh j?, sK 639 feb' nke;hiB
fJe ftnesh B{z bZrGr 2 ;kb sZe
fzzdk oZy/rh. uzd 's/ 'o/i'fbE' dh n";s
v{zxkJh bZrGr 10 whNo j? ns/ n;hA
fb;w'o (fpT{o') uzd dh T[Zgobh ;sQk ehsk j?. fJ; d/ sfjs nk;No/bhnk ftu
's/ fJzBh nke;hiB j'D dk gsk bZrk pfDnk fJe nfijk o'to uzd 's/ G/fink fJ; Bkb ;koh nke;hiB eZY ;ed/
j?, i' 8 nop b'eK B{z fJe bZy ;kb ikt/rk, i' T[BQK uZNkBK B{z fJeZmk eo/ jK.
pfjojkb, fJj nzeVk pj[s ndG[Zs
sZe fzzdk oZy ;edh j?. nfij/ 'u j[D rk, i' T[E/ ;kj b?D:'r nke;hiB
j?. uzd fznkdkso T[BQK uZNkBK Bkb
nfXn?B dk c'e; fJ; 's/ j? fe fJ; gqdkB eo ;eD. fiE'A sZe uzd d/
pfDnk j?, i' Xosh 's/ jB. f;fbek,
nke;hiB B{z fJB;kB d/ ;kj b?D tk:{wzvb dh rZb j? sK fJj pj[s jh
bkfJe fet/A pDkfJnk ikt/. 'fd gsbk j? ns/ fJ; 'u fznkdkso n?bwhBhnw, nkfJoB ns/ w?rBhShnw
eBto;?SB' dh fog'oN w[skpe nwoheh jkJhvq'iB, fB:kB ns/ nkorB r?; dh nke;kJhv tor/ yfDi uzd 's/ tZvh
wksok ftu jB. fJBQK ;ko/ yfDiK 'u
g[bkV J/iz;h Bk;k B/ nk;No/bhnkJh wksok j?. fJ; 'u wB[ZyK ns/ d[Xko{nK
nke;hiB j[zdh j? go fJ; o{g 'u BjhA
g[bkV J/iz;h Bkb nes{po 'u fwSB bJh zo{oh nke;hiB dk fwSoD BjhA
fe ;kv/ c/cfVnK sZe gj[zu ;e/.
'nkoeN/fw;' d/ sfjs fJe BtK ;wM"sk j?.
gkfe dk bkj"o d[Bhnk dk ;G s'A gqd{f
gkfe dk bkj"o d[Bhnk dk ;G s'A gqd{f
gkfe dk bkj"o d[Bhnk dk ;G s'A gqd{f
gkfe dk bkj"o d[Bhnk dk ;G s'A gqd{fSss ss s
gkfe dk bkj"o d[Bhnk dk ;G s'A gqd{f
fjo, ;kj b?Dk th j'fJnk n"yk
fjo, ;kj b?Dk th j'fJnk n"yk
fjo, ;kj b?Dk th j'fJnk n"yk
Sfjo, ;kj b?Dk th j'fJnk n"ykfjo, ;kj b?Dk th j'fJnk n"yk
bkj"o (fpT{o') gkfe;skB d/
bkj"o B{z d[Bhnk dk ;G s'A tZX
gqd{fSs Sfjo n?bkB eo fdZsk
frnk j?, feT[Afe fJZE/ j[D sZe
dk ;G s'A tZX X{zJ/A dk gZXo
foekov ehsk frnk j?. fJZE/
;kj b?D ftu th w[Seb j' ojh
j?. J/no e[nkfbNh fJzv?e; (J/
ekbk ;zfxnK (fpT{o') fgzv ;[zBVtkb (eg{oEbk) d/ B"itkB ;zdhg f;zx g[Zso HfeT{HnkJhH) 700 s'A T[go ubk
pyShS f;zx, i' fe o'zh o'Nh bJh ftd/S frnk j'fJnk ;h, dh SZeh jkbks 'u w"s j' frnk j?. bkj"o dk J/
ikD dh ypo fwbh j?, fi; ekoB fgzv s/ fJbke/ 'u ;'r dh bfjo g;o rJh j?. HfeT{HnkJhH 700 s'A fznkdk j'
gfotkoe w?ApoK B/ dZf;nk fe ;zdhg f;zx eohp YkJh ;kb s'A wBhbk fty/ ofj frnk ;h. T[E/ jh tZy-tZy
fojk ;h ns/ T[j gzikph d';s Bkb gjkVh fJbke/ 'u x[zwD frnk ns/ d/o oks T[ZE/ ;EkBK ftu J/HfeT{HnkJhH 500
efEs s"o 's/ Sokp gh e/ nkg; ftu pfj; ns/ XZek-w[Zeh j'D 's/ gjkVh s'A s'A fznkdk ;h. fgSb/ ;kb th
fvZrD ekoB ;zdhg f;zx dh w"s j' rJh. fwqse nkgD/ fgZS/ gsBh ns/ 2 p/NhnK d[Bhnk d/ ;G s'A fznkdk
B{z SZv frnk j?. fJeZso ehsh ikDekoh nB[;ko esb d/ efEs d'S 'u 1 gzikph gqd[fSs SfjoK dh ;{uh ftu
B"itkB B{z wBhbk g[b; B/ frqcsko ehsk dZf;nk ik fojk j?. ghVs gfotko B/ gkfe;skB dk bkj"o gfjb/
d'ShnK fybkc ;ys ekotkJh eoB dh g[oz'o wzr ehsh j?. ;EkB 's/ fojk ;h.
29
29
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
29 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
29 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
1 fwzN No/B b/N j'D s/ ezgBh B/ sBykj u'A eZN/ 36 o[gJ/,
1 fwzN No/B b/N j'D s/ ezgBh B/ sBykj
1 fwzN No/B b/N j'D s/ ezgBh B/ sBykj u'A eZN/ 36 o[gJ/,u'A eZN/ 36 o[gJ/,
1 fwzN No/B b/N j'D s/ ezgBh B/ sBykj 'u'A eZN/ 36 o[gJ/,u'A eZN/ 36 o[gJ/,
owBkeL gkfe;skB u fjok;s u fjok;s
owBkeL gkfe;skB u fjok;s
owBkeL gkfe;skB
SowBkeL gkfe;skB owBkeL gkfe;skB 'u fjok;s u fjok;s 'uu uu u 1 fwzN No/B b/N j'D s/ ezgBh B/ sBykj
vokJhto B/ T[bNk m'fenk 14 bZy dk dkntk
vokJhto B/ T[bNk m'fenk 14 bZy dk dkntk
vokJhto B/ T[bNk m'fenk 14 bZy dk dkntk
vokJhto B/ T[bNk m'fenk 14 bZy dk dkntk
bJh n"os B{z Bzrk eoe/ BukfJnk vokJhto B/ T[bNk m'fenk 14 bZy dk dkntk
bJh n"os B{z Bzrk eoe/ BukfJnk
bJh n"os B{z Bzrk eoe/ BukfJnk
bJh n"os B{z Bzrk eoe/ BukfJnk
bJh n"os B{z Bzrk eoe/ BukfJnk
fJ; rbsh dk nfj;k; j'fJnk sK T[j
;jh irQk 's/ gj[zu frnk. fJ; ekoB
d{i/ vokJhto s'A N/eUto b?D ftu T[j
b/N j' frnk ns/ Bshi/ ti'A No/B fvg{
's/ 1 fwzN b/N gj[zuh. No/B ezgBh i/
nko t?;N B/ gfjbK vokJhto B{z 85 :/
B dk i[owkBk ehsk ;h go vokJhto
tZb'A Uek:kwk b/po ;N?Avovz
fJz;g?eSB dcso ftu fSekfJs eoB
s'A pknd ezgBh B/ i[owkBk xNk e/ 56
:/B eo fdZsk.
i[owkBk ;theko BjhA ehsk
i[owkBk ;theko BjhA ehsk
i[owkBk ;theko BjhA ehsk
i[owkBk ;theko BjhA ehsk
i[owkBk ;theko BjhA ehsk
vokJhto B/ i[owkBk eZND d/ fJ;
c?;b/ B{z wzBD s'A fJBeko eo fdZsk.
T[; dk efjDk j? fe No/B dh otkBrh
'u d/oh Bkb nkw nktkikJh 's/ e'Jh
n;o BjhA fgnk ns/ No/B ykbh j'D 's/
fe;/ :ksoh B{z B[e;kB BjhA gj[zfunk.
d{i/ gk;/ ezgBh dk efjDk j? fe T[; B/
'ezw BjhA, sBykj BjhA' Bhsh sfjs
fJj c?;bk ehsk j?, i' fpBK dZ;/ ezw s'A
r?o-jkzo ofjD bJh j?. feT[Afe T[; 1
fwzN d"okB e'Jh ezw BjhA j'fJnk fJ;
bJh vokJhto B{z i[owkBk bkfJnk frnk
j?. vokJhto B/ wkou ftu Uek:kwk
fzbQk ndkbs ftu w[eZdwk dkfJo
N'ehU (fpT{o') ikgkB d/ fJe No/B j? fe fJj ;kok siopk T[; bJh wkBf;e ehsk, fiZE/ T[j j[D joikB/ dh wzr eo
eokuh (fpT{o') gkfe;skB d/ pb'fu;skB ;{p/ ftu fjok;s ftu bJh rJh
vokJhto B/ nkgD/ 's/ brkJ/ rJ/ 56 s"o 's/ s;hj/ d/D tkbk ;h. fJ; bJh fojk j?. ikgkB dhnK o/b rZvhnK ;w/A
n"os B{z eZgV/ T[sko e/ BZuD bJh wzp{o eoB dh d'Sh wfjbk g[b; nfXekoh B{z
:/B (brGr 36 Gkosh o[gJ/) d/ i[owkB/ T[; B/ 22 bZy :/B joikB/ dh wzr ehsh dh gkpzdh bJh ftSt Go ftu wSj{o
poyk;s eo fdZsk frnk j?. fJe ;hBhno g[b; nfXekoh B/ S[Zeotko B{z fJj
d/ pdb/ ezgBh s'A joikB/ ti'A 22 bZy j?. jB. ;w/A dh gkpzdh dh nkbw fJj j? fe
ikDekoh fdZsh. T[BQK B/ dZf;nk fe g[b; fjok;s ftu wfjbk e?dh Bkb nDwB[Zyh
d/oh fet/A j'Jh<
d/oh fet/A j'Jh<
d/oh fet/A j'Jh<
d/oh fet/A j'Jh<
:/B (brGr 14 bZy o[gJ/) dh wzr ehsh d/oh fet/A j'Jh< 2017 'u fJe No/B 20 ;fezN ibdh
tshok eoB ns/ nfXekoK dh d[otos'A d/ d'SK dh iKu bJh rfms g[b; iKu ew/
j?. fJ; vokJhto ekoB No/B 1 fwzN b/ ikDekoh w[skpe vokJhto B{z d/S nk rJh ;h sK ezgBh B/ rkjeK s'A
Nh B/ fJz;g?eNo SpkBk fJoSkd B{z d'Sh gkfJnk j?. et/Nk d/ fvgNh fJz;g?eNo
N j' rJh, fi; ekoB T[; dh sBykj d/ dZyD 'u ;fEs Uek:kwk ;N/SB s'A fbysh s"o 's/ w[nkch wzrh ;h. fB:w
iBob w[jzwd nzjo neow B/ fejk, 'iKu ftu gkfJnk frnk fe wfjbk fJz;g?eNo
ftu'A 56 :/B eZN bJ/ rJ/ ;h. fgSb/ fJe ykbh No/B B{z fbikDk ;h go T[j fJj j? fe i/eo o/brZvh 5 fwzN b/N j[zdh
B/ goh r[Zb Bkw dh n"os B{z et/Nk d/ fiBkj NkT{BfSg ftu pZu/ d/ esb d/ wkwb/
;kb i{B ftu o/b ezgBh i/nko t?;N B/ rbs gb/Nckow 's/ gj[zu frnk, id'Afe j? sK :ksohnK B{z fJe ;oNhfce/N
ftu g[ZSfrZS bJh fjok;s ftu fbnk ns/ EkD/ fbnkJh.'
nkgD/ fJe vokJhto B{z d/oh ekoB No/B d{i/ gb/Nckow 's/ T[; dk fJzszko fwbdk j? i' T[j nkgD/ b/N j'D d/ ;p{s
T[BQK fejk, 'id'A wfjbk B{z g[b; fjok;s ftu fbnk frnk, T[d'A wfjbk fJz;g?eNo
i[owkBk ehsk ;h. vokJhto dk efjDk eo ojh ;h. id'A vokJhto B{z nkgDh ti'A dcso ftu fdyk ;ed/ jB.
SpkBk B/ Bk f;oc T[; B{z Bzrk ehsk ;r'A i/bQ ftu j'oBK d/ ;kjwD/ BZuD bJh th
wzp{o ehsk.' ghVs wfjbk B{z ndkbs B/ j[D fBnKfJe fjok;s ftu G/i fdZsk j?.
neow B/ fejk, 'wfjbk fJz;g?eNo B/ nkgD/ pukn ftu e[ZM BjhA fejk ns/ T[BQK
fJe n"os Bkb nfijk eo ;edh j? ns/ nkgD/ nfXekoK dh d[otos'A eodh j? sK oks'-oks wK-g[Zs dh uweh fe;ws, d'jKoks'-oks wK-g[Zs dh uweh fe;ws, d'jK
oks'-oks wK-g[Zs dh uweh fe;ws, d'jK
oks'-oks wK-g[Zs dh uweh fe;ws, d'jK
B{z zpoB B"eoh s'A poyk;s eo fdZsk frnk j?.' T[BQK fejk, 'i/eo wfjbk fJz;g?eNo
oks'-oks wK-g[Zs dh uweh fe;ws, d'jK
T[; B{z podkSs BjhA ehsk ik ;edk. n;hA ;[oZfynk bJh i/bQ ftu n"os e?dhnK s'A
g[ZSfrZS bJh f;oc wfjbk fJz;g?eNo B{z nfXeko fdZsk j?.'
dh fJeZfmnK fBebh bZyK dh bkNoh
dh fJeZfmnK fBebh bZyK dh bkNoh
dh fJeZfmnK fBebh bZyK dh bkNoh
dh fJeZfmnK fBebh bZyK dh bkNoh
dh fJeZfmnK fBebh bZyK dh bkNoh
f;zrkg[o d/ fuVhnkxo
f;zrkg[o d/ fuVhnkxo u uko J/ hnkJh
f;zrkg[o d/ fuVhnkxo u uko J/u uko J/ hnkJhhnkJh
f;zrkg[o d/ fuVhnkxo
f;zrkg[o d/ fuVhnkxo 'u uko J/u uko J/ShnkJhhnkJh
rZb fJj j? fe wK B/ fJ; s'A gfjbK ed/
/o gkJ/ rJ/ e'o'Bk gk
/o gkJ/ rJ/ e'o'Bk gk
S/o gkJ/ rJ/ e'o'Bk gk/o gkJ/ rJ/ e'o'Bk gkz/fNt/fNt /fNt/fNt /fNt bkNoh dh fNeN BjhA yohdh ;h. T[; B/
/o gkJ/ rJ/ e'o'Bk gk
p/N/ d/ efjD 's/ gfjbh tko fNeN
yohdh ns/ oks'-oks bZygsh pD rJh.
wo;h;kJhv dh ofjD tkbh 60 ;kb
dh e?EbhB fwbo B/ nkgD/ 35 ;kbk p/
N/ g"b dh fiZd 's/ phs/ fdBhA bkNoh dh
fNeN yohdh ;h. id'A bZeh vqk fBefbnk
sK T[jBK dh y[Sh dk fmekDk Bk fojk.
T[jBK dh 30,000 g"Av (29 bZy 89 jzko
o[gJ/) dh bkNoh fBebh ;h.
wK ns/ p/Nk pD/ bZygsh
wK ns/ p/Nk pD/ bZygsh
wK ns/ p/Nk pD/ bZygsh
wK ns/ p/Nk pD/ bZygsh
wK ns/ p/Nk pD/ bZygsh
fdbu;g rZb fJj j? fe e?EbhB
ns/ T[; d/ p/N/ g"b d'jK dh 30-30 bZy
o[gJ/ dh bkNoh fBebh. bkNoh bZrD
d/ pknd e?EbhB B/ fejk,''w/ok p/Nk
ghgbz g';Ne'v bkNoh gkT[Adk ;h. fJe
fdB T[; B/ w?B{z fNeN yohdD bJh fejk.
f;zrkg[o (fpT{o') f;zrkg[o d/ fuVhnkxo ftZu uko J/ShnkJh S/o e'o'Bk tkfJo;
w?A T[; dh y[Sh bJh fNeN b? bJh go
Bkb ;zeofws gkJ/ rJ/ jB. fJj S/o ;zeofws eowukohnK d/ ;zgoe ftZu nkJ/ w?B{z fpbe[Zb th ftStk; BjhA ;h fe
;B. fog'oN 'u wzvJh tkJhbvbkJhc ro[Zg d/ ezzot/SB n?Av fo;ou n?Av t?NoBoh ;kv/ d'jK dh jh bkNoh bZr ikt/rh.''
w?vh;B d/ T[g gqXkB vkeNo ;'Bkik b{z d/ jtkb/ Bkb fejk frnk,'';ko/ S/o
ghgbz g';Ne'v bkNoh n?Ap/;/vo w?N
f;jswzd jB ns/ uzrh soQK yk-gh oj/ jB.''
ikB;B B/ e?EbhB d/ xo ik e/ T[jBK
ypo w[skpe fJj S/o 'BkJhN ;ckoh' ftZu ;zeofws gkJ/ rJ/ ;B. S/oK ftZu
B{z u?Ze ;"Afgnk. T[jBK B/ fejk,''fJBkw
yzx, fSZeK tor/ jbe/ bZSD ;B. ypo 'u 'n?Bhwb n?Av t?NoBoh ;oft;' d/ tzvDk jw/Sk fJe o'wKue ;wK j[zdk j?.
jtkb/ Bkb fejk frnk j?,''T[j wzvJh tkJhbvbkJhc ro[Zg d/ T[BQK eowukohnK d/
w?A e?EbhB ns/ T[jBK d/ p/N/ Bkb p?m
;zgoe 'u nkJ/ i' e'o'Bk tkfJo; Bkb ;zeofws ;B.'' J/thn?Z; B/ wzvJh
e/ ukj ghsh ns/ T[jBK dhnK GftZy
tkJhbvbkJhc ro[Zg B{z ;ko/ 9 J/ShnkJh ns/ gzi ncoheh S/oK B{z nbZr-EbZr
dhnK :'iBktK d/ pko/ ftu ;[fDnk. jo
eoB bJh fejk j?. J/thn?; d[nkok fJZe gh;hnko N?;N ehsk frnk ;h, fi; ftZu
tko fpqN/B d/ Bt/A bkNoh i/s{nK Bkb
fJj uko J/ShnkJh S/o ;zeofws gkJ/ rJ/ ;B. fwbDk y[Sh dh rZb j?.'' w?N ikB;B B/
wzvJh tkJhbvbkJhc ro[Zg B/ dZf;nk fe 'BkJhN ;ckoh ekoBht'o ;?eSB' d/
dZf;nk fe fJj fJBkw ghgbz g';Ne'v
fszB b'e e'o'Bk tkfJo; Bkb ;zeofws gkJ/ rJ/ jB. fJ; d"okB f;js wzsokb/ dh
bkNoh dh ftS/S feq;w; w[fjzw dk fjZ;k
fJZe fog'oN w[skpe e'ftv-19 d/ 3,397 Bt/A e/; ;kjwD/ nkT[D s'A pknd d/S bzvB (fpT{o')L fejk iKdk j? fe oZp ns/ T[; d/ p/N/ dh fJeZm/ bkNoh fBebh ;h, fi; ftu vqk d"okB gqsh fNeN 30
ftZu ;zeofwsK dh frDsh tZX e/ 2,24,200 j' rJh j?. fJ; d/ Bkb jh fJBc?eSB id'A fdzdk j? sK SZgV ckV d/ fdzdk j?. j?. wK T[d'A y[Sh Bkb BZu T[Zmh id'A T[; bZy o[gJ/ fiZsD tkb/ dk Bkw eZfYnk
ekoB 12 j'o b'eK dh w"s s'A pknd woB tkfbnK dh frDsh tZX e/ 523 j' rJh fJj ejkts fJe tko fco ;Zu ;kps B{z gsk uZfbnk fe T[; B/ ns/ T[; d/ p/ frnk ;h. jo/e fNeN s'A xZN'-xZN 33
j?. j'Jh j?. n;b ftu fpqN/B ftu fJe wK N/ d'jK dh bkNoh bZrh j?. fdbu;g ch;dh dkB ftu iKdk j?.
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
3 3 3 3 30 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
dcsoh ;w/A s'A pknd p"; dk c'B iK w?;/i
dcsoh ;w/A s'A pknd p"; dk c'B iK w?;/i
dcsoh ;w/A s'A pknd p"; dk c'B iK w?;/i wbkbk :{;c
dcsoh ;w/A s'A pknd p"; dk c'B iK w?;/i
dcsoh ;w/A s'A pknd p"; dk c'B iK w?;/i
wbkbk :{;c Jh B/ eokfJnk fBekj, gkfe feqeN BkbJh B/ eokfJnk fBekj, gkfe feqeN Bkb
wbkbk :{;czJh B/ eokfJnk fBekj, gkfe feqeN BkbJh B/ eokfJnk fBekj, gkfe feqeN Bkb
wbkbk :{;c
wbkbk :{;c Jh B/ eokfJnk fBekj, gkfe feqeN Bkb
eoBk j[D j't/rk r?o-ekB{zBh
eoBk j[D j't/rk r?o-ekB{zBh
eoBk j[D j't/rk r?o-ekB{zBh yk; fo sk oZyd/ jB gsh n;o wfbesk oZyd/ jB gsh n;o wfbe
eoBk j[D j't/rk r?o-ekB{zBh
eoBk j[D j't/rk r?o-ekB{zBh
yk; fo
yk; fo
yk; foSsk oZyd/ jB gsh n;o wfbesk oZyd/ jB gsh n;o wfbe
yk; fo sk oZyd/ jB gsh n;o wfbe
n;o wfbe rbh feqeN B{z ekch stZi'
fdzd/ jB. T[BQK B/ fJe fJzNoftT{ ftu
fejk ;h fe T[j ukj[zd/ jB fe
gkfe;skB dh rbh-rbh 'u'A feqeN dk
N?b/AN fBeb e/ d[Bhnk d/ ;kjwD/ nkJ/
. n;o gkfe;skB ftu zwhBh gZXo 's/
feqeN ns/ feqeNo B{z w[V ;[oihs eoB
ftu bZr/ j'J/ jB. n;o d/ fbzevfJB
gq'ckJhb w[skpe T[BQK B/ ;e{bh ns/ T[u
f;Zfynk gkfe;skB ftu ofj e/ jh g{oh
ehsh j?. n;o B/ T[u f;Zfynk bkj"o
:{Bhtof;Nh s'A g{oh ehsh j?.
:{;czJh ns/ wfbe d' ;kb gfjbK
fwb/ ;B ns/ T[d'A s'A jh fJe-d{i/ d/
;zgoe ftu jB ns/ pknd ftu T[BQK
fb;pB (fpT{o') dcsoh ;w/A s'A pknd p"; tZb'A eowukoh B{z c'B iK w?;/i eoBk
B/ nkgD/ gfotkoK dh ;fjwsh Bkb
j[D r?o-ekB{zBh j't/rk. g[osrkb ftu fJ; bJh pekfJdk ekB{zzB pDkfJnk frnk
fBekj eoB dk c?;bk ehsk. fpqN/B ftu
j?. fJ; sfjs dcso dk ;wK S[o{ j'D s'A gfjbK iK pknd ftu nkgD/ eowukohnK
ofj ojh wbkbk B/ NthN ehsk, 'nZi w/
B{z ezw bJh c'B$w?;/i iK Jhw/b eoB tkb/ p"; B{z ;zk fwb/rh. fog'oN w[skpe
oh fzzdrh dk p/jZd nDw'b fdB j?. w?A
g[osrkb dh ;z;d ftu gk; Bt/A ekB{zB sfjs i/eo ezgBhnK dcsoh ;w/A d/ pknd
ns/ n;o ihtB Go d/ ;kEh pD rJ/
ns/ the?Av d"okB nkgD/ eowukohnK B{z c'B iK Jhw/b eodhnK jB sK T[BQK B{z
jK. n;hA nkgD/ gfotkoK dh w"i{drh
;zk dk ;kjwDk eoBk gJ/rk. e'ftv-19 wjkwkoh d/ pknd tX/ toe cokw j'w
ftu pofwzrw ftu fBekj ehsk. feqgk
ebuo d/ pknd d/S dh ;ZskXkoh gkoNh tZb'A fJj b/po ekB{zB g/S ehsk frnk j?.
;kB{z nkShotkd fdU. n;hA nZr/ dk
fJ; ekB{zB sfjs toe cokw j'w d"okB ezgBhnK B{z fpibh ns/ fJzNoB?N fpZb
o;sk fJeZm/ fwb e/ s?n eoB bJh
nkfd yofunK dk th G[rskB eoBk j't/rk. fJ; s'A fJbktk i/eo fe;/ eowukoh
T[sSkfjs jK.' T[BQK B/ n;o wfbe ns/
dk pZuk S'Nk j? sK T[j T[; d/ 8 ;kb dh T[wo j'D sZe toe cokw j'w eo ;edk
gfotko Bkb fBekj dhnK e[ZM s;thoK
j?. jkbKfe g[osrkb d/ b/po ekB{zBK ftu j'Jh fJj ;'X 10 s'A xZN eowukohnK
th NftNo 's/ ;KMhnK ehshnK jB.
tkbhnK ezgBhnK 's/ bkr{ BjhA j't/rh. g[osrkb dh b/po ns/ ;kwkfie ;[oZfynk
fXnkBd/D :'r j? fe gkfe;skBh
wzsoh nBk w/Av/; r'vhBj' dk efjDk j? fe e'o'Bk wjkwkoh d/ d"o ftu toe cokw
wB[Zyh nfXeko ekoe[B :{;czJh B{z
j'w BthA n;bhns pD rJh j?. fJ; bJh fow'oN tofezr B{z j'o fznkdk nk;kB
e[VhnK dh f;Zfynk bJh fpBK fe;/ vo
pDkT[D bJh fJj nkovhB?A; fbnKdk frnk j?.
d/ nktkz u[ZeD bJh ;tks xkNh ftu
dZ; d/JhJ/ fe g[osrkb :{og dk gfjbk d/S j?, fi; B/ wjkwkoh d/ pknd
2012 ftu skfbpkBh nZstkdhnK B/
fow'oN tofezr fB:wK ftu pdbkn ehsk j?. r'vhBj' B/ nZr/ fejk fe fJ; soQK d/
T[; ;w/A r'bhnK wkohnK ;B, id'A T[j
ekB{zB eJh :{oghnB d/SK ftu w"i{d jB. coK;, iowBh, fJNbh ns/ ;b'tkehnk
eokuh (fpT{o') e[VhnK dh f;Zfynk eodh Bzo nkJh. wfbe T[ZE/ S[ZNhnK ;e{b s'A xo gos ojh ;h. :{;czJh B{z
ftu nfij/ b/po ekB{zBK dh fJikzs fdZsh rJh j?.
bJh nktkz p[bzd eoB tkbh B'pb fpskT[D rJ/ jB. fpjso fJbki bJh fJzrb?Av d/ pofwzxw
g[o;eko i/s{ ns/ gkfe;skBh nfXekoK wfbe gkfe;skB feqeN p'ov fbnKdk frnk ;h. mhe j'D s'A pknd
ehw'E?o/gh Bkb e?A;o B{z
ehw'E?o/gh
ehw'E?o/gh Bkb e?A;o B{z Bkb e?A;o B{z
17 17 17 17 170 ehw'E?o/gh ehw'E?o/ghz Bkb e?A;o B{z Bkb e?A;o B{z dh ekoe[B wbkbk :{;czJh B/ fpqN/B (ghH;hHphH) d/ 'jkJh gockow?A; ;?ANo' d/ :{;czJh B/ w[V ;e{b ikDk S[o{ ehsk
ftu gkfe;skB feqeN p'ov d/ fJe T[Zu iBob w?B/io jB. ghH;hHphH d/ ;{soK ns/ i{B 2020 ftu T[BQK B/ nke;c'ov
nfXekoh Bkb ftekj eotk fbnk j?. w[skpe wfbe feqeN p'ov d/ T[Zu s'A rq?i{J/SB ehsh. fJ; d"okB th T[j
jok e/ fJj Sy; pfDnk y; pfDnk 'fgskfgsk'
jok e/ fJj
jok e/ fJj y; pfDnk y; pfDnk fgskfgsk :{;czJh (24) B/ NthN eoe/ fJj nfXekoh jB. T[BQK B{z 2 ;kb gfjbK e[VhnK dh f;Zfynk ns/ fpjsoh bJh
jok e/ fJj y; pfDnk fgsk
jok e/ fJj
nkgDh nktkz p[bzd eodh ojh. 17
bkj"o ftu ghH;hHphH d/ jkJh gockow?A;
ikDekoh fdZsh ns/ NftZNo 's/ gsh
n;ko wfbe ns/ gfotko Bkb fBekj ;?ANo dk w?B/io fB:[es ehsk frnk ;kb dh T[wo ftu :{;czJh B{z B'pb
dhnK e[M s;thoK th ;KMhnK ehshnK. ;h. ;{soK B/ fejk, ''go ;ys fwjBs SKsh g[o;eko Bkb ;BwkfBs ehsk
jbe/ r[bkph ;{N ns/ e[M rfjD/ gk e/ ns/ T[BQK d/ BshfinK ekoB wfbe B{z frnk ;h ns/ fJ; d/ Bkb jh T[j ;G s'A
:{;czJh, wfbe Bkb nkgD/ pofwzxw soZeh fdzd/ j'J/ iBob w?B/io pDkfJnk S'Nh T[wo ftu fJj g[o;eko gqkgs eoB
fBtk; ftu fBekj dhnK o;wK g{ohnK frnk.' gkfe;skBh whvhnk w[skpe tkbh gfjbh Sy; pD rJh ;h.
nk;Nq/bhnB wfjbk s/ B/sk B/ ehsh ;h GZdh
nk;Nq/bhnB wfjbk s/ B/sk B/ ehsh ;h GZdh
nk;Nq/bhnB wfjbk s/ B/sk B/ ehsh ;h GZdh
nk;Nq/bhnB wfjbk s/ B/sk B/ ehsh ;h GZdh
nk;Nq/bhnB wfjbk s/ B/sk B/ ehsh ;h GZdh
fNZgDh, ;pe f;ykT[D bJh j[D bV/rh u'D
fNZgDh, ;pe f;ykT[D bJh j[D bV/rh u'D
fNZgDh, ;pe f;ykT[D bJh j[D bV/rh u'D
fNZgDh, ;pe f;ykT[D bJh j[D bV/rh u'D
fNZgDh, ;pe f;ykT[D bJh j[D bV/rh u'D
sZe fe b?Arpo'e d/ xo ftZu th
fbzrtkd pko/ pfj; S/V fdZsh. b?Arpo'e
B/ dZf;nk ;h fe T[; dh gsBh B/ fNZgDh
B{z @g{oh soQK nDT[fus@ fejk ;h. T[;
;w/A T[BQK B/ fejk fe w?A nZi ;t/o/ fpBK
d/oh ehs/ fJ; B{z jNk fdZsk j? ns/ w?A
nkgDh rbsh bJh w[nkch wzrDk
ukj[zdk jK.
fog'oN w[skpe dh r'bv e';N p[b/
fNB Bkb rZb eofdnK b?Arpo'e B/
fejk fe T[jBK dh gsBh B/ T[jBK d/
fttjko 's/ fNZgDh ehsh ;h. gsBh B/
b?Arpo'e B{z fejk ;h fe s[;hA p[ZY/ j',
s[;hA nfij/ ezw BjhA eo ;ed/. nfijk
bzvB (fpT{o') d[Bhnk 'u ;G s'A ysoBke phwkoh e?A;o j? s/ fJ; s'A pukn bJh
tshok 'w{oyskg{oB' ;h. s[;hA ;'u ;ed/
j'D tkbh ehw'E?o/gh B{z e'Jh-e'Jh ;jkodk j?. ehw'E?o/gh dk BK ;[Dd/ jh jo fe;/ d/
j' go fby BjhA ;ed/.
wB 'u nfijk y"c nk iKdk j?. ehw'E?o/gh fJzBh sebhcd/j j[zdh j? fe eJh wohz
gfjbK th bV u[Zeh j? u'D
gfjbK th bV u[Zeh j? u'D
gfjbK th bV u[Zeh j? u'D
gfjbK th bV u[Zeh j? u'D
gfjbK th bV u[Zeh j? u'D
fJbki ftukb/ jh SZv fdzd/ jB go fpqN/B s'A fJe nfijk wkwbk ;kjwD/ nkfJnk
fcbjkb ftNB?b tekbs eo ojh
j?, fiE/ fJe Sy; dh 170 tko ehw'E?o/gh j'Jh j?. fJ; ikBb/tk dod B{z ;fjD s'A
j? ns/ gfotkoe, gkbD-g'SD d/
pknd th T[j 'fgsk' pfDnk. fJ; bJh T[; B{z jo gkf;UA tXkJhnK fwb ojhnK
wkwfbnK, ikfJdkd ns/ t;hns d/
jB.
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh fJe ftZu fJZe xZN-eZN f;bto rkT{B wkwfbnK ftZu gq?efN; eo ojh j?. T[j
fzeo:'r j? fe fpqN/B d/ ofjD tkb/ i'BkEB i'B; B{z 17 ;kb dh T[wo 'u jh
f;nk;sdkB nkrkwh nk;Nq/bhnB u'DK gfjB/ j'J/ ftNB?b nkgD/ gsh i{bhnB gfjbK th u'D bV u[Zeh j?, fJ; bJh
gsk bZr frnk ;h fe T[BQK B{z pq/B fNT{wo j?. id'A T[j tZv/ j'J/ sK T[BQK B{z fJ; rZb
ftZu fJZe nfjw ;hN 's/ u'D bVB bJh fbwpor/B Bkb yVQh ;h, i' gqXkB wzsoh T[; B{z fJ; dk siopk j?. ftNB?b B{z
dk vo ;skT[D bZrk fe SkfJd T[j edh th fgsk BjhA pD ;eDr/ go vkeNo
u[Dh rJh j?. fJ; u'D B{z T[j T[j nkgD/ d/ ;zuko fBod/Se jB. nkT[D tkbhnK nk;Nq/bhnB u'DK ftZu
brksko T[BQK dk j";bk tXkT[Ad/ oj/, Bkb jh T[BQK B{z dodBke ehw'E?o/gh d/ bzw/
fto'Xh f;nk;sdkB dhnK nSbhb fog'oN w[skpe fJj s;tho T[; d/ ;G s'A skesto T[whdtko ti'A d/fynk
d"o 'u'A r[zoB bJh wkBf;e s"o 's/ fsnko eod/ oj/ i'BkEB dh 170 tko ehw'E?o/
fNZgDhnK dk eokok itkp wzB ojh j?. fJe f;nk;h ;fj:'rh B/ nkgD/ ik fojk j?.
gh j'Jh. i'BkEB j[D g{oh soQK mhe jB s/ T[BQK d/ fgsk pDB dk ;[cBk th g{ok j'
tehb po[e ftNB?b dh fJZe c'N' 's/ fszB fJz;Nkrqkw nekT{AN 's/ g';N ehsk ;h, T[; B/ oZfynk T[d:'r wzsoh
frnk j?. w?A j[D g{oh soQK mhe jK s/ nkgD/ g[Zso s/ gsBh v/Bhnb Bkb nkw ;NhtB f;Up' ns/ ;?B/No fwS/bhnk e?S
;kb gfjbK fbpob B?SBb gkoNh d/ fi; 's/ b?Arpo'e B/ nSbhb gqsheK Bkb
fzzdrh fpsk fojk jK. T[BQK dZf;nk fe w/oh fJj ejkDh eJh b'eK B{z wzp{s s/
e[JhBzb?Av d/ ;kpek B/sk i"B-gkb fNZgDh ehsh. T[jBK dh fJ; fNZgDh B/ ns/ ez;/Nk fcoktzsh-t/bz dh ;bkjeko
nkSktkdh pDkJ/rh.
b?Arpo'e B/ GZdh fNZgDh ehsh ;h. c'N' nk;Nq/bhnkJh okiBhsh ftZu ns/ fJZE'A ti'A th ezw ehsk j?.
31
31
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
31 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
31 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh w"oh;B
nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh w"oh;B
nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh w"oh;B T[dxkNB s'A e[M d/o pknd nk;Nq/bhnk u wjkswku wjkswk
nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh w"oh;B
nk;Nq/bhnkJh gqXkB wzsoh w"oh;B
T[dxkNB s'A e[M d/o pknd nk;Nq/bhnk
T[dxkNB s'A e[M d/o pknd nk;Nq/bhnk u wjkswk
T[dxkNB s'A e[M d/o pknd nk;Nq/bhnk
T[dxkNB s'A e[M d/o pknd nk;Nq/bhnk 'u wjkswku wjkswk
dh b'efgq:sk u nkJh ewhu nkJh ewh
dh b'efgq:sk
dh b'efgq:sk
dh b'efgq:sk u nkJh ewh
dh b'efgq:sk 'u nkJh ewhu nkJh ewh
rKXh d/ p[Zs dh GzB-s'V, w"oh;B B/ ehsh fBzdk
rKXh d/ p[Zs dh GzB-s'V, w"oh;B B/ ehsh fBzdk
rKXh d/ p[Zs dh GzB-s'V, w"oh;B B/ ehsh fBzdk
rKXh d/ p[Zs dh GzB-s'V, w"oh;B B/ ehsh fBzdk
rKXh d/ p[Zs dh GzB-s'V, w"oh;B B/ ehsh fBzdk
SowBke ns/ p/jZd fBokSkiBe j?.''
T[BQK B/ fejk fe fJ; d/S 'u ;ZfGnkukoe
;wkoeK 's/ jwfbnK B{z podkSs BjhA
ehsk ikt/rk. T[BQK B/ nZr/ fejk,ši'
th fJ; bJh fzzw/tko j?, T[; B/ nk;Nq/
bhnB Gkosh GkJhuko/ dk pj[s ngwkB
ehsk j? ns/ T[; B{z Sow nkT[Dh ukjhdh
j?.@
fJj p[Zs Gkos ;oeko tZb'A s'jc/
ti'A fdZsk frnk ;h. fteN'ohnk g[b;
B/ fejk fe nDgSks/ ngokXhnK B/
w{osh B{z eZND bJh gkto N{b dh tos'A
ehsh. g[b; B/ fejk fe B"e; eqkJhw
fJBt?;Nhr/SB :{fBN d/ nfXekoh wkwb/
dh iKu eo oj/ jB ns/ rtkjK B{z nZr/
nkT[D ns/ ikDekoh d/D dh nghb eo
oj/ jB. Sfjo d/ Gkosh GkJhuko/ B/ fJ;
xNBk 's/ d[Zy dk gqrNktk eofdnK fJ;
e?Bpok (fpT{o') nk;Nq/bhnk d/ gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B dh d/S d/ g;zdhdk B/
B{z 'Bht/A doi/ dh ekotkJh' eoko fdZsk
sk d/ s"o 's/ b'efgqnsk ftu ewh nkJh j?. fJe ;ot/yD ftu fJj ikDekoh ;kjwD/
j?.
nkJh j?. fJ; d"okB fto'Xh b/po gkoNh d/ B/sk n?AEBh nbpkBhz ns/ w"oh;B
c?vo/SB nkc fJzvhnB n?;';hJ/SB
ftueko ;ys w[ekpbk fojk.
nkc fteN'ohnk B/ fejk,''efwT{fBNh
;ot/yD ftu gkfJnk frnk fe 46 gqshSs T[ZsodksktK B/ w"oh;B B{z nkgDk
v{zx/ ;dw/ ftu ns/ d[yh j?. w?B{z ;wM
g;zdhdk gqXkB wzsoh dZf;nk id'A fe nbpkBhz B{z 38 gqshSs b'eK B/ g;zdhdk
BjhA nk fojk fe e'Jh nfijh fxBkT[Dh
dZf;nk. fJj wkou 2020 s'A pknd d'tK ftueko ;G s'A tZvk coe j? ns/ cotoh
joes feT[A eo/rk.@ T[jBK B/ fejk fe
s'A fJZe tZv/ pdbkn dh fBSkBd/jh eodk j? id'A w"oh;B 61-26 s'A nZr/ ;B.
o'ftb ;?ANo fteN'ohnk oki ftZu gfjbk
rbk;r' ftZu e'g 26 ibtk:{ ;zw/bB ftZu w"oh;B dh w"i{drh d/ wZd/Bzo 1,524
Gkosh efwT{fBNh ;?ANo j? ns/ 30 ;kbK
t'NoK dk g'b fbnk frnk ;h, fiZE/ T[jBK B/ 2050 dh S[ZX zho' fBek;h Nhu/ bJh
w?bp"oB (fpT{o') Gkos ;oeko tZb'A B/ Gkos d/ 75 ;kbK dh :kd 'u dh e'fSS s'A pknd fJ; B{z ;Ekfgs ehsk
tuBpZXsk iskJh ;h.
s'jc/ ti'A fdZs/ wjkswk rKXh d/ eK;h nk:'fis fJe ;wkrw 'u Gkos d/ e"A;b frnk ;h. nk;Nq/bhnk fJzvhnk
nbpkBhz w"oh;B dh d;sys tkbh ibtk:{ Bhsh d/ ;ys nkb'ue oj/ jB.
d/ 'p[Zs' dh nk;Nq/bhnk ftu GzB-s'V iBob fgqz; ns/ nk;Nq/bhnk d/ B/sktK efwT{fBNh u?ohN/pb NoZ;N B/ fejk fe
T[jBK B/ fJ; dk fJZe @xgb/@ ti'A toDB ehsk j? fi; ftZu t/ot/ dh xkN j?.
ehsh rJh j?. gqXkB wzsoh ;e"N w"oh;B d/ Bkb okftbftb/ ;fEs nk;Nq/bhnB T[j fJ; rZb s'A d[yh jB fe fe;/ B/
wzd{o nkr{ B/ tkndk ehsk fe T[j 2021 d/ nzs s'A gfjbK nkgDh y[d dh ibtk:{
B/ fJ; ekotkJh dh ;ys fBy/Xh fJzvhnB efwT{fBNh ;?ANo 'u w{osh dk fJ; d/ T[dxkNB d/ 24 xzfNnK d/ nzdo
Bhsh ikoh eoBr/.fBT{zg'b w[skpe, b/po w"oh;B d/ rZmi'V B{z 53-47 d/ nkXko
eofdnK fJ; B{z 'SowBke' eoko fdZsk. T[dxkNB ehsk ;h ns/ fJj xNBk e[M p[Zs B{z s'VB dh e'fSS ehsh. fteN'ohnk
's/ d'-gkoNh soihjh nkXko 's/ fbiKdk j? i' nes{po d/ S[o{ ftZu 54-46 Bkb
fJ; xNBk B{z b? e/ Gkosh-nk;Nq/bhnB xzfNnK pknd tkgoh. oki ftZu brGr 3,00,000 Gkosh ofjzd/
;oeko d/ gZy ftZu ;h. 38 gqshSs T[ZsodksktK B/ fejk fe T[j nrbhnK nkw
GkJhuko/ ftZu fBokSk gkJh ik ojh j?. w"oh;B d/ jtkb/ Bkb fejk jB ns/ ed/ ;'funk th BjhA ;h fe
u'DK ftZu b/po B{z nkgDh gfjbh soihj ti'A t'N gkT[D dk fJokdk oZyd/ jB, i'
ypo w[skpe gqXkB wzsoh w"oh;B frnk,''fJ; gZXo dk fBokdo d/yDk fteN'ohnk ftZu nfijk j' ;edk j?.
rZmi'V bJh 37 gqshSs d/ w[ekpb/ wJh 2022 sZe j'D tkbhnK jB.
nko pZfunK Bkb p?mD tkb/
nko pZfunK Bkb p?mD tkb/
nko pZfunK Bkb p?mD tkb/
j[f j[f j[f j[f j[fSnko pZfunK Bkb p?mD tkb/nko pZfunK Bkb p?mD tkb/
pZfunK d/ gqhfynk nzeK u ;[Xko
pZfunK d/ gqhfynk nzeK
pZfunK d/ gqhfynk nzeK u ;[Xkou ;[Xko
pZfunK d/ gqhfynk nzeK
pZfunK d/ gqhfynk nzeK 'u ;[Xkou ;[Xko
TANDA PEST CONTROL
w/bp'oB (fpT{o') fJe nfXn?B 'u ;kjwD/ nkfJnk j? fe e'b p?mD tkb/ j[fSnko ;fjgkmh nkgD/ s'A
ewz'o ;fjgkmh d/ gqhfynk nzeK B{z tXkT[D 'u wdd eo ;ed/ jB go fJ; pko/ pj[s xZN ikDekoh j?
fe fJj ;fjeowh gqGkt n;b 'u ;fjgkmhnK d/ ftukb/ fet/A j[zdk j?. nfijk fJ; bJh j? feT[Afe fi;
f;;Nw d/ wkfXnw Bkb ;fjgkmh j'o ftfdnkoEhnK B{z gkz/fNt Yzr Bkb gqGkfts eod/ jB, T[BQK B{z
doSkT[Dk w[Sfeb j?.
nfXn?B d/ Bshi/ fJj ;wMD 'u wdd eod/ jB fe ;fjgkmh gqGkt fet/A ezw eod/ jB. nfXn?B 'u
gkfJnk frnk fe id'A e'Jh pZuk uzr/ Bzpo fbnkT[D tkb/ ;kEhnK d/ Bkb ebk; 'u j[zdk j? sK wksk-
fgsk T[; 's/ fznkdk fXnkB d/D bZrd/ jB.
32
32
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
32 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
32 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
fJNbh s'A nkJh d[ZydkJh ypo L Btizw/ g[Zs dh
fJNbh s'A nkJh d[ZydkJh ypo L Btizw/ g[Zs dh
fJNbh s'A nkJh d[ZydkJh ypo L Btizw/ g[Zs dh
fJNbh s'A nkJh d[ZydkJh ypo L Btizw/ g[Zs dh
;w[Zuh d[Bhnk fJNbh s'A nkJh d[ZydkJh ypo L Btizw/ g[Zs dh
;w[Zuh d[Bhnk u 2 ;kb s'A th xZN ;w/A u 2 ;kb s'A th xZN ;w/A u e'o'Bku e'o'Bk
;w[Zuh d[Bhnk u 2 ;kb s'A th xZN ;w/A u e'o'Bk
;w[Zuh d[Bhnk 'u 2 ;kb s'A th xZN ;w/A u 2 ;kb s'A th xZN ;w/A 'u e'o'Bku e'o'Bk
;w[Zuh d[Bhnk
gkoNh wBk oj/ gzikph B"itkB dh bVkJh d"okB w"s
gkoNh wBk oj/ gzikph B"itkB dh bVkJh d"okB w"s
gkoNh wBk oj/ gzikph B"itkB dh bVkJh d"okB w"s
gkoNh wBk oj/ gzikph B"itkB dh bVkJh d"okB w"s
gkoNh wBk oj/ gzikph B"itkB dh bVkJh d"okB w"s
tkfJo; B/ bJh 5
tkfJo; B/ bJh 5 bZy b'eK dh ikB bZy b'eK dh ikB
tkfJo; B/ bJh 50 bZy b'eK dh ikB bZy b'eK dh ikB
tkfJo; B/ bJh 5 bZy b'eK dh ikB
tkfJo; B/ bJh 5
o'w (fpT{o') Gkosh b'e g{oh d[Bhnk
'u fiE/ ;ys fwjBs bJh ikD/ iKd/
jB, T[ZE/ jh nkgD/ MrVkb{ ;[Gkn bJh
th ;dk uouk 'u ofjzd/ jB. e[M nfijh
jh xNBk fJNbh 'u d/yD B{z fwbh.
fJNbh d/ bkshBk fzbQ/ d/ p'or' w'Bs?b'
e;p/ 'u nkgD/ Btizw/ g[Zs dh gkoNh
wBk oj/ gzikph B"itkB fgsk dh bVkJh
d"okB w"s j'D dk ;wkuko gqkgs j'fJnk
j?. fwbh ikDekoh nB[;ko gkoNh d"okB
Gkosh B"itkBK d/ d' ro[ZgK ftueko
j'Jh bVkJh ekoB 29 ;kbk Gkosh
B"itkB dh w"s ns/ 10 B"itkBK d/
zywh j'D dh d[ZydkJh ypo j?.
fJ; bVkJh 'u ikB s'A jZE r[nkT[D
tkbk T[es B"itkB id'A nkgD/ Btizw/
g[Zs dh y[Sh 'u nkgD/ ;kEhnK Bkb
fwb e/ xo 'u gkoNh wBk fojk ;h sK
Gkosh w[zfvnK d/ fJe ro[Zg B/ d{;o/
ro[Zg 's/ jwbk eo fdZsk. fJ; w"e/ d'tK
ro[ZgK ftueko j'Jh fGnkBe bVkJh
'u 10 w[zv/ zywh j' rJ/, idfe T[es
29 ;kbk gzikph B"itkB dh w"s j' rJh
. g[b; B/ tkodks tkbh EK s'A s/zXko
jfEnko, b'j/ dhnK okvK ns/ fszB uZb/
j'J/ ekos{; th pokwd ehs/ jB. d'ShnK
B{z cVB bJh ekotkJh ikoh j?.
tkfSzrNB (fpT{o') e'o'Bk tkfJo; ekoB ikB rtkT[D tkfbnK dh frDsh
;'wtko B{z 50 bZy s'A gko ubh rJh. e'ftv-19 wjkwkoh B/ 2 ;kb s'A th xZN ;w/
A 'u fJzBh tZvh frDsh 'u b'eK dh ikB bJh j? ns/ S{s o'r B/ f;oc rohp d/SK B{z e'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh pdbh n"ose'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh pdbh n"os
e'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh pdbh n"os
e'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh pdbh n"os
e'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh pdbh n"os
jh gqGkfts BjhA ehsk j?, ;r'A nwho d/SK 'u th spkjh wukJh j?, fiZE/ f;js d/
yGkb dh ;zg{oD ftt;Ek j?.
dh fe;ws, oks'-oks pDh eo'Vgsh
dh fe;ws, oks'-oks pDh eo'Vgsh
dh fe;ws, oks'-oks pDh eo'Vgsh
dh fe;ws, oks'-oks pDh eo'Vgsh
dh fe;ws, oks'-oks pDh eo'Vgsh
nwohek, :{ogh :{BhnB, fpqN/B ns/ pqkzhb T[Zu wZX torh$T[Zu nkwdB tkb/
d/S jB ns/ fJBQK 'u ftSt dh iB;zfynk dk 8tK fjZ;k ofjzdk j? go e'ftv Bkb
j'JhnK w"sK 'u'A nZXhnK fJBQK d/SK 'u j'JhnK jB. nwohek 'u ;G s'A fznkdk
tkbk fJj g[o;eko f;oc nk;Nq/bhnk
740,000 s'A fznkdk ikBK rJhnK jB. fwqseK frDsh dk nzeVk ikB j'gfeB;
dh ;oeko B/ BjhA ;r'A T[E'A d/ eJh
:{Bhtof;Nh B/ fJeZmk ehsk j?. 'gh; fo;ou fJz;NhfuT{N U;b'' w[skpe, 1950 s'A
;wki;/thnK ns/ u?ohN/pb ;z;EktK B/
b? e/ j[D sZe j'JhnK izrK 'u brGr fJzB/ jh b'eK dh w"s j'Jh j?, fizB/ fJ;
fwb e/ fdZsk j?. fJ; beh vqkn ftu
wjkwkoh Bkb wo/ jB. e'ftv-19 ;w[Zuh d[Bhnk 'u jkoN nN?e ns/ pq/B ;Nq'e s'A
30 bZy b'eK B/ ofi;Nq/SB eokJh ;h,
pknd w"s dh shih w[Zy tiQk j?. fwqseK dk fJj nzeVk fBSfus o{g Bkb xZN
fiBQK ftu i'nkB th Skwb ;h, i' fe
frfDnk frnk j?, feT[Afe ;hfws frDsh 'u b'eK dh iKu j'Jh j? ns/ b'eK dh fpBK
j[D eo'Vgsh pD rJh j?. t?e;hB
fJbki d/ xoK 'u th w"s j'Jh j?, yk; eo e/ Gkos tor/ d[Bhnk d/ xZN ftef;s
brtkT[D ns/ ofi;Nq/SB eokT[D s'A
fjZf;nK 'u.
pknd i'nkB nkgDh fzzdrh ftu o[ZM
rJh ;h. T[; B/ ed/ th bkNoh dh ngv/
N BjhA bJh. fJe fdB id'A nfXekohnK
bkj"o jkJhe'oN
bkj"o jkJhe'oN u n"os Bkb tehb B/ ehsh
bkj"o jkJhe'oN u n"os Bkb tehb B/ ehshu n"os Bkb tehb B/ ehsh
bkj"o jkJhe'oN B/ T[; B{z c'B ehsk, T[d'A ik e/ T[; B{z
bkj"o jkJhe'oN 'u n"os Bkb tehb B/ ehshu n"os Bkb tehb B/ ehsh
gsk bZrk fe T[j 1 fwbhnB vkbo
fiZs u[Zeh j?. j?okBh dh rZb sK fJj j?
fteN'ohnkL wjkwkoh B{z t/yfdnK dh e'o'Bk Nhek brtkT[Ad/ jh fe;ws
e[ZNwko, x;hNd/ j'J/ b? frnk pkjo d[Bhnk Go ftu e'ftv-19 NhekeoB pdb rJh ns/ T[j oks'-oks eo'Vgsh fe T[BQK B/ bkNoh nfXekoh dk gfjbK
e[ZNwko, x;hNd/ j'J/ b? frnk pkjo
e[ZNwko, x;hNd/ j'J/ b? frnk pkjo
e[ZNwko, x;hNd/ j'J/ b? frnk pkjo
e[ZNwko, x;hNd/ j'J/ b? frnk pkjo
c'B BjhA u[Zfenk go e[ZM d/o pknd
w[fjzw z'oK 's/ uZb ojh j?. eJh d/SK pD rJh. fJ;/ eVh ftu nk;Nq/bhnk dh
id'A T[BQK B/ d[pkok e'fSS ehsh sK rZb
tZb'A nkgD/ BkrfoeK B{z NhekeoB gqsh ;oeko B/ 'fd fwbhnB vkbo t?e;
j' rJh. j[D i'nkB B{z u?e fwb frnk
T[sSkjs eoB bJh fJBkwK dk bkbu nbkfJz; bkNoh f;;Nw' S[o{ ehsk, fi;
j?. i'nkB dk efjDk j? fe T[j fJBQK
fdZsk ik fojk j? ns/ b'e fJBkw d/ sfjs i'nkB M{ Bkw dh wfjbk d/ jZE
g?f;nK Bkb nkgD/ gfotkoe w?ApoK bJh
bkbu 'u NhekeoB eotk th oj/ jB. 1 fwbhnB vkbo (Gkosh eoz;h w[skp
frcN yohd/rh ns/ nkgD/ GftZy bJh
fJ;/ soQK dk wkwbk nk;Nq/bhnk s'A eohp 7H4 eo'V o[gJ/) dh bkNoh bZrh.
fBt/S eo/rh.
;kjwD/ nkfJnk j?, fiZE/ fJe wfjbk fJe fog'oN w[skpe i'nkB B{z fwbD
gzikph gfotko B/ nk;No/bhnk
gzikph gfotko B/ nk;No/bhnk 'uu uu u
gzikph gfotko B/ nk;No/bhnk
gzikph gfotko B/ nk;No/bhnk
gzikph gfotko B/ nk;No/bhnk
ehsh JhwkBdkoh dh fw;kb
ehsh JhwkBdkoh dh fw;kb
ehsh JhwkBdkoh dh fw;kb
g/ g/ g/ g/ g/S ehsh JhwkBdkoh dh fw;kb ehsh JhwkBdkoh dh fw;kb
soQK dh JhwkBdkoh dh fw;kb d/yD B{z
fwbh, id'A gzikp d/ w'rk fzbQ/ Bkb
;zpzfXs Sowk gfotko tZb'A nk;No/bhnk
dh feq;NB BK dh n"os dk r[zw j'fJnk
nkJhc'B 10 tkg; ehsk . ;[yfizdo ;'B{z
Sowk B/ dZf;nk fe T[j gfotko d/ Bkb
pb?eNkT{B d/ t?;N g[nkfJzN Skfgzr
wkb 'u rJ/ j'J/ ;B, fiZE/ coS 's/ T[BQK
B{z fJe nkJhc'B 10 fwfbnk.
T[BQK B/V/ yVQ/ b'eK s'A c'B pko/
bkj"o (fpT{o') nkgD/ ;kpek gsh s'A nkgD/ Bkpkfbr pZfunK dh ;g[oddkoh
g[ZfSnk go c'B d/ wkbe dk gsk Bk
wzrD nkJh fJe n"os B{z T[; d/ gsh d/ tehb B/ ndkbs ftu jh e[ZNwko ehsh
bZrk. pknd 'u c'B d/ wkbe tZb'A fe;/
ns/ ndkbs s'A x;hNd/ j'J/ pkjo b? frnk.
Bkb d/ ftnesh d/ c'B s'A c'B ehsk
;{soK nB[;ko fJe n"os fJeok nkgDh wK j[w?ok phph Bkb bkj"o jkJhe'oN
frnk, fi; 's/ Sowk gfotko B/ c'B dh
dh iZi nkbhnK Bhbw dh ndkbs ftu fJj nghb eoB bJh rJh ;h, fe T[;d/
fBSkBh ns/ r[zw j'D pko/ g[ZSD s'A
d't/A pZfunK B{z T[;dk ;kpek gsh ndkbs d/ nkd/S d/ pkti{d wb/ShnK b? ikD
pknd c'B T[; d/ n;b wkbe B{z d/
'u ;cb j' frnk j? ns/ iKu J/iz;h n?ZcH nkJhH J/H T[;d/ ;kpek gsh d/ fybkc o?Zv
fdZsk . c'B dh wkbe feq;NB tZb'A Sowk
ekoBo tkozN ikoh BjhA eo ojh j?.
gfotko dk XzBtkd ehsk frnk . Sowk
fit/A jh T[j ndkbs ftu gqt/S j'Jh sK skfjo d/ tehb B/ T[; 's/ jwbk eo
f;vBh (fpT{o') gzikphnK dh fwjBs th e'B/ 'u ofjzd/ j'D, nkgDh fwjBs, gfotko dh JhwkBdkoh B/ gzikph
e/ zywh eo fdZsk ns/ ndkbs s'A x;hN eo e/ pkjo b? frnk. d{i/ gk;/ ndkbs
ns/ uzrh ;'u B{z sK iZr ikDdk j?. brB ns/ JhwkBdkoh Bkb nkgDk GkJhuko/ dk eZd ftd/SK 'u j'o th T[Zuk
B/ fJ; wkwb/ ftu tehb d/ fybkc ekotkJh eoB dh pikJ/ fJeok B{z g[b; d/
gzikph GkJhuko/ d/ b'e d[Bhnk d/ fi; w[ekw pDk jh b?Ad/ jB. f;vBh 'u fJ;/ ehsk j?.
fSekfJs doi eotkT[D dh ;bkj d/ e/ tkg; G/i fdZsk.
33
33
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
33 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
33 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
nk;Nq/bhnk uzB
nk;Nq/bhnk uzB
nk;Nq/bhnk uzB 's/ gkDh dhs/ gkDh dh
nk;Nq/bhnk uzB s/ gkDh dh
fBT{ hb?Av u fwfbnk 7H8 feb'rqkwhb?Av u fwfbnk 7H8 feb'rqkw
fBT{zhb?Av u fwfbnk 7H8 feb'rqkwhb?Av u fwfbnk 7H8 feb'rqkw
fBT{ nk;Nq/bhnk uzB s/ gkDh dhs/ gkDh dh
fBT{ hb?Av u fwfbnk 7H8 feb'rqkw
fBT{
dk nkb{, fwb ;edk j? fJj fyskp y'i bJh 2
dk nkb{, fwb ;edk j? fJj fyskp
dk nkb{, fwb ;edk j? fJj fyskp
dk nkb{, fwb ;edk j? fJj fyskp
dk nkb{, fwb ;edk j? fJj fyskp
y'i bJh 2
y'i bJh 2 24 24 u G/i/rk o'tou G/i/rk o'to
y'i bJh 2 24 u G/i/rk o'to
y'i bJh 2024 24 'u G/i/rk o'tou G/i/rk o'to
B/ fejk fe id'A n;hA nkgD/ pkr ftZu
y'dkJh eo oj/ ;h T[d'A ;kB{z fJj tZvk
nkb{ fwfbnk. gfjbK sK ;kB{z ftStk;
BjhA j'fJnk fe fJj nkb{ j? go pknd
ftZu fJ; B{z g[ZND 's/ fJj nkb{ jh
fBefbnk.
e'fbB ns/ v'Bk eq/r-pqkT{B d/ pkr
ftu bZr/ g"d/ s'A nkb{ fBebD s'A pknd
d't/A fJ; y/so ftZu wSj{o j' rJ/ jB.
d'tK B/ fJ; nkb{ dk BK 'v"r' oZfynk
j?. ;G s'A Gko/ nkb{ bJh w"i{dk frBhz
tobv foekov fpqN/B ftZu 2011 ftZu
;kjwD/ nkJ/ fJe nkb{ dk j? fi; dk
tzB 5 feb'rqkw s'A xZN ;h. i'V/ dk
efjDk j? fe T[BQK B/ v"r B{z ofi;No
eokT[D bJh frBhz p[Ze nkc tobv
foekov B{z nozh G/ih j?. jkbKfe frBhz
t?fbzrNB (fpT{o') fBT{zhb?Av ftu dk ;G s'A tZvk nkb{ j' ;edk j?. fJj f;vBh (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh g[bkV J/iz;h B/ Bk;k Bkb ;wM"s/ sfjs 2026
p[Ze nkc tobv foekov s'A fJ; ;pzX
j?fwbNB B/V/ fJZe gbKN s'A 7H8 nkb{ e'fbB ns/ v'Bk eq/r-pqkT{B BK d/ sZe uzB 's/ nk;Nq/bhnkJh-fBofws o'to G/iD dh :'iBk dk n?bkB ehsk ;h. o'to
ftu T[BQK B{z e'Jh gqshfefonk BjhA fwbh
feb'rqkw nkb{ fBefbnk j? i' d[Bhnk i'V/ d/ pkr ftZu'A fBefbnk ;h. e'fbB
j?. nke;hiB Bkb Gog{o uzB dh fwZNh B{z fJeZmk eo/rk, fi;dh tos'A g[bkV ftu
wB[Zyh ihtB B{z ;woEB eoB bJh ehsh ik ;edh j?. Bk;k Bkb ;wM"s/ B/ ;[oyhnK
pDkJhnK, jkbKfe f;vBh ftu :{Bhtof;Nh nkc N?eBkb'ih f;vBh d/ ;fj:'r
gzikphnK bJh wkD tkbh rZb, gfNnkbk dk Bkb nk;Nq/bhnk ns/ e?B/vk ftu gqkJht/N ezgBhnK tZb'A ubkJh rJh fJe tZy
gzikphnK bJh wkD tkbh rZb, gfNnkbk dk
gzikphnK bJh wkD tkbh rZb, gfNnkbk dk
gzikphnK bJh wkD tkbh rZb, gfNnkbk dk
gzikphnK bJh wkD tkbh rZb, gfNnkbk dk
w[fjzw sfjs nk;Nq/bhnk B{z 2024 d/ wZX sZe uzB 's/ gkDh dh y'i eod/ t/fynk ik
;edk j?. i/eo ;G e[M :'iBk nB[;ko j'fJnk sK fJj uzB 's/ gj[zuD tkbk nk;No/
izwgb B"itkB nk;Nq/bhnk u pfDnk e"A;bou pfDnk e"A;bo
izwgb B"itkB nk;Nq/bhnk bhnk tZb'A pDkfJnk frnk gfjbk o'to j't/rk.
izwgb B"itkB nk;Nq/bhnk 'u pfDnk e"A;bou pfDnk e"A;bo
izwgb B"itkB nk;Nq/bhnk
izwgb B"itkB nk;Nq/bhnk u pfDnk e"A;bo
gkDh dh Gkb ftu GNeDk
gkDh dh Gkb ftu GNeDk
gkDh dh Gkb ftu GNeDk
gkDh dh Gkb ftu GNeDk
gkDh dh Gkb ftu GNeDk
eohp 10 feb'rqkw tzB tkb/ o'to B{z ikgkBh ezgBh nkJh;g/; tZb'A pDkJ/
'fJzgbkJh nkc dh Jhno' fyskp th
jke{N' b?Avo okjhA uzB 's/ bKu ehsk ikt/rk. fJj o'to yk; s"o 's/ gkDh B{z bZGD
nkgD/ BK eotk u[Zek j?. gfNnkbk d/
d/ Nhu/ Bkb X{V, fwZNh ns/ uZNkBK dh G"fse ns/ o;kfJDe ouBk pko/ ikDekoh
f;tb bkJhB ;e{b fty/ w[ZYbh gVQkJh
fJeZmh eo/rk. fJj nzdkzk brkfJnk frnk j? fe uzB dh Xosh d/ nzdo gkDh
eoB, ykb;k ekbi gfNnkbk s'A phH
w"i{d j?, go ftjkoe tos'A bJh ni/ sZe gkDh B{z eZYD dk e'Jh o;sk BjhA
n?Z;H ;hH (ezfgT{No), fowN wzvh
fwfbnk j?. Bk;k tZb'A ehs/ rJ/ gqhyD dh soQK fJj gqhyD uzB 's/ G"fse ns/
r'fpzdrVQ fty/ n?ZwH ;hH J/H eoB T[gozs
o;kfJDe ;fEshnK B{z j{-p-j{ ftyk ;edk j?. fJj fBoXkos eoBk wjZstg{oB
T[j tXhnk GftZy dh Gkb ftu nk;Nq/
j't/rk fe eh o'to ubdk ofj ;edk j? ns/ tZy-tZy tksktoD ;fEshnK dofwnkB
bhnk ubk frnk. T[ZE/ T[; B/ ;ys
ezw eoBk ikoh oZy ;edk j?.
fwjBs eofdnK nkgDk GftZy
g[bkV ftu edw
g[bkV ftu edw
g[bkV ftu edw
g[bkV ftu edw
g[bkV ftu edw
;ztkfonk ns/ nkgD/ wkfgnK ns/
fJj o'to uzB s'A vkNk th G/i/rk, fi; B{z Xosh 's/ b'e tou[nb fon?fbNh
fJbke/ dk BK th o"SB ehsk. nk;Nq/
r'rb; ns/ ;?A;o d;skB/ Bkb nB[Gt eo ;ed/ jB. o'p'fNe Skyk tZb'A fJeZso
bhnk d/ Sfjo goE fty/ e"A;bo pDB ehsk frnk j?gfNe (;goS) vkNk zo{oh s"o 's/ ;kB{z uzB dh ;fsj 's/ fe;/ th uhz
tkbk T[j gfjbk gzikph j?.
dk 'n;b nfj;k; wfj;{; eoB' ftu ;kvh wdd eo/rk. fJ; szop/ B{z b'eK sZe
r[odhg f;zx B/ S[o{ s'A jh ;ys
gj[zukT[D bJh fJe w[cs n?g dh :'iBk pDkJh ik ojh j? ns/ T[whd j? fe fJj
fwjBs eoBh nkgD/ wksk-fgsk
g[bkV y'ihnK dhnK nkT[D tkbhnK ghVQhnK B{z gq/fos eo/rk.
pbftzdo f;zx, uoBihs e"o s'A f;Zyh,
i' fe nkg ;kb 1975 ftu fzbQk
t?Ar f:fgzr B/ ofunk fJfsjk;, g[bkV
t?Ar f:fgzr B/ ofunk fJfsjk;, g[bkV
t?Ar f:fgzr B/ ofunk fJfsjk;, g[bkV
t?Ar f:fgzr B/ ofunk fJfsjk;, g[bkV
t?Ar f:fgzr B/ ofunk fJfsjk;, g[bkV
poBkbk d/ fgzv tihde/ y[od s'A
gfNnkbk nk e/ t;/ ns/ fdB-oks
u uZbD tkbh pDh gfjbh n"os
u uZbD tkbh pDh gfjbh n"os
fwjBs eofdnK nkgD/ pZfunK B{z
'u uZbD tkbh pDh gfjbh n"osu uZbD tkbh pDh gfjbh n"os
u uZbD tkbh pDh gfjbh n"os
;cbsk dh g"Vh S{jDk f;ykfJnk. fJ;
f;vBh (fpT{o') gfNnkbk Sfjo dk bhnk fty/ ofj fojk j?. r[odhg f;zx w"e/ y[Sh ikfjo eofdnK r?oh f;zx d/
izwgb r[odhg f;zx r?oh nk;Nq/bhnk d/ r?oh fJe T[j nrKjtX{ B"itkB j?, fi; fgsk B/ fejk fe T[j nkgD/ g[Zso dh
Sfjo goE fty/ j'JhnK fwT{A;gb e"A;bo B/ 2012 'u e"poB (Bro fBrw) ftu ;cbsk 's/ fiZE/ wkD wfj;{; eod/ jB,
dhnK u'DK 'u fiZs gqkgs eo e/ e"A;bo ;/cNh s/ ;[oZfynk ;oft; ftu n?vfwB T[ZE/ gowkswk dk S[eokBk th eod/ jB.
pD frnk j?. fzeo:'r j? fe r?oh f;zx nc;o tZi'A ezw S[o{ ehsk. T[BQK dZf;nk fe r?oh f;zx dh fJ;
d/ BK Bkb ikfDnk iKdk fJj B"itkB r?oh f;zx 2014 ns/ 2017 ftu wkDwZsh gqkgsh 's/ foSs/dkoK, d';sK
gfNnkbk Sfjo d/ gqskg Bro fJbke/ fiZE/ 'fJzgbkJh nkc dh wzE' dk fJBkw ns/ ;B/jhnK tZb'A wkD wfj;{; ehsk
dk izwgb j?, i' ;kb 2005 s'A nk;Nq/ fiZs u[Zfenk j?, T[ZE/ jh 2017 ftu jh ik fojk j?.
wkD dh rZb, Gkosh w{b dk y; UjhT y; UjhT fjo dk pfDnk w/nofjo dk pfDnk w/no
wkD dh rZb, Gkosh w{b dk
wkD dh rZb, Gkosh w{b dk
wkD dh rZb, Gkosh w{b dk Sy; UjhT y; UjhT Sfjo dk pfDnk w/nofjo dk pfDnk w/no
wkD dh rZb, Gkosh w{b dk y; UjhT fjo dk pfDnk w/no
fBT{:koe (fpT{o') phs/ fdB fJZe
fJfsjk;e fiZs ftZu fJe Gkosh nwoheh tehb
nkcskp g[o/tkb (39) B{z f;Bf;BkNh, UjhT
dk w/no u[fDnk frnk j?. T[j Sfjo dh
nrtkJh eoB bJh gfjbk J/ShnB nwoheh
phfizr (fpT{o') g[bkV :ksoh t?Ar :{fgzr B/ g[bkV ftZu ;?o eoB tkbh gfjbh
j?. fJZe Gkosh fgsk ns/ fJZe fsZpsh wK d/
uhBh wfjbk pD e/ fJfsjk; ou fdZsk j?. T[j nkgD/ g[oS ;fj:'rh zkJh firKr
g[Zso g[o/tkb B/ v/ftv wkB, fJZe f;Nh e"A;bo
Bkb fBowkD nXhB g[bkV ;N/SB s'A pkjo fBebh ns/ S/ xzfNnK s'A tZX ;w/A bJh
ns/ ;kEh v?w'eq/N B{z jokfJnk j?. i' gfjbK w/
j'o rshftXhnK ftZu fjZ;k fbnk. fJj ikDekoh ;oekoh whvhnk dhnK ypoK s'A
no ns/ eKro; ftZu ezw eo u[Ze/ ;B.
fwbh j?.
g[o/tb w/no i"jB eq?Bb/ dh EK b?Dr/, i'
fJj d't/A g[bkV ;N/SB d/ e'o w'fvT{b 'fsnkB' s'A pkjo fBeb/ ns/ ;kY/ S/ xzN/
2022 ftZu rtoBo bJh UjhT d/ v?w'eq?fNe
sZe g[bkV 'u uZb/ ns/ fco ;cbskg{ote ;N/SB 's/ gos nkJ/. 'ukJhBk w/Av ;g/
Bkwzdrh dh wzr eo oj/ jB. f;Bf;BkNh w/
; J/iz;h' B/ fJe fpnkB 'u fejk fe uhB d/ g[bkV fJfsjk; 'u fJj gfjbh tko j?
no bJh Gkosh nwoheh nkcskp g[o/tkb dk
fe fJe wfjbk g[bkV :ksoh B/ g[bkV 'u ;?o ehsh.
;woEB ehsk frnk. g[o/tkb B/ fJZe NthN
uhB B/ fszB g[bkV :ksohnK B{z S/ wjhfBnK bJh S/Bz{-13 ftZu g[bkV ftZu G/
ftZu fejk,šw/o/ Spd fpnkB BjhA eo ;ed/
fink. fJBQK B{z d/S d[nkok nkofpfNzr YKu/ (;g/; ;N/SB) B{z g{ok eoB d/ Nhu/ Bkb
fe w?A f;Bf;BkNh dk nrbk w/no pDB bJh
G/fink frnk j? ns/ T[whd j? fe ;N/SB d/ fBowkD dk ezw nrb/ ;kb sZe g{ok j'
iBsk B/ fezBk ;BwkfBs ns/ T[sSkfjs jK.''
ikt/rk. SkBv'Ar ;{p/ dh t;Bhe ns/ fJZe gzi ;kb dh pZuh dh wK, t/Ar nr;s
T[; B/ nkgD/ ;thfeqsh GkSD ftZu nkgD/
1997 ftZu ghgbz fbpo/SB nkowh (ghn?bJ/) J/no c'o; ftZu Skwb j'Jh.
wksk-fgsk d/ Gkos BthA fdZbh s'A SoBkoEh
wJh 2010 ftZu ghHn?ZbHJ/H dh ;g/; :{fBN ftZu g[bkV :ksohnK d/ d{i/ ;w{j
d/ o{g ftZu fpjso fzzdrh dh Gkb ftZu
ftZu Skwb j'D s'A gfjbK T[j fvgNh ;e[n?voB ewKvo ;h. T[j g[bkV ftZu ikD
nwohek nkT[D pko/ th rZb ehsh. T[; SkBdko
tkbh d{ih uhBh n"os j?. T[; B{z d;zpo 2019 ftZu uZb oj/ wB[Zy g[bkV fwSB bJh
c?;b/ d/ ekoB, w/ok gfotko SoBkoEhnK s'A
u[fDnk frnk ;h. id'A t?Ar ns/ MkJh ;'wtko B{z ;?o eo oj/ ;B sK T[BQK dh shih
j[D f;Bf;BkNh dk nrbk w/no pD frnk.
;fj:'rh :/ r[nKrc{ T[BQK B{z w'fvT{b d/ nzdo'A wjZstg{oD ;jkfJsk gqdkB eo ojh
g[o/tkb B{z 2016 ftZu ndkbsK dk eboe th
;h.
u[fDnk frnk ;h.
34
34
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
34 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
34 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
nwohek
nwohek u fyfVnk nihp c[Zb, d/yD bJhu fyfVnk nihp c[Zb, d/yD bJh c'N' c'N' c'N' c'N' c'N'S{N eotk ojh n"os j'Jh jkd;/ dh f{N eotk ojh n"os j'Jh jkd;/ dh fSeko, 1eko, 100 c[ZN v{zxh yZv c[ZN v{zxh yZv 'u fvZrhu fvZrh
nwohek u fyfVnk nihp c[Zb, d/yD bJh
nwohek
nwohek 'u fyfVnk nihp c[Zb, d/yD bJhu fyfVnk nihp c[Zb, d/yD bJh
{N eotk ojh n"os j'Jh jkd;/ dh f eko, 1eko, 1 c[ZN v{zxh yZv c[ZN v{zxh yZv u fvZrhu fvZrh
{N eotk ojh n"os j'Jh jkd;/ dh f eko, 1 c[ZN v{zxh yZv u fvZrh
{N eotk ojh n"os j'Jh jkd;/ dh f
i[N/ j koK b'e, ikD' tiQk
i[N/ j
i[N/ j koK b'e, ikD' tiQkkoK b'e, ikD' tiQk
i[N/ j uZNkB d/ feBko/ s'A fsbe rJh ns/ UoE
i[N/ jzkoK b'e, ikD' tiQkkoK b'e, ikD' tiQk
Bdh ftZu fvZr rJh. g[b;,
ckfJockJhNoz ns/ ;e{pk r'sky'o
w?vheb j?bhekgNo Bkb xNBk ;EkB
's/ gj[zu/. pukn eowhnK B/ pknd ftZu
n"os dh bkS pokwd ehsh.
45
c[ZN T[Zuh uZNkB d/yD frnk
4500 c[ZN T[Zuh uZNkB d/yD frnk c[ZN T[Zuh uZNkB d/yD frnk
45
45
45 c[ZN T[Zuh uZNkB d/yD frnk
c[ZN T[Zuh uZNkB d/yD frnk
;h i'Vk
;h i'Vk
;h i'Vk
;h i'Vk
;h i'Vk
gsh i'J/oh B/ dZf;nk fe ;kvk
fJokdk wjkwkoh d/ pknd :{og ftu
S'Nh fijh :ksok eoBk ns/ e[M y{p;{os
s;thoK b?DhnK ;h. fijV/ fdB ;B'e;
dh w"s j'Jh T[; fdB fJj i'Vk xo tkg;
gosD tkbk ;h. d't/A ;t/o/ ibdh T[Zm
e/ 4500 c[ZN T[Zuh uZNkB B{z d/yD bJh
gj[zu/. i'J/oh B/ dZf;nk fe uZNkB tkb/
gk;/ dhnK s;thoK fyZud/ ;w/A w/oh gsBh
B/ w?B{z e[ZfsnK B{z d/yD bJh fejk. w?A
e[ZfsnK tZb w[fVnk ns/ fit/A jh w?A
tkg; ;B'e; tZb w[fVnk sK T[j T[ZE/
BjhA ;h.
pq;/b; (fpT{o') ne;o i'V/ fJeZm/ ikB;B Bkb x[zwD bJh p?bihnw nkJh
gzi ;fezN ftu pdb rJh f zdrh
gzi ;fezN ftu pdb rJh fzzdrhzdrh
gzi ;fezN ftu pdb rJh f
gzi ;fezN ftu pdb rJh f zdrhzdrh
gzi ;fezN ftu pdb rJh f
;wK fpskT[D bJh x[zwD bJh iKd/ jB. ;h. T[j be;wpor ;{p/ d/ BdohB fgzv
i'J/oh B/ dZf;nk fe gzi ;zfeN ftu
T[jBK dh g;zdhdk irQk gjkVK 's/ B/V/ c'N'S{N eotk ojh ;h. d't/A ;e{b d/ T[; dh fzzdrh g{oh soQK pdb rJh ;h.
x[zwDk j[zdk j? go eJh tko S'Nh fijh fdBK s'A jh fJZe d{i/ d/ fgnko ftZu
i'J/oh w[skpe T[; B/ e[M BjhA ;[fDnk,
rbsh g{oh fzzdrh pdb fdzdh j?. fJ; ;B ns/ d'tK B/ 2012 ftZu ftnkj Bk e'Jh uheD dh nktkz ns/ Bk jh
soQK dk fJe wkwbk p?bihnw s'A eotkfJnk ;h. fsbeD dh, T[ZE/ e[M th BjhA ;h.
;kjwD/ nkfJnk j?. p?bihnw 'u fJe n"os 100 c[ZN T[Zuh uZNkB feBko/ nkgDh gsBh dh w"s s'A d[yh, i'J/oh B/
tkfSzrNB (fpT{o')L nwohek d/ dZyDh e?bhc'oBhnk fJbke/ 'u fJe ftSkb ns/ n"os dh uZNkB s'A fvZrD ekoB w"s j' yVQh j' e/ nkgD/ gsh s'A s;thoK fyutk T[whd r[nkT[D s'A pknd th ;B'e; B{z
pdp{dko c[Zb fyfVnk, fi; B{z d/yD bJh jzkoK b'e nk oj/ jB. fJzv'B/Shnk d/ rJh j?. n"os 100 c[ZN v{zxh yZv d/ ojh ;h fe nukBe T[; dk g?o fsbe nktkz fdZsh go yZv ;?AeV/ c[ZN v{zxh
;[wksok 'u gkJ/ ikD tkb/ fJ; c[Zb B{z 'v?Zv gbKN' fejk iKdk j?. fJj c[Zb dZyDh feBko/ fJe uZNkB 's/ yVQh ;h ns/ frnk. Bdh ftZu fvZrD Bkb T[;dh ;h. T[; B/ s[ozs n?woi?A;h ;/tktK B{z
c'B ehsk go T[d'A sZe pj[s d/o j' u[Zeh
e?bhc'oBhnk p'N?Bheb rkovB ftZu fyfVnk j?. dZf;nk ik fojk j? fe nw'oc'ckb; nkgD/ gsh s'A c'N'S{N eotk ojh ;h. w"s j' rJh. be;wpor ;{p/ d/ ;oekoh
;h.
gqiksh dk fJj g"dk fJj c[Zb g?dk eodk j?. fJ; c[Zb B{z d/yD dh fJZSk b'eK 'u 33 ;kbk i'n ;B'e; nkgD/ gsh i'J/oh tehb dcso B/ dZf;nk fe T[j fJZe
fJzBh fznkdk ;h fe fJ; pkr dhnK ;kohnK fNeNK fte u[ZehnK ;B. dZf;nk ik
fojk j? fe eohp 5 jzko b'eK B/ fJ; nihp c[Zb B{z d/fynk. jkbKfe, fBokSkiBe
fbftzr vkfJBk;"o L 2 ;kb pknd fwfbnk y{B ghD tkbk ojZ;wJh iht ;kb pknd fwfbnk y{B ghD tkbk ojZ;wJh iht
rZb fJj ojh fe fJj c[Zb brGr 48 xzfNnK bJh jh fyfVnk ns/ fJ; s'A pknd fbftzr vkfJBk;"o L 2fbftzr vkfJBk;"o L 20 ;kb pknd fwfbnk y{B ghD tkbk ojZ;wJh iht ;kb pknd fwfbnk y{B ghD tkbk ojZ;wJh iht
fbftzr vkfJBk;"o L 2 ;kb pknd fwfbnk y{B ghD tkbk ojZ;wJh iht
fbftzr vkfJBk;"o L 2
fJj w[oMk frnk. id'A fJj c[Zb fyfVnk j'fJnk ;h, T[; ;w/A fJ; dh pdp{ pj[s s/
z ;h. ;hB B/ fejk fe fJj fJe soQK Bkb
c[Zb ftu'A bk
c[Zb ftu'A bk tKr nk ojh ;h pdp{
c[Zb ftu'A bk
c[Zb ftu'A bkS tKr nk ojh ;h pdp{ tKr nk ojh ;h pdp{
c[Zb ftu'A bk tKr nk ojh ;h pdp{ tKr nk ojh ;h pdp{ :/sh iK b'u B/; okyS B{z bZGD tKr
c[Zb ftu'A bkS torh pdp{ nk ojh ;h, fi; ekoB tZvh frDsh ftu T[; 's/ j?. eohp 20 ;kb sZe sbkS eoB d/
ehN-gszr/ nk rJ/. ;?B fvJ/r' d/ j"Nhebuo w?B/io i"B ekoBo B/ fejk fe c[Zb dh pknd ;hB B{z fJe tko ftu 6 Jhb
pdp{ bkS torh ;h ns/ fJj pj[s w'Nk ;h. fJ; B{z uke{ Bkb eZfNnk ik ;edk j?. fwb/. T[jBK B/ fejk, ''fJj fe;/ ;[gB/
fJ;/ soQK dh fJZe j'o xNBk ftZu ;[wksok NkJhNB dk c[Zb E'VQ/ ;w/A bJh fyfVnk d/ ;Zu j'D fijk ;h. w?A pz[orK s'A eJh
ns/ fJ; B{z d/yD bJh b'eK dh GhV fJeZmh j' rJh. fJj c[Zb j[D nb'g j'D dh tko fJj ;[fDnk ;h fe fe; soQK y{B
erko 's/ j? ns/ pj[s ;ko/ b'eK b/ fJ;B{z nkBbkJhB d/fynk. ghD tkbk iht tZvh frDsh ftu
fJ; d[obZG c[Zb B{z nw'oc'c?b; NkJhNBw th fejk iKdk j? ns/ fJj 10 c[ZN ;EkBe MofBnK B/V/ nk iKdk ;h.''
T[Zuk j' ;edk j?. fJj c[Zbdko g"d/ f;oc fJzv'B/Shnk d/ ;[wksok Nkg{ 's/ T[Zrd/ ;hB B/ dZf;nk fe fJj iht fgSb/ fJe
jB. ;[wksok 'u izrbK B{z brksko spkj ehsk ik fojk j?, fi; ekoB fJj g"dk djke/ s'A fJZE/ BjhA d/fynk frnk ;h.
j[D ysw j'D d/ ezY/ 's/ gj[zu frnk j?. j[D T[BQK B{z pukT[D bJh g{oh d[Bhnk ftu T[j 20 ;kb s'A o'zkBk fJ; nk; Bkb
e'fSSK ehshnK ik ojhnK jB. ;zB 1889 ftZu ;[wksok s'A pkjo eht ftZu fJ; d/ iKdk ;h fe nZi Jhb fd;Dr/. j[D ik
fyVB dh ypo nkJh ;h. e/ fJj sbkS g{oh j'Jh j?. ;hB w[skpe
T[j fJ; B{z d/y e/ pj[s T[sSkfjs jB.
fJj d/yD ftu bzp/ Bhb/ fNT{p tKr
bzvB ;B.
bzvB u tkgfonk tZvk jkd;k, ;[ozru tkgfonk tZvk jkd;k, ;[ozr
bzvB 'u tkgfonk tZvk jkd;k, ;[ozru tkgfonk tZvk jkd;k, ;[ozr
bzvB u tkgfonk tZvk jkd;k, ;[ozr
bzvB
vkfJBk;'o d/ ;w/A s'A
vkfJBk;'o d/ ;w/A s'A
vkfJBk;'o d/ ;w/A s'A
vkfJBk;'o d/ ;w/A s'A
vkfJBk;'o d/ ;w/A s'A
w?bp"oB (fpT{o') nk;Nq/bhnk dh b'eK s'A fJ; iht d/ pko/ ;[fDnk ;h i' w"i{d j? fJj iht
w"i{d j? fJj iht
w"i{d j? fJj iht
w"i{d j? fJj iht
w"i{d j? fJj iht
nzdo 2 No/BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo
nzdo 2 No/BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo
nzdo 2 No/BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo
nzdo 2 No/BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo wkorq/N Bdh ftu N{o rkJhv dk ezw fJZE'A d/ fJe MoB/ B/V/ gkfJnk iKdk j?. tKr jh ;B. T[jBK d/ w{zj vkfJBk;'o
;hB B/ fejk,''fJj d/yD ftu Jhb
nzdo 2 No/BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo
fJ; wro'A T[jBK B/ Jhb dh sbkS eoB
eoB tkb/ ;hB pbkef;vi/ dh 20 ;kb
dh sbkS g{oh j' rJh j?. ;hB d/ jZE dh ;'uh. ;hB B/ fejk fe fgSb/ fJe tKr pj[s y"cBke ;B ns/ fsZy/ dzdK
'fzzdk vkfJBk;'o' bZfrnk j? i' y{B ghAdk djke/ ftu fe;/ B/ th fJ; iht B{z BjhA Bkb Go/ j'J/ ;B. Gkt/A fe fJj pj[s jh
j?. fJ; d/ dzd fJzB/ ysoBke jB fe d/fynk ;h. b?wgq/n; fJe soQK dh wZSh ;[zdo iht ;B ns/ T[jBK dhnK nZyK
fJB;kB gfjbh jh Bzo ftu dfjSs j? fi; d/ ipkV/ BjhA j[zd/ jB ns/ d/ BhbhnK ;B ns/ T[jBK ftu uwe ;h.
ftu nk ikt/. ;hB fJzB/ ;kbK s'A wkorq/ yD ftu Jhb fijh j[zdh j?. fJj iht b?wgo/; ibtk:{ spdhbh ns/ b{D dh
N Bdh B{z b'eK B{z fdykT[Ad/ oj/ jB ns/ eo'VK ;kb gfjbK ftef;s j'fJnk ns/ wksok tXD ekoB nb'g j'D dh erko
fJ; ojZ;wJh iht dh sbkS eo oj/ j'o ihtK dk y{B ghD bJh pdBkw j?. 's/ jB. fog'oN w[skpe b?wgo/; nkgDk
;B. fzzdk vkfJBk;'o fejk ikD tkbk fJ;/ ekoB fJ; ojZ;wJh iht B{z t?AgkfJo S[o{nksh ;wK skz/ gkDh ftu fpskT[Ad/
fJj 'Jhb' fijk iht gfjbh tko T[jBK fcS fejk iKdk j?. jB ns/ fco ;w[zdo iK Bdh ftu ub/
B{z Bzo nkfJnk j?.;hB B/ eJh ;EkBe 2 2 2 2 20 ;kb pknd fwb/ 6 Jhb ;kb pknd fwb/ 6 Jhb iKd/ jB ns/ fco wo iKd/ jB.
;kb pknd fwb/ 6 Jhb
;kb pknd fwb/ 6 Jhb
;kb pknd fwb/ 6 Jhb
gkfe L wzdo u'A uKdh d/ jko s/ Bedh u'ohu'A uKdh d/ jko s/ Bedh u'oh
gkfe L wzdo u'A uKdh d/ jko s/ Bedh u'oh
gkfe L wzdo
gkfe L wzdo
gkfe L wzdo 'u'A uKdh d/ jko s/ Bedh u'ohu'A uKdh d/ jko s/ Bedh u'oh
eokuh (fpT{o') gkfe;skB 'u f;zX ;{p/ d/
e'Noh 'u fjzd{nK d/ fJe wzdo 'u'A uKdh d/ fszB
jko ns/ Bedh u'oh j' rJh. whvhnk 'u nkJh
ypo 'u g[b; nfXekohnK d/ jtkb/ s'A fJj
ikDekoh fdZsh rJh. u'oK B/ e'Noh 'u d/th
wksk wzdo dk skbk s'VQ fdZsk ns/ T[j d/th d/
rb/ s'A uKdh d/ fszB jko ns/ wzdo d/ dkB
gkso 'u w"i{d eohp 25,000 o[gJ/ Bedh b? e/
GZi rJ/.
wzdo d/ ;/tkdko GtrkBdk; tZb'A fJ;
f;bf;b/ 'u fJe fSekfJs doi eotkJh rJh
bzvB (fpT{o') bzvB d/ ;?fb;poh 'u T[; t/b/ tZvk jkd;k tkgfonk, id'A 2 No/ j?. ypo w[skpe, g[b; B/ fJBQK dknftnK B{z
BK dh nkjw'-;kjwD/ NZeo j' rJh. fJj jkd;k bzvB o'v d/ Bzdhe tkgfonk. ykoi eo fdZsk j? fe u'oK B/ b[ZN d"okB wzdo
fJZE/ ;kT{E t?;NoB o/bt/ ns/ rq/v t?;NoB ;oft; dh No/B dh nkg; 'u NZeo j' d/ d/th-d/tfsnK dh p/ndph ehsh. f;zX d/ xZN-
rJh. fJ; xNBk d"okB e[Zb 17 b'e zywh j' rJ/. frDsh ekoi wzsoh frnkBuzd n;okBh B/ s[ozs
dZf;nk ik fojk j? fe fJj No/B ;[ozr 'u'A fBebd/ ;w/A fe;/ uhz Bkb NeokJh. g[b; ekotkJh dh nghb ehsh ns/ nfXekohnK
f;rBb 'u fdZes j'D ekoB d{i/ gkf;UA nk ojh No/B th Neok rJh. s'A wzdo dh ;[oZfynk tXD dh nghb ehsh.
35
35
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
35 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
35 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B ko/ th ysw j' ikDr/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ B
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j' ikDr/ko/ th ysw j' ikDr/
;r'A ;kv/ tb'A c"f;b fcT{b (Xosh ftu'A dhnK ;B, 21thA ;dh dhnK bVkJhnK fi;B{z bzpk ;wK w[Bkc/ dh jt; bJh th Bjh bZGDr/. fJj wB[Zyh j'Ad B{z ;kvk
eZfYnk iKdk s/b, g?No"b, vhib, e'bk, gkDh d/ GzvkoK s/ epz/ dhnK j'DrhnK. ikoh oZfynk frnk s/ oZfynk ik fojk fwNkkT[D dk nkyoh fwjDk j't/rk.
r?;K nkfd) s/ j'o tos/ ik ojh wShBoh, fJ;/ bJh tZv/ ;owkJ/dko d/SK tb'A nzvo j?. fJ;dh gqZsy T[dkjoD ;kvk nbpoNk nkbwh y/v dk ysw j'Dk s/ ;[gfBnK
rZvhnK, bVkJhnK d/ jfEnko fvt?bg iK fvt?bfgzr d/SK dhnK e[ogN ;{pk j?, fiE/ s/b d/ tZv/ Gzvko jB, dk r[nku ikDk. xoK B{z nkg pDk t;k
(fwikJhbK, pzp nkfd), izrbK dh iK b'e fto'Xh ;oekoK Bkb ob e/ nbpoNk ;oeko fgSb/ 50 ;kb s'A s/b j;k e/ T[ikVBk jh ;wM'. fco ;wK
eNkJh nkfd jh rb'pb tkofwzr d/ rb'pbkJhz/SB d/ Bkw j/m e[dosh s'A wDK w{zjh d"bs ewk ojh j?, go ed/ w[nkc BjhA eo/rk ;dhnK B{z. T[iV/ xoK
ekoB jB. Bkot/ B/ sK g?No'b, vhzb ;kXBK s/ epz/ eoB/ S[o{ ehs/ j'J/ jB. th nbNoB/N nBoih bJh e'Jh :sB d/ pB/fonK s'A ektK d/ g?o fsbe
s/ e'b/ Bkb ;pzXs ;G e[ZM 2025 sZe fiE/ fJZe gk;/ n;hA T[j wShBoh iK BjhA ehsk frnk. ikDr/. izdfonK B{z izrkb yk ikDr/.
pzd eoB dk n?bkB eo fdZsk j?. fJ;/ uhiK tosD bZr/, i' ekopB nbpoNk dh nkg'zhSB gkoNh dk
soQK Bhdob?Av B/ 2030 sZe nfijk vkfJnke;kJhv, whE/B, BkJhNo; bhvo i/;B e?Bh ni/ th rb'pb
eoB dk Nhuk oZfynk j?. j'o th pj[s nke;kJhv tZX SZvdhnK jB, fi; Bkb tkofwzr B{z w[Zdk BjhA wzB fojk s/ w"i{dk
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
fJZNK d/ pD/
;ko/ d/S fJ; yso/ dh rzGhosk B{z d/yd/ tksktoD rzdk j[zdk j?, i' pknd ftZu n?B vh gh ;oeko tb'A rohB r?;K fJZNK d/ pD/
j'J/, nkgD/ s"o s/ :sBShb jB. gkmeK Xosh s/ skgwkB tXkT[D dk ekoB xNkT[D d/ gq'rokw sfjs ekopB N?e;
fJZNK d/ pD/
dh ikDekoh bJh dZ; d/JhJ/ fe 200 d/ pDdk j?, T[E/ d{i/ gk;/ doys i' ekopB brkfJnk frnk, fi;B{z i/;B e?Bh tb'A
sK wekB j[zd/ B/
i/ e[dos dk ;zrhs Bk ;zGkfbnk eohp d/SK ftZu tzvh j'Jh ;kvh Xosh vkfJnke;kJhv b? e/ tksktoD B{z ;kc nkgDh ;oeko nkT[D s/ pzd eoB dk
xo BjhA pDd/ fJZNK ;hfwzN Bkb
frnk sK Xosh d/ Bzko/ th ysw j' s/ 5 d/S (uhB, nwohek, fJzvhnk, eod/ jB, T[BQK B{z tZv/ gZXo s/ eZNDk n?bkB ehsk ik fojk j?. fi; s'A gsk
xoK 'u o{jK t;dhnK B/
ikDr/. tksktoD ;kfJz;dkBK nB[;ko oShnk s/ igkB) jB, i' 60Ü s'A tZX S[o{ eo fdZsk. fi; Bkb j[D sZe Xosh brdk j? fe ;owkJ/dkoK dhnK fgSbZr
uzB sko/ y/vD
rb'pb tkofwzr fBZek fijk jh ysok dk e[dosh skgwkB 1 fvroh sZe tX gkoNhnK, ni/ th fJ; w[Zd/ B{z rzGhosk
pqfjwzv d/yD nkt/
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
vkH nwoihs NKvk
BjhA j?, fJj wB[Zyh j'Ad dk wo fwNDk vkH nwoihs NKvk u[Zek j?, ;kfJz;dkBK nB[;ko nro Bkb BjhA b? ojhnK. fJ;/ soQK nB/eK
ykbh i/pK 'u th ;zs'y Gfonk oj/
j?. nkbwh y/v dk ysw j'Dk j?. xoK B{z Xosh s/ 1 fvroh j'o skgwkB tX fBogZy fog'oNK ;kfps eo ojhnK jB
ukn v[ZbQD
rohB r?;K g?dk eoe/ rb'pb tkofwzr
nkg pDk t;k j;k e/ T[ikVBk . frnk, sK fJE/ ihtB ;[oZfyns BjhA fe uhB s/ nwohek ;G s'A tZX rohB
:[BkJhNv B/SB d/ ;?eNoh iBob tXk oj/ jB. id'A sZe fJj gzi d/S fJ; j?. p/Se nkw ftnesh B{z brdk j? fe r?;K okjhA rb'pb tkofwzr ftZu wfjeK d/ god/ T[ZvDk
yso/ dh rzGhosk B{z BjhA ;wMd/ iK f;ZyD xoK 'u
n?BN'BhT[ r[No/; tb'A fNZgDh eod/ j'J/ 1 fvroh iK 2 fvroh skgwkB tXD :'rdkB gk oj/ jB.
fejk j? fe fJj fog'oN uhe uhe e/ efj rohB r?;K xNkT[D bJh ;[fjod BjhA Bkb coe g?Adk, SkfJd ;kfJz;dkBK iK wB[Zysk rb'pb tkofwzr Bkb go/ fJZNK Bkb pDhnK SZsK
j[zd/, pkeh d/SK d/ :sB ;kofEe BjhA j' dk n;wkB sK bZG iKdk j?
ojh j? fe i/ n;hA ni/ th Bk ikr/ sK tksktoD gq/whnK B/ n?t/A jh o"bk SkB j' ojh j?. s/ j'D ik ojh spkjh
wB[Zysk dh spkjh B{z o'fenk jh BjhA ;ed/.fi; s'A pknd jh j[D :[BkJhNv gkfJnk j'fJnk j?, go nfijk BjhA j?, bJh fceowzd j?. d/S j'o s/b eZYD wK-pkg torh SZs feZE'A bZG'r/
B/SB ;w/s tZy-tZy d/SK B/ fJ; w[Zd/ G?DK-GoktK torhnK
ik ;e/rk. ':[BkJhNv B/SB' dh rb'pb f;oc fJsBk ;wMDk jh ekch j? fe bJh tZvhnK gkJhgbkJhBK ftSkT[D
tkofwzr Bkb ;kvh Xosh s/ wB[Zyh iB- B{z rzGhosk Bkb fbnk j?. j[D fiE/ gkDh B{z Gkc pDB iK poc pDB bJh bJh fJZe d{i/ s'A w{jo/ j' e/ :sB eo ezXK e"D T[;ko/rk
rb'pb tkofwzr bJh fzzw/tko rohB dkdk-dkdh torhnK
ihtB ns/ tksktoD s/ g? oj/ gqGktK fJZe fvroh dk jh coe j[zdk j?. gkDh oj/ jB. fJ; ;ko/ tosko/ B/ ;gZSN eo
s/ ezw eo ojh nzsookSNoh ;z;Ek tb'A r?;K B{z g?dk eoB tkb/ ;G s'A tZv/ d' d/ dk gkDh pD/ ofjD s'A poc pDB iK fdZsk j? fe ;oekoK Gkt/A b'eszsoh j'D b/c oikJhnK e"D skD/rk
S uhB s/ nwohek fJ; yso/ B{z rzGhosk
bzp/ ;w/A s'A T[vheh ik ojh fog'oN ikoh Gkc pDB ftZu f;oc fJZe fvroh dk iK r?ob'eszsoh tkbhnK ;G ;owkJ/ J/E/ ed/ oksK 'u
ehsh j?. Bkb BjhA b? oj/, T[E/ coK; B/ g?fo; jh coe j[zdk j?. fJ; bJh Xosh dk dkoh d/ gZy s/ b'e fjZsK d/ fto'X ftZu w?A sko/ frDdk frDdk
;wM"s/ s'A pknd n?bkB ehsk ;h fe
nzsookSNoh ;z;Ek dk BK j? skgwkB e[dos tb'A fBoXkos skgwkB jh iKdhnK jB. EZe iKdk ;K
nkJhHghH;hH;hH 'IPCC' (International 2040 sZe T[j coK; ftZu vhzb s/ s/ ofjDk jh wB[Zysk d/ Gb/ ftZu j?, c"f;b fcT{b s/ e'b/ s'A fBoGosk ;kok n;wkB w/ok j[zdk ;h
g?No'b s/ uZbD tkbhnK rZvhnK ns/
Panel on Climate Change). fJj fi;d/ stkiB B{z n;hA nkgDhnK xNkJh ikt/. T{oik d/ j'o nkbNoB/N fiE'A she w/o/ uzB f;sko/
;z;Ek 1988 ftZu rb'pb tkofwzr Bkb e'b/ d/ gbKN nkfd g{oh soQK pzd eo d/ rbshnK Bkb ftrkV fdZsk j?. fJ; ;'fwnK s/ g?;k yofunk ikt/. b'eK B{z w?B{z sZe sZe jZ;d/ s/ nZyK Mwed/
t/rk.
tksktoD ftZu j' ojhnK spdhbhnK tXd/ skgwkB Bkb e[dos tb'A gkDh th rb'pb tkofwzr bJh n?i{e/N ehsk s/ w?A frD frD nkgD/
d/ wZd/Bzo World Meteorological gzikp ;w/s fJzvhnk eJh j'o ;{p/ s/ dh b'V bJh fozot pD/ j'J/ rb/Shno ikt/ sK fe T[j th nkgDk :'rdkB gk p'M/ 'u gkT[AAdk ofjzdk
Organization (WMO) and United ncoheB d/S fJ; d/ gqsZy T[dkjoDK w?bN j'D/ S[o{ j' ikDr/, fi; Bkb fiE/ ;eD. BhAdK nkg w[jko/ nk x/odhnK ;B
Nations Environment Programme jB. p/Se fgSbhnK ;dhnK ftZu j'Jh fJZe gk;/ jVQ, s{ckB, ;[BkwhnK fiE/ ;oekoK B{z rb'pb tkofwzr B{z fit/A s/ok fwbD fwNk fdzdk j?
T[d:'fre, y/sh s/ fJb?eNo"fBe eqKsh
(UNEP) tb'A j'Ad ftZu fbnKdh rJh nkT[DrhnK, T[E/ d{i/ gk;/ tZX skgwkB xZN eoB bJh nkgD/ s"o s/ iK :{ n?B ft:'rV/ i/j/ gbK B{z
;h. i/ rb'pb tkofwzr B{z j[D rzGhosk B/ wB[Zyh ihtB B{z ;"yk ehsk j? ns/ Bkb ;'e/, nZrK, gkDh dh E'V, y/shpkVh d/ g?fo; ;wM"s/ sfjs rzGhosk Bkb fiZE/ fgnko fwbdk ;h
tZv/ gZXo s/ wB[Zy B/ soZeh ehsh
Bkb Bk o'fenk frnk sK nrb/ e[ZM nkfd spkj j' ikt/rh. j[D jh Xosh :sB eoB dh b'V j?, T[E/ fJ; Xosh d/ c[ZbK dh wfje tork
djkfenK ftZu j'D tkbh spkjh s'A ;kB{z j?.;kfJz;dkBK dk fceo j? fe i/ fJ;/ dh sfj s/ 1 fvroh skwgkB tXD Bkb pfSzd/ j'D d/ Bks/ ;kB{z th nkgDk pDdk T[whdK-T[wzrK dk zjkB j[zdk ;h
;ghv Bkb skgwkB tXdk fojk sK
e'Jh th puk BjhA ;e/rk. fJBQK dk rb/Shno fgZxbD Bkb ;w[zdo d/ gkDh :'rdkB gkT[Dk ukjhdk j?, n;hA nkT[D ;t/fonK s/ SkwK B{z
wzBDk j?. nzsookSNoh gZXo dh nkT[D tkb/ e[ZM djkfenK ftZu f;oc dk gZXo T[uk j' fojk j?. fi; soQK ;kB{z tkbhnK B;bK bJh fJj Xosh j'o
T[vhe ;h fe;/ dhHH
nZXk fvroh skgwkB j'o tXD Bkb
tkstoD ;pzXh ezw eoB tkbh fJ; gsk jh j? fe Xosh dk Z fjZ;k gkDh iK tXhnk ofjD :'r pDkT[D bJh e[ZM
T[j ;z;ko w[V BjhA gosDk
tekoh ;z;Ek ftZu 120 s'A tZX d/SK d/ Xosh s/ ofjDk w[Sfeb j' ikt/rk. fes/ rb/ShnoK j/m j?, nro ;w[zdo gkDh eoe/ ikJhJ/ Bk fe T[BQK bJh jVQ,
T[j SK w[V Bk bZGDh
jVQ, ;[BkwhnK, tZX poc j't/rh ns/
;oekoh B[wkfJzfdnK s'A fJbktk d[BhnK ;KGD d/ ;woZE BjhA ofjzd/ sK Xosh s{ckB, ;[BkwhnK, ;'e/, G[Zywoh, nZrK T[j EK w[V BjhA fwbDh
Go d/ jikoK ;kfJz;dkB ezw eod/ jB. fes/ nZs dh rowh s/ ;'e/ g?D/ S[o{ j' dk tZvk fjZ;k gkDh dh wko j/m nk nkfd SZv e/ ikJhJ/. fJ; bJh n;hA ekoK
T[; :koK d/ M[zv B/
ikDr/. Xosh j/mbk s/ dfonktK dk
:[BkJhNv B/SB dhnK fJBQK d'BK ikt/rk. fi; Bkb ;w[zdoK d/ Bkb brd/ (vhzb, g?No"b nkfd) B{z xZN-xZN
;z;EktK d/ 191 d/S w?Apo jB. IPCC poc iK whAj Bkb pfDnk, ghD :'r d/S s/ Nkg{ g{oh soQK spkj j' ikDr/ tosD dh e'fSS eohJ/, fisBk j' ;e/ w[V ed/ BjhA w/fbnK B{z ikDk
gbd/ ;B f;sko/
;w/s fJj ;kohnK ;z;EktK fgSb/ 50 gkDh gfjbK jh xNdk ik fojk j?. w[Bkc/ ns/ pj[s d/S skgwkB tXD Bkb ;'e/ gpfbe NoK;g'oN/SB toshJ/, ;owkJ/
nkgD/ nkgD/ noS d/
;kb s'A :[BkJhNv B/SB dh nrtkJh dh jt; sfjs tZvh gZXo s/ ;owkJ/ s/ gkDh dh E[V dh bg/N ftZu nk dkoh tb'A nkgD/ w[BkfcnK bJh
EZfenK-jkfonK fdBK B{z
dkoh tb'A e'bk s/ g?No'b nkfd dh tos'A
ftZu rb'pb tkofwzr d/ ysfonK s'A ikDr/. spkjh jkjkeko wu ikJ/rh. ygsekoh (Consumerism) ebuo B{z
wB[Zysk dh j' ojh iK j'D ik ojh spkjh ns/ b'V s'A tZX gq'vZeSB nkfd B/ Xosh tB;gsh (Vegetation), iht- pVh gbkfBzr Bkb gqw'N ehsk frnk fiZE/ p[ZYhnK fvUVhnK
T[vhedhnK ;B
d/ e[dosh skgwkB dk stkiB ftrkV
;pzXh fo;ou toe ns/ ;[MktK s/ ezw izs{ s/ wB[Zy. fJj ihtB Xosh ns/ gkDh sK fe b'e tZX s'A tZX p/b'VhnK t;sK
eo ojhnK jB. fdZsk j?. g?fo; n?rohw?AN sfjs Xosh ftZu th j?. Xosh s/ fszB soQK dk ihtB yohd ;eD, go n;hA nfijhnK t;sK gzSh fbyd/ ;B fiZE/ rhs
dk skgwkB 2 fvroh sZe xNkT[D bJh okr ;B y/vd/ ftjfVnK
coK; ftZu g?fo; d/ e'b d;zpo j?. ;kfJz;dkBK nB[;ko rb'pb tkofwzr Bk yohdhJ/, i' rb'pb tkofwzr ftZu
2015 ftZu b/ p"ofrN NkT{B ftZu 195 g{oh fJwkBdkoh s/ ;ysh Bkb ezw eoB s/ tksktoD pdbD Bkb f;oc wB[Zy :'rdkB gk ojhnK jB, c{v dh t/;Nz 'u ;[pkj Skw
dh tuBpZXsk d[jokJh rJh j?. ed ird/ B/ T[j xo w[V w[V
d/SK d/ B[wkfJzfdnK B/ :[BkJhNv B/SB jh BjhA izrb (pB;gsh), gS{-gzSh s/ B{z xNkJhJ/, vhzb, g?No"b, e'b/ dh EK
dh rb'pb tkofwzr ;pzXh 21thA ;kfJz; dhnK y'iK 17-18 thA ;dh gkDh d/ iht th gqGkts j'Dr/ feT[Afe j'o T{oik ;kXBK B{z gqw'N eoB tZb N[ohJ/ wekBK u ed/ ;[cB/ BjhA T[Zrd/
ftZu j'JhnK.18thA ;dh d/ nyho ftZu okr BjhA fyVd/ fJZN gZEoK u
ekBcoz; ftZu tksktoD s/ rb'pb fJE/ e[ZM th fJZe d{i/ s'A tZy BjhA j?, . b'eK B{z fJ; ftS/ s/ ;?whBko ehs/ ikD.
tkofwzr d/ w[Zd/ s/ ob e/ ezw eoB dk T[d:'fre eqKsh dk d"o S[o{ j'fJnk, id'A ;G e[ZM fJZe d{i/ Bkb i[fVnk j'fJnk d/SK u yk; piN oZfynk ikt/. xoK rhsK T[E/ o[wed/ B/
wB[Zy B/ nkgDk ihtB ;"yk eoB bJh fiZE/ pZu/ B{z noS se T[Skb
nfjd fbnk ;h. fi;d/ Bshi/ ti'A j?. ;kvk ihtB doysK Bkb s/ doysK fgzvK SfjoK rbhnK ftZu tZX s'A tZX
ngo?b 2016 ftZu j'J/ ;wM"s/ s/ 195 ihtB d/ jo y/so ftZu wShBoh B{z dk ;kv/ Bkb i[fVnk j'fJnk j?, fJ;/ doZys brkJhJ/. i/ B/V/ ikDk j't/ sK fyvkfJnk iKdk j?
tosDk S[o{ ehsk. S[o{ ftZu sK fJj
d/SK B/ ;kJhB ehs/ ;B. pknd ftZu soQK ;kvk ;G dk ihtB gkDh Bkb eko dh EK s[o e/ iK ;kJheb nkfd s/ fiZE/ fyv"fDnK dh SDeko j[zdh j?
i{B 2017 ftZu nwoheB okSNogsh wShBoh wB[Zy tb'A jh ubkJh iKdh ;h, i[fVnk j'fJnk j?. ikD dh nkds gkJhJ/. xoK ftZu xZN s/ MKioK d/ rhs
go j"bh j"bh e'b/ s'A g?dk ehsh T{oik
v"Bbv Nozg B/ ;wM"s/ ftu'A pkjo fJj ;wZf;nk fe;/ fJZe d/S iK e"w s'A xZN fpibh s/ r?; nkfd toshJ/, wekBK 'u BjhA ed/ ird/ u[ZbQ/
fBebD dh Xweh fdZsh ;h. fJ; ;wM"s/ Bkb wShBoh uZbDh S[o{ j'Jh, fco 19thA dh BjhA j?, fJj ;kv/ gb?fBN (Xosh) dh jhN dh tos'A xNkT[D dh e'fSS eohJ/. feZE/ gZed/ B/ r'b wZeh d/ ;{oi
;dh ftZu s/b (vhzb, g?No"b iK r?;K
sfjs ;kJhB eoB tkb/ d/S ;wM"s/ j'Ad dk w;bk j?< i/ n;hA fJj w;bk fpibh tkbhnK ekoK nk ojhnK jB, noSK u ik p?mhnK
dhnK SosK nB[;ko 2020 s'A ob e/ nkfd) Bkb uZbD tkbh wShBoh g?dk g?dk ehsk j? sK fJ;B{z mhe th ;kB{z fJ;B{z tosD pko/ gb?B eohJ/. whN SktK d/ jZE'A d/yhA
j'Jh. j"bh j"bh fJ;dh ygs pj[s tXh
Xosh dk skgwkB 2 fvroh sZe nkg jh eoBk g?Dk j?. p/Se ;kfJz;dkB fJzv;Noh th rb'pb tkofwzr ftZu tZvk fes/ xo B{z wekB Bk pDB d/thA
xNkT[D bJh :sB eoBr/. s/ fJ;d/ Bkb jh fgSbhnK d' ;dhnK fgSb/ 50 ;kb s'A fJj o"bk gk oj/ ;B o'b ndk eo ojh j?. whN dh EK cbK cV bthA fJjd/ feod/ n;wkB
ftZu d[BhnK ftZu nkpkdh th tZv/ gZXo
:{og dh T[d:'fre eqKsh fe ;kB{z tksktoD ftZu ik ojhnK ;pzhnK tZb goshJ/. rb'pb tkofwzr ;[rzXs g"DK
(Industrial Revolution) s'A gfjbK s/ tXh, fi; Bkb wB[Zy B/ izrb eZN e/ rohB r?;K B{z xNkT[D bJh Xosh j/m'A xNkT[D bJh gkb;hnK pDB. ;t/o Skw s/ uwed/ ;{oi
y/sh S[o{ ehsh, T[E/ xo pDB/ S[o{ j'J/ s/
Xosh dk i' skgwkB ;h, gfjbK w[V s/b s/ e'b/ d/ nXko s/ uZb ojh fJzv;Noh fJ; pko/ ;'funk ikt/. fJ; ftS/ s/ fcbwK wekBK u fzzdrh BjhA t;h ofjzdh
T[E/ fbikD bJh jo ;zGt :sB j'Dr/. beVh dh tZvh gZXo s/ tos'A S[o{ j'Jh. s'A fBoGosk xNk e/ pdbt/A T{oik d/ pDB. e'o;K u tZX s'A tZX ikDekoh wekBK u g[ZsK B{z uzB dhnK
fi;d/ Bshi/ tksktoD ftZu spdhbh ;kXB (Alternate Energy Sources)
T[d:'fre eqKsh s'A pknd c?eNohnK s/ fdsh ikt/. whAj gkDh cfVnk ikt/. gD
rokjhnK BjhA e'Jh fdzdk
j'o iB-ihtB d/ tZy-tZy ;kXBK bJh dk d"o S[o{ j' frnk. y'iD/ g?Dr/. go tZv/ ;owkJ/dko, i' T{oik tosh ikt/. tk:{ :zsoK Bkb ;KG e/ oZyhz
;NhtB ;'b'w"B dh feskp Water:
e'bk, s/b (g?No'b, vhzb, B?uob r?;K ;oekoK Bkb ob e/ Xosh j/mb/ e[dosh T{oik g?dk ehsh ikt/. wShBK s/ uktK uktK Bkb pDkJ/ xoK B{z
The Epic S truggle for Wealth,
nkfd), rohB r?;K s/ izrbK dh eNkJh ;kXBK dh b[ZN ftZu fe;/ soQK dh dyb fBoGosk xNkJh ikt/. eh BjhA j'
s/ dhtkoK s/ Nzfrnk
Power and Civilization nB[;ko 21thA
nkfd Bkb j[D sZe 1 fvroh skgwB nzdkih podkSs BjhA eod/. T[BQK B/ ;edk. v[Zp woB Bkb'A sK fpjso j?
;dhnK dk fJfsjk;
tX u[Zek j?. gfjbK pj[s ;ko/ d/S iK ;dh dhnK izrK gkDhnK d/ epz/ bJh g?;/ d/ z'o Bkb bzpk ;wK d[BhnK B{z uzrk ihtB ihthJ/. nZSk GftZy
s/ BhAd f;ojkD/ gJhnK b'ohnK
j'DrhnK. gzikphnK B{z ;wMDk ukjhdk
;kfJz;dkB rb'pb tkofwzr B{z e[dosh r[zwokj eoh oZfynk fe e'Jh rb'pb tksktoD ;kihJ/ f;oihJ/.
b'ohnK tork ni/ sZe
toskok efj e/ Bekod/ ;B, go bzp/ j? fe Gkos d/ jkew gzikp dk gkDh tkofwzr BjhA j' ojh, fJj ;G e[dosh tksktoD jh Bk fojk sK o[ZyK
e'Jh ;[orh M{Nk BjhA pfDnk
nkgD/ epi/ j/m feT[A eoBk ukj[zd/ jB<
;w/A s'A uZbdhnK ojhnK y'iK s'A pknd toskok j?, go j[D ;G y'iK s/ fog'oNK gZfsnK d/ okr BjhA ofjD/. e'fJb feZE/
s/ Bk jh e'Jh ;[gBk.
hcSS dh 2013 dh fog'oN B/ fJj 'ebkJhw/N tkoz' nB[;ko fi; soQK uhe uhe e/ efj ojhnK jB fe fJj p?m rkJ/rh. i/ e[Zdos dk okr ;zrhs
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
nwoihs f;zx NKvk
fgSbh ;dh dhnK bVkJhnK s/b s/ epz/ nwoihs f;zx NKvk
;gZSN eo fdsk ;h fe fJj e[dosh BjhA e[dosh BjhA, r?o e[dosh toskok ;h, Bk ;zGkfbnk frnk sK Xosh d/ Bzko/
36
36
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
36 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
36 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
;"d/pkih dh G/N uVdhnK f
;"d/pkih dh G/N uVdhnK f zdrhnKzdrhnK
;"d/pkih dh G/N uVdhnK fzzdrhnKzdrhnK
;"d/pkih dh G/N uVdhnK f zdrhnK
;"d/pkih dh G/N uVdhnK f
j[zdk j? ed/ B[e;kB. fJ; tgko ftZu BjhA Go ;e/. fJZe ftfdnkoEh d/ Bck Gkbdk j?, T[ZE/ b'eK d/ zipksK, fJZe jh T[Zso j? fe n;hA ;ko/ ;e{BwJh
j[zdk tkXk xkNk uZbdk ofjzdk j?. GftZy Bkb'A ch; B{z finkdk wjZssk GktBktK dh th ;"d/pkih j'D bZrh fzzdrh fiT{Dk sK ukj[zd/ jK , go ;kB{z
nZi dk wB[Zy pj[s s/zh Bkb nZr/ fwbh. g[fb; gqSk;B ftZu fJZe rohp j?. b'e nkgDhnK w"i w;shnK bJh gdkofEe tkdh uhzK ftZu ;e{B Bzo
tZX fojk j? ns/ j'o tZXDk ukj[zdk iK n"os dh fSekfJs T[Zgo fJ; eoe/ fe;/ d/ th iipksK Bkb y/vd/ jB, nkT[D bZrk j?, fizBk B{z gkT[D bJh
j?. ;wki d/ pj[sKs b'e finkdk Bck r"o BjhA ehsk iKdk feT[Afe T[; e'b fJ; ;"d/pkih d/ uZeo ftZu wkBf;e wB[Zy fJj ;"d/pkih eodk j?. go ;e{B
ewkT[D d/ uZeo ftZu jo soQK d/ g[fb; eowukohnK dh i/p ftZu gkT[D s"o s/ fJZe fJB;kB B{z n?Bk s'V fdZsk fco th gqkgs BjhA eo gkT[Adk, feT[Afe
jZEezv/ ngBkT[D bZr/ ns/ mZrhnK bJh g?;/ o{gh fSZbVK Bjh jB. fszB iKdk j? fe T[j fco fe;/ T[Zgo fJspko ;e{B ;Zu ftZu j[zdk j? ns/ fJ; ;"d/
m'ohnK, ubkehnK, fGqSNkukoh wjZstg{oD ;Z;/ (;) f;js, f;Zfynk, eoB :'r BjhA ofjzdk. fJ; s'A fJbktk pkih d/ uZeo ftZu n;hA ;Zu s'A e'jK
nkfd dk p'bpkbk tZXD bZrk. ;[oZfynk ;ko/ tgko dh G/N uVQ rJ/. b'e nkgD/ pZfunK d/ foSs/ s?n eoB d{o nk u[Ze/ jK.
tgko s'A j[zdk j[zdk fJj Xzdk jo y/ b'eK B/ fJ; fto[ZX ntkz sK eh ;w/A th pZu/ pZuh d/ r[D n"r[D d/yD fizdrh B{z n;kB pDkJhJ/, e'MhnK,
so ftZu t/yD B{z fwbD bZrk. jo T[mkT[Dh ;h ;wki B/ fJ;/ pdb oj/ dh pikfJ bVeh tkb/ bVe/ dk ftd/ c'ehnK S'S/pkzhnK s'A T[Zgo T[Zm f;ZXk
y/so ftZu tgko j'D bZrk. tsho/ Bkb ;wM"sk eoBk n;kB S j'Dk ns/ bVeh dk nkJhb?N; d/ ;kdk ihtB fiT{D dk :sB eohJ/
j;gskbK ftZu wohz dh ikB B{z ;wfMnk.fJj sK rZb ;h ;wki d/ eko yd/ jB, fzzdrh dh fJ; ;"d/pkih ftZu BjhA sK fJZe fdB nfijk nkt/rk fe
BjhA vkeNo dh ch; B{z finkdk ftjko d/ gZyK dh, go jkbs sK T[d'A fco fJZe fzzdrh jko iKdh j? s/ fJ; iipksK d/ j[zd/ fJ; tgko ftZu wB[Zy
stZi' fwbD bZrh, ftfdnk d/ y/ so;:'r j[zdh Bzo nkT[Adh j? id'A ckBh ;z;ko B{z jw/Sk bJh nbftdk efj g?;k sK SkfJd nEkj fJeZmk eo bt/
;"d/pkih Gkt tgko. t;sK dk so ftZu eJh ftfdnkoEh ;wkfie ekoe[B ftjkoK s'A nZr/ ;"d/ iKdh j?. go wkBf;e SKsh s/ y[Sh yzG bk feXo/
tgko ;'jDk bZrdk j?. eJh tko fJwfsjkB fJ; eoe/ BjhA d/ ;e/ pkih fBZih ihtB B{z gqGkfts eoB j[D ;tkb fJj g?dk j[zdk j? fe fJ; d{o T[Zv ikt/rh.
t;sK d/ j[zd/ tgko ftZu pzd/ B{z Bck feT[A fe T[j ;e{b, ekbi dh ch; bZr/. nZi fiZE/ wB[Zy jo ezw ftZu ;"d/pkih B{z o'fenk fet/A ikt/. fJ;dk joehos e"o
joehos e"o
joehos e"o
joehos e"o
joehos e"o
fizdrh iK f
fizdrh iK f zdkfdbhzdkfdbh
fizdrh iK f
fizdrh iK f zdkfdbh
fizdrh iK fzzdkfdbhzdkfdbh
efjzd/ jB fe fzzdrh ftZu nkT[D n;hA f;oc wB dh ;[Dd/ jK, ftukoXkok d/Dr/ sK th fzzdrh ysw BjhA j't/rh. rh. pj[s tkoh n;hA ;kfonK B/ d/fynk bZrD bZr gt/rh. fzzdrh s/ nkJ/ jK
tkbh jo n"eV dk ;kjwDk eoB tkb/ gqpb j[zdh j?. fzzdrh fJzBh n;kB BjhA ;'u dh gfenkJh bJh zo{os j? fe n;hA j't/rk go wfj;{; ed/ BjhA ehsk j'Dk sK e[ZM eoB bJh toBk wo{-wo{ eoe/
B{z wjkB fJB;kB fejk iKdk j?. j[zd/ j? fe fJZE/ iBw fbnk, ykXk-ghsk s/ jo tes, jo gb ftfdnkoEh pD/ ojhJ/ fe fJZe gzSh doyZs dh fJZe NfjDh 's/ ihD tkfbnK B/ th ub/ jh ikDk j?.
sK fJB;kB T[j th jB i' w[;hpsK s'A s[o rJ/. Gkt ;'u d/ dkfJo/ B{z tZvk eoB p?mk j[zdk j? s/ fizBh d/o T[j p?mk j[zdk r[zkfoS BjhA fJZe nfj;k; d/ ojh jK
xpok iKd/ jB iK xpok e/ fzzdrh B{z fzzdrh sK fzzdkfdbh d/ Bkb ihD bJh ;kB{z nkgDhnK, nkgD/ fdwkr j? T[j nkgD/ nkb/-d[nkb/ jo t/b/ e[ZM fe fzzdrh s/ ;'u ftZu wB dh fwmk;sk
jh ysw eo b?Ad/ jB go f;oc vog'e dk Bkw j?. ;'u d/ gqpb j'D d/ Bkb dhnK, nkgD/ wB dhnK fyVehnK Bk e[ZM Gkb eodk ofjzdk j?, d/ydk B{z fwbk bT[, E'VQk okVQ bT[ s/ fco e';k
fJB;kB j[zd/ jB. coe feZE/ j?< coe fzzdkfdbh dk j'Dk pj[s zo{oh j?. wB, y[ZbQhnK oZyDhnK g?DrhnK Bk fe ofjzdk j? fe fes/ e[ZM T[; B{z fd; gt/ ykT[, nBzd jh fwb/rk.
sK ;'u 'u j?. ;'u eh j?< ;'u sK ;kv/ fJZSktK, ykfjSK B{z fzzdk oZyDk s/ dotki/. feT[Afe i/ dotki/ y[ZbQ/ oZyKr/ s/ id'A T[j T[Zvdk j?, T[; d/ T[ZvD nkswihs e"o
nkswihs e"o
nkswihs e"o
nkswihs e"o
nkswihs e"o
wB s/ ntu/sB fdwkr d/ ftZu gJ/ nkgDh jo nkT[D tkbh w[;hps bJh sK u'o, s{ckB, whAj, jB/oh nkfd dk s'A mhe pknd T[j NfjDh fi; 's/
ftukoK Bkb pDdh j?. wB ;kv/ ;oho fsnko jo gb ofjDk. fzzdrh s/ tes dkfybk j't/rk. go i/ fyVehnK y'bQKr/ T[j p?mk ;h, fezBk fuo T[j fjZbdh
dk e'Jh nzr BjhA j?. wB B{z n;hA eJh tkoh fJj' fij/ okj th fdykT[Ad/ skih jtk, o[wedh y[Sp{ s/ nB'y/ ofjzdh j?. T[; d/ fjZbD Bkb wB nzdo
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
;t/o d/ goSKt/
nfj;k;K dk jh dkfybk j't/rk. j[D
shik B/so th efj ;ed/ jK. ed/ jB, fiBQK s/ f;oc s/ f;oc ezv/ jh B;hp fJZe nihp nfj;k; ikr T[Zmdk j?
nkgD/ nkg B{z sDkt w[es eoe/, j[zd/ jB. fJB;kB c[ZbK dh y[Sp' bJh fJj n;hA ;'uDk j? fe fyVehnK y'bQD fzzdk j'D dk. fJ; nfj;k; B{z gq'L vkL
nkgDhnK nZyK pzd eoe/ d/y', wB d/ th so; iKdk j?, go fco th T[; B{z Bkb fznkdk fzzdrh dk tXhnk nfj;k; nkswk f;zx (frZb) ih B/ nkgD/ S/no
SkySks doSB j' ikDr/. eJh ftuko B;hp BjhA j[zdh. fJB;kBhns dh okj j[zdk j? iK dotki/ y'bQD Bkb. BjhA ftZu y{p wfj;{; ehsk j? feL-
gqrN j'Dr/. wB s[jkB{z pzd nzyK Bkb 's/ uZbD tkb/ fJB;kB fzzdrh dhnK :ehB j[zdk sK nzwk e/ d/y bT[. nkfyo eh foSsk ;h
T[j Bzko/ fdyk ;edk j?, T[ZE/ fbik owzK y{p gSkDd/ jB s/ eJh wohnK nkgD/ xo dhnK tko'-tkoh NfjDh dk gzSh d/ BkbHHH
;edk j?, fiZE/ Gkt/A n;hA Bk gj[zu ;ed/ fzzdrhnK B{z jb{Dk d/ iKd/ jB. ;'u s/ fyVehnK s/ dotki/ d'B'A y'bQ e/ d/y T[; d/ T[ZvD s'A pknd
j'JhJ/, fJZE'A jh ;kvh ;'u iBw b?Adh j?. ftukoK dh gfogZesk jh fzzdrh B{z bT[. fzzdrh dh nNZb ;ZukJh Bkb fezBk fuo ezpdh ojh.
jo e'Jh nkgDh fzzdrh B{z nkgD/ Yzr ekw:kp pDk ;edh j?. ;kjwDk j' ikt/rk. fzzdrh dk gqsZy d/y' nfj;k; eoB dh rZb j?.
Bkb ubkT[D dh e'fSS eodk j?. go fJBQK dh gfogZesk bJh, gfenkJh o{g d/yDk j? sK ShS/ d/ d'B'A gk;/ d[y nfj;k; s/ wfj;{; fzzdrh d/ jh d' o{g
tes nkgDh wozh Bkb ubkT[Adk j? bJh wB dk SKs s/ ;[xV j'Dk pj[s bT[. nfj;k; j' ikt/rk fe fzzdrh eh jB i' fJBQK o{gK B{z ;wM b?Adk j?, fzzdrh
feT[Afe fJj ;kvh ;'u Bkb'A fznkdk zo{oh j?, go i/ wB nSKs j? sK pDh j?< ;ZukJh eh j?< fzzdrh d/ jo/e Gkt d/ wkJhB/ pdb fdzdk j?. fJZe tkoh
pbtkB j?. mhe j? f;qSNh dk fB:w e'Jh pDkJh fzzdrh th oky bZrD bZr gt/ B{z ;wMD dh e'fSS ehsh ikt/ sK ;kv/ nfj;k; eoe/ sK d/y', fJZe tkoh wfj;{;
BjhA pdb ;edk. tes B{z g[Zmk uZbD rh. fzzdrh d/ n;b wkJhB/ ;wMD bJh nkb/-d[nkb/ gJh jo/e uhz Gkt/A T[ eoe/ sK d/y', ;'u d/ feBko/ pdb ikDr/
s/ e'Jh wzp{o BjhA eo ;edk. go g{oh fzzdrh th E'VQh j?. fzzdrh eh j?< jfwZNh dk eD feT[A Bk j't/, Gkt/A T[j . okjK dhnK fdSktK pdb ikDrhnK.
nkgDh ;'u B{z tes d/ w[ekpb/ pbtkB g{oh d[BhnK d/ fJB;kBK B{z g[ZS e/ d/y fBoiht feT[A Bk j't/, fzzdrh s/ fzzdrh Gkoh s'A jbeh BjhA tXhnk y[Sp'
sK ehsk ik ;edk j?. nZyK pzd eoe/ bT[ ;ko/ fzzdrh dh gfoGkSk nbZr jh fzzdkfdbh d'BK dk nfj;k; zo{o eokJ/ d/D tkb/ c[Zb Bkb'A th fznkdk fyVh
fdb d/ t/jV/, pV/ jB/oQ/,
ukBD dh nk;/,
fJNbh
fJNbh u f;Zy Xow B{z ofi;Nq/
fJNbh 'u f;Zy Xow B{z ofi;Nq/u f;Zy Xow B{z ofi;Nq/SBB BB B
fJNbh u f;Zy Xow B{z ofi;Nq/
uwu/
uwu/ fJNbh u f;Zy Xow B{z ofi;Nq/ fvrdk Yfjzdk, Yfjzdk fvrdk,
uwu/
uwu/
uwu/
w?A wzfib tb s[odk ofjzdk .
eotkT[D ;pzXh j'Jh jzrkwh whfNzr
eotkT[D ;pzXh j'Jh jzrkwh whfNzr
eotkT[D ;pzXh j'Jh jzrkwh whfNzr
eotkT[D ;pzXh j'Jh jzrkwh whfNzr
c/o ;ko/ eowukohnK s'A g[ZfSnk, eotkT[D ;pzXh j'Jh jzrkwh whfNzr uVQ Nh;h T[go, 'eb/ o[Zy tKro,
fe gZEo feT[A v[fpnk<
jB/oh oks w[ZeD d/ gb,
;kfonK dk itkp ;h,
nzB/ tKr{z N'j N'j e/,
fe gZEo Gkok ;h,
w?A frDdk fwDdk ofjzdk .
fJ; bJh v[p frnk
fdZb dh fJe B[Zeo/, ukBD j'fJnk,
go w?B/io d/ uwu/ B/ fejkL
bfrnk e'Jh ;{oi ufVQnk,
;o, w?A s/ p; J/Bk jh ikDdk jK,
fe fi; B{z nkg B/ SZv fdZsk,
;t/o dk goSKtk,
T[j sK v[p/rk jh v[p/rk.
j'o r{Vk ekbk j' e/,
s[jkv/ dcso ftu th
w/o/ nzdo tfVnk .
n?;/ uwu/ j'Dr/.
gZj[ c[Nh ukBD j'fJnk,
fJe ekbk goSKtk,
fe;h B/ y{p fbfynk j?,
fJNbh (fpT{o') fJNbh ftZu f;Zy B?SBb Xow gquko ew/Nh tb'A fJNbh d/ ukBD o'eD bJh,
'';Zg p/o[irko j' rJ/,
uVQd/ ;{oi nr/ nkfJnk,
e;sbr'wp/os' d/ r[od[nkok ;kfjp f;zx ;Gk fty/ fJZe whfNzr eotkJh rJh, fi;
id nkdwh eZND bZr/,
fes/ uKdh d/ uwu/ B/, ;Zu/ fdZb 'u'A,
dk w[Zy wB'oE fJNbh ftZu ;oekoh s"o 's/ f;Zy Xow B{z wBi{oh fdtkT[Dk ;h.
e[Zs/ eh eoB<
fes/ uwfunK dh uKdh j?. d[Zy d/ fBeb/ d' jzM{nK B/,
id nkdwh jh sbt/ uZND bZr/.'' eBt?BSBK dh bVh sfjs eotkJ/ ;?whBko ftZu wB[Zyh nfXeko ns/ Xkofwe
uwuk :[r ftu uwukfroh gk;k jh gbNkfJnk .
nkikdh d/ ftS/ 's/ rZbpks j'Jh, fi; ftZu w[Zy s"o 's/ fJbkohnk tkb/Bih ns/
M{m/ SkB d/ gfozd/ jh
eoB tkfbnK d/ th uwu/ jB.
ekshT[[;uhnk ekoBk B/ fJB;kBK d/ nfXekoK ns/ Xkofwe nkikdh d/ ftS/ 's/
finkdk cVcVKd/ B/.
uwfunK d/ uwu/, gZj[ c[Nh ukBD j'fJnk,
ukBDk gkfJnk frnk.
pki dh T[VkB ftu sK
sBykj tkb/ uwu/, fco th fdZb d/ t/jV/, pV/ jB/oQ/,
f;Zy B?SBb Xow gquko ew/Nh d/ gqXkB ;sftzdo f;zx pkitk B/ fejk fe
edh nktkz BjhA j[zdh
fdwkr d/ j[Bo tkb/ uwu/. nzzdo ukBD j'D dh nk;/,
whfNzr dk w[Zy ftSk fJNbh ftZu f;Zy Xow dh ofi;Nq/SB eotkT[Dk j?, d/ e'o;
uwu/ edh tckdko BjhA j[zd/, fvrdk Yfjzdk, Yfjzdk fvrdk,
ti'A wB[Zyh nfXeko ns/ Xkofwe nkikdh d/ ftS/ 's/ fJj ;?whBko eotkfJnk
fJj fBu'V j? d';s'L
s/ tckdko edh uwu/ BjhA j[zd/. w?A wzfib tb s[odk ofjzdk .
frnk, i' fe p/jZd io{oh ;h ns/ ;cbskg{ote fojk. T[BQK fejk fe fJBQK eBt?BSBK
uwuk fi; posB ftu frnk,
s[odk ofjzdk, s[odk ofjzdk .
d/ nrb/ fjZ;/ ti'A 11 d;zpo B{z fJNbh d/ r[od[nkok f;zx ;Gk p'or' jowkdk s/
T[; B{z ykbh jh eo frnk
fJe w?B/io B/ gkDh
okuhBk (bkshBk) fty/ eBt?BSB eokJh ikJ/rh, fi; dk ftSk Xkofwe ;ztkd s/ r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
r[opuB f;zx irgkb
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
jow'jB f;zx tkbhnk
ftu gZEo ;[ZfNnk jow'jB f;zx tkbhnk
j't/rk.
37
37
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
37 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
37 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
o{; dh n?Z;-4
o{; dh n?Z;-4
kJhb gqDkbh dh Gkos
kJhb gqDkbh dh Gkos
kJhb gqDkbh dh Gkos
o{; dh n?Z;-4
o{; dh n?Z;-4
rb'pkb tkofwzr 1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws oZyD dk Nhuk sK G[Zb jh ikU o{; dh n?Z;-400 fw fw fw fw fwzkJhb gqDkbh dh GkoskJhb gqDkbh dh Gkos
rb'pkb tkofwzr 1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws oZyD dk Nhuk sK G[Zb jh ikU
rb'pkb tkofwzr 1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws oZyD dk Nhuk sK G[Zb jh ikU
rb'pkb tkofwzr 1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws oZyD dk Nhuk sK G[Zb jh ikU
rb'pkb tkofwzr 1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws oZyD dk Nhuk sK G[Zb jh ikU
j?. nwohek ;fEs fgqz;NB :{Bhtof;Nh
B{z ;gbkJh s/ nwohek B/ iskJh fuzsks/ nwohek B/ iskJh fuzsk
B{z ;gbkJh
B{z ;gbkJh s/ nwohek B/ iskJh fuzsk
B{z ;gbkJh 's/ nwohek B/ iskJh fuzsks/ nwohek B/ iskJh fuzsk
B{z ;gbkJh
d/ ibtk:{ ftfrnkBh wkJheb Ug/Bjhw
B/ fejk fe 1H5 fvroh ;?b;hn; dk
Nhuk rbk;r' ;zw/bB s'A gfjbK jh ysw
j'D ezY/ ;h n/s j[D fJ;B{z fwqse n?bkB
eoB dk ;wK nk frnk j?. T[BQK B/ fejk
fe ;z:[es okSNo dh rDBk w[skpe
1H5 fvroh ;?b;hn; dk Nhuk jk;b
eoB bJh fBek;h B{z 2030 sZe nZXk
eoB dh b'V j? go fJj 2010 s'A pknd
s'A brGr 14 ch;dh tXh j?.
iowB y'ieko j?B; UZN' g'oNBo
B/ fejk fe rbk;r' ;zw/bB ftu ezw
ehsk frnk go T[fus soZeh BjhA j'Jh.
tkofwzr 2 fvroh ;?b;hn; s'A fznkdk
j' ikJ/rh. fJj e[dos, wB[Zyh ihtB,
o'zh-o'Nh, fojkfJS ns/ y[Sjkoh bJh
ysok g?dk eoB tkbh rZb j?. n?ZwH
nkJhH NhH d/ gq'c?;o ikB ;N/ow?B B/
fejk fe i/eo s/b ns/ r?; d/ Bkb e'b/
rbk;r' (fpT{o') d[Bhnk Go d/ B/ ftfrnkBeK B{z fJ; rZb 's/ SZe j? fe
dh tos'A B{z gVknpZX sohe/ Bkb ibdh
sk ns/ tkoskeko rb'pb tkofwzr B{z fJj Nhuk ekfJw ofj ;e/rk iK BjhA. tkfSzrNB (fpT{o') nwohek B/ o{; tZb'A ;sQk s'A jtk 'u wko eoB tkbh n?Z;-
s'A ibdh ysw BjhA ehsk frnk sK 400 NqkfJze fwzkJhb gqDkbh dh Gkos B{z ;gbkJh ehs/ ikD 's/ fuzsk zkfjj ehsh
1H5 fvroh ;?b;hn; sZe ;hws eoB T[BQK dk efjDk j? fe 1H5 fvroh
d/ Nhu/ B{z poeoko oZyD bJh rbk;r' ;?b;hn; dk Nhuk sK G[Zb jh ikU. rb'pb tkofwzr B{z 1H5 iK 2 fvroh go fJ; d/ pko/ 'u e'Jh c?;bk BjhA fbnk j? fe fJ; ;"d/ Bkb fet/A BfiZfmnk ikt/
ibtk:{ ;wM"s/ dh fJe uzr/ ;wM"s/ d/ Xosh 2 fvroh ;?b;hn; skgwkB sZe th ;hws eoB dk e'Jh fttjkfoe . g?ANkrB d/ fJe ;hBhno nfXekoh B/ fJj rZb ejh. n?Z;-400 B{z bzph d{oh dh
o{g ftu gqSz;k eo oj/ jB go eJh s'A fznkdk tdD dh fdSk ftu tZX ojh sohek w[jZJhnk BjhA j?. ;sQk s'A jtk 'u wko eoB tkbh o{; dh ;G s'A nkX[fBe jfEnko gqDkbh wzfBnk
iKdk j?.
fJ; ;gbkJh 's/ Gkos jtkJh c"i tZb'A e'Jh nfXekos fNZgDh BjhA ehsh rJh
nwohek B{z gSkV e/ uhB pfDnk d[Bhnk dk ;G s'A nwho d/S j? go o{; dh c"ih-seBhe ;fj:'r bJh ;zxh ;/tk (n?ZcHn?Z;Hn?ZwHNhH;hH) d/ fBod/
nwohek B{z gSkV e/ uhB pfDnk d[Bhnk dk ;G s'A nwho d/
nwohek B{z gSkV e/ uhB pfDnk d[Bhnk dk ;G s'A nwho d/
nwohek B{z gSkV e/ uhB pfDnk d[Bhnk dk ;G s'A nwho d/
nwohek B{z gSkV e/ uhB pfDnk d[Bhnk dk ;G s'A nwho d/
Se dfwsoh S[rkJ/t B/ dZf;nk ;h fe fJBQK fwzkJhb dh ;gbkJh :'iBkpZX sohe/
Bkb ehsh ik ojh j?. g?ANkrB d/ p[bko/ ikB feoph B/ gq?Z; ekBcoz; 'u fJe ;tkb
fog'oN w[skpe ;kb 2000 ftu d/ itkp 'u fejk fe n;hA fJ; gqDkbh B{z b? e/ nkgDh fuzsk nkgDh Gkosh ;KM/
d[Bhnk dh e[Zb ikfJdkd 156 yop dkoK Bkb pj[s ;gZSN sohe/ Bkb isk u[Ze/ jK. T[BQK s' g[ZfSnk frnk ;h fe
vkbo ;h, i' ;kb 2020 wsbp fe 20 oZfynk ftGkr Gkos B{z n?Z;-400 dh gfjbh y/g fwbD B{z b? e/ fezBk fuzss j?.
;kbK pknd tZX e/ 514 yop vkbo j' ;wfMnk iKdk j? fe fwzkJhb gqDkbh d/ e[M gkoN; dh ;gbkJh S[o{ j' rJh j?
rJh. w?fez;h rb'pb fJz;NhfuT{N d/ fJe ns/ ;ko/ wjZstg{oB gkoN; Gkos gj[zuD/ pkeh jB. jkbKfe feoph B/ ;ze/s
;fj:'rh ikB fwSe/ B/ fejk fe d[Bhnk fdZsk j? fe nwohek B/ ni/ fJ; d/ pko/ 'u c?;bk BjhA ehsk j? fe Gkos ns/ o{;
d/ eJh d/S s/zh Bkb nwho j'J/ jB. dofwnkB b?D-d/D Bkb fet/A BfiZfmnk ikt/. T[BQK B/ fejk fe ';kB{z T[; gqDkbh
fog'oN ftZu dZf;nk frnk j? fe ftSt B{z b? e/ fBSfus o{g Bkb fuzsk j? go w/o/ e'b s[jkv/ bJh e'Jh skzk ikDekoh BjhA
dh e[Zb d"bs dk 68Ü ;fEo ;zgshnK j?. nwohek dh T[g ftd/S wzsoh t?Avh S/owB B/ fgSb/ wjhB/ Gkos :ksok d"okB
d/ o{g ftZu w"i{d j?, id'A fe pkeh ftZu fejk ;h fe e'Jh th d/S n?Z;-400 fwzkJhbK dh tos'A dk c?;bk eodk j? sK fJj
p[fBnkdh YKuk, wShBoh ns/ T[geoB 'ysoBke' j? ns/ fe;/ d/ ;[oZfynk d/ fjZs 'u BjhA j?.
torhnK uhzK Skwb jB. fog'oN 'u
;G s'A j?okBhiBe rZb uhB B{z b? e/
;kjwD/ nkJh j?. fog'oN w[skpe ;kb
nk;Nq/bhnkJh fe;kBK
nk;Nq/bhnkJh fe;kBK s/ g?s/ g?
nk;Nq/bhnkJh fe;kBK s/ g?
nk;Nq/bhnkJh fe;kBK
nk;Nq/bhnkJh fe;kBK 's/ g?s/ g?
2000 'u uhB dh e[Zb ikfJdkd 7 yop
vkbo ;h, i' ;kb 2020 'u s/zh Bkb
tZX e/ 120 yop vkbo j' rJh j?.
s[jkB{z dZ; d/JhJ/ fe uhB B{z ;kb
;edh j? jVQK dh wko
;edh j? jVQK dh wko
;edh j? jVQK dh wko
;edh j? jVQK dh wko
2000 s'A gfjbK jh ftSt tgko ;zrmB ;edh j? jVQK dh wko
ftZu Skwb eo fbnk frnk ;h. fJ; s'A
fBT{:koe (fpT{o') d[Bhnk dk p"; dh fog'oN w[skpe uhB j[D d[Bhnk dk
nzdkzk brkfJnk ik ;edk j? fe T[d'A
ejkT[D tkbk nwohek j[D jo w'ou/ ;G s'A nwho d/S pD frnk j?.
s'A uhB dh nkofEesk fezBh s/zh Bkb
's/ uhB s'A fgZS/ fy;edk Bzo nk fojk fog'oN ftZu fJj th dZf;nk frnk
tXh j?. d[Bhnk B/ 20 ;kbK ftZu fizBh
j?. fJ; tko uhB B/ nwohek B{z fgZS/ j? fe d[Bhnk ftu ;G s'A tZX ikfJdkd
d"bs jk;b ehsh j?, T[; dk eohp shik
SZvd/ j'J/ d[Bhnk d/ ;G s'A 'nwho' d/S tkb/ uhB ns/ d{i/ Bzpo 's/ w"i{d
fjZ;k uhB e'b j?. fJ; d/ Bkb jh fog'oN
dk fyskp jk;b eo fbnk j?. fJZE/ dZ; nwohek dh d"bs dk tZvk fjZ;k e[M
'u d{i/ Bzpo 's/ ofjD tkb/ nwohek dh
dJhJ/ fe fgSb/ 20 ;kbK ftZu d[Bhnk nwho b'eK sZe jh ;hws j?. fog'oN
d"bs 20 ;kbK 'u d[ZrDh j' rJh j?.
dh ikfJdkd ftZu fszB r[Dk tkXk w[skpe fJBQK d' nwho d/SK ftZu 10
fog'oN w[skpe ;kb 2000 ftZu nwoheh
j'fJnk j?. fJ; ;G d/ ftueko ;G s'A ch;dh nkpkdh e'b ;G s'A tZX d"bs
d"bs 90 yop vkbo ;h. fog'oN ftu
tZvh ns/ j?okB eoB tkbh ypo fJj j? j?. fog'oN 'u fJj th dZf;nk frnk j?
fejk frnk j? fe fJZE/ gqkgoNh dhnK
fe uhB e'b fJBQK ikfJdkdK dk fJZe fe fJBQK d/SK 'u nwhoK dh frDsh s/zh
ehwsK ftu fznkdk tkXk Bk j'D ekoB
fsjkJh fjZ;k j?. d[Bhnk Go d/ d/SK dh Bkb tZX ojh j?, fi; ekoB nwho ns/
nwohehnK dh d"bs uhB Bkb'A xZN ojh
p?b/A; ShN 's/ Bzo oZyD tkbh w?B/iw?AN rohp d/SK 'u tZvk coe d/yD B{z fwb
ns/ T[j nkgDk Bzpo tB ;EkB r[nk
ez;bN?AN w?fez;h n?Av ezgBh dh y'i Skyk fojk j?.
p?mk.
fe;kBK Bkb p?me wro'A uzBh dk tZvk n?bkBL 'eoeoz w[nkch B{z SZv fJj 17 wzrK ehshnK gqtkB w[nkch B{z SZv fJj 17 wzrK ehshnK gqtkB' f;vBh (fpT{o') fBT{ ;kT{E t/bz d/ wZX gZSw ftZu fe;kB fJ; y/so ftZu jVQK
fe;kBK Bkb p?me wro'A uzBh dk tZvk n?bkBL eo w[nkch B{z SZv fJj 17 wzrK ehshnK gqtkB w[nkch B{z SZv fJj 17 wzrK ehshnK gqtkB
fe;kBK Bkb p?me wro'A uzBh dk tZvk n?bkBL eo w[nkch B{z SZv fJj 17 wzrK ehshnK gqtkB
fe;kBK Bkb p?me wro'A uzBh dk tZvk n?bkBL eo
fe;kBK Bkb p?me wro'A uzBh dk tZvk n?bkBL
d/ whAj s'A pknd tZv/ gZXo 's/ c;bK d/ B[e;kB dk vo wfj;{; eo oj/ jB.eDe
uzvhrVQ (fpT{o') gzikp d/ w[Zy r[bkph w[zvh ekoB j'J/ B[e;kB dk ns/ eB'bk d/ T[Zu/ Gkn bJh fe;kBK i' c;bK phihnK ;B, j[D T[j jVQK ekoB
wzsoh uoBihs f;zx uzBh tb'A nZi w[nktzk gzikp ;oeko tb'A tXkfJnk spkj j' ojhnK jB. ektok ftZu n?v c?rB dk efjDk j? fe @w[fbnkB@ fty/
gzikp dhnK 32 fe;kB iE/pzdhnK frnk j?. r[bkph ;[zvh ekoB c;bK d/ T[;dh 600 J/eV (243 j?eN/no) iwhB i' fe bubkB Bdh d/ Bkb j?, j[D jVQK
Bkb p?me ehsh rJh. fJ; p?me s'A j'J/ B[e;kB bJh 17000 o[gJ/ w[nktzk ftZu nk rJh j?.
pknd w[Zy wzsoh uzBh B/ gq?Z; ekBcoz; fdZsk ikt/rk. fJ; d/ Bkb jh fijV/ c?rB B/ fejk fe ;kvk pj[s ;kok fJbkek i' v[Zfpnk j'fJnk ;h ns/ pj[s ;koh
eod/ j'J/ fe;kBK d/ jZe 'u tZv/ wzd{o Bowk u[rd/ jB, T[BQK B{z th 10 c;b i' tkYh bJh fsnko ;h i' j[D okJhN-nkc j?. ;kv/ e'b nfijhnK c;bK jB
n?bkB ehs/ jB. w[Zy wzsoh uzBh B/ ch;dh w[nktzk fdZsk ikt/rk. w[Zy i' uzrhnK ojhnK jB feT[Afe n;hA 10 iK fJ; s'A tZX ;kbK s'A T[rkJhnK jB i' jVQ
fejk fe gzikp ;oeko jw/Sk fe;kBK wzsoh uzBh B/ fejk fe fJ; d/ Bkb jh y/so ftZu nkT[D Bkb popkd j' rJhnK jB. c;bK Mhb ftZu pdb rJhnK jB.
d/ Bkb yVQh j?. fe;kB iE/pzdhnK Bkb w[Zy wzsoh uzBh B/ fejk fe rzB/ dk Gkn c?rB efjzdk j? fe T[;d/ y/s ftZu gkDh dk gZXo gfjbK jh 2016 d/ tZv/ jVQ Bkb'A
p?me eoB s'A pknd ;oeko B/ fe;kBK 360 o[gJ/ j?, fi; 'u 50 o[gJ/ tkXk nZXk whNo T[Zuk j?. gzi ;kb gfjbK nkJ/ jVQ B/ fJ; y/so ftu 200 fwbhnB
dhnK ;kohnK wzrK wzB bJhnk jB. ehsk j?. vkbo s'A tZX dh y/sh g?dktko dk B[e;kB j'D dk nzdkzk brkfJnk j?.
i/ fe;kB efjD sK T[j nkgD/ nj[d/ w[Zy wzsoh uzBh B/ fejk fe y/so dk d"ok eoB tkb/ n?ZB n?; vpfb:{ d/ fvgNh gqhwhno gkb N{b/ B/ fejk
s'A n;shck d/ e/ T[BQK Bkb ik ;ed/ gzikphnK B{z B"eohnK d/D bJh BtK fe jVQ T[BQK fe;kBK bJh yk; s"o 's/ fBokSkiBe ;B, i' tZX c;b g?dktko dh
jB. fJ; d/ Bkb jh T[BQK B/ fejk fe fejk fe fe;kB nzd'bB d"okB gzikp ekB{zB nkt/rk. fJ; d/ Bkb jh w[Zy T[whd eo oj/ ;B. n?ZB n?; vpfb:{ B?SBbz d/ B/sk B/ fejk fe w?A y/sK B{z d/fynk,
eoz w[nkch B{z SZv e/ fe;kBK dhnK ;oeko tb'A fijV/ th fe;kBK 's/ gou/ wzsoh B/ fe;kBK B{z gokbh Bk ;kVB fi; ftZu j[D gkDh c;bK ftZu'A bzxDk S[o{ j' frnk j?. fJ;dk wsbp j? fe T[BQK
pkeh dhnK ;kohnK wzrK dk jZb w"e/ doi ehs/ rJ/ jB, T[j ;ko/ oZd eo dh nghb th ehsh j?. uzBh B/ fejk fe B{z T[jh tkYh BjhA fwb/rh fi;dh T[j eJh jcs/ gfjbK GftZypkDh eo oj/ ;B.
's/ ehsk ikt/rk. fdZs/ ikDr/. fe;kBh ;zxoS ftZu Sjhd gokbh ;kVB eoe/ fijV/ th fe;kBK fJ;dk j[D wsbp j? fe c;b - wksok, fJ;dh r[DtZsk - gqGkfts j'D ik ojh j?.
w[Zy wzsoh uzBh B/ fejk fe p?me j'J/ fe;kBK iK wzd{oK d/ tko;K B{z 's/ j[D sZe gou/ doi j'J/ jB, T[j fJ; ;w/A c?rB dk efjDk j? fe fe;kB d'joh wko MZb/rk. fe;kB d/ e'b i' th ;h
eoB s'A pknd fe;kBK dhnK 18 ftZu'A ;oekoh B"eoh s/ ;ko/ gfotkoK B{z ;ko/ oZd eo fdZs/ rJ/ jB. gou/ oZd T[; B/ nkgDh c;b 's/ you eo fdZsk j?.c?rB B/ fejk fe jVQ dh nkofEe bkrs
17 wzrK gzikp ;oeko tZb'A gqtkB eo w[nktzk fdZsk ikt/rk. w[Zy wzsoh uzBh j'D s'A pknd th fe;kB ed/ th gokbh fJe j'o ekoB j? fi; ekoB ftnKrbk v?w dh ezX B{z T[Zuk u[ZeD dh b'V j?. fvgNh
bJhnK rJhnK jB, fi; Bkb fe;kBK B/ fejk fe r[bkph ;[zvh d/ jwb/ ekoB B{z nZr Bk brkT[D, BjhA sK ;oeko gqhwhno B/ fejk fe n?B n?; vpfb:{ ;oeko ftnKrbk v?w dh ezX B{z T[Zuk u[ZeD
B{z ckfJdk j't/rk. w[Zy wzsoh uzBh B/ Bow/ dh c;b dk B[e;kB j'fJnk j?. tb'A ;ysh ehsh ikt/rh. ;w/s Bkz[e p[fBnkdh YKu/ bJh tuBpZX j?.
38
38
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
38 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
38 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
f;js
f;js
f;js
f;js
f;js
rodB dod
rodB dod
rodB dod
rodB dod
rodB dod
Bj[znK dk Bk rodB B[z w'V e/ ;"D Bkb th fJ; soQK
Bj[znK dk Bk eodk czr; eodk czr;
Bj[znK dk Bk
Bj[znK dk Bk eodk czr;
Bj[znK dk BkS eodk czr; eodk czr;
dh gq/SkBh j' ;edh j?.
bzp/ ;w/A sZe nkgD/ wZE/ B{z
eh jB ekoB
eh jB ekoB jE/bhnK s/ fNek e/ ;"D Bkb th
eh jB ekoB
eh jB ekoB
eh jB ekoB
* 60 ;kb s'A finkdk T[wo rodB dk dod j' ;edk j?.
S{ro iK ewi'o fJfwT{B f;;Nw f;o d/ fgZS/ dhnK
* B/b fJzioh j'D s/ iK fco nfte;s wk;g/ShnK rodB sZe c?bhnK j[zdhnK
Bj[znK d/ ekoB jB. T[; ftZu neVkU ns/ dod
* nfijh i[Zsh fi;d/ gfjBD s/ Bwh wfj;{; j[zdk j?.
iK fco g;hBk nkT[Adk j't/. ezw iK e;os ftZu ;oho d/
* row ns/ Bwh tkbhnK EktK s/ T[Zgoh fjZ;/ ns/ jZEK dk
ezw eoB iK ofjD s/. fJ;s/wkb j[zdk j?.
eh jB bZSD
eh jB bZSD
eh jB bZSD
eh jB bZSD rodB dod d/ j'o th jB ekoB
eh jB bZSD
rodB dod d/ j'o th jB ekoB
rodB dod d/ j'o th jB ekoB
rodB dod d/ j'o th jB ekoB
rodB dod d/ j'o th jB ekoB
* fJ; ftZu Bj[znK dk ozr ghbk iK
noEokJhfN; iK fco rodB dh
finkdk ;c/d j' iKdk j?. fznkdkso b'eK B[z ihtB ftZu
fv;e d/ v?w/i j'D Bkb B;K ftZu
* Bj[z w'N/ j' iKd/ jB. ed/ Bk ed/ rodB dh sebhc Bkb
dod wfj;{; j[zdk j?. fJ; ftZu rodB
* Bj[z N[ZN iK w[V iKd/ jB. Bkb jh d' - uko j'Dk g?Adk j?. eJh tko ;kv/
d/ fJZe gk;/ iK jZE d/ fJZe fjZ;/ ftZu
uwVh s'A tZy j'D bZrd/ jB. o'i d/ ezwK Bkb th rodB ftZu dod
dod j[zdk j?. fJ; d/ j'o bZSDK ftZu
eh j? fJbki iK gq/SkBh j' ;edh j?. rodB dh
eh j? fJbki
eh j? fJbki
eh j? fJbki
eh j? fJbki
jZEK ftZu ewi'oh, ;[zB j'D/ ns/
czrb fJzc?eSB dk fJbki mhe ;w/ sebhc iK ;ZN fe;/ y/v d/ d"okB iK
f;joB Skfwb j?.
A s/ Bk eotkT[D s/ fJj ekch rzGho th xo d/ ezwK d/ d"okB th j' ;edh j?.
w?B?BikJhfN; fJZe rzGho
j' ;edk j?. fJ; d/ bJh n?ANh czrb eqhw rodB dh w{tw?AN ftZu gq/SkBh,
tkfJob iK p?eNhohnb fpwkoh j?
brkJh ik ;edh j?. fJ;B[z mhe j'D ftZu s/i dod ns/ neVB torhnK nkw
fi;dh tiQk Bkb fdwkr d/fNS{ d/
fJZe jcs/ s'A b? e/ fJZe ;kb sZe dk fdyD tkbhnK uhiK th eJh tko
nk; gk; ns/ ohVQ dh jZvh ftZu dod
tes bZr ;edk j?. n?ANhczrb N?pb/N; rzGho ;wZf;nk dk ekoB pD ;edhnK
wfj;{; j[zdk j?. fJ; d/ bZSD ekch
th fJ; ftZu wddrko j[zdhnK jB go jB. fJ; ftZu j'D tkbk dod rodB
ibdh ;kjwD/ Bzo nkT[Ad/ jB.
eJh b'eK B[z fJjBK dtkJhnK s'A ;kJhv s'A j[zdk j'fJnk w'Y/, ngo p?e ns/
nkw s"o s/ cb{ rzGho BjhA j[zdh
fJc?eN j'D dk ysok th ofjzdk j?. eJh jZEK ftZu gj[zu iKdk j?. eJh tko
go fJ;d/ bZSD w?B?ABF ikJhfN;
tko fJzc?eSB mhe BjhA th j[zdk j?. ftnesh B{z f;odod dh th fSekfJs
Bkb fwbd/-i[bd/ jB. i/eo cb{ d/
fet/A pfunk ik ;edk j?
fet/A pfunk ik ;edk j?
fet/A pfunk ik ;edk j? j' iKdh j?. fJ;dh tiQk Bkb rodB
fet/A pfunk ik ;edk j?
fet/A pfunk ik ;edk j?
ekoB rodB ftZu dod j' fojk
eJh tko NqhNw?AN s'A pknd th czrb dh w{tw?AN ;hfws j' iKdh j? wsbp
j't/ sK T[j dod g{o/ ;oho ftZu c?b
Bj[z ;oho dk ekch wjZstg{oB Bj[z GZd/, iywh ns/ yokp Bzo nkT[Ad/ B/b fJzc?eSB fco s'A j' ;edk j?. fJj fJZe s'A d{i/ gk;/ rbk x[wkT[D ftZu
iKdk j?, go rodB rzGho o{g Bkb
fjZ;k j[zd/ jB feT[Afe fJj uwVh B[z jB. S[ro iK fco ewi'o fJfwT{B fco s'A Bk j't/ T[;d/ bJh e[ZM ;ktXkBhnK ekch sebhc j[zdh j?.
ieVdh BjhA j?.
fJzc?eSB ns/ j'o sZsK s'A pukT[Ad/ jB. f;;Nw tkfbnK s/ fJ; fJzc?eSB dk y[d th tosDhnK ukjhdhnK jB. rodB Bkb i[Vh j[zdh j?-
i/eo Bj[znK s/ jh czr; dk nN?e j' ikt/ rzGho Bshik j' ;edk j?. * ;"D s'A gfjbK nkgD/ g?oK B[z uzrh ;otkJheb ;gkfJB dhnK jZvhnK rodB d/ Bkb ;hB/ ftZu dod
sK T[;dk n;o uwVh s/ th g?Adk j?. eJh eh j[zdk j? soQK X' e/ g{zM bU. fJ; s'A pknd n?ANh ns/ i'V. j'Dk fe;/ rzGho ;wZf;nk d/ bZSD
eh j[zdk j?
eh j[zdk j?
eh j[zdk j?
eh j[zdk j?
tko fJbki s'A pknd th ;ktXkBh Bkb czrb B/b fJzc?eSB j'D s/ i[Zsh czrb eqhw ik gkT{vo dk fJ;s/wkb eo'. ;otkJheb tofNpq/ B{z ;?go?N eoB j' ;edk j?. fdb dk o'r j'D iK fdb
tosD Bkb fJj d[pkok gos nkT[Adk gfjBD ftZu, uZbD ftZu ns/ bzp/ * nfijh i[Zsh gkT[ i' g;hBk nk;kBh tkbh fv;e, ;kvh w{tw?AN Bkb j'D d/ d"o/ dk ydSk j' ;edk j?.
nukBe j'Jh fJzioh
nukBe j'Jh fJzioh
nukBe j'Jh fJzioh
nukBe j'Jh fJzioh
j?. ;w/A sZe yVQ/ ofjD ftZu ekch sebhc Bkb ;'y/ T[; ftZu Bwh Bk oj/. i[ZshnK tkb/ MNe/ B[z ;fjD eo b?Adh j?. nukBe j'Jh fJzioh
T[ArbhnK d/ Bj[znK s/, g?oK d/ j[zdh j?. fJj czr; d{i/ Bj[znK iK uwVh B{z gfjBD s'A gfjbK d/y bU fe T[j g{oh rodB dhnK wk;g/ShnK ns/ rodB dh S'Nh-w'Nh fJzioh xZN
nzr{m/, Bj[znK d/ nzdo dh uwVh wsbp sZe c?b ;edk j?. fJ;dh tiQk Bkb B/ soQK ;[Zeh j? iK BjhA. T[jBK i[ZshnK B{z fbrkw?AN, ;otkJheb ;gkfJB B[z d{oh s'A fvZrD iK ;gkfJB B{z pj[s
B/b p?v s/ czr; dk nN?e fJzc?eSB b; iK B/b p?v ftZu ;EkJh o{g Bkb v?w/ xZN s'A xZN 24 xzN/ n?t/A jh SZv fdU. fJeZm/ cV e/ oZyd/ jB. fznkdk Nft;N eoB Bkb j' ;edh
feT[A j[zdk j? rodB ftZu dod
feT[A j[zdk j? rodB ftZu dod
feT[A j[zdk j? rodB ftZu dod
feT[A j[zdk j? rodB ftZu dod
ftZu spdhb j' iKdk j?. jbek eN i j' ;edk j?. * i/ g?oK s'A pj[s g;hBk nkT[Adk j't/ feT[A j[zdk j? rodB ftZu dod j?. rzGho soQK dh fJzioh eko
fet/A j[zdh j? gfjukD
fet/A j[zdh j? gfjukD
bZrD, Bj[znK d/ nkb/ d[nkb/ dh ;feB fet/A j[zdh j? gfjukD sK ;{sh i[okpK gkT[ fJ; Bkb g;hBk ezw d/ d"okB, Nhatha d/yD iK d[oxNBk, ekch T[ukJh s'A
fet/A j[zdh j? gfjukD
fet/A j[zdh j? gfjukD
iK fco Bj[znK ns/ B/b p?v d/ ftukb/ d/ vkeNo Bj[znK dh jkbs t/yd/ jB, nk;kBh Bkb ;[Ze ikt/rk. gVQD d/ d"okB, rdoB B{z mhe Yzr j/mK fvZrD s/, fe;/ y/v d/ d"okB
y[Zb/Q fjZ;/ s'A czr; s[jkv/ s/ jwbk eo o'rh s'A bZSDK pko/ rZb eod/ jB, fe;/ * ed/ th B/b ckJhb;, i[okpK, Bkb Bk oZyDk. fvZrD iK ;ZN bZrD Bkb j[zdh j?.
;edk j?. t?;/ sK f;jswzd b'eK B[z g[okDh fpwkoh pko/ g[ZSd/ jB ns/ zo{os s"bhnk fe;/ j'o B{z Bk fdU ns/ Bk jh pj[s T[Zu/ iK fco pj[s jh cb?N nfijh fJzioh ftZu nukBe jh s/i
czrb B/b fJzc?eSB s'A e'Jh rzGho g?D s/ czr; d/yD bJh iKu th eod/ fe;/ d{i/ dk fJ;s/wkb eo'. f;ojkD/ s/ ;"D Bkb. fJ; Bkb f;o dod j[zdk j?. T[; s'A pknd zyw
vk fgqnzek w/xkBh
vk fgqnzek w/xkBh
vk fgqnzek w/xkBh
vk fgqnzek w/xkBh
;wZf;nk BjhA j[zdh go fJ;dh tiQk Bkb jB. vk fgqnzek w/xkBh B[z ;g'oN BjhA fwbdk j?. g/N d/ Gko ns/ ;'i Bzo nkT[Adh j?.
fdb dh fpwkoh j? e'o'Boh nkoNoh fv;hz
fdb dh fpwkoh j? e'o'Boh nkoNoh fv;h
fdb dh fpwkoh j? e'o'Boh nkoNoh fv;h
fdb dh fpwkoh j? e'o'Boh nkoNoh fv;h
fdb dh fpwkoh j? e'o'Boh nkoNoh fv;h
pdbdh ihtBS?bh ns/ nfB:fws
fodw fv;nkovo, ;vB ekovhne v?E bJh pj[s ckfJd/wzd j?. go fJj fXnkB
ykD-ghD d/ ekoB fdb d/ o'rK d/
torhnK ;wZf;nktK g?dk j' iKdhnK oZy' fe i/eo s[;hA S[ro d/ wohi j' sK
wohiK dh frDsh brksko tZX ojh j?.
jB fJ; bJh ni'e/ GZi-d"V d/ ;w/A ftZu s[jkB[z pbZv S[ro th ekp{ oZyDk gt/
fJZE/ sZe fe wzfBnk ik fojk j? fe
fdb dh d/yGkb ekch io{oh j?. rk. e'Jh th e;os S[o{ eoB s'A gfjbK
2020 ftZu Gkos d[Bhnk Go ftZu
o'r d/ bZSD vkeNo s'A ;bkj io{o bU. e'Jh ;wZf;nk
o'r d/ bZSD
o'r d/ bZSD
o'r d/ bZSD
o'r d/ bZSD
fdb d/ o'rK dh okiXkBh pD ikt/rk.
i/eo s[;hA ;[u/s oj' sK e[ZM bZSDK
e'o'Boh nkoNoh fv;hz nkw fdb dh j'D s/ fB:fws ;w/A s/ dtkJhnK bU
B[z gfjukD e/ fdb dhnK phwkohnK dh
fpwkoh j?, i' B"itkBK ftZu th w"s dh ns/ fB:fws iKu eotkU.
o'eEkw eo ;ed/ j'. fJ; o'r dk ;Gs'A
f;jswzd j't/ ykD-ghD L
f;jswzd j't/ ykD-ghD L
f;jswzd j't/ ykD-ghD L
f;jswzd j't/ ykD-ghD L ykD-
tiQk pD u[Zeh j?. ;zs[fbs ns/ szdo[;s f;jswzd j't/ ykD-ghD L
nkw bZSD j? ;hB/ ftZu dod (J/AfiBk)
ihtBS?bh fJ;dh o'eEkw dk fJZewkso ghD ftZu ;[Xko o'eEkw dh fdSk ftZu
j'Dk. eJh tko ;hB/ ftZu dod B[z ngu
T[gkn j?. wjZstg{oD edw j?. Utonkb JhfNzr
wzB fbnk iKdk j?. i/eo s[jkvhnK
ikD' o'r Bz g?NoB pj[s wjZst oZydk j?. e''Jh fJe
ikD' o'r Bz
ikD' o'r Bz
ikD' o'r Bz{
ikD' o'r Bz
BbehnK gqGkfts jB sK s[jkB[z ;hB/ jh
fJ;Bz{ ;hJ/vh th efjzd/ jB. fJj y[oke gdkoE, ukj/ T[j feBk jh tXhnk
BjhA, yZp/ w'Y/, pkjK, rodB, fgZm ns/
o'r e'o'Boh nkoNohz ftZu gbke d/ feTA[ Bk j', nkgD/ uwsekfoe o{g Bkb
ipV/ ftZu th dod j' ;edk j?. j'o
pDB Bkb j[zdh j?. fJ; jkbs B[z nE/ f;js BjhA pDk ;edk j?. fJ; ftZu th
bZSDK ftZu Skfwb jB, S'N/-S'N/ ;kj,
o';eb/o'f;; fejk iKdk j? ns/ fJ; t?okfJNh io{oh j? sK fe ;zg{oB g'SD
fdb dh nfB:fws XVeB, s/ih Bkb
ekoB pbke/i g?dk j' iKd/ jB. fJ; fwb/. p?v e'b';Nkb b?tb tXkT[D tkb/
fdb dk XVeBk ns/ EekD. g;hBk
tiQk Bkb ;kvh nkoNohi i' pj[s Bow c?N dk gq:'r xZN'FxZN j't/.
nkT[Dk fJZe pj[s jh nkw bZSD j?,
ns/ buhbhnK j[zdhnK jB, ;ys j' ;oioh ed'A io{oh L
;oioh ed'A io{oh L
;oioh ed'A io{oh L io{oh iKuK s'A
;oioh ed'A io{oh L
;oioh ed'A io{oh L
fi;dh fznkdkso nDd/yh ehsh iKdh
iKdhnK jB. fJ; Bkb fdb ftZu y{B pknd jh vkeNo dZ; ;ed/ jB fe
j?. nfij/ bZSDK B[z t/yd/ jh vkeNo s'A
dk gqtkj o[eD bZrdk j? ns/ nke;hiB nkgBz{ fdb dh ;oioh dh io{os j? ik
s[ozs ;bkj bU sK fe jkbks ;w/A s/
dh ewh j' iKdh j?. itkBh s'A jh y{B
;[Xko/ ik ;eD. BjhA. e'o'Boh nkoNoh fv;hz d/ bJh
BfbektK ftZu gbke izwDk S[o{ j'
o'eEkw ;G s'A nk;kB
o'eEkw ;G s'A nk;kB
o'eEkw ;G s'A nk;kB p?b{B n?AfiUgbk;Nh (gh ;h ;h J/), ;NzN
o'eEkw ;G s'A nk;kB
o'eEkw ;G s'A nk;kB
iKdk j?. T[wo tXD d/ Bkb gbke th
o'r d/ fJbki s'A fpjso j? T[;dh gb/;w?AN ns/ pkJhgk; ;oioh tor/
tXdk j?. fJj EZe/ fdb dhnK
o'eEkw. nfij/ e[ZM nkw go ekoro fJbki jB. fJBQK d/ iohJ/ fdb dh ns/
wK;g/ShnK sZe y{B dk gqtkj o'e fdzd/
T[gknL y{B dh ;gbkJh tZXdh j? ns/ fdb ;uko{
jB, fi; d/ ekoB fdb dk d"ok g?Adk j?.
Gko oZy' ekp{ L
Gko oZy' ekp{ L
Gko oZy' ekp{ L i/eo s[;hA nkgD/ o{g Bkb ezw eoBk brdk j?.
Gko oZy' ekp{ L
Gko oZy' ekp{ L
fJ; s'A fJbktk fJBbkoiv jkoN
vkH n
vkH nShh hh hS d[p/ d[p/
d[p/
d[p/
Gko B[z ekp{ ftZu oZyd/ j' sK fJj fdb vkH n d[p/
vkH n
vkH n
(ekofvUw/rbh), jkoN nN?e, jkoN
39
39
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
39 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
39 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
(rT[Vh ;[ywBh wjbk
(rT[Vh ;[ywBh wjbk , d;thA n, d;thA n Ngdh)Ngdh)
(rT[Vh ;[ywBh wjbk , d;thA n Ngdh)
(rT[Vh ;[ywBh wjbk •, d;thA n, d;thA nSNgdh)Ngdh)
(rT[Vh ;[ywBh wjbk
e/tb f;Zy jh r[o{ rqzE ;kfjp B{z noEL r[o-Spd ftZu i[V/ ofjD dk n;zy ;sh n;zy dksko .. j/ fBozeko ! nB/eK j'o iht eJh j'o Spd 'n;zy' Gh nkyd/ jB, T[BQK d/ f;o
r[o{ wzBd/ jB go r[o{ rqzE ;kfjp dh fJj f;ZNk BjhA fBeb ;edk fe e'Jh n;zy ;{o w[j Gy ;ko .. e[eowK ftZu c;/ j'Dr/, w/oh e'Jh skes T[Zs/ Gh Gko j[zdk j? Gkt, T[j Gh G[Zb
f;Zfynk ;koh b'ekJh tk;s/ j? . iht gqG{ dh ouh f;SqNh dk nzs gk ;e/ n;zy w'fB fbt bkfJ sko .. BjhA fe s/oh e[dofs dh g{oB ftuko eod/ jB, 'n;zy' Spd Gh gowkswk iK
goEkfJ ;kyh wjk g[oy p'bd/ ;kMh . nekb-g[oy dh e[dos dk e'Jh nzs gd noEL n;zy-nDfrDs, GkT[- eo ;eK, BkBe ftukok sK fJj s[ZS e[dofs tk;s/ ekch BjhA j?.
;rb ijkB? .. gzBk ¦¤§ BjhA g? ;edk, Gkt/A e'Jh eEB ns/ fgnkol sg-skT[-sgK dk sgDkl rozE fijh ftuko g/S eodk j? . Gkt/A nekb g[oy dh e[dofs dk b/
r[o{ BkBe ;kfjp ;kB{z fJj rZb ftuko eo bt/ . gowkswk ns/ T[; dh t/d gkm-t/dK ns/ j'o Xkofwe g[;seK BkBe[ Bhu[ ej? thuko[ .. yk bcz 'n;zy' sK fes/ fojk, e'Jh Gh
fdqV eotkT[Ad/ jB fe gowkswk fJZe e[dos dk nzs bZGDk iht dh fzzdrh d/ gkml i'r-i'r ;kXB eoB tkb/l tkfonk B iktk J/e tko .. Spd ekch BjhA j?, go nekb g[oy dk
j?, T[; tork Bk e'Jh ;h, Bk j? ns/ Bk dk wB'oE j' jh BjhA ;edk . fiBQK ihtK T[dk; ojfj-T[gokw ofjzd/ jBl frnkB i' s[X[ Gkt? ;kJh Gbh eko .. Bkw Gh nZyoK dh okjhA jh fbnk ik
jh e'Jh j'o j't/rk . n;hA ;ko/ iht ob dh ;[os Bkw ftZu i[Vh ofjzdh j? ns/ thuko[-nekb g[oy d/ frnkB dk s{ ;dk ;bkwfs fBozeko ..¡.. ;edk j?, T[; dh f;fcs-;kbkj Gh
e/ th fiBQK wozh :sB eo bJhJ/ go gqG{ tk;s/ brB pD iKdh j? T[j jh ftukol ;sh-;s Xow tkb/l dksko- gd noEL BkBe[ Bhu[-Bhu BkBe, nZyoK dh okjhA jh ehsh ik ;edh j? .
gowkswk dh pokpoh BjhA eo ;ed/ ns/ iht ;z;ko ftZu wzB/-gqwzB/ ofjzd/ jB dksK d/D tkb/l ;{o-;{ow/l w[j-w{zjK T[Zs/ BkBe ftukok, rohp BkBe . nekb g[oy dk frnkB Gh nZyoK dh
Bk jh T[; dk nzs gk ;ed/ jK . ns/ ;G d/ nkr{ j[zd/ jB . nekb g[oy l Gy;ko-Sk;sqK d/ tko ;fjD tkb/l noEL j/ rohp BkBe ! w/oh e'Jh okjhA jh ftukfonk ik ;edk j?. nZyoK
eJh b'e fJj efjzd/ jB fe oZp jh dh dorkj ftZu Gh T[j gzu iB jh w'fB-u[Zg ofjD tkb/l fbt bkfJ sko- skes BjhA j? fe w?A s/oh e[dofs dh dh okjhA jh T[;d/ rhs ns/ r[DK dk
e[dofs j? go fJj rZb ;Zu BjhA feT[Afe nkdo gkT[Ad/ jB . oki-dopkoK ftZu fJe-o; fpqsh i'V e/ . ftuko eo ;eK . j/ nekb g[oy ! w/oh tkec j' ;edk j? . p'bh dk fbyDk ns/
oZp B/ jh e[dofs B{z ;kfink j? . Gh T[j gAu iB jh S'Gd/ jB . fJBQK gzu noEL nekb g[oy dh ouBk ftZu j;sh pj[s jh s[ZS j?. w?A sK s/o/ T[Zs'A p'Dk Gh nZyoK dh okjhA jh dZf;nk ik
fJ; b/y okjhA, n;hA ;wMKr/ fe oZp iBK dh ;[os dk fBSkBk e/tb fJZe nDfrDs iht ig eod/ jB, p/nzs fJZe tkoh Gh ;de/ j'D i'rk BjhA jK . ;edk j? . fJ; eoe/ Spd 'n;zy'
B/ e[dofs B{z fet/A nB/eK sohfenK Bkb r[o{ jh j? ns/ fJBQK dh ;[os r[o-Spd iht d{finK Bkb fgnko dk toskT[ j/ fBozeko ! s{z ;dk nNZb ofjD tofsnk frnk j?, T[AM fi; nekb g[oy
;kfink j? . fJ; B{z f;X eoB bJh n;hA ftZu jh fNeh ofjAdh j?. r[o-Spd ftZu eo oj/ jB . nDfrDs iht g{ik ns/ tkbk j?A . i' s?B{z uzrk bZrdk j?, T[j
B/ ihtK d/ ;zi'r d/ fJj nZyo fby/ jB,
r[o{ BkBe ;kfjp dh pkDh, ig[ ftu'A nDfrDs jh iht sg ;kX oj/ jB . jh ezw Gbk j?. s/oh ozk ftZu ofjDk jh
T[; d/ f;o T[Zs/ e'Jh b/y BjhA j? Gkt,
uko gT[VhnK ns/ r[o{ noiB ;kfjp p/nzs iht t/dK ns/ j'o Xkofwe ihtK bJh mhe j? .
e'Jh iht nekb g[oy dk b/yk BjhA eo
dh pkDh, rT[Vh ;[ywBh dh d;thA g[;seK d/ gkm w{zj Bkb eo oj/ jB . BkBe[ Bhu[-fJ; s[e ftZu Spd
;edk. fi; soQK T[j nekb g[oy j[ew
nSNgdh B{z noEK ;w/s d/ oj/ jK . pbfpzdo f;zx p/nzs iht nkgD/ wB ftZu wkfJnk tb' 'BkBe[' eosk ekoe j? ns/ g[fbzr j? . eodk j? T[;/ soQK iht nkgD/ ;zi'r
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
pbfpzdo f;zx
r[o{ BkBe ;kfjp
r[o{ BkBe ;kfjp T[gokw ofjzd/ jB . Spd 'Bhu[' ftSS/D j? ns/ 'g[fbzr' j? .
r[o{ BkBe ;kfjp
r[o{ BkBe ;kfjp
r[o{ BkBe ;kfjp
G'rd/ jB .
gzu gotkD gzu goXkB[ .. nekb g[oy dh ouBk ftZu T[AM Gh Spd 'BkBe[' d/ Bkb jh tofsnk
i[V/ ofjDk jh fJBQK dk n;b fBSkBk ;kok ;z;ko, i' nekb g[oy B/
gzu/ gktfj dorfj wkB[ .. nDfrDs Grs nekb g[oy d/ r[DK frnk j? . 'Bhu[' Spd 'BkBe[' dk ftSS/
j?. nekb g[oy dk Xow-o{gh pZMtK pDkfJnk j?, fJj T[; dk nkgDk jh
gzu/ ;'jfj dfo okikB[ .. ns/ frnkB dh ftuko eo oj/ jB . D j? . ;fsr[o{ ih nkgD/ nkg B{z 'Bhu['
fB:w jh pbd j? i' f;qSNh B{z ekfJw ;o{g j? . e'Jh EK nekb g[oy d/ ;o{g s'A
gzuk ek r[o[ J/e[ fXnkB[ .. nB/eK iht dkBh ns/ dks/ jB . Gkt rohph ;[GkT[ tkbk nkyd/ jB, fJj
oZy fojk j?. fJj Xow dfJnk dk g[Zso ykbh BjhA j? ns/ fijVh EK iK gdkoE
i/ e' ej? eo? thuko[ .. nekb g[oy dh ouBk ftZu p/nzs rohph ;[GkT[ tkb/ Spd, r[o{ rqzE ;kfjp
j? Gkt, nekb g[oy B/ nkgDh fwjo n;hA d/yd/ jK T[j nekb g[oy dk jh
eos/ e? eoD? Bkjh ;[wko[ .. ;{ow/ jB i' ;Bw[y j' e/ Sk;sqK d/ tko ftZu j'o Gh eJh EkJhA nkT[Ad/ jB, fit/
eo e/ f;qSNh B{z fNek oZyD bJh 'Xow'- ;o{g j?. f;qSNh dh jo EK nekb g[oy
X"b[ Xow[ dfJnk ek g{s[ .. ;fjzd/ jB . nB/eK w'Bh iht fJe-o; AL
o{g fB:w pDk fdZsk j?. fJ; Xow B/
dk jh ;o{g j?.
;zs'y[ Ekfg ofynk fifB ;{fs .. fpqsh i'V e/ p?m/ jB . 1H w? bhsk B iksk jokwy'o ..
nkgDh wo:kdk nB[;ko ;zs'y B{z iBw
B'NL fJ; gT[Vh ftZu w[ZY ftZu fzeo
i/ e' p[M? j't? ;funko[ .. e[dofs etD ejk thuko[ .. jT[ fenk w[j[ d/;k d[;N[ u'o ..
d/ fdZsk j? . i/ e'Jh iht T[go-dZ;h
j? fe ekdo dh fJ; e[dofs ftZu nB/
Xtb? T[gfo e/sk Gko[ .. tkfonk B iktk J/e tko .. BkBe[ Bhu[ ej? phuko[ ..
ftuko B{z ;wM bt/, sK T[j T[; d/ nzdo
eK jh iksK d/ iht-izs jB fiBQK d/
Xosh j'o[ go? j'o[ j'o[ .. i' s[X[ Gkt? ;kJh Gbh eko .. XkDe o{fg ojk eosko .. f;oh okr[
nekb g[oy dk goekS j' iKdk j? .
nB/eK jh Bkw jB . fJBQK dh frDsh
fs; s/ Gko[ sb? etD[ i'o[ .. s{ ;dk ;bkwfs fBozeko ..¡§.. w ¡, gzBk ¢¤
fynkb sK eo' fe pbd T[Zs/ Xosh dk
bJh Spd 'n;zy' tosDk Gh G[Zb j? .
ihn ikfs ozrk e/ Bkt .. noEL j/ eosko ! w/oh e'Jh skes 2H i[r[ i[r[ ;kuk j? Gh j';h ½
feBQK p/nzs Gko j?, T[j ftukok fJBQ/
;GBk fbfynk t[Vh ebkw .. BjhA j? fe w?A s/oh e[dofs dh ftuko eo eT[D[ B w{nk eT[D[ B wo;h ½ go fiBQhA Gh fJj ouBk j?, fJj ;koh
Gko B{z u[Ze BjhA ;edk. d{ih ftuko
nekb g[oy dk ;o{g j?, e'Jh EK nfijh
J/j[ b/yk fbfy ikD? e'fJ .. ;eK . j/ nekb g[oy ! w/oh j;sh pj[s BkBe[ Bhu[ ej? p/Bzsh, dfo d/yj[
fJj j? fe i/ Xosh d/ j/m pbd j?, T[;
BjhA i' nekb g[oy dk ;o{g BjhA . fi;
b/yk fbfynk e/sk j'fJ .. jh s[ZS j?. w?A sK s/o/ T[Zs'A fJZe tkoh Gh fbt bkJh j/..
pbd B{z ;jkok d/D bJh j/m j'o Xosh
uhz tb d/yhJ/, T[j nekb g[oy dh j'Ad
e/sk skD[ ;[nkfbj[ o{g[ .. ;de/ j'D i'rk BjhA jK . wko{ ;'jb/ wjbk ¡, gzBk ¡0¢¢
j'Jh, T[; Xosh d/ j'o pbd, T[; s'A j/
e/sh dkfs ikD? e"D[ e{s[ .. j/ fBozeko ! s{z ;dk nNZb ofjD 3H eEBh eoT[ B nkt? Uo[ .. B{z jh nZr/ fbnkT[Adh j? .
mK Xosh d/ j/m j'o pbd, c/o j'o pbd,
ehsk g;kT[ J/e' etkT[ .. tkbk j?A . i' s?B{z uzrk bZrdk j?, T[j r[o[ g[fS d/fynk Bkjh do[ j'o[ .. e[dofs etD ejk thuko[ ..
fJ;/ soQK nyhob/ pbd s'A Gko ;jkoB
fs; s/ j'J/ by dohnkT[ .. jh ezw Gbk j?. s/oh ozk ftZu ofjDk jh d[y[ ;[y[ GkD? fs;? oikfJ .. tkfonk B iktk J/e tko ..
bJh T[; d/ j/m fe; dk nk;ok j't/rk <
gd noEL gzu-T[j iht fiBQK Bkw ihtK bJh mhe j? . BkBke[ Bhu[ ej? fbt bkfJ .. i' s[X[ Gkt? ;kJh Gbh eko ..
f;qSNh ftZu eJh zksK d/, eJh
;[fDnk ns/ wzfBnk j?, T[j iht fiBQK GktL gqG{ dh ;koh e[dofs dk nzs rT[Vh wjbk ¡, gzBk ¢¢£ s{ ;dk ;bkwfs fBozeko ..¡©..
fe;wK d/ ns/ eJh BktK d/ iht jB .
dh ;[os Bkw ftZu i[Vh j? ns/ fiBQK d/ bZGDk sK fes/ fojk, ;z;ko ftZu i/ s[;hA GktL gowkswk dh ;koh e[dofs dk noEL j/ eosko ! w/oh e'Jh skes
fJBQK ;kohnK B/ fJe-sko ubdh ebw
nzdo goshs nk rJh j?l ej?-fpnkB e/tb T[BQK gqkDhnk dh jh frDsh eoB nzs bZGDk sK fes/ fojk, i/ s[;h ;z;ko BjhA j? fe w?A s/oh e[dofs dh ftuko eo
Bkb nekb g[oy dh e[dos dk b/yk
eo/l thuko[-e[dos d/ b/y/ dh thukol bZr i', i' ig, sg, g{ik, Xkofwe d/ e/tb u'o, XkVth, mZr, fBzde nkfd ;eK . j/ nekb g[oy ! w/oh j;sh pj[s
fbfynk j? go e'Jh ftobk iht fJj b/
eos/ e? eoD?-eosko dh e[dos dkl g[;seK dk gkm, i'r, ;wkXh nkfd ezw dk jh fj;kp bkT[D bZr' sK fJBQK dk jh s[ZS j?. w?A sK s/o/ T[Zs'A fJZe tkoh Gh
yk fbyDk ikDdk j? fe gowkswk dh
;[wko[-fj;kpl gotkD[-ep{bl goXkB[- eod/ ub/ nk oj/ jB, sK fJj b/yk w[ZeD Gh e'Jh nzs BjhA gkfJnk ik ;edk . ;de/ j'D i'rk BjhA jK .
e[dos dk e'Jh Gh iht nzs BjhA gk
nkr{, tZv/l gzu/-gzu jhl dorj-nekb i'rk BjhA j? . id s'A ;z;ko pfDnk j?, p/nzs iht j/ fBozeko ! s{z ;dk nNZb ofjD
;edk . i/ b/yk fbfynk Gh ikt/ sK
g[oy d/ dopko ftZul wkB[-tfvnkJhl n;zy w{oy nzX x'o .. ftekoK ftZu jh rq;/ ub/ nk oj/ jB . tkbk j?A . i' s?B{z uzrk bZrdk j?, T[j
fJj nzdkzk BjhA bZr ;edk fe b/yk
;'jfj-;'jD/ bZrd/ jBl dfo-dopko n;zy u'o jokwy'o .. n;zy Bkt n;zy Ekt .. jh ezw Gbk j?. s/oh ozk ftZu ofjDk jh
feBQK tZvk j' ikt/rk . nekb g[oy dk
ftZul r[o[ J/e[-e/tb r[o{ jhl fXnkB[- n;zy nwo efo ikfj i'o .. nrzw nrzw n;zy b'n .. ihtK bJh mhe j? .
pb p/nzs, p/nzs ;[zdo o{g ns/ p/nzs jh
;[osl X"b[-pbdl dfJnk ek g{s[-dfJnk n;zy rbtY jfsnk ewkfj .. n;zy ejfj f;fo Gko[ j'fJ ..
T[; dh dks j?. fJ; dk nzdkzk e'Jh GktL ihtK dh fe;/ p'bh ftZu e'Jh
dk g[Zsol Ekfg ofynk-g?dk ehsk j?l n;zy gkgh gkg[ efo ikfj .. nyoh Bkw[ nyoh ;kbkj ..
BjhA bk ;edk . nekb g[oy B/ nkgD/ n?;k bcz jh BjhA i' fJj b/yk dZ; ;e/
fifB-fi; Xow) B/l Xow-nekb g[oy n;zy e{fVnko e{V/ fcokfj .. nyoh frnkB[ rhs r[D rkj ..
j[ew Bkb ;kok ;z;ko pDk fdZsk j?, ;z;ko ftZu feBQhnK XoshnK ns/ feBQ/
dk fB:wl ;{fs-wo:kdk ftZul p[M?-;wM n;zy wb/S wb[ Gfy ykfj .. nyoh fbyD[ p'bD[ pkfD ..
T[; j[ew Bkb jh fzzdrh d/ bZyK dfonk iht gqG{ B/ ou/ jB .
bJ/l ;funko[-;Zu dk goekS j'D bJh n;zy fBzde f;fo eofj Gko[ .. nyok f;fo ;zi'r[ tykfD ..
pD rJ/ jB . p'bh Gh oZp tb'A fJZe dks j?, i'
:'rl e/sk Gko[-p/nzs Gkol Xosh j'o[- gd noEL w{oy nzX x'o-wjK w{oyl fifB J/fj fby/ fs;[ f;fo Bkfj ..
e[dofs etD ejk thuko[ .. T[; dh f;cfs-;kbkj eoB bJh fwbh
Xosh d/ j/mK j'o pbdl go?-T[; s'A j/ jokwy'o-gokfJnk wkb ykD tkb/l efo fit c[owkJ/ fst fst gkfj ..
tkfonk B iktk J/e tko .. j?. fJ; p'bh Bkb iht gqG{ dk nzs BjhA
mKl fs; s/-T[; pbd s'Al sb?-T[; pbd ikfj-eo e/ nzs B{z fJ; ;z;ko s'A ub/ i/sk ehsk s/sk BkT[ ..
i' s[X[ Gkt? ;kJh Gbh eko .. gk ;edk . gqG{ ns/ T[; dh e[dofs p/
d/ j/mKl etD[ i'o[-fejVk ;jkokl e/ iKd/ jBl rbtY- eksbl jfsnk ftD[ Bkt? Bkjh e' EkT[ ..
s{ ;dk ;bkwfs fBozeko ..¡¦.. nzs j? . ;z;ko ftZu fiXo d/y' T[j gqG{
Bkt-eJh BktK d/l t[Vh ebkw-ubdh ewkfj-d{finK d/ eksb jBl gkg[ efo gd noEL Bkt-e[dofs d/ nB/e
noEL j/ eosko ! w/oh e'Jh skes nkg jh nkg w'z{d j? . e'Jh iht fJj
ebw Bkb, Gkt, ebw B{z o'eD s'A fpBk ikfj-gkg ewk e/ nzs B{z s[o iKd/ jBl ihtK ns/ j'o p/nzs gdkoEK d/ Bkwl
BjhA j? fe w?A s/oh e[dofs dh ftuko eo nzdkzk BjhA bk ;edk j? fe gowkswk
jh fJe-skol fbfy ikD?-fbyD dh ;wM f;fo-nkgD/ f;o T[Zs/l f;fo eofj Gko[- nrzw-fi; sZe fe;/ dh gj[zu Bk j' ;e/
;eK . j/ nekb g[oy ! w/oh j;sh pj[s feBQK tZvk j? ns/ T[; dh ouBk feBQh
j?l e'fJ-e'Jh ftobkl b/yk fbfynk-i/ nkgD/ f;o T[Zs/ Gko u[Zed/ jBl l n;zy b'n-nB/eK jh GtBK d/ b'el
jh s[ZS j?. w?A sK s/o/ T[Zs'A fJZe tkoh Gh
tZvh j? .
fJj b/yk fbfynk ikt/l e/sk j'fJ-p/nzs e{fVnko-M{m p'bD d/ ;[GkT[ tkb/l e{V/ f;fo-T[BQK d/ f;o T[Zs/l nyoh-nZyoK
;de/ j'D i'rk BjhA jK .
r[o{ noiB ;kfjp
r[o{ noiB ;kfjp
r[o{ noiB ;kfjp
r[o{ noiB ;kfjp
r[o{ noiB ;kfjp
j' ikt/l g;kT[-;z;ko dk g;kokl etkT[- -M{m ftZu jhl wb/S-y'Nh p[ZX tkb/ ihtl okjhA jhl ;kbkj-f;cfsl r[D rkj-r[DK
j/ fBozeko ! s{z ;dk nNZb ofjD
;b'e[ ..
j[ewl j'J/-pD rJ/l by dohnkT[-bZyK ykfj-yKd/ jBl Gfy ykfj-Bk ykD tkb/ d/ tkecl pkfD fbyD[-pkDh dk fbyDkl
tkbk j?A . i' s?B{z uzrk bZrdk j?, T[j
T[;sfs eofj nB/e iB nzs[ B
dfonkl ;[nkfbj[-;[zdol e{s[-nzdkzk . gdkoE ykJh iKd/ jB . pkfD-p'bhl pkfD p'bD[-p'bh dk p'bDkl
jh ezw Gbk j?. s/oh ozk ftZu ofjDk jh
gkoktko ..
B'NL g[okD/ ;w/A ftZu eJh foSh w[Bh izrb noEL fBozeko dh ouh j'Jh f;qSNh nyok f;fo-nZyoK dh okjhA jhl ;zi'r[-
ihtK bJh mhe j? .
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX
ftZu sg eod/ oj/, fiBQK B/ T[gfBSdK ftZu nB/eK jh wjK w{oy jB, nB/eK GkrK dk b/yl tykfD-dZf;nk ik ;edk
GktL T[j iht GkrK tkb/ jB fiBQK
nfBe gqeko ..¡.. gzBk ¢§Ø
fbyhnK . eJhnK ftZu fJj ftuko ehsh jh u'o jB, i' gokfJnk wkb u[ok u[ok j?l fifB-fi; nekb g[oy B/l J/fj-;zi'r
B/ r[o{ d/ dZ;/ j'J/ okj B{z nkgD/ ihtB
gd noEL T[;sfs-tfvnkJhl
rJh j? fe fJj irs ed'A pfDnk, feT[A e/ tos oj/ jB ns/ nB/eK jh fJj' fij/ d/ fJj nZyol fs;[ f;fo-T[; nekb g[oy
dk wB'oE pDkfJnk j'fJnk j?, fiBQK B/
eofj-eod/ jBl nzs[ B gkoktko-
pfDnk, fet/A pfDnk ns/ feBQK tZvk iht jB, i' d{finK T[Zs/ j[ew ns/ d/ wZE/ T[Zs/l Bkfj-e'Jh b/y BjhA j?l
nkgDh ;[os Bkw ftZu i'Vh j'Jh j? ns/
j? nkfd . foSh nfij/ T[Zdw ftZu bZr tXhehnK eo eo e/ nzs B{z fJ; ;z;ko c[owkJ/-nekb g[oy j[ew eodk j?l gowkswk d/ r[DK d/ gkob/ T[ob/ pzB/
fiBQK dk gowkswk Bkb fgnko tkbk
rJ/ i' iht dh ;wM s'A pj[s go/ j? . s'A ub/ iKd/ jB . nB/eK jh y{Bh iht fst fst-T[;/ soQK jhl gkfj-iht gk dk nyho BjhA bZGdkl gqfG-gqG{ B/l
foSsk j? . fJ; okj s/ s[o e/ T[j gqG{ dh
fJ; gT[Vh ftZu ;fsr[o{ fJ; T[ekJh tb b'eK d/ rb tZY oj/ jB ns/ nB/eK jh b?Ad/ jBl i/sk-fisBkl ehsk-g?dk ehsk ouBk-;z;ko dh pDsol pj[ fpfX-eJh
ozk ftZu ofjzd/ jB . Bkw f;woB-o{g
fJSkok eod/ jB . nfij/ e'M/ isBK gkgh iht gkg ewk e/ nkyo fJ; d[Bhnk j'fJnk ;z;kol i/sk s/sk-T[sBk jhl sohfenK Bkbl fpfX-sohek .
'Xow' T[BQK dh fzzdrh dk ;jkok j?, fi;
dk jh fJj Bshik ;h fe nkw b'eK B/ s'A s[o iKd/ jB . BkT[-Bkw, o{g, ;o{g . noEL nB/eK iht gqG{ d/ r[DK dk
Bkb T[j ;zs'y tkbk ihtB fpskT[Ad/
fJj fwE fbnk fe ;kvh Xosh B{z fJZe nB/eK jh M{m p'bD d/ ;[GkT[ tkb/ noEL e[dofs d/ nB/e ihtK ns/ fzeo eod/ jB, go T[BQK dk jZd-pzBk
jB .
pbd B/ u[Zfenk j'fJnk j? . fJj fw;kb iht M{m ftZu jh o[ZM/ j'J/ jB ns/ nB/ j'o p/nzs gdkoEK d/ n;zyK jh Bkw jB BjhA bZGdk .
n;zy ig n;zy GkT[ ..
b? e/ r[o{ BkBe ;kfjp fJ; dh fBy/Xh eK y'Nh p[ZXh tkb/ iht wb, Gkt nyki ns/ n;zyK jh T[BQK d/ EK fNekD/ jB . j/ BkBe ! fJjh ;koh f;qSNh T[;
n;zy g{ik n;zy sg skT[ ..
eo e/ nkyd/ jB fe e[dos p/nzs j? jh ykJh ik oj/ jB . e[dofs ftZu n;zyK jh GtD jB fiBQK gqG{ B/ eJh fe;wK dh ns/ eJh sohfenK
n;zy rozE w[fy t/d gkm ..
ns/ fJ; dk ouBjko, gqwkswk Gh p/ nB/eK jh fBdze fBzdk eo e/ nkgD/ sZe ihtK dh gj[zu jh BjhA j' ;edh . Bkb pDkJh j? .¡.
n;zy i'r wfB ojfj T[dk; ..
nzs j?. f;o T[Zs/ fBzfdnk dk Gko u[Ze oj/ jB . go i' iht e[dofs dk b/yk eoB tk;s/ pkeh ;ck 4 s/ s/
pkeh ;ck 4
pkeh ;ck 4
pkeh ;ck 4 s/
pkeh ;ck 40 s/ s/
n;zy Grs r[D frnkB thuko ..
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
4 4 4 4 40 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
frnkBh fwjo f;zx
pkpk ;zrs f;zx ih uwe"o :[ZX d/ ;?Bkgsh
pkpk ;zrs f;zx ih uwe"o :[ZX d/ ;?Bkgsh
pkpk ;zrs f;zx ih uwe"o :[ZX d/ ;?Bkgsh
pkpk ;zrs f;zx ih uwe"o :[ZX d/ ;?Bkgsh
pkpk ;zrs f;zx ih uwe"o :[ZX d/ ;?Bkgsh
Sjhd dk o[spk d[BhnK ftu ;G s'A wjkB ehsh. fJ; soQK y/Vh fgzv dk fJj gfotko ;"do dh u"eh T[gozs r[o{ ih B/ uko sho r'fpzd f;zx ih dh gktB jA'd ojh sK T[j T[; go w?A fJj Bk ;[DK r'fpzd f;zx B/..
wzfBnk frnk j?. d[BhnK dh jo e"w nkgD/ nzfwqsXkoh j' frnk. fco oDhJ/ dk Bkw GkJh w[rb c"iK d/ ioB?bK B{z wko/ s/ Bkb jo fJe fpyV/ ;w/A nrtkJh d/ e/ gzE B{z fco ;[oihs eo f;Zy j'o ;wM/ s/ g[Zs j'o ;wM/..
SjhdK dk nkdo ;fseko eodh j?. ukj/ T[j oDXho f;zx s/ ;zrs dk Bkw ;zrs f;zx ns/ d/ fJe fuZmh th G/ih. fJe sho y[nkik wod[d b?Dr/. p/tes fdZsh Sjkds gzE bJh eokoh r[o{ ih d/ efjD w[skfpe pkpk ;zrs ih
rVh dh wwNh s/ Sk;so p;so ;ik e/ p?m rJ/
fe;/ th iks e"w Xow iK tzS Bkb ;pzXs j't/ phph nwo' dk Bkw nwo e"o oZfynk. w[jw{d nbh B{z wkfonk i' T[; dh g/Nh ftu brk. ;ZN ;kps j't/rh. rVQh ftu pkeh ofjzd/ d;
. nrb/ fdB gj[ gNkb/ ;ko jh Xktk p'b fdZsk.
. Sjhd e[opkBh ftu e"w d/ ihtB dk phi j[zdk 20 d;zpo 1704 Jha B{z r[o{ r'fpzd f;zx ih T[; B{z fbfynk e;w T[mk e/ fco ikDk dhB f;zxK B/ gzi fgnko/ u[D/ s/ GkJh dfJnk f;zx
pkpk ;zrs f;zx ih B{z i' sho r[o{ ih B{z fds/ ;h
j?. gftZso e[opkBh e"wK B{z fizdk eo fdzdh j?. B/ nBzdg[o dk febQk SZfvnk fco ;o;k Bdh d/ d[Bh s'A fco ikDk j?. nZi s{z d't/A jh rtk bJ/ B/ nrtkJh eod/ j[ew fdZsk fe r[o{ ih T[;/
T[jBk Bkb d[SwD dh soEbh wuk e/ b'E s/
nfijh e[opkBh Sjhd jh eo ;ed/ jB. Sjhd feBko/ xw;kB dk :[ZX j'fJnk. fJ; :[ZX ftu jB. oks jt/bh SZv ikD. nkg/ u/bk pDB tkb/
b'E MVk fdZsh fijV/ pkeh 6 f;zx ;B T[j th
fe; B{z efjzd/ jB< i' ;Zu/ ndoS bJh nkgDh pkpk ;zrs f;zx ih pVh pjkdoh Bkb bV/ ns/ d{ik sho tihd ykB d/ x'V/ B{z wkfonk ns/ r[o{ B/ j[ew nZr/ f;o M[ekfJnk ns/ jt/bh SZv
sbtkoK X{j e/ rVQh s/ pkjo nk rJ/. ;ZsK B/
ikB e[opkB eo d/D. ;ukJh, B/eh, goT[geko d[SwD B{z nZr/ tZXD s'A mb gk oZyh. pkpk fuZmh ftu fbfynk e;w yk e/ i' p/JhwkB j[zdk ikDk gqtkB ehsk.
pjkdoh d/ i"jo fdykT[Ad/ j'J/ n?;/ ekoBkw/ ehs/
ns/ d[yhnK bJh nkgK tkoB tkbhnK T[uhnK ;zrs f;zx ih r[o{ r'fpzd Bkb ;o;k Bdh gko j? fe T[j d'iy dh nZr ftu ;Vdk j? i' :ehB go fJZe Sos brkJh fe T[j rVQh
fe o[;s[w dh :kd fdbK ftu skik j' rJh. r[o{
;yShnsK B{z Sjhd fejk iKdk j?. fi; soQK bj{ eo rJ/. pkpk ihtB f;zx ns/ GkJh T{X/ f;zx oydk j? T[j T[Zuk j[zdk j?. SZvfdnK d[SwDK B{z tzrko zo{o gkT[Dr/. ih gfjbk jh fBeb rJ/. r[o{ dh g'Ske ns/ f;o
dk r/V ;oho B{z fizdk oZydk j?. T[;/ soQK ;jhdK pjkdoh Bkb bVd/ j'J/ ;o;k Bdh d/ feBko/ shik sho bkj"o d/ ;{p/dko ipod;s ykB dSw/S fgsk B/ fszB f;zx GkJh dfJnk f;zx, dh ebrh d/y e/ d[SwD G[b/yk yk frnk. ;ko/
dk v[Zfbnk y{B e"wK B{z fizdk oZydk j?. fJBQK Sjhd j' rJ/. fJZE/ gfotko ftS'Vk g? frnk. dh gZr dk fBSkBk oZy e/ wkfonk ns/ fuZmh GkJh Xow f;zx, ns/ GkJh wkB f;zx ih B{z gk;/ o'bk g? frnk fe r[o{ ih Sjhd j' rJ/ jB.
ftu'A fJe Sjhd j'J/ jB pkpk ;zrs f;zx ih. wksk r[ioh ih ns/ S'N/ ;kfjpzkfdnK B{z rzr{ ftu fbfynk, e[okB dh e;w B{z s'VB tkbk nkgD/ Bkb b? ikD dh ;koh ftT[As dZ;h ns/ eJh fdBK sZe fJj G[b/yk pfDnk fojk. w[rb
pkpk ;zrs f;zx dk iBw cotoh 1667 Jh B{z pqkjwD y/Vh fgzv nkgD/ xo b? frnk. wksk d'iy ftu jh gt/rk. T[j ;wK nk fojk j? id'A pkeh ;ZsK ftu'A nkgD/ w{zj w[jKdo/ tkb/ fJe eh ikDd/ ;B fe S/o T[;/ soQK ri fojk j?. pkpk
;zrs ih i{Md/ j'J/ ykb;k ykb;k efj oj/ ;B
fgsk oDhnk s/ wksk nwo'A dh e[Zy'A gNBk ;kfjp d/tk ih ns/ wksk ;z[doh ih GkJh wBh ;ko/ ;{p/ ftu f;zx jbub wukT[Dr/. GkJh ;zrs f;zx ih B{z jhfonK iVh ebrh d/
ns/ Sjhd j'D t/b/ tkfjr[o{ w[y s/ ej:' ;zrs
;kfjp fty/ j'fJnk. fJe tkoh pkb y/v oj/ f;zx ih d/ Bkb fdZbh ub/ rJ/ ns/ r[o{ ih tZv/ u"Ek sho niw/o uzd dh bZs ftZu tZik. e/ nkgDh jh g'Ske gfjDk e/ T[Zuh wwNh s/
f;zx ih si/ ;k;.
r'fpzd okJ/ B/ nkgDh grVh T[sko e/ oZy fdZsh ;kfjpikfdnK d/ Bkb 40 f;zxK ;w/s uwe"o T[;B{z fbfynk s?B{z nokw edh BjhA fwb/rk. go p?mD dh sithi th dZ;h skfe e[M fuo fJj
;Zs f;zx SjhdhnK gk rJ/ ;sK d/ Bkw jB.
ns/ y/vD bZr/ s/ fJj grVh ;zrs B/ ngD/ ub/ rJ/. 22 d;zpo B{z uwe"o fty/ r[o{ r'fpzd ;kvk okyk nekb g[oy j?. fJj sho s/ fbysK G[b/yk pfDnk oj/. nZXh oks s'A e[M ;w/A fgZS'A
pkpk ;zrs f;zx ih ;?Bkgsh
f;o 's/ oZy bJh. r'fpzd okJ/ gk; pZfunK B/ f;zx ih ns/ w[rb ioB?bK Bkb j'Jh izr ;z;ko fJj do;kT[D bJh ekch jB fe ;kfjp fgsk r[o{ ih B/ p[oi T[go yV' e/ nkg jh Bof;zCk
GkJh e/jo f;zx ih.
fSekfJs ehsh fe nkgdh grVh ;zrs B/ f;o d/ izrh fJfsjk; ftu fJj fJZe ftbZyD izr fesBhnK uVQdhnK ebK ftZu ftuo oj/ ;B s/ tikfJnk fe skfe gsk bZr ikJ/ fe rVQh s'A
GkJh ;zs'y f;zx ih.
's/ oZy bJh j?. r'fpzd okJ/ B/ jZ; e/ fejk ;h. f;zxK dh S'Nh fijh N[eVh Bkb r[o{ r'fpzd fe; :ehB Bkb nky oj/ ;B fe gzikp ftZu jwbk j'D tkbk j?. r[o{ ih s/ fszB/ f;zx rVQh
GkJh d/tk f;zx ih.
ekjbh Bk eo fJj grVh ebrh ;w/s s/o/ f;o f;zx ih uwe"o dh rVQh ftu vZN/ j'J/ ;B. d{i/ nwB BjhA j't/rk. fJE/ jh pZ; BjhA T[BQK fdB s'A fBeb/ sK E'Vh pkfoS j' ojh ;h. fpibh GkJh okw f;zx ih.
s/ ;i/rh. w/oh r?ojkzoh ftu fJe fdB d[SwDK gk;/ bkj"o ns/ ;ofjzd d/ ;{p/dkoK dh w[rb c"z uVQd/ gfjbk iZEk nkg{ b? ikD dh rZb ejh. uweh ;kfjpzkdk nihs f;zx dh b'E gJh GkJh ihtB f;zx ih.
B{z s/o/ ftu'A w/ok jh ;o{g Bzo nkt/rk. GkJh ns/ gjkVh okfinK dh ;?Bk uwe"o dh rVQh d/ nfjwd Skj pNkbth fbydk j? fe r[o{ wjkoki Bzo nkJh. d/y e/ GkJh dfJnk f;zx ih p?m GkJh bZXk f;zx ih.
oDhJ/ dk fgzv y/Vh eg{oEb/ ftu ;h. je{ws nkb/ d[nkb/ d{o d{o sZe fNZvh db tKr c?bh B/ uwe"o dh rVQh ftZu ofj rJ/ f;zxK B{z ;zp'XB e/ d/yD bZr/. r[o{ ih B/ fejk pV/ g[Zso dh bkS s[oB bZfrnK rVQh u'A ;fsr[o{ B/, fJj j'o
jh y/b ewkb ehsk.
id'A GkJh oDhJ/ d/ gfotko B{z cVB bJh nkJh j'Jh ;h. 22 d;zpo 1704 Jha B{z uwe"o d/ ftZu eod/ j'J/ c[owkfJnk ;kv/ ;kjwD/ j[D ;{ofwnK gJh j?. n;h ;z;eko s/ BjhA eo ;ed/, go fJ;
pkpk ;zrs f;zx B{z d/ ebrh, r[o{ o{g r[o{
sK fgzv tkfbnK B/ GkJh oDhJ/ d/ gfotko B{z xw;kB dk :[ZX j'fJnk fi; d/ ftu tKr ikB tko d/D s'A fpBk j'o e'Jh okj BjhA T[go egVk s/ gk ubhJ/. r[o{ ih B/ fejk fejV/
ek bkb ehsk.
je{ws jtkb/ BjhA ehsk fi; d/ pdb/ ftu w"e/ ;t/o s'A Skw sZe 40 f;zxK ftu'A 30 f;zx Sjhd j?. ;kv/ bj{ dh fJZe p{zd th ftnoE BjhA ikt/ g[Zso dh rZb, fJj sK ;ko/ jh w/o/ g[Zso jB.
pySh Ykb sbtko s/ sho ;ko/, Bkb/ BzoK
dh ;oeko B/ y/Vh fgzv B{z T[ikV fdZsk. r[o{ j' u[Ze/ ;B fi; ftu fszB fgnko/ GkJh w'jew rh. id se ;kvk Bkw fBSkB pkeh oj/rk ''r[o{ ih B/ dfJnk f;zx B{z nkfynk@
d/ Bkb fBjkb ehsk.
r'fpzd f;zx ih B/ ykb;k gzE dh ;kiBk ehsh. f;zx, GkJh ;kfjp f;zx, ;kfjpzkdk nihs t?ohnK s'A fJ; y{B dk pdbk y{B b?Adk oj/rk. T[sKjk T[m T[j BjhA d/S Grs j[zdk..
byK u'i ehs/ ;Zu/ gksSkj B/, go i' nZi
yzv/ pkN/ dk nzfwqs Sek e/ gzi fgnkfonK dh f;zx s/ i[Mko f;zx Sjhd j' u[Ze/ ;B. oks B{z f;zxK B/ pE/ok isB ehsk fe r[o{ ih fdB uVQ/ i' Sjhd dh w's s/ M{odk J/..
ehsk p/fw;kb ehsk.
f;oiBk ehsh fco ;zrsK B/ th nfwqs gkB r[o{ ih B/ pkeh f;zxK B{z ;zp'XB eoe/ nkfynk i{MD dk ftuko Bk pDkT[D, go wjkoki ih fJj sK wzibK wko e/ fgnk bwK..
;G e[M pyS e/ fJzi c[owkJ/
ehsk. fJfsjk; ftZu fJj ftbZyD ;ukJh j[D ;t/o Bz{ ;kv/ e'b :[ZX ftu Sjhd j'D s'A c?;b/ s/ nNZb ;B. T[BQK p/BshnK dk ;jkok th ;kvk gzX go ;iDk d{odk J/..
;fsr[o{ , f;zxk ykb;k gzE dh fizd j? s{z.
j't'rh, GkJh oDhJ/ d/ gfotko B/ gzi fgnkfonK fpBK j'o e'Jh ukok BjhA j?. ;kvk v[Zfbnk y{B fbnk go ;G ftnoE frnk j[ew. n?;h dSk w?B{z osk gqtkj BjhA iZr ;kok.. s/o/ tk;s/ ;zrs f;zx w? j? nZi, gzE tk;s/
s'A pknd ;G s'A gfjbk nzfwqs dh dks rqfjD dk fJe fJZe esok ftnoE BjhA ikt/rk. ftu f;zxK p?m e/ wZsk gekfJnk fe i/ r[o{ w?B{z bZy tkoh oD dk u'o ;wM/.. r[o{ r'fpzd f;zx j? s{z.
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
BkBe ouBk gqfG ouh pj[ fpfX nfBe gqeko ..¡..
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh
;ck 39 dk pkeh noEL gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK eJh e'fN ehJ/ osB ;w[d .. gqG{ B/ XBtkB pDkJ/ jB ns/ eo'VK iht noEL Xosh d/ B" yzvK ns/ uko ykDhnK
;ck 39 dk pkeh
n;Ngdh .. jzekoh iht jB ns/ eo'VK jh iht wjK w{oy eJh e'fN BkBk gqeko izs .. n?;/ jB fiBQK B{z wkfJnk dk fceo ofjzdk j?. okjhA eo'VK jh iht T[sgzB j'J/ jB . ;ko/
eJh e'fN j'J/ g{ikoh .. jB . eJh e'fN ehJ/ fuo iht/ .. gqG{ dh ouh j'Jh ouBk ftZu eo'VK iht nkekSK, pqjwzvK nkfd ftZu eo'VK jh iht
eJh e'fN nkuko fpT[jkoh .. gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht eJh e'fN froh w/o ;[toB Eht/ .. XBkY ns/ eo'VK rohp jB . jB .
eJh e'fN GJ/ shoE tk;h .. S{w ns/ gZEo-fdb jB ns/ eo'VK iht nzdo'A eJh e'fN iyé fezBo fg;ku .. j/ gqG{ ! fiE/-fiE/ s{z ukj[zdk j?A, UE/-
eo'VK jh gqkDh g?dk j' oj/ jB ns/ eJh
eJh e'fN pB Gqwfj T[dk;h .. e'o/ jB i' fe;/ dk d[Zy Gh ed/ BjhA g;hid/ . eJh e'fN G{s gq/s ;{eo fwqrku .. UE/ jh ihtK B{z s{z oZydk j?A .
sohfenK Bkb gqG{ B/ ;z;ko dh ouBk ehsh
eJh e'fN p/d e/ ;q's/ .. gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht ;G s/ B/o? ;Gj{ s/ d{fo .. j/ BkBe ! jo/e rZb gqG{ d/ nkgD/ jZE
j? . gqG{ B/ nDfrDs tkoh irs-ouBk ehsh
eJh e'fN sgh;[o j's/ .. d{finK dk XB u[okT[Ad/ jB ns/ eo'VK jh BkBe nkfg nfbgs[ ofjnk Gog{fo ..¤.. ftZu j? .
j?, fco fJ; ouBk B{z ;w/N e/ ;dk-fJZe nkg
eJh e'fN nksw fXnkB[ Xkofj .. iht d{finK dh fBzfdnk eod/ jB. gzBk ¢§¦ eJh e'fN GJ/ p?okrh ..
jh j' iKdk j?.
eJh e'fN efp ekfp phukofj .. gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht gd noEL oki;-wkfJnk d/ fszB r[Dl okw Bkw ;zfr fsfB fbt bkrh ..
gqG{ B/ eJh fe;wK d/ eo'VK jh iht g?dk
eJh e'fN BtsB Bkw fXnktfj .. XB-gdkoE dh ykso fwjBs ftZu i[ZN/ j'J/ BkBk gqeko-eJh fe;w d/l fuo iht/-zwhnK eJh e'fN gqG eT[ y'izs/ ..
ehs/ j'J/ jB, i' gqG{ s'A g?dk j' e/ fco gqG{ ftZu
BkBe eos/ ek nzs[ B gktfj ..¡.. jB ns/ eJh eo'V iht d/SK ftZu GNe oj/ T[woK tkb/l froh-gjkVl Eht/-pD rJ/l iyé - nksw wfj gkopqjw[ bjzs/ ..
gzBk ¢§• jB. fJe fe;w d/ d/ts/ i' XB-d/ts/ d/ nXhB jBl eJh e'fN do;B gqG fgnk; .. jh bhB j' iKd/ jB .
gd noEL e'fN-eo'Vl nkuko fpT[jkoh- j/ gqG{! fi; nkjo/ s{z ihtK B{z bkT[Adk j?A fezBo-d//tfsnK dh fJe fe;w, fiBQK dk XV fsB eT[ fwfbU gqG[ nfpBk; .. e'Jh iht T[; gqG{ dk nzs BjhA ikDdkl
Xkofwe ohsK o;wK eoB tkb/l tk;h-tZ;D T[; nkjo ftZu jh iht bZr/ j'J/ jB. wB[Zy dk s/ f;o x'V/ dk j?l fg;ku-BhthnK eJh e'fN wkrfj ;s;zr[ .. feT[Afe j/ BkBe ! T[j gqG{ nkgD/ tork e/
tkb/l pB-izrbK ftul Gqwfj-fcod/ jBl j/ BkBe ! eosko dh ouBk dk G/s iksK d/ pzd/l ;{eo-;{ol fwqrku-fwqrK B{z ykD gkopqjw fsB bkrk ozr[ .. tb nkg jh nkg j? .
T[dk;h-;z;ko tb'A T[gokw j' e/l ;q's/-;[DB eosko nkg jh ikDdk j? .¢. tkb/ Gkt S/ol nfbgs[- p/-dkr . fiB eT[ j'J/ nkfg ;[gq;zB .. eJh e'fN gkopqjw e/ dk; ..
tkb/l sgh;[o-tZv/ tZv/ sghJ/l nksw-wB eJh e'fN f;X ish i'rh .. noEL gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK BkBe s/ iB ;dk XfB XzfB ..¦..
fsB j'ts nksw gork; ..
ftul fXnkB[ Xkofj-;[ofs i'Vd/ jBl efp- eJh e'fN oki/ o; G'rh .. iht wkfJnk d/ fszB r[DKl oi', sw' ns/ ;s' gzBk ¢§¦
eJh e'fN ss e/ p/s/ ..
ethl ekfp-ethnK dhnK ouBKl phukofj- eJh e'fN gzyh ;og T[gkJ/ .. tkb/ jB, eo'VK iht t/d, g[okB, f;fwqshnK gd noEL nksw wfj-nkgD/ wB ftZul
;dk fBjkofj J/e' B/sq/ ..
ftukod/ jBl BtsB-BtK . eJh e'fN gkEo fpoy fBgikJ/ .. ns/ Sk;sqK B{z gVQB tkb/ jB . bjzs/-bZGd/ jBl fgnk;-sKxl nfpBk;-
eJh e'fN Bkw o;[ ghtfj ..
noEL gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK eJh e'fN gtD gkDh p?;zso .. nkgDh ouh j'Jh f;qSNh ftZu gqG{ B/ ;w[zdo ;dk-fEo ofjD tkbkl XfB XzfB-GkrK
nwo GJ/ ;d ;d jh ihtfj ..
gqkDh g[ikoh jB ns/ eJh eo'V gqkDh Xkofwe eJh e'fN d/; G{ wzvb .. ftZu eo'VK osB g?dk eo fdZs/ jB ns/ eJh tkb/.
eJh e'fN Bkw r[B rktfj ..
ohsK o;wK eoB tkb/ jB. eJh e'fN ;;hno ;{o Byé sq .. fe;wK d/ ihn izs g?dk eo fdZs/ jB . noEL fJ; ouBk ftZu eo'VK iht t?okr
nksw of; ;[fy ;jfi ;wktfj ..
gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK gqkDh eJh e'fN d/t dkBt fJzdq f;fo gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK iht tkb/ j'J/ jB, fiBQK dh ;[ofs nekb g[oy d/
shoEK d/ tk;h jB ns/ eJh eo'V iht ;z;ko Ssq .. bzwhnK T[woK tkb/ g?dk ehs/ j'J/ jB ns/ eo'VK Bkw Bkb bZrh ofjzdh j?. ng[B/ iB eT[ ;kf; ;kf; ;wko/ ..
s'A T[gokw j' e/ izrbK ftZu fco oj/ jB . ;rb ;wrqh ngB? ;{fs Xko? ½ jh ;'B/ d/ ;[w/o gops pD rJ/ jB . eo'VK iht gqG{ B{z y'id/ jB ns/ nkgD/ BkBe UfJ gow/;[o e/ fgnko/..®..¡0..
gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht BkBe fi;[ fi;[ Gkt? fs;[ fs;[ fB;sko? gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK jh nzdo nekb g[oy B{z Gkbd/ jB. gzBk ¢§¦
t/dK d/ ;[DB tkb/ jB ns/ eJh eo'V iht ..£.. gzBk ¢§•-§¦ iZy, fezBo ns/ fgSku jB ns/ eo'VK jh G{s, eo'VK ihtK B{z gqG{ d/ dhdko dh sKx gd noEL gork;-ukBDl ss-
tZv/ tZv/ sghJ/ pD/ j'J/ jB. gd noEL f;X-g[Zfrnk j'fJnk i'rhl gq/s, ;{o ns/ S/o jB . bZrh ofjzdh j? ns/ T[BQK B{z nfpBk;h gqG{ n;bhnsl p/s/-ikDB tkb/l fBjkofj-t/yd/
gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht ish-fi; B/ ekw B{z tZ; ftu oZfynk j'fJnk gqG{ fJBQK ;kohnK d/ B/V/ Gh j? ns/ d{o Gh fwb g?Adk j? . jBl nwo-iBw woB s'A ofjsl nksw of;-
nkgD/ nzdo ;[ofs i'V oj/ jB ns/ eJh eo'V j?l o; G'rh-;[nkdb/ gdkoEK B{z wkDB tkb/l . j/ BkBe ! gqG{ ;G EkJhA ftnkge Gh j? ns/ eo'VK iht ;s-;zr wzrd/ jB ns/ T[BQK
nkswe nkBzd ftul ;wktfj-fNe/ ofjzd/ jBl
ethnK dhnK eftsk ftukod/ jB . T[gkJ/-g?dk ehs/l fpoy-o[Zyl fBgikJ/-T[rkJ/ fBob/g Gh j?. B{z nekb g[oy dk fgnko ofjzdk j?.
;kf; ;kf;-dw-p-dwl ;wko/-;zGkbdk ns/
gqG{ dh ouh j'Jh d[Bhnk ftZu eo'VK iht l p?;zso-nZrl G{-Xoshl G{ wzvb-Xosh d/ eJh e'fN gkskb e/ tk;h .. j/ BkBe ! T[j iht ;dk GkrK tkb/ jB,
u/s/ oZydk j?l UfJ-T[j ;/te i' T[; ftZu
gqG{ dk fBZs BtK Bkw f;wod/ jB. uZeql ;;hno- uzdqwkl ;{o-;{oil Byé sq-sko/ eJh e'fN Boe ;[or fBtk;h .. fiBQK T[Zs/ gqG{ nkg sq[Zmdk j?.
bhB ofjzd/ jB .
go j/ BkBe ! e'Jh Gh iht T[; eosko l dkBt-okySl f;fo-f;o T[Zs/l ;wrqh-gdkoEl eJh e'fN iBwfj ihtfj wofj .. eJh e'fN ykDh no[ yzv ..
noEL fJ; ;z;ko dh ouBk ftZu eo'VK
dk nzs BjhA gk ;edk .¡. ;{fs-wq:kdk ftZu . eJh e'fN pj[ i'Bh fcofj .. eJh e'fN nek; pqjwzv ..
iht gqG{ d/ ;/te ns/ Grs jB . T[BQK d/
eJh e'fN GJ/ nfGwkBh .. noEL gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK eJh e'fN p?ms jh ykfj .. eJh e'fN j'J/ ntsko ..
eJh e'fN nzX nfrnkBh .. g[Zr/ j'J/ i'rh, ekw B{z tZ; ftZu oZyD tkb/ eJh e'fN xkbfj Efe gkfj .. eJh i[rfs ehB' fp;Eko .. nzdo gqG{ dk gqekS j' iKdk j? .
eJh e'fN feogB em'o .. iht jB ns/ eo'VK jh w"iK wkDB tkb/ oki/ eJh e'fN ehJ/ XBtzs .. eJh pko g;foU gk;ko .. eo'VK iht nekb g[oy d/ wjow jB i'
eJh e'fN nfGr nksw fBe'o .. jB . eJh e'fN wkfJnk wfj fuzs .. ;dk ;dk fJe[ J/ezeko .. ;dk fJZe gqG{ B{z nZyK Bkb jo EK t/yd/ jB.
eJh e'fN go dop eT[ fjofj .. gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu gqG{ B/ eo'VK ij ij GkDk sj sj oky/ .. eJh e'fN ehB/ pj[ Gkfs ..
eo'VK iht gqG{-Bkw dk nkBzd wkDd/
eJh e'fN go d{yBk eofj .. gzSh ns/ ;Zg g?dk ehs/ jB ns/ eo'VK jh BkBe ;G[ feS[ gqG e? jkE/.. •.. gzBk ¢§¦ gqG s/ j'J/ gqG wkfj ;wkfs ..
jB . T[j iBw woB s'A ofjs j' e/ ;dk jh
eJh e'fN wkfJnk ;qw wkfj .. gZEo, o[Zy nkfd T[rkJ/ jB . gd noEL xkbfj-fwjBs eod/ jBl sk ek nzs[ B ikB? e'fJ ..
fiT[Ad/ ofjzd/ jB .
eJh e'fN god/; Gqwkfj .. gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK jtk, XBtzs-XBkYl fuzs-fuzskl ij ij-fiE/ fiE/ nkg/ nkfg BkBe gqG[ ;'fJ ..§..
eq'VK iht gqG{-Bkw d/ r[D rkT[Ad/ jB,
fis[ fis[ bktj[ fss[ fss[ brBk.. gkDh ns/ nZrK, d/S ns/ XoshnK d/ uZeql l GkDk-T[; gqG{ dh ozk j? . gzBk ¢§¦
T[j iht nkswe nkBzd, ;[y ns/ nv'b
BkBe eos/ eh ikB? eosk ouBk ..¢.. eo'VK uzdqwK, ;{oi ns/ sko/ Skfwb jB . noEL gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK gd noEL ykDh-;ko/ ;z;ko ftZu ihtK
gzBk ¢§• gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK d/ts/ iht gkskb ns/ eo'VK jh iht BoeK-;[orK dh T[sgZsh d/ uko t;hb/ wzB/ rJ/ jB, nt;Ek ftZu fNe/ ofjzd/ jB .
gd noEL nfGwkBh-jzekohl nzX-nzBQ/l ns/ fJzdq jB, fiBQK d/ f;o T[Zs/ Ssq jB. ftZu tZ;d/ jB, eo'VK iht d[yh ns/ ;[yh jB. šnzvi@, nzv/ s'A g?dk j'D tkb/l ši/oi@, i/ gqG{ nkgD/ GrsK B{z dw-p-dw u/s/
nfrnkBh-w{oyl nzX nfrnkBh-wjk w{oyl gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu fJBQK ;ko/ gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK iht o s'A g?dk j'D tkb/l š;/si@ w[VQe/ s'A ns/ oZydk j? . j/ BkBe ! T[j Grs gqG{ d/ fgnko/
feogB-ezi{;l em'o-;ys-fdbl nfGr-Bk ihn, izs ns/ gdkoEK B{z gqG{ B/ nkgD/ j[ew izwd/ jB ns/ eo'VK iht eJh i{BK ftZu GNe šT[sG[i@, gkDh dh okjhA Xosh ftZu'A g?dk j[zd/ jB .
fGZiD tkb/l fBe'o-pV/ e'o/l dop-XBl go- d/ Xkr/ ftZu gq'fJnk j'fJnk j? . oj/ jB . j'D tkb/l yzv-;koh Xosh d/ B" fjZ;/ wzB/ rJ/
f;ZNkL gowkswk jh e[dofs dk f;oiBjko
gokfJnkl fjofj-u[okT[Ad/ jBl d{yBk- j/ BkBe ! i' iht T[; gqG{ B{z GkT[Adk j?, gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK iht jB. eJh i[rfs-eJh i[rshnK Bkbl
j? ns/ T[j e[dofs s'A tZyok j?.
fBzfdnkl ;qw-fwjBsl wkfJnk-XB-gdkoEl gqG{ T[; iht B{z sko b?Adk j? .£. p?m/ jh yKd/ jB ns/ eo'VK iht n?;/ jB i' o'Nh g;foU-fybkfonk j?l gk;ko-fybkokl Gkfs-
tkfj r[o{ ih ek ykb;k ..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k ..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k ..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k ..
tkfj r[o{ ih ek ykb;k ..
Gqwkfj-Gqwfj fcod/ jBl fis[-fi; ezw ftul eJh e'fN oki; skw; ;kse .. ykso fwjBs eod/ j'J/ EZe N[ZN iKd/ jB . fe;wl ;wkfs-bhB j' iKd/ jBl ntsko-
tkfj r[o{ ih eh csfj ..
tkfj r[o{ ih eh csfj ..
tkfj r[o{ ih eh csfj ..
tkfj r[o{ ih eh csfj ..
tkfj r[o{ ih eh csfj ..
fss[-T[; ezw ftu . eJh e'fN p/d g[okB f;fwqfs no[ ;k;s .. gqG{ dh ouh j'Jh f;qSNh ftZu eo'VK iht g?dk ehs/ j'J/ iht .
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
gzikp NkJhw
4 4 4 4 41 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
fgzv dkB
fgzv dkB n?;H ;keh
fgzv dkB
fgzv dkB
fgzv dkB
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
T[BQK d'jK dk fJSe feskpK tkbh fdzdk. i/ wzfdo ftu iBw nSNwh iK joihs B{z ;e{b ikD s'A gfjbK iK e'o B/ ed/ th nkgD/ fgT[ B{z fJzB/ r[Z;/
d[ekB s'A S[o{ j'fJnk. e[Vh dk BkT[A okw B"wh wBkJh iKdh sK T[j gzi ;" pknd ftu jo o'z jh fwbD bZrk. eJh ftu BjhA ;h d/fynk. go nfBb ns/
joihs e"o ;h ns/ w[zv/ dk nfBb e[wko. fJe s'A xZN dh gouh Bk eNtkT[Adk. tkoh joihs e"o jcs/ ftu fJe nZXh T[j, fJzBk nZr/ tX u[e/ ;B fiE'A tkg;
n;b ftu sK fJj fJSe S[o{ jh Bk j[zdk gq/w f;zx j'sh d/ d' w[zv/ ns/ fJe tkoh fpBK xofdnK B{z df;nK ;e{b'A w[VDk T[BQK bJh w[Seb jh BjhA ;r'A
i/ fes/ w[zvk :kBh nfBb e[wko nkgD/ e[Vh ;h. e[Vh joihs e"o fijdk nfBb S[ZNh wko b?Adh ns/ nfBb d/ ;e{No s/ n;zGt th ;h. Gkt/A joihs B/ d{i/ fdB
dkd/ dh ;N/SBoh dh d[ekB s/ ;Zs fdBK e[wko Bkb feskpK dh d[ekB'A fJSe pfj pkjo x[zwD bJh ubh iKdh ns/ jh fgT[ dh ejh ;koh rZb nfBb B{z dZ;
bJh Bk pfjzdk. j'fJnk fJzM fe T[jdk S[o{ j'fJnk ;h. nfBb d/ dkd/ dh T[;/ S[ZNh t/b/ xo w[V g?Adh. fdsh ;h, go sK th T[j fJe d{i/ Bkb'A
dkdk fJe jcs/ bJh fdZbh Sfjo'A fes/ wkoehN ftu ;N/SBoh dh d[ekB ;h. go fJj ;kok e[M pj[s/ fdB b[fenk nZv j'D dk c?;bk Bk eo ;e/.
pkjo ubk frnk. ikD bZfrnk jZNh T[; s'A e'Jh fszB rbhnK w[V e/ xo d/ Bk fojk. gfjbK T[BQK B{z fJe d' pzfdnK c/o T[; wzfdo ftu ikroB dk
nkgD/ g'so/ nfBb B{z ;zGkb frnk T[gob/ g'oSB ftu gq/w f;zx j'sh nkgD/ d/fynk, go c/o j"b/ j"b/ rZb c?bdh pzko gq'rokw ofynk frnk fi; d/ ftjV/ ftu
feT[Afe T[; dhnK BzoK ftu T[;dk gfotko Bkb ofjzdk ;h. nfBb d/ fgT[ ftu eJhnK e'b gj[zu rJh. ns/ fJe gq/w f;zx j'sh B/ ed/ nkgD/ wB ns/
g[Zso :kBh nfBb dk fgT[ pj[sk dk th T[; wkoehN d/ uVQd/ tZb fJe fdB nfijk th nkfJnk fe fJj rZb gq/ fgnko Gkt Bkb ekbk ns/ fuZNk
ftStk; tkbk pzdk Bk ;h. tZvk ;kok d' wzfzbk xo ;h. w f;zx j'sh d/ ezBK B/ th ;[Dh. fJe ;zrwowo brtkfJnk ;h. ;t/o d/ B"A
c/o fJE'A jh j'Jh fJSe dh ejkDh j'fJnk fJzM eh joihs e"o ;e{b'A tkoh sK T[j ;'u fijh ftu v[Zp frnk. ti/ dk t/bk ;h. n?stko j'D eoe/ ;koh
S[o{. joihs e"o fJe ;e{b/ gVQKdh j?. nk g/go u?e eo ojh ;h fe g?B dk T[jd/ ;kjwD/ d' rZbK ;B. eh w[zvk ns/ wkoehN pzd ;h. gq/w f;zx ni/ BkSs/ s'A
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
T[wo e'Jh fJZehnK dh j'Dh. t/yD ftu bkb focb w[Ze frnk. T[;B/ nrb/ fdB T[; dk gfotko gdth d/ fbjkz s/ T[jd/ ftjbk j'fJnk jh ;h fe pkjo'A fe;/ B/ n?;H ;keh
i/ pj[s ;'jDh BjhA sK pdSeb th BjhA. ;e{b/ g/go d/D/ ;B. d't/A Gok xo BjhA pokpo d/ jB< d{i/ w[zvk fjzd{ j?, b'ehA T[; d/ xo dh xzNh pikJh. p{jk gq/w
th Bk X'sk. T[jh oks tkb/ egV/ gkJh
pZ; mhe mhe brdh j?. fi; dh T[j Xh ;B. wip{o j' T[;B{z pzko ikDk fgnk. rZbK sK BjhA pBkT[Dr/< go id'A gq/w f;zx B/ jh y'fbQnk. p{j/ s/ wzfdo dk
p?mh ojh. w[zv/ tkfbnK bJh ukj gkDh
j? T[;dk BkT[A gq/w f;zx j'sh j?! pzko xo d/ B/V/ ;N/SBoh dh nfBb d/ dkd/ f;zx j'sh B/ fJefbnK p?m E'Vh d/o g[ikoh ns/ Bkb wkoehN d/ S/-;Zs uzr/
dk uzrk fJzszkw ;h. w[zv/ Bkb T[jdk
tkb/ efjzd/ B/ T[j gkfe;skB ftu dh jh d[ekB g?Adh ;h. T[;B/ uZgb gkJh ftuko ehsk sK T[; B{z d't/A ;tkbK dk fJZzsdko fjzd{ pzd/ yV/ ;B.
fgT[, wK, fJe G?D T[jdk gsh ns/ fJe
x'fVnK dk ftT[gkoh ;h ns/ fgT[A Bkb ns/ pzko B{z N[o gJh. d[ekB s/ T[; t/ itkp fwb frnk. nyho T[j fJ; f;ZN/ ''eh j?<@
eztkoh G?D nkJh ;h. fJZXo T[ZXo dhnK
br e/ ezw eodk ;h. pZ; T[E/ s/ T[BQK b/ nfBb p?mk ;h. s/ g[Zik fe d'jK fXoK ftu pj[sk nzso T[BQK B{z d/yfdnK ;ko gq/w f;zx j'sh
rZbK ubdhnK ojhnK ns/ ;ko/ fJeZm/
dh w;K o'Nh jh N[odh ;h. id'A ;zB ;zskbh ''w?B{z fJe bkb focb ukjhd?.@ BjhA. ns/ T[; B/ wB' wB gZek eo fbnk B/ fit/A r[Z;/ Goh nktkz ftu fejk.
p?m/ ukj ghAd/ oj/. ed/ ed/ rZbK ftu
ftu gkfe;skB'A T[iV e/ T[j fdZbh e[Vh dh nktkz ;[D e/ nfBb B/ fe T[j nfBb ns/ nkgDh g[Zsoh B{z fJe šj'sh ;kfjp fszB fdBK pknd wzfdo
jz;h dh e'Jh r[ziko th r{zi T[mdh. w[zv/
nkfJnk sK w;K ;'bK ;skoK ;kbK dk id'A Bzo u[Ze d/fynk sK ;kjwD/ ;{so ftu pzBQ d/t/rk. ftu iroksk j'D?. n;hA ;'funk fJ;
tkb/ sK fJ; rZb'A y[S ;B fe fJe sK
fJe s/z soko w[zvk ;h. wK fgT[ joihs e"o yVh ;h. nfBb B/ T[;d/ g?ZB nfBb ns/ joihs dk fwbD ubdk ftu s[jkvk th fjZ;k gk dJhJ/. s[;hA
fJbke/ d/ wzB/ pzd/ dh Xh fwb ojh ;h
gkfe;skB ftu jh w[;bwkBK d/ jZEhA ftu focb gk fdZsk. fojk ns/ c/o fJe fdBHHH! gzikp d/ sK pj[s dkBhHHH''
fi; s'A Gfty ftu jzko ckfJd/ T[mkJ/
wko/ rJ/ ;B. fdZbh nk e/ T[; B/ pzko 'nkj bT[ g?;/.@ jkbks yokp j[zd/ j'J/ pj[s yokp j' rJ/ šT[J/ s[jkvh wK dh Bkb/ s[jkv/
ik ;ed/ ;B, d{i/ T[BQK B{z dki s'A
ftu e;N/vhnB tkfbnK Bkb fwb e/ joihs B/ jZEhA gziK dk B'N cfVnk . c/o T[j fdB th nkfJnk fidB gzikp'A ikroB dh ns/ s[jkvhHHH.@
fJbktk fJe bZy o[fgnk Bed th fwb
w[;bwkBK dhnK fszB uko d[ekBK ns/ j'fJnk ;h. nfBb B/ T[; tZb d/fynk pkjo u[ok;h d/ dzfrnK dk iBw j'fJnk. wkoehN tkfbnK B{z fJj sK gsk ;h
fojk ;h.
d/ tZv/ xoK s/ epzk eo fbnk. S[o{ ns/ T[;d/ w{zj'A fJzBk jh fBefbnk, u"th xzfNnK ftu f;ZyK s/ pj[s spkjh fe gq/w f;zx j'sh u[ok;h d/ dzfrnK
id'A e[Vh fsnko Bk j'Jh sK Gok
ftu sK T[BQK d[ekBK dh pj[sh edo Bk @BjhA g?;/ ofjD fdT[.@ wZuh. fezB/ jh fBod'S f;ZyK B{z fiT[AfdnK pknd T[E'A d/ fjzd{nK Bkb fyfunk
ns/ fgT[ B/ T[; B{z T[;/ soQK w[zv/ tkfbnK
gJh go id'A T[E/ o?vhw/v rkow?AN; dh joihs B/ fJe tkoh j'o g[fSnk go ;kV fdsk frnk. n"osK dh gZs b[ZNh fyfunk ofjzdk, go T[BQK fJj ed/ th
w{jo/ g/S eo fdsk, go e[Vh gVQh fbyh
wkoehN pD rJh sK T[BQK dh ehws th c/o T[j fpBK g?;/ fdZfsnK xo w[V rJh. b'eK B/ oZi e/ b[ZN wko ehsh. Bk ;'funk ;h fe gq/w f;zx ;kjwD/ T[BQK
;h. T[;B/ fe;/ B{z nkgDk ihtB ;kEh
tX rJh. T[; B/ d' d[ekBK nkg y'bQ d' nkJh. nfBb T[jdh N[oh iKdh dh fgZm bZygsh fJe' oks ftu ezrkb j' rJ/, B{z fJzBk p/fJzs ns/ BhtK j'Dk gt/rk.
u[D fbnk ;h. e[Vh B/ w[zv/ tkfbnK
grVh b? e/ feokJ/ s/ uVQk fdshnK. tZb t/ydk fojk. gsk BjhA T[j e[Vh go ;oeko fJj ;G e[M j'D dk swkSk T[BQK B/ T[;d/ p{j/ B{z SZv e/ nZr/ N[o
;kjwD/ j[zfdnK ni/ nkgDh gfjb/
c/o j"b/ j"b/ tes g?AfdnK id'A ;kok T[;B{z feT[A uzrh bZrh. okj/ N[oh iKdh d/ydh ojh. ikD ftu jh GbkJh ;wMh. go gq/w f;zx
ftnkj dh rZb nX{oh jh ejh ;h fe T[j
fJbkek jh o?vhw/v rkow?AN; dhnK joihs th fJj' ;'udh ik ojh ;h fe gq/w f;zx j'sh nkgD/ z'o eoe/ woB'A T[d'A she T[BQK B{z, wzfdo B{z ns/ d/th B{z
sK ;kok ykD ghD dk ;kwkB T[ZE/ jh
d[ekBK Bkb Go frnk sK T[; B/ nkgD/ d[ekB tkb/ B/ g?;/ feT[A Bk bJ/< T[j sK pu frnk go d[ekB T[;dh th b[ZNh rkbQK eZYdk fojk id'A she T[j ;ko/
SZv N[od/ pD/.
d't/A tZv/ xo s[Vtk e/ T[E/ th d[ekBK i[nkB ;h, gVQh fbyh ;h, ;e{b/ B"eoh rJh. T[j fJj ;G e[M ;fjD eo b?Adk iD/ nZy'A UMb Bk j' rJ/.
gq/w f;zx j'sh bJh J/; s'A tZv/
pDtk bJhnK. g?;/ dh e'Jh ewh Bk ojh, eodh ;h. fit/A T[;B{z nfBb d/ wB dh go fJe xNBk nfijh tkgoh fi; B/ fJ; xNBk s'A pknd sK gq/w f;zx
ngwkB dh rZb j'o Gbk fejVh j' ;edh
;wM' o/b g/b j' rJh. T[Xo i/ egV/ dk rZb dk gsk bZr frnk ns/ T[j nkg/ T[;dk wB jh pdb fdZsk. fJBQK dzfrnK fit/A T[E'A d/ ;ko/ fjzd{nK Bkb'A N[ZN frnk.
;h. gfjbK sK T[; B/ ewok pzd eoe/
ezw uZb/ sK Bkb jo wjhB/ d[ekBK dk p[bQK ftu fBzwk fijk w[;eok gJh. ftu T[;d/ ;G s'A gZe/ p/bh ;'Yh dk ;kok Bk sK T[j fe;/ Bkb p'b/ ns/ Bk jh
joihs B{z y{p SZfvnk go T[; s'A p/fJzsh
feokfJnk th nk ikt/. joihs e"o d/ d[ekB s'A ub/ ikD gfotko fiT[Adk ;kV fdsk frnk. T[; e'Jh T[; Bkb f;ZX/ w{zj rZb eo/.
;fjD Bk j'Jh fe T[jdh e[Vh fe;/ fjzd{
gq/w f;zx j'sh gkfe;skB d/ t/b/ s'A pknd nfBb th gsk BjhA feT[A e[M dhnK e[VhnK dh fJZzs b[ZN bJh rJh nyho s/ id'A gq/w f;zx j'sh ;ko/
w[zv/ Bkb ftnkj eotkJ/. T[;B/ ewo/
ykD ghD tkbk pzdk ;h. c/o fdZbh nk gbK bJh T[; pko/ ;'uD bJh wip{o j' ns/ dzrkJhnK B/ T[BQK B{z wko th fdsk. fjzd{nK dk e[M Bk ftrkV ;fenk sK
ftu'A fJe oZ;h u[Zeh ns/ joihs d/ rb
e/ id'A g?;/ nkT[D bZr/ sK T[; dk jZE frnk. c/o nrb/ fdB Gkt/A joihs d/ ;'Yh th T[BQK d/ jE'A Bk pfunk. T[; d/ jZEh cVh r[Z;/ ns/ pdb/ dh T[j
ftu gk fdZsh. T[;B/ gZek wB eo fbnk
j'o y[bQk j' frnk. ;{oi v[ZfpnK T[j p'sb g?ZB ftu focb sK ;h, go T[jdk fJe gq/w f;zx j'sh eJh fdB sK xo'A pkjo eNko T[; dh e[Vh joihs e"o ns/
fe J/; p/fJzsh Bkb'A sK e[Vh B{z wko
BjhA sK nZXk sK y'bQdk jh ;h. egV/ dh tkoh wB ehsk fe T[j w[V d[ekB s/ ik jh Bk fBefbnk. Gkt/A jkbks j"b/ j"b/ nfBb s/ nk fvZrh. T[;B/ gfjbk ezw
nkg ckj/ bZr ikDk fes/ uzrk j't/rk.
wkoehN ftu T[jdk fJe p/bh ;'Yh pD e/ d/y/ fe nfBb fej' fijk fd;d?. xo ;[Xod/ ;[Xo rJ/ go gq/w f;zx T[j' fijk sK fJj ehsk fe nkgD/ tZv/ g[Zso B{z
T[j fiT[AfdnK jo o'z b'eK w{jo/ woB
frnk. fJZXo nkfJnK s/ gq/w f;zx dk ftu T[; fdB Gkt/A T[jdk fJe Gok th jh fojk. T[j iK sK ;kok fdB fgSb/ T[BQK fgS/ bk fdZsk. c/o id'A T[;B{z g[Zso
B{z fsnko Bk ;h.
ftnkj T[;h B/ eotkfJnk ;h. y{p gNdh ;h go sK th T[j uZgb gfjD e/ c/o ewo/ ftu bzwk fgnk ofjzdk iK c/o p'sb gk;'A gsk brk fe T[j d't/A w"ek g?AfdnK
id'A joihs e"o B/ d/fynk fe T[jd/
;h gq/w f;zx j'sh dh T[; Bkb! ;'Yh th pkzko B{z N{o gJh, b? e/ pfj iKdk. gsBh d/ pj[s tko ed/ Bk ed/ zo{o fJe d{i/ B{z fwbd/ ofjzd/
rb ftu czdk g? frnk ns/ fgT[ d/ jZE'A
pkb pZu/dko ;h. i/ o'z BjhA sK jcs/ šw?B{z fJe ekgh ukjhdh j?. efjD s/ th T[j xo'A pkjo Bk fBebdk. B/ sK gq/w f;zx B/ T[;h t/b/ vzvk b? e/
puDk w[Sfeb j? sK T[;B/ nkgD/ pukn
ftu d' fszB fdB sK T[BQK dh p'sb ftu joihs dh nktkz ;[D nfBb B/ Gkt/A T[jd/ g[ZsoK w[V d[ekB y'bQ bJh nkgDh g[Zsoh dh X[BkJh eo fdZsh, go
dk t;hbk bZGD dh e'fSS ehsh. T[j
;KM g?Adh jh ;h. ;'Yh fwf;z j'sh B{z fJe tkoh c/o T[; tZb d/fynk. ebQ tkbh go T[j fJe tkoh th T[E/ Bk frnk. joihs B{z ufVQnk fJSe dk p[yko fgT[
i[nkB ;h, ;oho dh pj[s seVh ;h,
GoikJh ih ;Zddk ;h. fwf;z j'sh dhnK e[Vh ;kjwD/ yVh d/y gsk BjhA T[; B{z T[jdk eJh tkoh wB eodk pzd{e b? e/ dh wko Bkb th Bk T[sfonk feT[Afe
fco ;kjwD/ yb'sh w"s t/y sK T[; ftu
BzoK ftu th ;'Yh dh pj[s fJzs ;h. eh j' frnk. T[;B/ fJe tZvh ;koh ekgh pkjo pzko ftu fBeb ikt/ ns/ fJ; py/V/ s'A pj[s gfjbK jh joihs
j'o skes nk rJh ;h. T[;B/ jZE g?o
T[; B/ jw/Sk ;'Yh B{z Gok ih efj e/ joihs B{z fdZsh jh ;h fe T[;B/ thj r'bhnK Bkb T[BQK ;ko/ fjzd{nK B{z G[zB e"o ns/ nfBb B/ u[Zgukg e'oN ik e/
wko nkgD/ nkg B{z fgT[ d/ jE'A w[es
p[bkfJnk ;h. id'A SkwhA T[; dk gsh o[gJ/ dk B'N nfBb B{z cVkT[Dk ;[ZN/ fiBQK fJeZm/ j'e/ fpBK e;{o d/ T[;d/ ftnkj eotk fbnk ;h. T[; ftu i' j[D
eotk jh fbnk.
ns/ ;'Yh p'sb b? pfjzd/ sK T[j T[BQK ukfjnk, fwZso ;'Yh B{z fiT[AfdnK ;kfVnk ;h. e'Jh e;o pkeh ;h sK pZ; fJj' fe T[j
T[;B/ ewo/ d/ pzd p{j/ dh fuNeBh
bJh ed/ BwehB dk fJzszkw eodh ns/ @BjhA g?;/ s[;hA ofjD fdT[' nfBb fiBQK T[jdhnK e[VhnK dh fJZzs b[ZNh fJeZm/ BjhA ofjzd/ ;B BjhA sK T[BQK d/
y'bQh ns/ T[;/ soQK Bzr/ g?oh xo'A pkjo B{z
ed/ rzY/ tkb/ ge"V/ sb e/ fdzdh. B/ eb tKr fejk. ;h. eo'X ftu eJh tkoh T[jd/ ihn ftu gsh gsBh j'D ftu e'Jh th ewh pkeh
BZ;h. nfBb dk xo T[;d/ xo s'A pj[sh
gq/w f;zx j'sh S/sh jh ;koh wkoehN s[;hA fJzM fezB/ fdB g?;/ BjhA nkT[Adk fe T[j T[; wzfdo d/ ;ko/ gZEo Bk ;h.
d{oh s/ Bk ;h. n?stko dk fdB ;h.
ftu wzfBnk gqwzfBnk pzdk ikfDnk ikD bt'r/<@ g[ZN ;[ZN/ fijV/ T[;B/ pj[s w/jBs ns/ id'A gq/w f;zx j'sh ns/ T[;d/ d't/A
wkoehN pzd j'D eoe/ pzko ftu pj[sh
bZrk. id'A T[jdh g'zhSB j'o seVh j' d{ih tkoh g?;/ d/D dh rZb efjD fgnko Bkb brtkJ/ ;B. T[jd/ uko'A g[Zso th joihs e"o B{z Bk pzBQ e/ oZy
GhV th Bk ;h. T[j T[t/A jh ;kj' ;kj
rJh sK wkoehN tkfbnK T[; B{z o?vhw/v dh pikJ/ joihs B/ nfBb B{z T[bNk ewo/ Y[nk d/t/, gkDh ghD tkbhnK ;e/ sK T[BQK joihs e"o dh B"eoh jh
j'Jh Bzr/ g?ohA nkgD/ ;j[o/ xo tZb BZ;h
rkow?AN; n?;'f;J/SB dk gqXkB ;Ekfgs ;tkb ehsk. fi; B{z ;[D e/ fJe tkoh N{NhnK T[ykV ;[ZN/. S[vk fdsh ns/ T[;B{z xo fpmk fbnk.
ik ojh ;h. id'A she T[;dk fgT[ ns/
eo fdZsk. fJ; s'A pknd sK gq/w f;zx sK T[j fit/A xpok fijk frnk. T[;B/ go T[j nfijk Bk eo ;fenk. fJe fdB ;t/o dk t/bk ;h. gq/w f;zx
d't/A Gok xo'A pkjo fBebd/ T[j T[BQK d/
dh j'o uVQs pZM rJh. T[jdh gj[zu sK fJj ;'funk she Bk ;h fe joihs feT[Afe fJj ;kok e[M T[;dh ;woZEk s'A j'sh B/ BZ; GZi eoe/ f;ZyK dk fJe
jZEK 'u'A w[es j' ekch d{o ubh rJh ;h.
fJbke/ d/ EkD/dko s'A b? e/ n?;HghH she T[; B{z fJzBk f;ZXk ;tkb g[ZS p?m/rh. pkjo ;h. c/o id'A T[;B/ pj[s fdBK w[zvk joihs e"o bJh bZG fbnk ;h. Gkt/
j' rJh. j[D T[j b'eK d/ j'o ezw nkT[D '';koh T[wo. pknd xo'A pkjo fBebDk S[o{ ehsk sK A T[jdh g'zhSB sK gq/w f;zx d/ pokpo nfBb d/ xo dk p{jk pzd ;h. T[;B/
bZrk. d[ekBK T[jd/ g[ZsoK B/ ;zGkb gsk BjhA nfBb d/ w{zj'A th fet/A T[;B/ wkoehN d/ ;ko/ fjzd{ ftT[gkohnK dh Bk ;h go T[j f;ZyK dk w[zvk ;h T[; ;kj' ;kj j'Jh B/ pzd dotkz/ B{z z'o z'o
bJhnK ns/ T[j nkg b'eK dh GbkJh fcbwh ;NkJhb ftu fJj itkp fBeb Bkb p'bDk jh pzd eo fdsk. T[BQK Bkb bJh sK fJj' pj[s ;h. d{i/ gq/w f;zx B/ dh yVekfJnk. e[zvh nfBb d/ fgT[ B/
ftu bZr frnk. i/ T[;B/ fJbke/ d/ f;zx frnk. ftT[gkoe ;pzX s'V bJ/. w[zv/ tkfbnK B{z dki s'A fJbktk fJe y'bQh. joihs B{z ;kjwD/ yfVnK d/y T[j
;Gk r[odtko/ B{z s[Vtk e/ b'eK d/ pZ; fJE'A jh T[BQK d/ fJSe dh ejkDh c/o fJe fdB id'A T[;d/ ezBhA fJj bZy o[fgnk Bed d/D bJh th efj fdZsk ;koh rZb ;wM frnk feT[Afe g[Zso B/
fwbtosD Bkb T[;dh BthA fpbfvzr S[o{ j' rJh. joihs g{o/ S/ fdB jo o'z ypo gJh fe T[;dh i[nkB e[Vh B/ ni/ ;h.
eJh fdB gfjbK jh T[; B{z e'oN ftu
yVh eotkJh sK fJjd/ Bkb T[; B/ okw e[M yohdD dk e'Jh Bk e'Jh pjkBk th nfBb BkT[A d/ fjzd{ w[zv/ Bkb w/bi'b wK ;t/o dh joihs e"o B{z fsnko
eotkJ/ nkgD/ ftnkj pko/ ;G e[M dZ;
d/ wzdo dh ;/tk ftu th e'Jh e;o pkeh pDk nfBb B{z d[ekB s/ fwbD nkT[Adh ofynk j'fJn? sK T[;B/ r[Z;/ ftu GfonK j'D bJh efj ojh ;h go T[j sK NZ; s'A
fdsk ;h.
Bk SZvh. T[;B/ pkjo dk ;kok fJZNK ojh. j[D T[BQK dk fJSe ekch gotkB e[Vh B{z nkgD/ e'b ;Zfdnk. wZ; Bk j'Jh. T[j eodh th eh< id'A T[j
T[; B/ p{jk G/V fbnk ns/ e[Vh w[zv/
tkbk ftjVk s[Vtk e/ T[E/ ;zrwowo uVQ frnk ;h. c/o id'A ;st/A fdB ''s{z, w/oh rZb fXnkB Bkb ;[D fJe g[oS B{z nkgDk to wB u[Zeh ;h
B{z fbik xo d/ fgSb/ ;N'o ftu pzd eo
dk ekbk ns/ fuZNk gZEo brtk fdsk. joihs d[ekB s/ nkJh sK T[E/ fe;/ p[ZY/ e[VhJ/. i/ w?B{z gsk bZrk fe s{z nZi s'A sK fet/A d{i/ g[oS w{jo/ ;i Xi e/ g/S
fdsk. T[j gq/w f;zx j'sh pko/ Gbh GKsh
wzdo dh fdZy B{z j'o ;[zdo pDtkfJnk. B{z p?fmnK d/y tkg; w[V rJh. pknd ed/ th T[; e[Zs/ fjzd{ nfBb Bkb j[zdh. fgT[ B{z id'A fJ; dk gsk bZrk,
tkfec ;h. T[;B{z gsk ;h T[j fJzBh S/sh
pkjo'A nkJ/ :ksohnK bJh uko ewo/ yV/ fJ; s'A pknd T[BQK dhnK w[bkeksK fJe tkoh th fwbh sK w?A ;kbhnK s/ fJe tkoh sK T[jdk wB ehsk e[Vh d/
jko wzBD tkbk Bk ;h. T[; B/ g[Zs d/
eotk fdZs/. wzfdo 'u nkT[D tkb/ pkjo j'D bZrhnK. nfBb ;gbkJh dk ohnK NzrK tZY ;[NDhnK B/, s/o/ N'N/ N'N/ eo d/t/ go gsBh dh ;bkj fdfsnK
e'oN ftu eotkJ/ ftnkj d/ ekrz dh
GrsK bJh gkDh dhnK BthnK N{NhnK ezw eodk ;h fi; ftu'A uzrk g?;k ewk N'N/ eo d/tKrk. w?A ;kb/ T[;HHHH @ T[;B/ w"e/ B{z ;zGkb fbnk.
brtk fdZshnK. i/ e'Jh r[og[op nkT[Adk b?Adk ;h. T[; e'b nkgDk ;e{No ;h. gq/w f;zx B/ rZb ftu/ SZv fdZsh. w[zv/ tkb/ mhe tes s/ nk rJ/ go gfjbK s'A jh ekgh eotk oZy bJh ;h.
pkeh ;ck 42 s/
pkeh ;ck 42 s/
pkeh ;ck 42 s/
sK T[j r[odtko/ bJh gzi ;" fJe o[gJ/ fgU dk T[j fJeZbk g[Zso ;h. T[j nkgDh j[D she dh fzzdrh ftu joihs fJe joihs e"o fi; B/ uzrh soQK w{zj pkeh ;ck 42 s/
pkeh ;ck 42 s/
42
42
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
42 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
42 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
šftd/
šftd/ hA t;d/ T[j rdoh :'X/ fiBQK Gkos dh nikdh bJh nkgk tkfonk@hA t;d/ T[j rdoh :'X/ fiBQK Gkos dh nikdh bJh nkgk tkfonk@
šftd/
šftd/ hA t;d/ T[j rdoh :'X/ fiBQK Gkos dh nikdh bJh nkgk tkfonk@
šftd/ShA t;d/ T[j rdoh :'X/ fiBQK Gkos dh nikdh bJh nkgk tkfonk@hA t;d/ T[j rdoh :'X/ fiBQK Gkos dh nikdh bJh nkgk tkfonk@
Gkos B{z nikd eotkT[D ykso e'Jh th dhnK :kdrkoK pBDhnK ukjhdhnK jB.fiBQK fbyd/ jB fe 14 s'A tZX B/ Sjhdh gkJh ns/ GkJh gkyo f;zx fgzv Y[Zvhe/, 27) GkJh fgnkok
bfjo Gkt/A fe T[j Gkos ftZu'A T[Zmh j't/ Gkt/ s'A d/S d/ BkrfoeK ftZu d/S fgnko dhnK doiBK s'A tZX B/ T[wo-e?d iK fJ; s'A xZN f;zx bzr/oh, 28) iE/dko gqskg f;zx e'N cs{jh,
A eB/vk nwohek ;w/s fe;/ j'o pkjob/ d/S GktBktK g?dk j[zdhnK ofjD.fi; eoe/ fJBQK ;iktK eZNhnK ns/ ;?efVnK B{z xo'A p/xo j' e/ 29) Sjhd GkJh pho f;zx pkj'tkb, 30) GkJh
ftZu'A T[Zmh j't/ ;ZG s'A tZX fjZ;k nzdkiB ;" wjkB SjhdK B{z d/S tk;hnK tb'A ;Zuh SoXKibh o{g'S j' e/ ofjDk fgnk ;h.fJBQK ftZu'A pj[s tsB f;zx ekjoh, 31) GkJh pfuzs f;zx fezr
ftZu'A nZSh-gZuk;h sZe nkgDhnK ikBK gzikp th j't/rh 's/ T[BQK B{z ;dk bJh :kd th oZfynk ;kfonK d/ xo ns/ iwhBK th ips eo bJhnK nkc o[Vek ebK, 32) GkJh Gkr f;zx eB/
d/ b'eK B/ tsB ykso tko e/ fjZ;k gkfJnk ik ;e/rk. rJhnK ;B.fJ; g[;se ftZu fby/ 41 :'fXnK vhnB B{o wfjb B/V/ T[Zgb G{gk, 33) GkJh
;h.fJ; s'A fJbktk Gkt/A ;z;ko dh d{ih izr t/ fJBQK SjhdK ftZu pj[s ;ko/ SjhdhnK d/ t/ot/ fJ; gqeko jBL-1) Sjhd GkJh Gkr GkrtkB f;zx gqhsw, 34) GkJh GrtkB f;zx
b/ dh rZb j't/ iK Gkos SZv' nzd'bB dh j't/ gkT[D tkb/ eB/vk nwohek ;w/s j'o d/SK f;zx fGZyhftzv, 2) Sjhd GkJh pdB f;zx, 3) ibzXo d/ fgzv d[SKM, 35) GkJh fwZs f;zx
iK fco 1857 d/ rdo t/b/ dh rZb j't/ iK ftZu t;d/ gzikph ns/ j'o okiK d/ Gkosh d/S pkp{ skoeBkE dk;, 4) ;/m j[;?B ojhw, 5) gzv'oh,36) GkJh w[DSk f;zx d[yfh izfvnkbks,
Gkt/A BkfwbosD bfjo j't/ fJBQK ;kohnK dh nikdh dh bVkJh ftZu Sjhd j'J/ ;B.fiBQK Sjhd GkJh w/tk f;zx b'g'e/, 6) Sjhd GkJh 37) Sjhd GkJh okw X[b/sk, 38) GkJh osB
bfjoK ftZu fJ; d/S B{z nikd eotkT[D ykso dhnK SjhdhnK tko/ uj"so ;kb phs ikD irs f;zx ;[of;zx, 7) Sjhd GkJh JhSo f;zx okJ/g[o vZpk, 39) GkJh S/o f;zx fibQk soB
gzikphnK 's/ pzrkbhnK s'A fJbktk Gkos d/ pknd th pj[s ;ko/ b'eK B{z jkb/ sZe th Y[Zvhe/, 8) Sjhd GkJh pbtzs f;zx y[odg[o, skoB B/V/ t/JhA g'JhA, 40) ekwo/v fJepkb
j'o fyfsnK d/ b'eK B/ th nkg'-nkgDh gj[zu ikDekoh BjhA j? fe ftd/SK ftZu o[irko dh 9) Sjhd pZpo eow f;zx d"bsg[o, 10) Sjhd f;zx j[zdb nkdwg[o, 41) ekwo/v doSB f;zx
w[skpe pDdk ;odk g{ok :'rdkB gkfJnk Gkb ftZu rJ/ b'e th nikdh b?D ykso GkJh TZsw f;zx jK;, 11) pZpo nk;k f;zx eB/vhnB bzr/oh s" fszB uko J/eV iwhB d/
;h. iipksh j' e/ Gkos B{z nikd eotkT[D ykso GeV[dh i' efjzd/ ;BL- wkbe 13 ngq?b 1937 B{z t?Be{to gj[zu/.fJBQK
šfjzd d/ pjkdo' BjhA t/bk ;"D dk, nk
p/nzs ehwsh e[pkBhnK Bkb fwbh nikdh Sjhd j'J/.eB/vk ns/ nwohek t;d/ SjhdK šfjzd d/ pjkdo' BjhA t/bk ;"D dk, nk s'A fJbktk T[go'es fJj ;ko/ Sjhd 1906-
šfjzd d/ pjkdo' BjhA t/bk ;"D dk, nk
šfjzd d/ pjkdo' BjhA t/bk ;"D dk, nk
šfjzd d/ pjkdo' BjhA t/bk ;"D dk, nk
d;skt/iK ftZu'A ikDekohnK gqkgs eo e/
frnk t/bk
frnk t/bk
frnk t/bk
pknd d/S dh ;sk dhnK e[o;hnK 's/ p?mD tko/ eB/vk ofj oj/ fibQk (Btk Sfjo) Sjhd frnk t/bk 7-8 d/ ftZueko eB/vk gj[zu/.fiBQK d/S fgnko
frnk t/bk
Gkos dh nikdh ykso wo fwND tkbhnK
s/r d/ T[mkT[D dk.@
tkb/ ;w/A d/ jkewK B{z d/S bJh ikBK tkoB Grs f;zx Bro d/ fgzv g{BhnK s'A i' ekch d/ s/r d/ T[mkT[D dk.@ d/ iip/ sfjs d/S B{z nikd eotkT[D ykso
s/r d/ T[mkT[D dk.@
s/r d/ T[mkT[D dk.@
s/r d/ T[mkT[D dk.@
j;shnK B{z bZfGnk ikt/.fijV/ fe d/S fgnko
tkb/ SjhdK dhnK :kdrkoK pBkT[D tko/ th o s'A gZe/ s"o 's/ eB/vk gotk; eo u[Ze/ ;'jB šgeV' yzvk rdo bfjo dk fjZ;k pD ;kfonK B/ s;hj/
šgeV' yzvk
šgeV' yzvk /o', nky/ pZpo g[eko.
šgeV' yzvk /o', nky/ pZpo g[eko./o', nky/ pZpo g[eko.
šgeV' yzvk S/o', nky/ pZpo g[eko./o', nky/ pZpo g[eko.
d/ iip/ ykso Sjhd j'J/ ;B.fJBQK ;ko/ SjhdK
yzvk geV' ;kD s/ bkU,s/i eo's/ bkU,s/i eo'
e[ZM ;'uDk ukjhdk ;h.fJBQK ;w{j :'fXnk f;zx g{Bh ih B/ ;kfonK dhnK SjhdhnK ns/ yzvk geV' ;kD s/ bkU,s/i eo' MZb i/bK th eZNhnK eJhnK B/ cK;hnK d/ oZ;/
yzvk geV' ;kD 's/ bkU,s/i eo's/ bkU,s/i eo'
yzvk geV' ;kD
yzvk geV' ;kD
d/ t/ot/ b? e/ fJfsjkf;e g[;se Skgh ikt/
fJjdh Xko.
dhnK ihtBhnK tko/ ns/ nikdh bJh ehs/ ihtBhnK dh ikDekoh fbyD tko/ phVk fJjdh Xko. th u[zw/.
fJjdh Xko.
fJjdh Xko.
fJjdh Xko.
.fi; B{z gVQ e/ ;kvhnK nkT[D tkbhnK ghVQhnK
fpB yzfvUA Bk fwb/ nikdh, nky/
fpB yzfvUA Bk fwb/ nikdh, nky/
fpB yzfvUA Bk fwb/ nikdh, nky/
rJ/ ezwK ns/ MZb/ rJ/ s;hfjnK ;w/s fwbhnK u[Zfenk j?.fi; tko/ T[BQK B/ gfjb/ gVkn ftZu fpB yzfvUA Bk fwb/ nikdh, nky/ fJBQK eB/vk nwohek ns/ eJh j'o d/SK
fpB yzfvUA Bk fwb/ nikdh, nky/
;iktK tko/ ikDekoh tko/ ukBDk gkT[Ad/ gfjbk n?vhSB 2008 ftZu 41 :'fXnK dhnK pZpo tzrko.@ ftZu t;d/ GkoshnK s'A fJbktk gfjbh d{ih B{z gsk br ;e/ fe d/S fgnko eh uhi j[zdh
pZpo tzrko.@
pZpo tzrko.@
pZpo tzrko.@
pZpo tzrko.@
d;skt/i fJZem/ eoe/ fJsjkf;e g[;seK ihtBhnK tko/ y'i eoe/ šeB/vk d/ rdoh :'X/ (12) Sjhd pkp{ joBkw f;zx ;kjoh, 13) ;z;ko izr t/b/ poQwk igkB iowBh d/ cozN j?.fJBQK SjhdK dhnK ihtBhnK tko/ ikBD
fbytk e/ d/S dh e"wh bkJpq/oh ftZu oZyhnK @ Bkwh wkDws/ nikdh d/ :'fXnK tko/ feskp GkJh joh f;zx u'NhnK, 14) pZpo joh f;zx T[Zs/ th pj[s ;ko/ d/S GrsK B/ d/S B{z nikd bJh okiK dhnK ;oekoK f;fynk ftGkr d/
ikDhnK ukjhdhnK jB.fJBQK fJfsjkf;e fby e/ Gkos ;w/s d[BhnK d/ fJfsjk; dh ;{zY, 15) GkJh jofdZs f;zx vZb/tkb, 16) eotkT[D ykso pj[s s;hj/ MZb/ ns/ cK;hnK
f;b/p; ftZu bkr[ eoB.fJ; s'A fJbktk jo
g[;seK B{z ;ko/ d/S d/ gqksK d/ f;fynk ftGkrK M'bh 'u gkJh j?.T[BQK B/ pkeh j'o eB/vk nwohek GkJh jofdZs f;zx bzw/, 17) GkJh jofdZs d/ oZ;/ u[zw jZ;fdnK B/ SjhdhnK d/ ikw ghs/
;N/N ftZu fJBQK SjhdK dhnK SjhdhnK tko/
d[nkok ;e{bK ekbiK d/ f;b/p;K ftZu bkr{ ;w/s d{i/ d/SK ftZu ofj rJ/ Gkos dh nikdh f;zx e'Ncs{jh, 18) GkJh eosko f;zx BtK .fiBQK dhnK e[opkBhnK tko/ fJfsjk; dh fe;/
f;fynkdkfJe ;wkoeK th pDkJhnK ikD.fi;
eoBk ukjhdk j?.fi; B{z gVQ e/ ;kvhnK nkT[D d/ wjkB :'fXnK tko/ nrb/ go'i?eN ftZu uzd, 19) Sjhd pZpo eow f;zx fMzrV,20) th feskp ftZu jkb/ sZe e'Jh th t/otk BjhA
;de? ;kvhnK nkT[D tkbhnK B;bK nzdo d/
tkbhnK ghVQhnK B{z gsk bZr ;e/ fe ;kv/ fbyD dk th tkfJdk fJ;/ g[;se dh Gfwek GkJh eg{o f;zx w'jh, 21) GkJh u?Aub f;zx fwfbnk.nkgD/ d/S ns/ ftd/SK ftZu p/m/
S fgnko dhnK GktBktK g?dk j' e/ ;dk jh
g[ofynK B/ fet/A pjkdoh ftykT[AfdnK s;hj/ ftZu ehsk j?.g{Bh ih fbyd/ jB fe eB/vk d/ izfvnkbk, 22) Sjhd GkJh itzd f;zx Bzrb, ;{MtkB fbykohnK ns/ p[ZXhihthnK B{z pj[s
ikrdhnK ofjD.
MZb e/ fJj nikdh gqkgs ehsh ;h.fJ; s'A fszB ;" s'A th tZX GkoshnK B/ Gkos dh nikdh 23) GkJh dbhg f;zx ckjbk, 24) GkJh Bzd jh ;fseko ;kfjs p/Bsh j? fe ftd/SK dhnK
wBw'jB f;zx y/bk f;vBh s'A
wBw'jB f;zx y/bk f;vBh s'A
wBw'jB f;zx y/bk f;vBh s'A
wBw'jB f;zx y/bk f;vBh s'A
fJbktk d/S d/ jo fJZe okki ftZu ;ko/ SjhdK bJh rdo bfjo ftZu fjZ;k gkfJnk ;h.T[j f;zx e?bk, 25) GkJh fBoizB f;zx gzv'oh, 26) ;oekoK d/ ;ko/ ;oekoh ;o'sK s'A T[; ;w/A d/ wBw'jB f;zx y/bk f;vBh s'A
dht/ pkb f;oc jB/ok d{o BjhA eoBk, jo fdb o[ BkT[Dk j?BkT[Dk j?
dht/ pkb f;oc jB/ok d{o BjhA eoBk, jo fdb o[
dht/ pkb f;oc jB/ok d{o BjhA eoBk, jo fdb o[
dht/ pkb f;oc jB/ok d{o BjhA eoBk, jo fdb o[ BkT[Dk j?
dht/ pkb f;oc jB/ok d{o BjhA eoBk, jo fdb o[SBkT[Dk j?BkT[Dk j?
dhtkbh fJe nfijk fsT[jko j? fi;B{z X{wXkw Bkb wBkJh iKdh j?. rZb ;kjwD/ nkT[Adh j?, T[; nB[;ko oki Bkb iK sK ;kvh ;'u ng{oB j' ojh j? ns/ iK o[SDkT[Dk j? fe jo fdb jo foSsk gke
;kv/ ;wki dk jo tor pV/ ukn wbko ns/ ;dhnK s'A fJj fsT[jko fJ;/ izp/ ns/ Gkr dh bkb;k ftZu GrtkB Sqhokw uzdo ih fco w[V s'A ;kv/ s/ n;[oh (okeSh) SeshnK gftZso j' ikt/. pkjoh o;w fBGkT[D bJh
SoXk Bkb wBkT[Adk j?. fJj fsT[jko ;w[Zu/ T[sSkj Bkb wBkfJnk iKdk j?. jo ;kb nopK wjkoki dh ;"s/bh wK e?eJh nkgD/ g[Zso Gos Gko{ j' ojhnK jB. nZi ;kvk d/S ftBkS, irkJ/ iKd/ fxU-s/b d/ dhftnK dh EK s/
GkJhuko/ B{z fJe wkbk d/ ftZu fgo' e/ oZydk o[gJ/ d/ gNke/ ubkJA/ iKd/ jB. dhgwkbk ehsh tk;s/ oki gkm jk;b eoB Bjh gfotko B{z ;wkfie gsB s/ edoK ehwsK d/ y[oB d/ fJ; nzdo{Bh fgnko w[jZps d/ dht/ pkbD dh b'V
j?. fJ; fdB wfonkdk goS'sw GrtkB Sqhokw iKdh j?. SrB ehs/ iKd/ jB. y[Sh zkjo ehsh s'VD tkbhnK ukbK uZbdh j?. GrtkB Sqhokw feBko/ s/ yVQk j? fe id'A th n;hA fJ; pko/ j?. ;GBK XowK dk ;fseko eoB dh b'V j?.
uzdo ih nkgD/ fgsk n:'fXnk Bo/S wjkoki iKdh j?. go brdk j? fe n;hA fJ; fsT[jko d/ uzdo ih wjkoki, wksk ;hsk ns/ bSwD dh ;'ud/ jK ;kvh fuzsk j'o v{zxh j' iKdh j?. nZi GkJhukoe ;KM dh bVhnK irkT[D ns/ fgo'D
dSoE d/ tuBK B{z c[b uVk e/ 14 ;kbK dk n;b we;d ns/ ;[B/j/ s'A GNe/ j'J/ jK. ;w[Zuh ihtB bhbQk 'u fJe rZb ;gZSN j[zdh foStsy'oh, xgb/pkzh, dbkbh s/ gsk BjhA dh zo{os j?. nkU dhtkbh d/ gftZso w"e/ s/
tBtk; eZND T[gozs n:[fXnk gos/ ;B ns/ dhtkbh dk n;b ;[B/jK i' okwkfJD wjKrqzE j? fe fJZe Gok, fJZe gsBh, fJZe gsh ns/ j'o fezB/ jh w[eZdw/ ndkbsK nzdo uZb oj/ Sqh okw ih d/ nkShotkd Bkb fJj gqD eohJ/
T[BQK d/ nkT[D dh y[Sh 'u b'eK B/ nkgD/ do- 'u'A fBZeb e/ ;kjwD/ nkT[Adk j?, T[j j?, ;G s'A tX/o/ fJZe wB[Zy j'D dh ns/ fJB;kBh jB. tkV jh y/s B{z yk ojh j?. d/S s/ ;kvk fe n;hA ;GBK Bkb fgnko s/ ;KM Bkb ojKr/
do nr/ dht/ ibk e/ dhgwkbk ehsh ;h. n;b fJz;kBh edoK-ehwsK s/ gfjok d/Dk, T[jBK edoK ehwsK dh ;Ekgsh. fJ; s'A fJBQK fJz;kBh ;wki dbdb 'u X; fojk j?. nZi w[V Sqh okw , jo foSs/ dh wfonkdk 'u gkbDk eokr/, d/
'u dht/ irk e/ o"SBh eoB dk Gkt ;h fe B{z nkgDh fizdrh 'u bkr{ eoB ns/ nkgD/ edoK-ehwsk s/ gfjok d/Dk ns/ T[jBK B{z ih dh b'V j? i' ;kv/ nzdo sko sko j'J/ gJ/ S 'u c?bhnK fGqSNkuko, b[ZN-y;[ZN, XZe/Skjh,
d[BhnK 'u' T[j jB/ok j[D ysw j' frnk j?, gke-gftZso foSfsnK dh wfonkdK B{z pjkb nkgDh fizdrh 'u fgo'D d/ Bkb-Bkb jo foSfsnK B{z fBGkT[D dk gkm gVQk ;eD, d/ esb ns/ nksw jZfsnktK torhnK okeSh
fijVk okeSh SeshnK B/ gkfJnk j'fJnk ;h. oZyDk ns/ b'eK B{z wfonkfds ofjD bJh gq/ fJz;kB B{z nkgD/ gke-gftZso foSfsnK dh S 'u wko XkV ns/ esb' rkos eoB tkbhnK SeshnK dk BkS eoKr/. d/S-okSNo B{z j'o
f;Zy Xow 'u th dhtkbh dh ftS/S wjsZsk fos eoBk. GrtkB Sqh okw ih dh soQK jo wfonkdK B{z pjkb oyD dh b'eK B{z gq/oDk d/ okeSh SeshnK tkb/ oktDK s'A ;kvh oZfynk nZr/ fbnkT[D ns/ wzp{s pDkT[D bJh fe;/
j?. fJ; fdB S/t/A gkfsSkj ;qh r[o{ jor'fpzd foSs/ dh wfonkdk dk T[fus gkbD eoBk Dk jh dhtkbh wBkT[D dk ekoB ikgdk j?. eo ;eD. fJe fcoe/ ns/ fe;/ yk; gkoNh dh ;'u B{z go/
;kfjp ih rtkbhno d/ febQ/ 'u'A 52 e?dh/ ns/ T[;dh wfonkdk dk ;jh ;fseko eoBk fJ; s'A ;kB{z nkgD/ foSs/, ;wkfie fzzw/ dhtkbh n;b 'u dht/ pkbD dk fsT[jko eod/ j'J/ nwBg;zd okSNotkdh bhvoK B{z
B{z$Bkb fojkn j' e/ nzfwqs;o nkJ/ ;B ns/ j?. tkohnK s/ T[BQK B{z fBGkT[D d/ sohe/ ;G BjhA j?. fJ; fgZS/ bzwk ;[B/jk j?. dht/ pkb e/ u[DKr/ skfe d/S 'u c?bhnK e[ohshnK B{z ysw
b'eK B/ fJBQK d/ nkT[D dh y[Sh 'u dhgwkbk okwkfJD rqzE 'u sq/sk :[Zr ftZu j'J/ ;gZSN o{g 'u sfj j'J/ fwbd/ jB. fJBQK jB/ok fwNkT[Dk j?. f;oc dhtkbh dk oks dk eoB 'u ;jh :'rdkB gk ;ehJ/. fJj' ;kv/ bJh
ehsh ns/ pj[s y[ShnK wBkJhnK ;B. fJ; n:[ZfXnk d/ wjkokik dSoE ns/ iBeg[oh d/ foSfsnK ns/ i[zw/tkohnK B{z n;hA jzkoK ;kbK jh jB/ok BjhA ysw eoBk ;r'A jo oks, jo dhtkbh wBkT[D dh y[Sh j?.
bJh nZi th nzfwqs;o dh dhtkbh pVh jh okik iBe d/ gfotkoK dh eEk j?. fJ; 'u i' s'A nZyhA d/y s/ jzYk oj/ jK. go ;w/A d/ Bkb fdB ns/ jo fdb o[SDkT[Dk j?. fJBQK
;ziht MKih, irokT[A
;ziht MKih, irokT[A
;ziht MKih, irokT[A
;ziht MKih, irokT[A
;ziht MKih, irokT[A
fgzv dkB
fgzv dkB
fgzv dkB
fgzv dkB
fgzv dkB
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh fJ; s'A pknd sK gq/w f;zx eJh fdB xo'A sknp/ nodk; ehsh. B{z fJe jzko o[fgnk d/ ;fji gkm S[o{ eotk fBT[fNnK dh UN ;Zu/ fgsk nekb g[oy nkg
;ck 41 dk pkeh
;ck 41 dk pkeh
id'A gq/w f;zx j'sh B{z gsk bZrk fe T[;dh pkjo jh Bk fBefbnk. id'A nkgDk f;Zek jh gq/w f;zx r[odtko/ s'A pkjo fBeb e/ fdsk ;h. gZuh B{z d[gfjo d/ pi/ she r[odtko/ ih d/ jz{o 'u ;odko gq/w f;zx j'sh B/ nkgDh
e[Vh xo'A BZ; rJh sK T[;B{z gfjbK fJj ;wM y'Nk ;h sK T[j j'o eodk th eh< T[jB{z sK fit/ pkzko tZb j' fbnk. T[ZdB ;kok pkzko y[bQk f;zx ;Gk ftu o"De tXD bZrh. n?stko dk ;g[Zsoh phph joihs e"o d/ nekb ubkDk
Bk gJh fe T[j eh eo/. T[;B/ nkgDh d' Bkbh A j[D - ;z;ko d/ fe;/ th ftnesh Bkb e'Jh ;h. T[;dh e[Vh d/ xo'A BZ; ikD dk T[E'A d/ fdB ;h. ;ko/ wkoehN tkb/ ftjb/ ;B J/; bJh eo ikD d/ d[y ftu fJj ;fji gkm oytkfJnk
pzd{e u[Zeh ns/ Bkb d't/A i[nkB g[ZsoK B{z b? frbk pkeh Bk ofj frnk ;h. T[BQK Bkb th pZu/ pZu/ B{z gsk ;h. T[j jo fJe Bkb jZ; jZ; r[odtko/ gj[zuD bZr/. T[BQK ftu fJzB/ f;Zy ;h fi;dk ;Zu/ gksSkj nZi G'r g? foj?HHHHphph
nfBb d/ xo tZb j' fbnk. go id'A T[j T[E/ BjhA fiBQK ;'Yh dhnK e[VhnK Bkb e[eow e/ p'bdk ik fojk ;h, Gkt/A T[; ;kjt/A ikBD BjhA fizB/ fjzd{ ;B. T[; B/ fe;/ yk; ikBD joihs e"o nkgDh ;z;koe :ksok g{oh eoe/
gj[zfunk sK nZr'A nfBb d/ fgT[ B{z jh xo d/ ehsk ;h. eJh tkoh T[j fJeZbk p?mk ;'udk tkbk e'Jh fjzd{ j[zdk iK f;Zy. T[j jo fJe B{z tkb/ jZEhA nfBb d/ fgT[ B{z th J/; G'r ftu nkg ih d/ uoBK ftu ik fpokih j?. j/ ;Zu/
y T[j e[M Bk eo ;fenk. xo dh sbkSh b?D fe T[jdk eh d'S< fJj ;koh ;zk T[jB{z feT[A fyV/ wZE/ ;fs ;qh nekb efjzdk. c/o T[; B/ Skfwb j'D dk ;[B/jk gj[zuk fdsk ;h. T[j th gksSkj T[; B{z nkgD/ uoB eztbK ftu E'Vh
EK d/Dk. ;odko gq/w f;zx j'sh tZb'A phph dh
bJh nfBb d/ fgT[ B/ wBkj eo fdZsk. gq/w fwbh< xo ftu ofjzfdnK fit/A T[; B{z e[M th fJe fJe d[ekB s/ x[zwDk S[o{ ehsk. T[j jo r[odtko/ nkfJnk.
nksfwe SKsh bJh oytkJ/ ;fji gkm dk
f;zx j'sh f;ZXk g[bh; ;N/SB gj[zfunk. T[;B/ uzrk Bk brdk. fe;/ Bkb p'bD she dk wB fJe B{z efjD bZrk, pkjo y[ZbQ/ ftu Skw:kB/ bZr/ j'J/ ;B.
nZi G'r g? fojk1 fJzBQK phph d/ egV/, GKv/
EkD/dko nZr/ gzi jzko o[fgnk oZy ekotkJh Bk j[zdk. j[D T[j ed/ th gsBh ns/ g[ZsoK B{z ''GkJh ;kfjp! nkj nkT[Adh gZuh skohy nkJ/ frnK d/ pfjD bJh Bt/A ekbhB ftS/
ns/ fp;so dkB ehs?HHH;Zu/ gksSkj fJj ;G
eoB bJh fejk. gzi jzko d/y EkD/dko B/ e[M Bk efjzdk. fit/A T[;dk ;kok ihtB jh dk G'r j?. zo{o f;zx ;Gk r[odtko/ 'u d[gfjo j'J/ ;B. j"b/ j"b/ GhV tXdh rJh ns/ fszB
e[M T[; she gj[zu/HHHr[o{ BkBe Bkw uVQdh
gb th Bk bkfJnk. T[; B/ uko f;gkjh Bkb Bho; fijk pD e/ ofj frnk ;h. T[j jo t/b/ fszB pi/ doSB d/Dk.@ pi/ she ;kok gzvkb Go frnk. okrh iZE/ B/
ebkHHHH. tkfjr[o{ ih dk ykb;kHHHH.
b? nfBb d/ xo Xktk p'b fdZsk. T[BQK s/ gq/w fJj' ;'udk ofjzdk fe b'eK w{jo/ eh w{zj b? e/ nr'A fe;/ dk fJj g[ZSD dk j"A;bk Bk ehosB S[o{ ehsk. gq/w f;zx j'sh B/ i[Vh GhV
nodk; w[fenK e'Jh e[M BjhA ;h p'b fojk.
f;zx dh e[Vh B{z nrtk eoB dk e/; pDk ikt/. T[j fjzd{, T[BQK dk gzfvs ns/ T[BQK d/ d/ g?Adk fe ekjdh y[Sh ftu gq/w f;zx j'sh B/ fJj d/y GkJh B{z efj e/ tZvh ;koh d/r pDtkJh
;kfonK d/ w{zj fiE/ ;B fit/A T[E/ jh ofj rJ/
fdZsk. go id'A nr'A nfBb d/ fgT[ B/ g[Zso d/ th d/ts/ fiBQK B{z T[; B/ fJe fdB rkbQK gkm oytkfJnk ;h< ;ko/ wkoehN tkb/ fJ; ;h.
;B fit/A fe;/ B/ T[BQK B{z pzBQ fdZsk ;h iK ;{Jh
ndkbs ftu eotkJ/ ftnkj d/ ekrz dh eZYhnK ;B id'A T[BQK ;kjwD/ B{z fBeb/rk rZb s/ pj[s j?okB ;B fe gq/w f;zx j'sh f;ZyK ehosB w[fenk sK r[o{ rqzE ;kfjp d/
Xkr/ Bkb f;T[A fdsk ;h. T[BQK ftu e/tb gq/w
ekgh EkD/dko w{jo/ oyh sK T[j e[M th Bk eo sKHHH< dhnK d[ekBK sK SZvdk ik foj? go T[j fjzd{ nyhoh tkeK dk G'r gkfJnk frnk. b'eK d/
f;zx j'sh jh nfijk ;h fijVk nkgDh e[Vh
;fenk. wip{o j' T[; B/ fJj efj gq/w f;zx fJ; ;'u d/ Bkb jh T[jdk nzdo pko pko fiBQK Bkb T[;B/ fgSb/ fJe toQ/ s'A ebw Bk gj[zuD s'A gfjbK jh gq/w f;zx j'sh B/ r[o{ rqzE
dk G'r g[nkD wro'A nzdo'A nzdo pj[s y[S
j'sh d/ gzi jzko tkg; eo fds/. e'fjnk iKdk. T[j joihs e"o B{z :kd eo eJh ehsk ;h T[BQK B{z yk; s"o s/ G'r s/ Skfwb j'D ;kfjp d/ sknp/ fJe BtK o";wh fp;sok, ;Nhb
fd; fojk ;h, fit/A T[;B/ ;koh fjzd{ e"w e'b'A
@;odko ih id'A s[jkvh e[Vh jh J/; ftu tkoh G[ZpK wko e/ o' g?Adk ns/ o'Adk j'fJnk dk ;Zdk d/ fojk ;h. d/ GKv/ ns/ Bt/A o/Swh egV/ oytk fdZs/ ;B.
nkgD/ p/bh ;'Yh dh w"s ns/ T[; dhnK e[VhnK
okzh j' rJh j? sK w?A eh eo ;edK. w/oh wzB' efjzdk, fJj ypo Gbk T[jd/ xo tkfbnK e'b'A nyho s/ id'A GkJh ih B/ ý ;qh tkfjr[o{
dh fJzs b[ZN ikD dk pdbk b? fbnk ;h.
s[;hA th u[Zg tZN ikt'. i' j' frnk T[;B{z G[bk @e[VhJ/ fJj s{z eh ehsk< feT[A fJzBk wkVk fet/A fSgh ofjzdh. id'A Skwh xo nkJ/ gsh ih dh csfj fgqEw GrT[sh f;woe/ efj SkfJd i/ rZb fJE/ jh w[Ze iKdh sK th
d/t/.@ ehsk<' e'b'A gsBh B/ J/; pko/ g[fSnk sK gq/w f;zx B/ nodk; S[o{ ehsh sK gzvkb ftu i[V/ ;ko/ mhe ;h, go ;ko/ pkzko B{z j?okBh sd j'Jh id'A
gq/w f;zx j'sh nkgDk w{zj b? xo nk frnk. go c/o fJe fdB id'A T[j ;t/o/ T[fmnk nZr'A r[Z;/ ftu T[; B{z e[Zsh fpZbh pDk e/ b'ehA yV/ j' rJ/.. T[BQK ftu ;G s'A w{jo/ gq/w gq/w f;zx j'sh nrb/ fdB ;t/o/ nZm pi/ dh
u[ok;h d/ dzfrnK s'A pknd T[j nkgD/ p/bh sK pj[s fyfVnk fyfVnk ;h. T[jdh gsBh T[jdh wK G?D fJe eo fdZsh. fJ; s'A pknd f;zx j'sh jZE i'Vh ns/ nZyK pzd eoh yV'sk rZvh cV nkgDh i[nkB e[Vh joihs e"o d/
;'Yh dhnK e[VhnK dh p/fJzsh :kd eo eoe/ ns/ d't/A w[zv/ th pj[s j?okB ;B. T[;B/ ;t/o/ sK xo ftu fe;/ dk j"A;bk Bk fgnk fe gq/w ;h. rqzEh ih nodk; p'bd/ ik oj/ ;BHHHH. fgzv dkB bJh jfod[nko B{z ufbnk frnk.
gsk BjhA fezBh tkoh fiT[Adk wfonk ;h, go T[m e/ nSBkB ehsk, X's/ fuZN/ egV/ gfjD/ f;zx e'b'A e[M g[ZS/. f;ZyK B{z f;Zyh dkB He/;dkBHHHnyho T[;d/ ikD fgS'A n?v/ tZv/ pkzko ns/ n?B/
T[;B/ fJj ed/ BjhA ;h ;'funk fe T[;d/ nkgD/ ns/ r[odtko/ B{z j' fbnk. T[E/ ik e/ gzi ;" c/o T[j gZuh skohy th nk gj[zuh. T[; s'A rqzEh-ih nodk; d/ nzs s/ gj[zu rJ/. b'eK ftu e'Jh th fJj dZ;D tkbk Bk ;h fe
xo th fJe fdB fJj' jb tkgo/rk. fJe o[gJ/ dk wZEk N/fenk. r[o{ wjkoki d/ eJh fdB gfjbK gq/w f;zx B/ r[odtko/ d/ GkJh j/ fBwkfDnK d/ wkD fBskfDnK d/ skD, fJ; ;G ek;/ bJh d'Sh e"D ;h<
43
43
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
43 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
43 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
fdwkrh e;os
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
ozr Go'
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU, T[Zgo fdZs/ fuZso ftZu fpzd{ fwbkU ns/ t/y' eh pDdk j?.
pZfuU, T[Zgo fdZs/ fuZso ftZu fpzd{ fwbkU ns/ t/y' eh pDdk j?.
pZfuU, T[Zgo fdZs/ fuZso ftZu fpzd{ fwbkU ns/ t/y' eh pDdk j?.
pZfuU, T[Zgo fdZs/ fuZso ftZu fpzd{ fwbkU ns/ t/y' eh pDdk j?.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'. pZfuU, T[Zgo fdZs/ fuZso ftZu fpzd{ fwbkU ns/ t/y' eh pDdk j?.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
pZfuU\ nkgDhnK ozrdko g?A;bK u[Ze' ns/ ozr Go'.
frZm{ wk;No
frZm{ wk;No
frZm{ wk;No
frZm{ wk;No
pkb ejkDh
pkb ejkDh frZm{ wk;No
pkb ejkDh
pkb ejkDh
pkb ejkDh
fJ; ;e{b ftZu nk e/ sK fwzN{ T[; B/ fwzN{ d/ f;o s/ j"bh fijh uzv xpokT[D tkbh fejVh rZb J/. pZu/ sK pkb fdt; d/ w"e/ s/ Sfjo d/ ;ko/ w[ekpb/ ftZu fwzN{ tb'A pDkJ/ fuZso
fit/A d[yh j' frnk ;h. ebk; d/ w[zv/ wkofdnK fejk ;h, ''t/y' UJ/, fet/A dh SokosK eod/ jh j[zd/ B/. nkg/ e[M ;e{bK d/ w[ekpb/ j'J/ ;B. fwzN{ B/ w"e/ Bz{ Bk f;oc gfjbk fJBkw jh fwfbnk
jo xVh T[; Bz{ S/Vd/ ofjzd/ ;B. fJ; nZy sqGe foj?. SkfJd fJ;Bz{ fJj BQh fdBK pknd u[Zg eo ikDr/.@ s/ jh g/AfNzr w[ekpbk, GkSD w[ekpbk j? ;r'A oki gZXo ns/ okSNoh-gZXo s/
ftZu Gbk T[;dk eh e;{o i/ T[;dk gsk fe fpoi{ gfjbtkB d/ w{jo/ sK Gkt/A e[M fuo wro'A fJ; ;e{b ns/ 100 whNo dh d"V ftZu fjZ;k eotkJ/ ik oj/ w[ekpb/ ftZu Skwb
eZd S'Nk j? ns/ ozr th ;Ktbk j?. go fe;/ dh nZy u[ZeD dh th fjzws BjhA ftZu th fwzN{ d/ e[M d';s pD rJ/ ;B fbnk ;h. Gkt/A Sfjo d/ eJh ;e{bK Bz{ j'D bJh fJ; dk BK Skwb eo fbnk
iwks d/ w[zv/ ne;o T[;Bz{ frZm{ g?Adh.@ go c/o th T[;dk fJ; ;e{b ftZu fdb fJZe fJZe d'-d' fJBkw fwb/ ;B go e/ j?, skVhnK, ;kfonK Bz{ jh fwzN{ tKr
wk;No iK ekbk-Gz{v efj e/ S/Vd/ aaas/ S/sh jh fwzN{ Bz{ gsk bZr BjhA bZrdkl ;h. fpoi{ dh wzvbh s'A tb fwzN{ dk jh ;e{b fJj' fijk ;h fi;
brB ns/ fwjBs Bkb ezw eoBk
ofjzd/ ;B. frnk ;h fe T[j fpoi{ e'Jh j'o BjhA T[j vkYk go/SkB ;h. fJ; wzvbh ;dek Bz{ fJZe' ;ko gzi fJBkw fwb/ ;B ns/
ukjhd?. fwzN{ tor/ ftfdnkoEh Bk
gfjbK fwzN{ d/ fgsk ih fdZbh ftZu ;r'A T[; dh nkgDh iwks ftZu gVQB jh T[j g{o/ ;e{b ftZu frZm{ d/ BK Bkb fJjBK gziK ftZu'A fszB fJBkw sK
f;oc nkgDk ns/ nkgD/ gfotko dk
B"eoh eod/ ;B. T[; ;e{b ftZu ed/ tkbk jh fJZe ftfdnkoEh ;h. s/ T[; wSj{o j' frnk ;h. nkgD/ nkg Bz{ frZm{ fJeZb/ fwzN{ B/ jh fiZs/ ;B.
jh BK o"SB eod/ B/ ;r'A nkgD/ ;e{b,
th fe;/ B/ T[;Bz{ szr BjhA ;h ehsk fpoi{ gfjbtkB B/ e'Jh th iwks fszB d/ BK Bkb p[bkfJnk ikDk fwzN{ Bz{ ;e{b ftZu gqkoEBk-;Gk t/b/
nkgD/ gqKs ns/ d/S dk th BK noShA
ns/ T[j Bk f;oc gVQkJh fbykJh ;r'A ;kb bkJ/ fpBK gk; BjhA ;h ehsh. T[; pj[s p[ok bZrdk ;h. fgqz;hgb ;kfjp B/ fwzN{ Bz{ fJBkw d/D
uwek fdzd/ jB.@
j'o th eJh r?o nekdfwe ezwK ftZu pko/ sK fJj th wSj{o ;h fe T[; d/ Bkb ns/ fJZe fdB d[yh j' e/ T[; s'A gfjbK nkgD/ GkSD ftZu nkfynk
pZfunK B/ fwzN{ Bz{ x/o fbnk ;h.
iwks ftZu nZr/ ;h. go j[D fgsk ih d/ w[zv/ sK ekbi dh gVQkJh th g{oh eo nkgDh ebk; d/ nfXnkge Bkb rZb ;h, ''fJj ;kv/ bJh feZv/ cyo dh rZb
''frZm{ tXkJh j't/aafrZm{ tXkJh j't/@
dh pdbh j'D eoe/ T[j fJ; Sfjo ftu u[Ze/ ;B s/ T[; jkb/ ;hBhno ;?ezvoh ehsh ;h sK nfXnkge ih B/ T[;Bz{ j? fe ;kv/ ;e{b d/ fJZe fBZe/ fij/
dk S'o ;ko/ gk;/ rz{i fojk ;h. go gsk
nk rJ/ ;B. fwzN{ Bz{ fJ; Bt/A ;e{b th gk; BjhA ehsh ;h. ;wMkT[AfdnK nkfynk ;haaaa ''p/N/\ ftfdnkoEh B/ ;e{b dk BK Sfjo d/
BjhA feT[A nZi frZm{ Spd fwzN{ Bz{ p[ok
ftZu dkyb eotk fdZsk frnk ;h. fwzN{ Bz{ ;G s'A fznkdk fpoi{ B/ jh eZd bzwk iK S'Nk j'Dk ns/ ozr dk ;ko/ ;e{bK ftZu T[Zuk eo fdZsk j?.
BjhA bZr fojk ;h.
go fJ; ;e{b d/ ns/ yk; eoe/ gq/SkB ehsk j'fJnk ;h. fwzN{ Bz{ r'ok iK ekbk j'Dk e'Jh nfjwhns s[jkv/ ftZu'A fijV/ pZfunK B/ w[ekpb/
fJzB/ fuo ftZu fpoi{ dh wzvbh th
T[;dh nkgDh iwks sK fit/A Sokosh t/yfdnK ;ko jh T[j d{o' jh jkeK BjhA oZydk. pzdk ukjt/ sK fwjBs t/y/ j'D/ nk T[j dZ; ;ed/ B/ fe d"V
T[; e'b nk g[Zih ;h. ''U pZb/ UJ/
w[zfvnK Bkb Goh j'Jh ;h. T[; Bz{ sK wkoB bZr iKdkaa'' U frZm{ wk;No, J/ ns/ fdqVQ fBSu/ Bkb n?Bk T[Zuk T[Zm ftZu fet/A yor'S tKr s/z GZfink ;h
frZm{ wk;No\ sz{ sK ewkb eo ' sk\@
fyV/ wZE/ e'Jh nkgD/ Bkb p?Au fpmkT[D Xo nk@ aa iK c/o T[;Bz{ nkydkaaa''UJ/ ;ed? fe fjwkbk gops dh u'Nh th fJj pZuk.@
fpoi{ B/ T[;Bz{ rbtZeVh gkT[AfdnK
bJh th fsnko BjhA ;h. fJj ;'u e/ s/ok BK ekbk-Gz{v oZyhJ/ iK frZm{ T[;d/ ;kjwD/ BhthA ikgD bZrdh j?. jkb ftZu p?m/ pZfunK B/ n?Bk o"bk
nkfynk, ''sz{ sK :ko S[fgnk o[;sw
SkfJd e[M fdBK sZe iwkshnK d/ wk;No@ s/ nrb/ jh gb y[d jh nky fJ; bJh w[zfvnK dh S/VykBh dh gotkj gkfJnk j'fJnk ;h fe e[M th ;[DkJh
fBfebnk.@
otZJhJ/ ftZu e[M ;[Xko nk ikt/. d/Adkaaa''BjhA pJh BjhA, frZm{ wk;No Bk eoe/ s?Bz{ nkgDk fXnkB gVQkJh BjhA ;h fdzdk. go id'A fwzN{ p'bD bJh
go fJ; s'A gfjbK fe fwzN{ eM
Gkt/A iwks d/ ;ko/ w[zv/ wkV/ BjhA jh fznkdk iud?.@ s/ T[;dh oh;'- oh;h fbykJh tZb brkT[Dk ukjhdk j?. ;N/i s/ ufVQnk ;h, T[; t/b/ sK e[M
nkydk fpoi{ dh nktkz B/ ;G Bz{
;B go c/o th fznkdso nZtb doi/ j'o pZu/ th fwzN{ Bz{ frZm{ efj e/ fJe gb o[e e/ T[jBK fejk ;h,''Bkb/ fznkdk jh o"bk g? frnk, eh s[;hA
j?okB eo fdZsk ;h, ''UJ/, n;hA sK
d/ Sokosh ns/ ftrV/ j'J/ ;B. p[bkT[D bZr/ ;B. fwzN{ Bz{ nkgD/ bJh w?Bz{ gsk bZfrn? fe sz{ sK j'o th eJh ikDd/ j' feT[A< fJ; bJh fe S'Nk eZd
bzw/-XVzw/ b'eK s/ o'jp gkT[D i'r/ jh
T[; fdB sK ewkb j' frnk ;h. frZm{ Spd dh tos'A fJzi bZrdh r?o nekdfwe ezwK ftZu fBgz[B j?. j'D eoe/ fwzN{ wkJhe sZe BjhA ;h
jK. go ;kv/ frZm{ :ko B/ sK ;kfonK
nZXh S[ZNh t/b/ fJZe bzwk u"Vk w[zvk fit/A fe;/ B/ T[;d/ wz{j s/ So/ pzko ftZu fJ; bJh cz{b dhnK rZbK tZb fXnkB gj[zu fojk.@ gqkoEBk -;Gk ftZu p?m/
ebk; ftZu nkfJnk ;h. ;koh iwks EZgV wko fdZsk j't/. go T[j wzp{o Bk d/ e/ s?Bz{ nkgDh ekpbhns Bz{ ;ko/ pZu/ fyV fyV e/ jZ; gJ/. go id'A Bz{ wks d/ fdZsh. s/ fJ; y[Sh d/ w"e/ s/
T[; Bz{ t/y yb' rJh. fwzN{ th j?okBh ;h. eZd sK T[;dk S'Nk jh ;h go ;oho T[ikro eoBk ukjhdk j?. e[M e[ i'Shbh ntkz ftZu fwzN{ B/ p'bDk S[o{ w/o/ tZb'A gkoNh. feT[A, mhe J/ Bk
Bkb T[; tZb t/yD bZrk ;h fe fJj gZy'A th T[j fJzBk srVk BjhA ;h fe wjhfBnK sZe pkb fdt; s/ eJh soQK ehsk sK jkb ftZu u[Zgh Sk rJh ;h. frZm{ wk;No< Bkb/ nZi s'A fJj ;kvk
fejVk ftnesh nk frnk j?. nkgD/ nkg Bz{ S/VB tkb/ dk wz{j pzd d/ w[ekpb/ j'Dr/. T[jBK ftZu fjZ;k fJ; dh p[bzd nktkz ;[D e/ sK fgnkok fwzN{ J/ fwzN{.@
sd/ T[;B/ fwzN{ d/ bkr/ nk e/ fejk eo ;edk. fJ; bJh T[j jo gb wB jh b?D bJh s?Bz{ j[D/ s'A fsnkoh ftZu i[ZN ;kfonK B/ brGr gfjbK jh c?;bk d/ fwzN{ w'j GohnK BzoK Bkb ed/
;h, ''fJj fejVk frZm{ wk;No nk wB e[VQdk ofjzdk. ikDk ukjhdk j?.@ fdsk ;h fe fibQk gZXo d/ GkSD fpoi{ tZb d/y fojk ;h ns/ ed/ e'b
frn? nkgDh iwks ftZu<@ fwzN{ B/ nkgD/ gkgk Bz{ th eJh gsk BjhA wk;No ih d/ ;wMkT[D w[ekpb/ dk fJBkw fJ; pZu/ Bz{ jh yV/ j'oBK w[zfvnK tZb. T[; Bz{ ikfgnk
T[;d/ fJzM nkyD s/ fwzN{ d/ sB tkoh fSekfJs ehsh ;h. go jo tkoh dk n;o ;h iK c/o jkbks d/ Bkb Bkb fwb/rkaaas/ fgnko/ pZfuU j'fJnk th fit/A T[;dk eZd T[jBK ;GBK s'A T[Zuk
pdB Bz{ sK fit/A nZr bZr rJh ;h. T[jBK B/ T[;Bz{ ;wMkT[D d/ bfjz/ e[M ;wM"sk fwzN{ B/ eo fbnk ;h s/ j[D T[;/ soQK. pZfuU, s[jkBz{ ikD e/ j'o th j' frnk j't/.
cehouzd S[ebk[ebk
cehouzd [ebk
cehouzd
T[; osk x{o e/ T[; tZb sZfenk ;h sK ftZu jh fejk ;h-''p/N/ fJ; ' u T[j gfjbK fizBk e[VQdk th BjhA ;h. fznkdk y[Sh j't/rh fe w"e/ s/ jh g/AfNzr cehouzd [ebk[ebk
cehouzd
44
44
44 gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
44 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gkfe;skB B/ e[bG{ D ikXt B{z nghb dkfJoD ikXt B{z nghb dkfJo
gkfe;skB B/ e[bG{
gkfe;skB B/ e[bG{
gkfe;skB B/ e[bG{SD ikXt B{z nghb dkfJoD ikXt B{z nghb dkfJo
gkfe;skB B/ e[bG{ D ikXt B{z nghb dkfJo
voZr o?e/N wkwb/ u wihmhnk th g[Zi/
voZr o?e/N wkwb/ u wihmhnk th g[Zi/
voZr o?e/N wkwb/ u wihmhnk th g[Zi/
voZr o?e/N wkwb/
voZr o?e/N wkwb/ 'u wihmhnk th g[Zi/u wihmhnk th g[Zi/
eoB dk nfXeko d/D bJh pDkfJnk ekB{zB
eoB dk nfXeko d/D bJh pDkfJnk ekB{zB
eoB dk nfXeko d/D bJh pDkfJnk ekB{zB
eoB dk nfXeko d/D bJh pDkfJnk ekB{zB
eoB dk nfXeko d/D bJh pDkfJnk ekB{zB
jkJhe'oN, fejk- w?B{z th pDkU wkwb/ u gkoNh
jkJhe'oN, fejk- w?B{z th pDkU wkwb/ u gkoNh
jkJhe'oN, fejk- w?B{z th pDkU wkwb/ u gkoNh
jkJhe'oN, fejk- w?B{z th pDkU wkwb/
jkJhe'oN, fejk- w?B{z th pDkU wkwb/ 'u gkoNhu gkoNh
e/ pDkJh rJh ;N/N; fog'oN whvhnk
'u tzvh ;h, i' fe n?Z;HNhHn?ZcH uhc
jogqhs f;zx tb'A T[BQK B{z fdZsh rJh ;h.
T[es fog'oN jogqhs f;zx B/ ;hb pzd
fbckc/ 'u jkJhe'oN 'u iwQK ehsh ;h,
i' fe e'oN d/ j[ew th ;B, go e'oN 'u
iwQK eotkT[D s'A gfjbK T[j fog'oN
Bti's f;ZX{ B{z fdZsh rJh ;h, fi; dk
fzeo f;ZX{ ns/ T[BQK dh gsBh Bti's
e"o eJh tko ;otiBe o{g Bkb eod/
oj/ jB. nozh 'u wzr ehsh rJh j? fe
f;ZX{ ns/ T[BQK dh gsBh fybkc T[bzxDk
dh ekotkJh j'Dh ukjhdh j?.
voZr wkwb/ 'u frqcsko ehs/ rJ/
irdhS G'bk, irihs f;zx ufjb ns/
wfBzdo f;zx fpZN{ s'A j'Jh iKu 'u
;kjwD/ nkJ/ sZEK B{z th ni/ sZe nkXko
fJ;bkwkpkd (fpT{o') gkfe;skB dh ;z;d B/ nkgDh ;z:[es p?me 'u w"s dh
wzB e/ ;oeko iK g[b; B/ e'Jh ekotkJh
;zk G[rs oj/ Gkosh e?dh e[bG{SD ikXt B{z c"ih ndkbs tZb'A T[BQK d/ ftStk;
BjhA ehsh j?. n?vt'e/N BtfeoB f;zx
fto[ZX ;whfynk nghb dkfJo eoB dk nfXeko d/D bJh fJe ekB{zB pDkfJnk.
B{z th nozh 'u nkw nkdwh gkoNh dk
Gkosh ib ;?Bk d/ ;/tkw[es nfXekoh ikXt (51) B{z ngq?b 2017 'u ik;{Bh ns/
bhvo dZ;fdnK T[BQK tb'A e'oN 'u ;hb
nZstkd d/ d'S 'u fJe gkfe;skBh c"i ndkbs B/ w"s dh ;zk ;[DkJh ;h.
pzd fog'oN y'bQD dh wzr B{z wihmhnk
Gkos B/ ikXt sZe e{NfBse gj[zu d/D ns/ w"s dh ;zk B{z u[D"sh d/D bJh
uzvhrVQ (fpT{o') jzkoK eo'V o[gJ/ dkyb j'Jh nozh 'u Bti's f;zx f;ZX{, d/ fybkc ;kfiS dk fjZ;k dZf;nk j?.
gkfe;skB fto[ZX nzsookSNoh ndkbs (nkJhH;hHi/H) dk o[y ehsk ;h. d'tK gZyK ;[yfizdo f;zx ozXktk 's/ brkJ/ d's/ brkJ/ d'S
;[yfizdo f;zx ozXktk s/ brkJ/ d's/ brkJ/ d'
;[yfizdo f;zx ozXktk
;[yfizdo f;zx ozXktk
d/ uofus voZr o?e/N wkwb/ 'u T[; ;w/ ;[yfizdo f;zx ozXktk, n?vt'e/N ;[yfizdo f;zx ozXktk s/ brkJ/ d'
B{z ;[DB s'A pknd j/r ;fEs nzsookSNoh ndkbs B/ i[bkJh 2019 'u c?;bk
A BtK w'V nk frnk, id'A Sq'wDh nekbh BtfeoD f;zx, Bti's e"o ns/ ;[yfizdo f;zx ozXktk dk th fzeo
fdZsk fi; 'u gkfe;skB s'A Gkos B{z ikXt sZe e{NBhse gj[zu d/D ns/ T[BQK dh
db d/ ftXkfJe fpeow f;zx wihmhnk nkJhHghHn?Z;H nfXekoh ns/ gzikp nozh 'u ehsk frnk j?, fi; 'u dZf;nk
;zk dh ;whfynk :ehBh eoB B{z fejk frnk. ;?B/N ns/ B?SBb n;?Apbh d/ w?ApoK
tb'A fJe nozh gzikp ns/ jfonkDk ;oeko tb'A rfms n?Z;HNhHn?ZcH frnk fe ;[yfizdo f;zx ozXktk th eJh
dh ;z:[es p?me B{z e[M ekB{zBK B{z gk; eoB bJh p[bkfJnk frnk, fi; B{z B?SBb
jkJhe'oN 'u dkyb eo e/ fejk frnk (voZr;) d/ gqw[Zy J/HvhHihHghH jogqhs tko fpnkB d/ u[Ze/ jB fe i/eo T[j
n;?Apbh 'u fJ; ;kb i{B 'u gk; ehsk frnk ;h.
fe T[BQK B{z th fJ; wkwb/ 'u gkoNh f;zx f;ZX{ 's/ jkJhe'oN 'u dkyb rqfj wzsoh j[zd/ ns/ T[BQK e'b gkto j[zdh
fJBQK 'u ikXt B{z T[BQK dh ;zk fto[ZX nghb eoB bJh nfXeko d/D tkbk fJe
pDkfJnk ikt/, feT[Afe fJ; wkwb/ B{z ehshnK rJhnK ;hb pzd fog'oNK B{z sK T[j wihmhnk B{z ;bkyK d/ gko gj[zuk
ekB{zB th Skwb ;h. fJBQK ekB{zBK B{z T[Zu ;dB B/ wBz{oh BjhA fdZsh ;h. nzsookSNoh
b? e/ okiBhfse ;kfiS ouh ik ojh j? ;otiBe eoB dk d'S brkfJnk frnk u[Ze/ j[zd/ ns/ i/eo GftZy 'u T[BQK B{z
ndkbs (;whfynk ns/ w[V ftuko) fpZb, 2021 dk T[d/S nkJhH;hHi/H d/ c?;b/
fi; d/ ubd/ T[BQK B{z fBSkBk pDkfJnk j?. gkto fwbh sK T[j nfijk eoe/ ftyk
sfjs fzzw/tkoh B{z g{ok eoBk j? ns/ fJ; B{z ekB{zB wzsoh cko'r B;hw tZb'A g/S
f;ZX{ s/ T[BQK dh gsBh fybkc
f;ZX{ s/ T[BQK dh gsBh fybkc
f;ZX{ s/ T[BQK dh gsBh fybkc
f;ZX{ s/ T[BQK dh gsBh fybkc
ik fojk j? id'A fe voZr; wkwb/ 'u f;ZX{ s/ T[BQK dh gsBh fybkc d/Dr/. wihmhnk tb'A fejk frnk j? fe
ehsk frnk ns/ ;dB dh ;z:[es p?me 'u nktkz t'N okjhA gk; ehsk frnk. fJ;
T[bzxDk dh ekotkJh j't/
T[bzxDk dh ekotkJh j't/
j[D sZe j'Jh iKu ns/ frqcsko j' u[Ze/ T[bzxDk dh ekotkJh j't/ nkT[D tkbhnK u'DK B{z b? e/ T[es B/
T[bzxDk dh ekotkJh j't/
T[bzxDk dh ekotkJh j't/
ekB{zB B/ ikXt B{z fJe ;whfynk gqfefonk okjhA T[Zu ndkbs 'u nkgD/ ftStk;
w[Zy w[bzwK s'A j'Jh iKu 'u T[BQK dk wihmhnk B/ Bti's f;zx f;ZX{ ns/ sk ns/ eKro; gkoNh okiBhfse
B{z u[D"sh d/D dh fJikzs fdZsh j? i' nkJhH;hHi/H d/ c?;b/ sfjs zo{oh ;h.
Bkw BjhA nkfJnk. T[BQK fejk j? fe jogqhs f;zx f;ZX{ ftueko Bzdheh dk ckfJd/ bJh T[BQK d/ ns/ T[BQK dh gkoNh
nkrkwh ftXkB;Gk u'DK 'u T[BQK dh fzeo eofdnK fejk j? fe 16 wkou, d/ B/sktK fybkc ekotkJh eo ;ed/
gkoNh B{z B[e;kB gj[zukT[D d/ we;d 2018 B{z f;ZX{ B/ fJe gq?Z; ekBcoz; 'u jB, fJ; bJh T[BQK B{z fJ; wkwb/ 'u
e'ftv tkov ftu jtk u w"i{d e'o'Bk tkfJo; B{z
e'ftv tkov ftu jtk
e'ftv tkov ftu jtk Bkb voZr wkwb/ dk ;jkok b? e/ fJBc'o;w?AN vkfJo?eN'o/N (JhHvhH) d/ gkoNh pDkfJnk ikt/ sK fe T[j th
e'ftv tkov ftu jtk u w"i{d e'o'Bk tkfJo; B{zu w"i{d e'o'Bk tkfJo; B{z
e'ftv tkov ftu jtk 'u w"i{d e'o'Bk tkfJo; B{zu w"i{d e'o'Bk tkfJo; B{z
nkgDk gZy e'oN d/ ;kjwD/ oZy ;eD.
fvgNh vkfJo?eNo fBoziB f;zx tb'A
;ZskXkoh gkoNh T[BQK fybkc ekotkJh
eo ;edh j?. fsnko ehsh rJh iKu fog'oN d/ nkXko nozh 's/ voZr wkwb/ d/ w[Zy e/; d/
n?vt'e/N noSdhg uhwk dh wkocs 's/ n?Z;HNhHn?ZcH tb'A fJzt?;Nhr/SB eo Bkb jh ;[DtkJh j' ;edh j?.
jNk ;ed/ jB J/no fcbNo L nfXn?B
jNk ;ed/ jB J/no fcbNo L nfXn?B
jNk ;ed/ jB J/no fcbNo L nfXn?B
jNk ;ed/ jB J/no fcbNo L nfXn?B
jNk ;ed/ jB J/no fcbNo L nfXn?B
;[ypho pkdb dk n?bkB, ;oeko pDB s/ gzikphnK
;[ypho pkdb dk n?bkB, ;oeko pDB
;[ypho pkdb dk n?bkB, ;oeko pDB
;[ypho pkdb dk n?bkB, ;oeko pDB s/ gzikphnKs/ gzikphnK
;[ypho pkdb dk n?bkB, ;oeko pDB 's/ gzikphnKs/ gzikphnK
bJh okythnK j'DrhnK 75 ch;dh B"eohnK
bJh okythnK j'DrhnK 75 ch;dh B"eohnK
bJh okythnK j'DrhnK 75 ch;dh B"eohnK
bJh okythnK j'DrhnK 75 ch;dh B"eohnK
bJh okythnK j'DrhnK 75 ch;dh B"eohnK
nkgDhnK ;oeko dhnK gqkgshnK
frDtkT[Ad/ j'J/ ;[ypho f;zx pkdb B/
fejk fe i/eo Sq'wDh nekbh db dk
fJfsjk; t/fynk ikt/ sK d/S dh
nkzkdh 'u ;G s'A tZX SjkdsK ns/
e[opkBhnK nekbh db dh gkoNh B/
fdZshnK jB. nkzkdh d/ pknd th i/
eo fe;/ rohp, fe;kB ns/ wzd{o B{z
e'Jh th w[Sfeb nkJh j? sK nekbh db
B/ jh bVkJh bVh j?. ;kohnK ;j{bsK
Sq'wDh nekbh db B/ jh fdZshnK jB.
fJe th fBSkBh eKro; dh BjhA j?.
eKro; dh gkoNh nkT[Adh j? sK f;oc
iBsk B{z b[ZNDk jh S[o{ eo fdzdh j?.
ibzXo (fpT{o') nkT[D tkbhnK rk, fi; Bkb 10 bZy sZe gfotkoe gzikp 'u o/s wkchnk, Sokp wkchnk
2022 dhnK gzikp ftXkB ;Gk u'DK B{z w?Apo nkgDk fJbki w[cs eotk ;G eKro; dh jh d/D j?. ;G s'A tZX o/
b? e/ f;nk;h gkoNhnK ;orow j' ;eDr/. s wkchnk o'gV fzbQ/ 'u j?, fiZE'A d/ w[Zy
rJhnK jB. fJ; d"okB ;[ypho f;zx ftfdnkoEhnK bJh n?bkB eod/ wzsoh uoBihs f;zx uzBh jB. eKro;
pkdb fcb"o d/ fgzv r'jkto fty/ b'e ;[ypho pkdb B/ fejk fe fJe ;N{v?AN B/ gzi ;kbK ftu ehsk eh j?< gzi ;kbK
fwbDh d"okB g[Zi/, fiZE/ T[BQK B/ b'eK ekov pDkfJnk ikt/rk, fi; Bkb sZe ;kpek w[Zy wzsoh e?gNB nwfozdo
B{z ;zp'XB th ehsk. fJ; w"e/ eJh tZv/ gVQkJh tk;s/ fizB/ youk eoBk j?, T[; f;zx jh iBsk ftukb/ ed/ ftykJh BjhA
n?bkB eod/ j'J/ ;[ypho f;zx pkdb B/ dh fbwN 10 bZy o[gJ/ j't/rh ns/ fdZs/ ;B. j[D sK eKro; B/ e?gNB B{z
bzvB (fpT{o') j;gskbK d/ e'ftv-19 tkov 'u e'o'Bk tkfJo; dh jtk 'u
fejk fe nekbh db dh ;oeko pDB ftnki th ;kvh ;oeko jh Go/rh. bkj e/ vokwk ehsk j? ns/ uzBh B{z w[Zy
w"i{drh B{z 'J/no fcbNo/SB' gqGkth o{g Bkb xNk ;edk j?. fJe nfXn?B 'u fJj
's/ 75 ch;dh B"eohnK gzikphnK bJh ftfdnkoEh f;oc ekbi s'A fuZmh b? e/
wzsoh pDk fdZsk j? sKfe eKro;h d'
dkntk ehsk frnk j?. fpqN/B 'u e?Afpqi :{Bhtof;Nh d/ y'ieosktK B/ e'ftv-19
oZyhnK ikDrhnK. nkT[Dr/ ns/ ekov zohJ/ ;kvh ;oeko
tkov 'u fJe J/no fcbNo/SB wShB bkJh ns/ gkfJnk fe fJ; B/ jtk 'u w"i{d wjhB/ fJj efj ;eD fe ;ko/ gkg sK
fJ; d/ Bkb jh T[BQK fejk fe ;oeko tZb'A ch; Goh ikt/rh. d'nkp/ 'u vkH
e?gNB B/ ehs/ jB n;hA sK d[ZX d/ X's/
brGr ;ko/ soQK d/ ;ko;-e'th-2 B{z jNk fdZsk.
pDB 's/ w[V s'A Bhb/ ekov gfjb/ wjhB/ nzp/veo ih d/ BK 's/ :{Bhtof;Nh ns/
jK. eKro; B/ ;ekbofSg B{z pzd eoe/
T[BQK B/ dZf;nk fe nfXn?B d/ BshfinK B/ fJBc?eSB d/ jtk okjhA efjo B{z
jh pDk fdZs/ ikDr/. jo gfotko dh pkp{ eKSh okw ih d/ BK 's/ w?vheb
xNkT[D bJh fes/ fznkdk ;tZS jtk B{z b? e/ wkgdzv ;Ekfgs eoB dh ;zGktBk ;G s'A tZvk gkg ehsk j? ns/ pZfunK
w[Zy n"os d/ yks/ 'u d' jzko o[gJ/ jo ekbi y'bQD dk th n?bkB ehsk. fJ;
g?dk ehsh j?. y'ieosktK B/ gkfJnk fe fJj sZE eqfwe o{g Bkb wzp{s j'fJnk j? B{z ;ekbofSg Bk d/ e/ gVQkJh s'A tKM/
wjhB/ fdZs/ ikDr/. fJ; d/ Bkb jh T[BQK d/ Bkb jh T[BQK fejk fe fJe n?eN
fe ;ko;-e'th-2 tkfJo; J/no';'b okjhA c?b ;edk j?. oZfynk j?. fcb"o jbe/ d/ d"o/ w"e/ T[BQK
400 :{fBN fpibh w[cs d/D dk th pDkfJnk ikt/rk, fi; 'u 75 ch;dh
fJj nfXn?B ebhfBeb fJzg?e;hn; fvi/;i iBob 'u gqekfSs j'fJnk j?. tZb'A fgzv syo fty/ GothA whfNzr B{z th
n?bkB ehsk. T[BQK fejk fe e'ftv-19 B"eohnK gzikphnK tk;s/ oZyhnK
nfXn?B dh nrtkJh eoB tkb/ ns/ e?Afpqi :{Bhtof;Nh j;gskb d/ ftbk; Btg[oeo ;zp'XB ehsk frnk . fJ; w"e/ T[BQK Bkb
d"okB i/eo ;G s'A tZX w"sK j'JhnK jB, ikDrhnK.
B/ fejk fe e'o'Bk tkfJo; jtk d/ wkfXnw Bkb c?bD dh ;zGktBk B{z xNkT[Dk pbd/t f;zx yfjok ftXkfJe ns/ j'o
T[j gzikp 'u j'JhnK jB. jo gfotko e?gNB B{z bkj e/ y[d B{z d[ZX d/ X's/
wohz ns/ f;js eowukohnK, d'tK dhnK ;[oZfynk bJh wjZstg{oB j?.
dk j?bE fJzS'o?A; ekov pDkfJnk ikt/ dZ;D bJh eKro;hnK B/ ehsk vokwk eJh nkr{ w"i{d jkzo ;B.
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
4 4 4 4 45 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
Bktb
Bktb
Bktb
Bktb nmkothA fe
Bktb
nmkothA fe
nmkothA fe
nmkothA feSss ss s
nmkothA fe
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk n?;H ;keh
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
fJe skok uwfenk
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
n?;H ;keh
ni/ g/wK dh ;'u nkgD/ okj N[o jh fgzv tkb/ xo 'u fJe sK fJzM jh dk fes/ nyho BjhA j[zdk. uko/ gk;/ c?bh šGkph ih w?A fJe pj[s w[Sfeb ftu
jK.''
ojh ;h fe ;N/i s/ yV's/ fJzdo B/ wkJhe foSs/dkoK dk fJeZm ;h, d{i/ T[j fgzv jfonktb ns/ T[; ftu fd;dk e'Jh-
jZE 'u b? gfjbK gzvs irs okw ns/ dk xo ;h Bk fe Sfjo dk, fiZE/ pzd/ d/ e'Jh fJeZbk xo. d{oh j'D eoe/ tZvk fJzdo dh fJj rZb ;[D d't/A gsh-
okiokDh B{z ;N/i s/ ;Zfdnk. c/o T[; B/ ;[Zy bJh ;kohnK ;j{bsK xVhnK j[zdhnK j[zdk j'fJnk th S'Nk brdk ns/ T[BQK gsBh T[; tZb t/yD bZr/ go p'b/ e[M
gzvs okw SoB ns/ ftfdnk dk BkT[A B/. T[j oks g/wK dh w;K jh bzxh. T[; d/ fdb B{z w'j b?Adk. BjhA. d'jK ftu dhge zo{o j?okB ;h fe
B{z fit/A fJe x[NB fijh wfj;{; j[zdh T[j eJh tkoh g?db iky{ wzdo ub/ fJ;B{z nfijh fejVh w[Sfeb B/ x/o
b? T[BQK B{z p[bkfJnk. T[j uko'A j"b/-j"b/
ojh nkgD/ ;j[o/ xo 'u. ;[jkr oks d/ iKd/. fJe fdB ;t/o/ jh T[j e[coh B{z fbnk. go T[BQK d'jK ftu'A fe;/ d/ p'bD
g"VhnK uVQ T[Zuh ;N/i s/ gj[zu rJ/.
T[; B/ fijV/ ;[gB/ p[D/ ;B T[j ;ko/ jh s[o gJ/. d{o she c?bh poc fJzM ikg s'A gfjbK jh fJzdo B/ nkgDh nX{oh SZvh
jkb ftu fJe tkoh z'o dh skbhnK
tZihnK. ;kfonK T[BQK dk ;[nkrs N[ZN rJ/. T[; oks T[j e[M th BjhA ;'u ojh ;h fit/A fe;/ B/ gjkVK dhnK u'NhnK rZb g{oh eoBh S[o{ ehsh,
ehsk. ;eh. nrb/ fdB ;Z;-;j[o/ B/ T[;B{z s/ ;kpD Bkb X' e/ fuZNh ukdo ftSk šGkph ih w/ohnK j'o d' GkphnK B/.
;ihnK e[o;hnK s/ p?m/ dhge ns/ d[gfjo pknd gsh Bkb fdZbh B{z N'o fdZsh j't/. jK SkfJd s[jkB{z gsk BjhA w/o/ s'A tZv/
d' GkJh th B/.''
g/wK T[BQK B{z nkT[Adk t/y nkgDh EK s'A fdZsk ;h. gzi fdBK pknd g/wK w[V fdZbh nk
T[m yV's/. gfjbK dhge B/ nkgD/ wksk- g/wK id'A SkwhA nkgD/ gsh d/ xo rJh. :{fBN ftu fwfbnk gzi ewfonK @fJj sK pj[s y[Sh dh rZb j? fJzdo!
fgsk d/ g?o S{j/, c/o irs okw ns/ 'u nkJh T[j sK pZ; xo B{z t/ydh jh tkbk xo t/y T[j ;'uhA g? rJh. w?A sK ;wMh ;h w?A jh s/oh fJeZbh Gkph
ofj rJh. sd/ T[; dk nshs T[; ;kwQD/ '';kok fdB eh eoKrh w?A n?v/ tZv/ jK.@ fJ; tkoh g/wK p'bh.
okiokDh d/ g?oK B{z jZE bkfJnk. g/wK
gsh tZb t/ydh j'Jh g/wK p'bh.
nk yV'sk. wkfgnK dk fJe S'Nk fijk xo 'u< B"eoh w?A SZv fdZsh.'' B"eoh Bk gqzs{ fJzdo B/ sK T[; dh nkyh rZb
B/ gfjbK j'D tkb/ ;Z;-;j[o/ d/ g?ohA
gsBh dk ;tkb ;[D dhge B/ rZb
xo fi; ftu fJe p?me T[; d/ pkT{ ih eoBk dhge dh fJZSk ;h. fit/A ;[Dh jh BjhA. T[j c/o nZr'A p'bD
jZE bkfJnk ns/ c/o T[j nkgDh phih
fJ; soQK S[o{ ehsh,
d/ rb Bkb bZr rJh. nfijk j[zfdnK d/ fjZ;/ nkT[Adh ;h. c/o fvT[VQh gko eoe/ dhge B/ fvT{Nh i[nkfJB eo bJh. bZrk,
@n;hA g/wK gkfJbN dh No/fBzr
jh d'jK dhnK nZyK gkDh Bkb Go S'Nk fijk ftjVk, c/o fgZS/ fJe ewok T[j ;t/o/ jh xo'A fBeb iKdk. g/wK B{z šw?B{z Gkph ih fJ; Spd Bkb pj[s
fJeZfmnK ehsh j?. fJzdo b[fXnkD/ dk
rJhnK gqzs{ T[BQK B/ pzBQ wko T[BQK B{z ns/ SZs s/ d' u[pko/. ;kfonk bJh ;KMk fJZE/ nk e/ e[M BjhA ;h eoBk g?Adk. Bcos j?.@
ofjD tkbk. fJ; B/ T[E'A d/ r"ofwzN
SbeD BjhA fdZsk. fJe pkEo{w ns/ S'Nk fijk feuB. fSwb/ s'A T[j i' ;'u e/ nkJh ;h T[j fJzdo d/ w{zj'A fJj rZb ;[DfdnK
ekbi s'A phHn?;H;hH ehsh j?. fJ;
nfijk j'D pknd id'A fJzdo B/ wkfgnK dh fJ; d[BhnK ftu ofj e/ T[j fJZE/ nk g{ok BjhA ufVQnk. xo dh ;ckJh g/wK dk e[M fuo gfjbK y[Sh Bkb Gfonk
No/fBzr d"okB jh S[o{ ftu w/ok fwZso
i?wkbk dh o;w bJh fejk c/o sK ftnkj S'Nh s'A tZvh j[zdh j'Jh ftnkj eotkT[D bJh nodbh fwfbnk j'fJnk ;h. g/wK fujok fit/A j/mK jh bZE frnk. T[j ;'uD
pD frnk ;h. feT[Afe T[; No/fBzr ftu
B/V/ gj[zu rJh ;h. c/o eh j'fJnk< ;kok dk eJh tkoh wB eodk T[j pkjo d/ bZrh,
ftu Skwb j'JhnK e[VhnK ;N/i s/ nk
n;hA d' jh gzikph w[zv/ ;K. sd th fJj
e[M fit/A fJe ub fuZso pD e/ T[; d/ S'N/ fij/ prhu/ ftu p{fNnK B{z gkDh šfJj w?B{z Gkph th efjzdk s/ Bcos
rJhnK. T[BQK jZEK ftu r[bkp d/ c[Zb
pj[s u[Zg-u[Zg ofjzdk ;h.
;kjwD/ nk frnk. d/t/. gqzs{ fJj ezw th wkbh d/ fzzw/ ;h. th eodk.@
cV/ j'J/ ;B. j?okBh sK ebeZs/ s'A nkJh
šfJe fdB w?A fJ; B{z fJ; dk ekoD
b/feB gsh dk xoHHH< T[j nkg ;t/o/ jh fsnko j' iKdh. c/o T[j ni/ fJ; dk ekoD g[ZSD B{z
wkbsh B{z sd'A j'Jh id'A fJ; y[Sh Go/
g[ZfSnk. gfjbK sK fJ; B/ e[M dZf;nk
gzi-S/ tZv/ ewo/HHH! eoB tkbk e'Jh ezw Bk ;[ZMdk sK T[j j'Jh jh ;h fe fJzdo B/ nkgDh g?AN dh
w"e/ s/ T[; dh Xh th jZEK ftu r[bkp d/
jh BjhA, go w/o/ z'o gkT[D s/ fJ; B/
c[Zb b? ;N/i s/ gj[zu rJh. T[; d/ wB @n;hA sK d' jh ihn jKHHHfijV/ fJe ewfonK ftu gJhnK uhiK B{z fJe EK i/pQ 'u'A fJe w'Nk fijk ozrdko Xkrk
rZb fJ; soQK S[o{ ehsh,
'u'A th nkgD/ skJ/ dh Xh bJh fSet/ ewo/ ftu ojKr/. c/o fJj pkeh d/ ykbh s'A u[Ze d{ih EK Xodh ofjzdh. T[BQK B{z pkjo eZfYnk ns/ g/wK B{z cVKdk j'fJnk
@id'A w?A ekbi d/ gfjb/ ;kb ftu
frb/ d{o j' rJ/ ;B. T[j th g/wK dh ewo/HHH<@ ;iKdh-;ztkodh d{o yVQh j' T[BQK tZb p'fbnk,
;h sK gsk BjhA fet/A w/o/ Bkb gVQdh
y[Sh ftu Skwb j' rJh ;h. T[j g/e/ xo dh s[bBk gsh d/ xo t/ydh ofjzdh ns/ tes w;K jh bzxdk. šw?A Gkph ih nkg Bkb i'V/ fJ;
fJe e[Vh w?B{z uzrh bZrD bZrh.
i?wkbk j[zfdnK jh ;N/i s/ yVQhnK Bkb eoB brdh j?. T[; dh Bzo T[; B{z d[gfjo dh o'Nh th Bk pDkT[Dh gftZso foSs/ B{z Bcos dh EK fJ; dk
ewbihs ;h T[; dk BkT[A go w?A T[; B{z
e[VhnK B/ fit/A dhge ns/ g/wK T[s/ c[ZbK fynkbK ftu pkT{ ih dh p?me s'A b? e/ g?Adh. nkg/ B"eo nkT[Adk, d[gfjo dk BkT{A pdb fdzdk jK. w?A fJ; foSs/ B{z
ezw' nkydk ;h. E'VQk tes phsD Bkb
fgSb/ ewo/ she ubh iKdh j?. fiZE/ ykDk fsnko eodk. d[gfjo/ dhge Bcos feT[A eodk jK fJj rZb w?A s[jkB{z
dk whAj toQk fdZsk. ;koh ;N/i r[bkp
GohnK nZyK BhthnK eoh yV'sh B{z fvT{Nh s'A nk T[; Bkb o'Nh yKdk ns/ c/o ed/ dZ;Krk.@ T[j w?B{z j'o uzrh bZrD bZrh.
d/ ;{j/ c[ZbK Bkb Go rJh. p; c/o eh<
dhge B/ T[jd/ w'Y/ s/ jZE Xo fejk ;h, w[V fvT{Nh s/ ufbnk iKdk. g/wK ns/ dhge B{z ni/ th T[; dh šgfjbK sK n;hA nkw fijhnK rZbK
;N/i s/ nkT[D tkb/ wfjwkBK-d';sK
dh sK fit/A bkfJB jh bZr rJh. jkb š;G mhe j' ikt/rk g/wK.@ fJe fdB T[; B/ gsh B{z fejk fe rZb ;wM 'u BjhA ;h nkJh. T[BQK eod/ ;h go c/o j"b/-j"b/ n;hA fJe-d{i/
T[BQK dhnK skbhnK Bkb r{zi T[fmnk. gqzs{ gsh dk xoHHH< d[gfjo dh o'Nh T[j nkg fsnko efonk ;kjwD/ p?mk fJzdo nkgDk ;Zik r[ZN g/ d/ B/V/-B/V/ j[zd/ rJ/. n;hA fezBk-fezBk
dhge d/ d';s nkJ/, nc;o nkJ/ T[BQK ;'jD/ coSK tkb/ p?v-o{w, ;iktN eo/rh, go nZr'A T[j gsh dk itkp ;[D wK ;kwQD/ eodk j'fJnk p'fbnk, fuo ekbi dh eBNhB 'u p?m/ ukj d/
B{z ;ko/ w[pkoeK d/ ;N/i s'A j/mK T[sod/ Go/ ewo/. jo fJe p?v-o{w Bkb nN?u ntke j' e/ ofj rJh. ''s[;hA Gkph ih fJj Xkrk w/o/ ;Zi/ fJe eZg s/ rZbK eod/ ofjzd/. nkT[D
rJ/. T[j nkgD/ Bkb fJzB/ s'jc/ b? e/ pkEo{w, ewfonK ftu b'VhAdhnK uhzK. ''vhno w?A s?B{z o'Nh gekD bJh BjhA r[ZN s/ pzBQ d't/ ns/ T[; foSs/ dk BkT{A tkb/ ;'jD/ fdBK dhnK rZbK, fesB/
ftnkj e/ fbnkfJnk.'' wfjb yVQ/ eo T[BQK B{z ;ikD-;ztkoB
nkJ/ fe ;N/i d/ fJe gk;/ uhzK dk Y/o xo d/ pkjo fJe S'Nk fijk c[Zb-p{fNnK pdb e/ s[;hA nZi s'A w/oh G?D nytkT[r/
Bkb ;fink prhukHHH prhu/ dh e{bh- nZi d; fdB j' uZb/ B/ T[BQK dk ns/ w?A nZi s'A s[jkvk d/to BjhA ;r'A bZr iKd/. ezw' gVQB ftu pj[s uzrh
jh bZr frnk. dhge nkgD/ d';sK,
e{bh xkj, ozr-pozr/ c[Zb. o[ZyK s/ fwZmh ftnkj j'fJnK go oks dh o'Nh fJe Gok ;Zfdnk iktKrk.@ ;h. fJzi th xo'A T[j pj[s seVh ;h.
nkgD/ nc;oK dh g/wK Bkb ikD-gSkD
nktkz Bkb rhs rKd/ gzSh. gqzs{ T[; tkoh th T[BQK nkgD/ xo BjhA ykXh. o'z g/wK B/ fJ; rZb s/ gsh e'b'A g[ZSDk T[; d/ nkgD/ eJh foSs/dko ftd/SK ftu
eotkT[Adk j'fJnk brksko w[;eoKdk
fojk. dk xoHHH< jh fe;/ d';s xo'A fBUsk j[zd?. g/wK o'z sK eh T[; tZb t/yDk th w[Bkf;p Bk ofjzd/ ;B. T[; dk ;ek ukuk eB/vk ik
fJ; s'A pknd wkJhe s/ ni/ fe;/ fJ; tZv/ xo ftu T[; B/ ;[jkr oks okshA fsnko j[zdh j? ns/ rZvh 'u pfj ;wfMnk. T[; B/ fJzdo d/ jZE'A Xkrk tf;nk ;h.
s/z fcbwh rhs dh X[B S[o{ jh j'Jh ;h wBkJh. nrb/ fdB T[j nN?uh ftu d';s d/ xo ykD/ s/ ubh iKdh j?. T[; cfVnk ns/ T[; d/ ;Zi/ r[ZN s/ pzBQ T[; šid'A n;hA phHn?;H;hH d/ ckJhBb
fe jkb ftu BZuD bJh fezB/ jh w[zv/- nkgD/, gsh d/ egV/ ns/ j'o zo{oh ;wkB B{z eJh tkoh fJ; soQK wfj;{; j[zdk fe Bkb fJe nfijk gftZso foSsk pDk ftu gj[zu/ sK w?A ezw' B{z dZf;nk fe w?A
e[VhnK fJeZm/ j' rJ/. fezBk fuo T[j gk gsh Bkb gzi fdBK bJh fSwb/ ubh i/ ;kok e[M fJ;/ soQK ubdk fojk sK fbnk fi; B{z fe;/ th Xow ftu Szek dh phHn?;H;hH eoe/ fwbNoh J/no c'o; 'u
BZud/ oj/. rJh. T[j y{p;{os fSwbk Sfjo fijVk fes/ T[j o'Nh gekDh jh Bk G[Zb ikt/. Bzo Bkb BjhA t/fynk ik ;edk. gkfJbN pBD bJh N?;N d/tKrk, iK
pZ; c/o eh fJe nBikD e[Vh B/ ;?bkBhnK B{z jw/Sk nkgD/ tZb fyZudk fJBQK d; fdBK ftu dhge dk e'Jh SkfJd Xosh d/ ihtK ftu wB[Zy iksh c/o w?A fJzihBhnoh ftu dkybk b?D bJh
N?;N ftu p?mKrk.
fojk j?. fiZE/ dk foi, fiZE/ dk iky{ fwZso T[BQK xo BjhA nkfJnk. SkfJd bJh fJ; s'A tZvk s/ gftZso j'o e'Jh
fJe nBikD w[zv/ Bkb ;koh T[wo dk
wzdo, wkb o'v, d{o she fd;dhnK poc- T[j BjhA ;B ukj[zd/ fe Bt/A ftnkj/ i'V/ foSsk BjhA. šid'A w?A e[M pD iktKrk sK n;hA
foSsk i'V fbnkHHH
eZihnK u'NhnK, T[Zu/-T[Zu/ g/V, dh jo o'z dh fzzdrh ftu fe;/ soQK dk fJzdo B/ i/pQ 'u'A ;" o[gJ/ dk B'N ftnkj eotk btKr/. c/o w?A fJe
fJ; s'A gfjbK th ebZp d/ jkb ftu
j/mK sgd/ tksktoD ftu'A nkJ/ b'eK th ybb gkfJnk ikt/, dyb fdZsk eZfYnk ns/ g/wK B{z SrB cVk nkgDk y{p;{os xo pDktKrk. s?B{z ;z;ko d/
gsk BjhA fezB/ ftnkj j'J/ ;B. w[zv/ tkb/
nkT[Ad/ oj/ ns/ e[Vh B{z ftnkj e/ b? d/ fdbK 'u mzv gkT[Ad/ ;B. ikt/. ;Zik jZE T[; d/ f;o s/ Xo fdZsk. ;ko/ ;[Zy d/tKrk.
šw/oh nkyh rZb T[; B{z pj[s uzrh
iKd/ oj/. dhge B/ ftnkj s'A gfjbK jh wkb jK T[BQK ftu fJe fJzdo zo{o ;h fJzdo j'o e[M p'b/ fpBK T[E'A T[m
bZrh. T[j w/oh fJ; rZb s/ okzh th j'
gqzs{HHHHH. o'v d/ fJe tXhnk j'Nb ftu gzi fdBK fijVk SkwhA S[ZNh j'D s/ dhge Bkb ubk frnk. g/wK ns/ dhge B/ th T[;
rJh. w?A j'o T[sSkj Bkb N?;N dh
ebZp dh fj;Noh ftu fJj gfjbk bJh ewok p[Ze eotk oZfynk ;h. fJj e[M fuo bJh T[BQK xo nkT[Adk ns/ eJh B{z N[o/ iKd/ B{z BjhA o'fenk. T[j sK T[;/
fsnkoh eoB bZrkHHH HHy{p;{os GftZy
w"ek ;h id'A e'Jh e[Vh poks b? e/ nkJh gzi fdB g/wK bJh w"i-w;sh tkb/ ;B. tkoh ukj dk eZg gh e/ w[V iKdk. T[j soQK fezBk fuo u[Zg p?m/ oj/. d'jK ftu'A
jo t/b/ w?B{z ;kjwD/ yVk fd;dk
s/ ftnkj eotk e/ jw/Sk bJh fe;/ T[; B{z e[M th BjhA ;h eoBk g?Adk. pj[s nkdo Bkb g/wK B{z Gkph nkydk fe;/ B/ th e'Jh rZb BjhA ehsh. d'jK
ofjzdk.@
;t/o dh ukj s'A b? e/ ;t/o dk BkSsk, ns/ fJ; foSs/ dh fJZzs eodk. nzdo nkgDh-nkgDh ;'u ;h. go T[;
gkfJbN dh j' e/ ofj rJh.
nukBe p'bdk j'fJnk fJzdo gsk
d[gfjo dh o'Nh ns/ oks dk fvBo, ;G j"b/-j"b/ g/wK B{z th T[j pj[s uzrk ;'u 'u'A pkjo fBeb rZb c/o g/wK B/ jh
tes w[Zmh 'u pzd ehsh o/s tKr
BjhA feT[A o[e frnk. yk;k fuo T[j nZyK
e[M fsnko ehsk j'Nb tZb'A fwb fojk bZrD bZrk ;h. S[o{ ehsh,
j"b/ j"b/ eDh-eDh eoe/ fet/A feo iKd?
pzd eoh p?mk fojk. go c/o nZyK y'bQ
pzd/ B{z gsk jh BjhA brdk. c/o nkgD/ ;h. Bk ewo/ dh ;ckJh, Bk fp;so/ c/o gsk BjhA fJe SkwhA eh j'fJnk šfeT[A ih fejk j? fJj s[jkvk d';s<
pkeh puh ejkDh ;[DkT[D bZrk,
fgZS/ T[j nshs dhnK fezBhnK jh :kdK ftSkT[D/, Bk S[ZNh tkb/ fdB X'D bJh T[j dhge Bkb T[BQK xo nkfJnk sK fJj sK c"ih nc;o j?! eh c"ih th ed/
šw?A N?;N gk; ehsk ns/ gkfJbN
SZv iKdk fijVhnK ed/ Bk ed/ T[; B{z w?b/ egfVnK dk Y/o. g/wK eJh tkoh pj[s u[Zg-u[Zg ;h. g/wK B/ gsh ns/ T[; fJzB/ Gkt[e j[zd/ B/< fezBh S/sh gkDh 'u
dh No/fBzr bJh f;b?eN j' frnk. w?A
u/s/ nk iKdhnK B/. ;'udh, bJh ukj pDkJh. T[j fszB'A pkjo prhu/ ;[ZNh poc tKr fgxb frnk.
No/fBzr s/ iKdk j'fJnk T[; B{z fwfbnk.
g/wK Bkb th fJ;/ soQK j'fJnk. T[; šmhe j? w?A fdZbh nkgD/ xo ik e/ 'u pfj ukj ghD bZr/. šn;hA ih fezB/ fdBK d/ s[jkv/ fwZsoK
w?A T[; B{z dZf;nk fe T[j w/oh T[vhe
dk ftnkj j'fJnk thj fdB j' uZb/ ;B. ;ko/ ezw nkg efonk eoKrh. o'Nh N[Ze, šeh rZb GkJh ;kfjp fJzB/ u[Zg- xo fvBo s/ ik oj/ jKHHHs[;hA fJe fdB
eo/. No/fBzr w[ZefdnK jh n;hA ftnkj
xo ;KGDk, gsh dk fynkb oZyDk. fJj u[Zg feT[A j'< fes/ xo w/oh G?D Bkb fJzdo B{z fJ; d/ gfotko ;w/s fvBo s/
ebZp ftu irs okw nkgDh gsBh,
eotk btKr/.
fzzw/tkoh w?A nkgD/ T[go b? btKrh. MrVk sK Bjh j' frnk<@ feT[A BjhA ;Zd b?Ad/< t/yDk ih w?A pj[s
nkgD/ foSs/dkoK B{z Bkb b? e/ nkfJnk
@gqzs{ HHH!
fgsk-xo d/ ;z;eko e[Vh B{z ;j[o/ xo fJzdo B{z u[Zg t/y g/wK B/ ;tkb ;[nkd ykDk pDktKrh.@
ns/ ;kfonK B{z rtkj pDk e/ Xh B{z fe;/
šfJ; soQK BjhA j'fJnk. pzd/ B{z oZp
ikD s/ fJj' e[M eoB dh wZs sK fdzd/ gkfJnk. jo o'z fezBhnK jh rZbK eoB šfJj ezw sK pj[s n"yk j? g/wK.@
gokJ/ wod d/ jtkb/ eo frnk. c/o
e'b'A wzrh jo fJe S? E'V/ fwb iKdh j?.
fGZihnK nZyK bJh irs okw okiokDh B/!@ tkb/ fJzdo dh u[Zg g/wK e'b'A ;fjD BjhA g/wK d/ n"y/ ;tkb dk itkp fdzdk
n;hA i' ;'ud/ jK, i' ukj[zd/ jK zo{oh sK
ns/ B/V/ d/ foSs/dko nkgD/-nkgD/ xoK fJBQK gzi fdBK ftu T[j y{p x[zw/. ;h j' ojh. j'fJnk dhge p'fbnk.
BjhA fe T[; dh g{osh j' jh ikt/.
B{z w[V rJ/. T[j ;t/o/ jh j'Nb s'A fBeb iKd/. dhge šBjhA Gkph ih e'Jh yk; rZb BjhA.@ ših w?A s[jkvh rZb ;wMh BjhA.@
w?A No/fBzr d"okB fJe tkoh id'A d'
g/wK nkgD/ ;Z;-;j[o/, i/m g/wK dk jZE cV e/ s/z-s/z BZ;dk ''pJh g/wK fJj nkgD/ wB dk wkbe šfJ; ftu ;wMD tkbh fejVh rZb fdBK bJh b[fXnkD/ nkfJnk s/ ezw' B{z
i/mkDhnK, fgzv d/ pzfdnK ns/ gsh Bkb ufbnk iKdk. T[j foi s/ g[Zi iKd/. j?.'' j?. s?B{z BjhA gsk fJzdo dk sK ni/
fwbD frnk, gsk bZrk fe T[; dk sK
fgzv nk rJh. fJe oks T[; B/ nkgD/ fe;/ p?Au s/ pfj d{o fd;d/ gjkVK dhnK fJj rZb dhge B/ nkyh. ftnkj jh BjhA j'fJnk.@
ftnkj j' frnk ;h. T[j b[fXnkDk SZv
u'NhnK B{z fBjkod/ ofjzd/, nfij/ gjkV šmhe j? fJB;kB B{z nkgD/ wB dk šeh nkyd/ j'< ftnkj BjhA j'fJnk<
;j[o/ xo mfjoDk ;h. fJj ohs ;h iK
nkgD/ gsh Bkb eB/vk ubh rJh ;h.
fijV/ fit/A fJe-d{i/ dk ;jkok bJh T[go wkfbe j'Dk ukjhdk j? gzqs{ fJ;dk fJj go feT[A<
fJ; eoe/ fe fgzv d/ pzfdnK B{z gsk
T[; d/ uku/ B/ jh T[ZE/ T[; bJh e'Jh
jh T[go T[md/ ub/ iKd/ B/. j/mK tkbk wsbp BjhA j[zdk fe T[j ;kjwD/ p?m/ š;G e[M sK j? fJ; e'b. t/yD ftu
bZr ikt/ fe gzvs okw SoB dk gkfJbN
pzd/ Bkb rZb Bk eo/.'' w[zvk bZfGnk ;h.
gjkV T[; s'A T[go tkb/ B{z fit/A Xosh uzrk j?. c"i ftu gkfJbN j?. j'o e[Vh
g[Zs fe;/ e[Vh B{z ;kfonK ;kwQD/ ftnkj
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
pkeh nrb/ nze ftu
e/ fbnkfJnk ;h. s/ BjhA fvZrD fdzdk. nfij/ gjkV fiBQK g/wK B/ gsh dh rZb eZN e/ fejk. tkfbnK B{z eh ukjhdk<@
46
46
46 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
46 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
ejkDh
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH eoB?b f;zx tihokpkd
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
eoB?b f;zx tihokpkd
šJ/ nzwkHHHH w/o/ th d' r[ZsK eod/ bVeh B/ iBw BjhA fbnk ;h. pkp{ okw sK w/o/ w{jo/ itkp d/D bZr gJh J/. e/<@ wwsk bki' dk j[bhnk d/y e/ fMVe
HHHHHH d/y Uj d' e[VhnK d'-d' r[ZsK eohA d/ xo bki' B/ iBw b? e/ XhnK tkbk w/ok sK efjDk th xZN jh wzBdh J/.@ e/ p'bh, bki' e[M th BjhA p'bh. T[j
;e{b iKdhnK B/. nzwk T[j fezBhnK NZpo pD frnk ;h. Xh izwD t/b/ xo d/ GZm/ dk wkbe sK edh edh r/Vk ikDdh ;h fe i/ T[;B/ e'Jh th pjkBk
;'jDhnK brdhnK B/. nzwk i/ s{z w/ohnK fe;/ gfotko B/ E'VQk fijk th d[Zy BjhA wkodk j[zdk J/. GZm/ dh d/y-o/y dk ezw pDkfJnk sK wK B{z j'o r[Z;k uVQ ikDk
th d' r[ZsK eo d/t/A w?A th ;[jDh bZrD wzfBnk. bki' y/vdh y/vdh itkB j' w[Bhw jh eodk J/. w[Bhw oe/S e[wko J/. T[;B/ nzdo ik e/ BtK ;{N eZY e/
bZr gtKrhHHHH.@ bki' B/ r'dh u[Zeh rJh. dh T[wo 25 e[ toQ/ dh ;h. T[j ekbi Noze ftu gk fdZsk s/ g[okDk gk fbnk.
nkgD/ fJZe ;kb d/ Gok B{z Xosh 's/ uko gzi ;kbK dh j'Jh bki' nkgDh 'u'A phHekw eoe/ GZm/ 's/ ps"o w[Bhwh šs{z fe;/ pzd/ B{z efj e/ oZy, e'Jh
fpmkT[AfdnK nkgDh wK B{z fejk fijVh wK wwsk B{z efjD bZr gJh fe dk ezw ;zGkfbnk ;h. T[; dk ezw eZuhnK ezweko eodk w[zvk d/y e/ oZy/. e[Vh
frZbh fwZNh Bkb fJZNK pDk ojh ;h. T[jdhnK th d' r[ZsK eo d/t/ id'A T[j fJZNK dh frDsh, GZm/ ftu'A gZe e/ pkjo itkB j' rJh J/. zwkBk pVk wkVk
špfj ik S'oh, Xosh 'u rZv e'b'A bzxd/ o;s/ 's/ fJZe dkdh nkJhnK dh frDsh. fezBhnK fznkdk ubdk J/. nkgK ed'A sZe fJjdh okyh
fdnKrh i/ s{z fe;/ dh oh; ehsh J/HHH.@ nkgDhnK g'shnK B{z ;e{b SZvD iKdh gZehnK, fezBhnK n;b 'u B/ s/ fezBhnK eod/ ojKr/< fizBk S/sh j' ;ed/ fJjd/
bki' dh wK wwsk nkgDh Xh B{z fMVe/ d/yd/ ;h. T[; tes T[j yVQ e/ nkgD/A ghbhnK d'w fJZNK. fJjBK ;kohnK dh jZE ghb/ eoe/ nkgD/ f;o s'A p'M jbek
g? rJh. nD-tkj/ tkbK 's/ jZE c/o e/ ;'udh frDsh nkgD/ ofi;No ftu jo o'z uVQk eo dJhJ/HHHHH.@ bki' dh wK oks B{z
pkp{ okw dk NZpo gZuh SZph ;kbK j[zdh fe w/o/ th d' r[ZsK j'DhnK e/ oZydk ;h. fJZe tZyok ofi;No nkgD/ xo tkb/ B{z ;ysh Bkb efj ojh
s'A GZm/ 's/ fJZNK gZED dk ezw eodk ukjhdhnK B/. r[ZsK B{z ozr-pozr/ fopB fezBhnK fJZNK feZE/ rJhnK s/ fezB/ g?;/ ;h. T[jBK dhnK rZbK bki' B{z th ;[D
nk fojk J/. j[D T[; B/ fszB GZfmnK 's/ bZr/ j'D/ ukjhd/ B/ ns/ w?A th p;sk- Bed t;{b ehs/ rJ/. fco wjhB/ d/ nyho ojhnK ;B.
fJZNK gZED dk m/ek b? oZfynk ;h. tkoh cZNh cV e/ ;e{b iktK. T[j tko tko 'u t/uhnK j'JhnK fJZNK dk fezBK N?e; šd/y btKr/ ni/ sK fJjdh T[wo šfJ; tes w/o/ gk; e'Jh r'bh BjhA
tkoh T[j jo GZm/ 's/ ik e/ nkgD/ nkgDh wK B{z efjzdh ofjzdh s/ wK T[;h ;oeko B{z G/fink frnk. fj;kp-feskp pj[sh BjhA j'Jh. okw Gbh eo/rk. fcodk j?. i/ ej/ sK w?A j[D/ jh Sfjo'A dtkJh b?
ekfwnK B{z fJZNK gZED 's/ bk e/ oZydk. tes fMVe e/ fpmk fdzdh. ftu oe/S g{ok No/Av w[Bhw pD frnk s[odk fe;/ foSs/dkoK B{z efj d/tKrk. nkT[Adk jK.''
T[; dk m/ek jzko eZuh fJZNK d/ fj;kp bki' d/ wB 'u jo tes fynkb ;h. b/po dk fj;kp oZyD th oe/S i/ s?B{z fJzBk vo yk fojk J/ s{z fJ;B{z šBjhAHHHHHBjhAHHHH eZbQ B{z zo{o b? e/
Bkb s/ fco GZm/ dh fuwBh j/mK sgkT[D nkT[Adk ofjzdk fe ;e{b tkbhnK fJwkBdkoh Bkb ezw eodk ;h. nkgD/ Bkb jh fJZNK gZED 's/ bk fbnk nkT[DkHHHHHmhe j? fe BkHHHH.@
dk ezw tZyok j[zdk. pkp{ okw nkgD/ d' pZuhnK ;kc-;[EohnK ofjzdhnK B/, jcs/ s'A pknd GZm/ dh ;koh eo. Bkb/ fJjdk th ihn bZr ikfJnk šs{z fJZE/ feT[A yVQh J/ ik xo ik
itkB w[zfvnK B{z Bkb jh oZydk ;h. T[; ftjbhnK th ofjzdhnK B/. T[BQK dhnK ikDekoh w[Bhw wkbe d/ xo ik e/ fdzdk eo/rk.@ pfj e/ nokw eoHHHt?;/ nZi mzv th
dk NZpo gZe/ s"o 's/ fJZe fgzv d/ GZm/ wktK th T[BQK B{z ezw B{z jZE Bk bkT[D ofjzdk. T[; d/ toskU s'A ;koh b/po šw/o/ Bkb fJj ezw 's/ BjhA iKdh pkjbh g? ojh J/HHHHH.@
bkr/ pD/ S'N/ fij/ xo ftu jh ofjzdk fdzdhnK. i/ w?A th ;e{b ftu ubh iktK y[S ;h. fe;/ B{z th w[Bhw gqsh e'Jh ;r'A jo rZb 's/ itkp d/ fdzdh J/. w?A bki' j'bh j'bh T[; d/ bkr/ gJh e[o;h
;h. bki' dh e[ZSV u[Zfenk j'fJnk pZuk sK w?A th pkeh e[VhnK B{z gZehnK frbk-fSetk BjhA j[zdk. T[j nkgDk sK j[D fJjB{z x{oBk th xZN eo fdZsk 's/ p?m rJh s/ nkgD/ jZE y'bQ e/ jhNo
T[; d/ fe;/ foSs/dko dk ;h. ;j/bhnK pDktK. w?A fco ftjbh fojk fznkdk ;wK GZm/ 's/ pD/ dcso ftu J/. feT[Afe nZi w?A fJjB{z g[ZfSnk ;h fe s/ ;/eD bZr gJh. T[j ed/ ed/ w[Bhw
pkp{ okw dh gsBh wwsk ns/ fJZe eoK. T[j fJj th ;'udh fe tZvhnK j' jh ezw eoB ftu fpskT[Adk. T[j nkgDh s{z nZi BtK ;{N gk e/ feZE/ rJh ;h sK d/ u/jo/ B{z sZe b?Adh, ed/ T[j eh fbydk
T[; dh wK ekeh ;h. ekeh dh T[wo BZp/ e/ th T[j e'Jh ezw BjhA eodhnK d[gfjo dh o'Nh vZp/ 'u gk e/ fbnkT[Adk. nZr'A fJ;B/ e'Jh itkp BjhA fdZsk go J/ d/y b?Adh.
''ubK pkp{ ihHHH<''
d/ J/V r/V j' u[Zeh ;h. pkp{ okw dh j'DrhnK. T[j d' r[ZsK tkbhnK e[VhnK ukj T[j nkgDh Eow; ftu gk e/ oZydk. w?A ;G ;wM rJh ;h fJj w/oh jo rZb
wwsk eZuhnK fJZNK pDkT[D ftu wkjo nkgD/ xo nkNk th BjhA r[zBQdhnK t?;/ th T[j ukj dk xZN jh S"ehB ;h. dk p[ok wBkT[D bZr gJh J/HHHH.@ šj'o ;/e b?HHHH.@ pkp{ ih B/ T[; dk
;h. T[j ed/ nkgD/ fJe w[zv/ B{z Bkb bk j'DhnK. go w?A fwZNh r[zBQdh fcodh jK. i/ e'Jh thHnkJhHghH rkje fJZNK dk bki' ed/ ed/ nkgDh wK Bkb fJZNK fJZe jZE cV e/ fejk.
e/ oZydh ;h. bki' ni/ d; frnkoK ;kb fJ; tes bki' Go i'pB w[fNnko nkvo d/D nk frnk sK w[Bhw nkgDh d/ uZm/ bkT[D ftu wdd eoB ubh špkp{ ih w?B{z pj[sk jh gkbk bZr
dh j'Jh ;h. T[; dk f;oc xo dk ezweko j' rJh ;h. GZm/ d/ bkr/ jh T[BQK dk d' Eow; 'u'A row row ukj eZY e/ cVk iKdh. T[d'A wK XhnK pVhnK y[S Bzo fojk J/HHHHHH bki' B/ nkgDh e[o;h T[; d/
eoBk j[zdk ;h. o'Nh fsnko eoBh, eZgV/ ewfonK tkbk dcso wkbeK B/ pDk fdzdk. T[BQK d/ GZm/ s'A fznkdk nkvo nkT[AdhnK ;B. bki' GZi GZi e/ uko B/V/ eofdnK fejk.
X' SZvD/. j[D fiT[A fiT[A T[j itkB j[zdh e/ fdZsk j'fJnk ;h. gkDh bJh Bbek ;oekoh fJZNK d/ jh j[zd/ ;B. gzi fJZNK u[Ze e/ uZm/ go fuDdh ik šs{z xo ik e/ oikJh b? e/ g? ik.@
rJh T[; dk ezw th tZXDk S[o{ j' frnk. s/ fJZe r[;bykBk th ;h. bki' d/ d' fJZe fdB bki' B/ d/fynk fe T[; ojh ;h. uZm/ e'b yVQe/ w[Bhw pkp{ fJzNK w[Bhw B/ ;o;oh fijh fejk.
efjzd/ id'A Xh itkB j' ikt/ sK GkJh pkp{ okw Bkb bkrb/ fgzv d/ GZm/ dh wK fJZNK gZED ftu ftn;s j?. T[j dh frDsh eodk ;h. d'jK ftu u'oh u'oh šBjhA pkp{ ih, i/ fco th Bk
T[;dh s'o Bkb Xosh fjbD bZr g?Adh 's/ ezw eod/ ;B. xo ftu bki' s/ T[; j"bh j"bh w[Bhw d/ dcso d/ e'b yVQ e/ nZy-fwu"bh j[zdh ofjzdh ;h. T[sfonk gkbkHHHH.@ fJj efj e/ bki'
J/ ns/ iwkB/ dk th fdb XVeD bZr dh wK wwsk jh ofjzdhnK ;B. ed/ ed/ w[Bhw B{z fbyk gVQh eod/ B{z d/y ojh ;h. ''J/ nzwKHHHw?A xo'A ukj pDk e/ nkgDh e[o;h s'A T[m yVQh j' rJh. w[Bhw
iKdk J/. bki' nkgD/ nkg B{z ShS/ w{jo/ pkp{ okw th S[ZNh eoe/ xo ofj iKdk fco T[j j"bh fijh dotki/ d/ nzdo ik fbnktK< nkgD/ Bkb pkp{ ih th gh th yVQk j' frnk. w[Bhw B/ T[; B{z
ekch fuo yVQ e/ sZedh ofjzdh. T[j j[D ;h. e/ yzr{ok wko e/ efjD bZrhL b?Dr/. mzv bZr ojh J/HHHH.@ nkgDhnK pkjK s'A cV e/ nkgD/ ;hB/
gzdoK ;kb s'A NZg u[Zeh ;h s/ ;'bQtK ;Ve 's/ ;kfJeb go iKdh fJZe špkp{ ih, ukj pDk e/ fbnktK<@ šwK B/ e'Jh itkp BjhA fdZsk ;r'A Bkb bk fbnk. bki' dk fdb XVeD
uVQ frnk. T[j u'oh u'oh okj iKd/ jo iBkBh B{z d/y e/ bki' B/ nkgDh wK B{z šBjhA, ukj w/o/ gk; Eow; ftu T[jBK d'jK dhnK joesK 's/ Bzo oZy bZr fgnk. T[j p'b ojh ;h, špkp{ ih
wod B{z sZedh ofjzdh. T[jB{z nkgDk fejk, šJ/ nzwk i/ s{z w?B{z ;e{b gVQB/ gk row jh gJh j?.@ ojh ;h.@ w?B{z i'o dh x[ZN b?HHHHH.@
;z;ko GhVk GhVk ikgD bfrnk. oksK fdzdh sK w?A th T[j ik ojh e[Vh tKr šT[j! fJj ej' pkp{ fe s{z ;kc ;[Eoh d'jK dhnK fgnko GohnK joesK w[Bhw T[; B{z SZv e/ dcso dh nzdo'A
B{z BhAd th xNdh ik ojh ;h. T[j fes/ ;kfJeb s/ ikfJnk eodh. j' ;edk T[j bVeh BjhA j? ns/ Bk jh s/ohnK d' r[ZsK s'A bki' dh wK B{z fceo tZY tZy ykD e[zvh wko fdZsh s/ T[; B{z dcso ftu
nDd;h d[BhnK ftu ikDk b'udh th fe;/ ;e{b ftu wk;NoBh bZrh j't/. ehshnK j'JhnK B/ HHHH.@ bZfrnk. T[j p/u?Bh 'u ;'uD brdh fe gJ/ dhtkB 's/ b/Nk fdZsk s/ nkg T[;
ofjzdh. ezw eodh eodh nkgDh ;{os šdZp d{z Xosh 'u i/ fe;/ e[Vh dh šBjhAHHH BjhAHHH fJj' fijh e'Jh rZb nkgDh Xh B{z fet/A ;wMkt/ fe fet/A Ugo/ T[Zgo g? frnkHHH.
rtk pfjzdh fi; dh tiQk eoe/ T[j rZb eohJ/. bki' dh wK B/ bki' B{z jo BjhA j?. s?B{z e"D efjzdk J/ fe s{z ;kc pzd/ Bkb rZb BjhA eoBh ukjhdh ;r'A d; fwzN pknd bki' eZgV/ mhe
nkgDh wK s'A ;ys rkbQK th yk b?Adh. tko dh soQK j[D th fMVe e/ fpmk ;[Eoh e[Vh BjhA J/. s{z sK pj[s ;'jDh Sow-j:k Bkb d{o jh ofjDk ukjhdk eodh dcso'A pkjo nk e/ j'bh j'bh xo
ed/ o'Nh ;kV b?Dh, ed/ dkb ;pih EZb/ fdZsk.@ e[Vh brdh J/HHHHHH.@ J/. T[j sK wkbeK dk B"eo J/ nZi fJZE/ B{z ubh rJh. w[Bhw dh j[D ebw ubDh
bk p?mDh, ed/ d[ZX u[ZbQ/ Xo e/ G[Zb iKdh. šfeT[A nkgDh Xh B{z jo tes ''j{zHHHHHHM{m p'b fojk J/A pkp{ ihHHHH.@ j? s/ ebQ fe;/ j'o GZm/ 's/ G/i fdZsk pzd j' rJh. T[jB/ dhtkB dh ukdo
edh edh ftjV/ MkV{ wkodh wkodh ;Ve vKNdh ofjzdh J/< j[D fJj w[fNnko j' fJj efje/ bki' dcso 'u'A fBeb e/ ikt/rk. fJ; t/b/ rohp dh e'Jh ;[DB fJeZmh eoe/ fJZe gk;/ oZy fdZsh.
's/ nk iKdh. T[j j[D jo o'z ;kc eZgV/ rJh J/HHHH.@ pkp{ okw B/ wwsk B{z r[Z;/ xo B{z GZi rJh. @H tkbk th e'Jh BjhA. bki' dh wK jo o'z bki' dh wK T[;/ soQK x[okV/ wko ;h
gkT[D dh S"ehB j' rJh ;h. T[jdh jo ftu fejk. bki' xo ik e/ gfjbK T[; B/ Bbe/ oks B{z nkgD/ xo tkb/ Bkb fJ; pko/ id'A T[j nZX/ xzN/ pknd xo tkg; nkJh
joes s/ T[; dk ;kok NZpo fBrkj šfJj w[fNnko BjhA fJj sK fwZNh J/ 'u'A gkDh dh pkbNh Go e/ r[;bykB/ rZbK eodh ofjzdh fe nkgK fezBk fuo ;h. xo nk e/ T[;B/ pkbNh Go r[;bykB/
oZyD bZr fgnk. id'A GZm/ dk B"itkB fwZNh. fBoh GZm/ dh fwZNh. fJjB{z sK GZm/ ftu oZy nkJh fco T[; B/ ;kpD s/b Xh dh okyh eod/ ojKr/. e'Jh ekwk w[zvk ik e/ eZgV/ pdb/ s/ bj{ eZgV/ ;kpD
w[Bhw T[jBK d/ xo d/ B/V/ r/Vk wkoB dh GZmh ftu gkT[Dk ukjhdk J/ HHHH.@ oZy fdZsk. gkT[D tkb/ ;kc eZgV/ th d/y' fJjd/ jZE ghb/ eoe/ ;[oyo{ j'JhJ/. Bkb X' fdZs/.
bZr fgnk. wwsk B/ th r[Z;/ 'u fejk. oZy bJ/. T[; B/ pVk tes bk e/ Bjk e/ fJ; s'A pknd w[zfvnK d/ th ftnj eoB/ jcs/ d' jcs/ fgS'A T[j fco fJeZm/
pkp{ okw dk dkdk w[zBk bkb šnkyo e[Vh B/ rbsh fejVh eoh e/; ;[ekT[D bZr gJh. T[; dh wK xo B/, ;[Zy Bkb T[j th itkB j' rJ/ B/. j' iKd/. id'A d'jK B{z tes fwbdk. wkou
seohpB ;" ;kb gfjbK T[Zso gqd/S SZv J/ fi;d/ pdb/ s{z fJ; B{z jo tes ;{bh go BjhA ;h. bki' B/ ;'funk fe wK d/ iBtoh dk wjhBk ;h. mzv th pj[s s'A pknd w[Bhw dcso BjhA nkfJnk.
e/ fe;/ GZm/ 's/ ezw eoB bJh gzikp nk 's/ Nzr e/ oZydh J/.@ pkp{ okw B/ fceo nkT[D s'A gfjbK gfjbK ;kc ;[Eoh pD g? ojh ;h. pkjo ;zxDh X[zd ekoD e[M T[; dh EK e'Jh j'o f;nkDk w[Bhw dcso
frnk ;h. T[jB{z T[d'A nZm nkB/ fdjkVh 'u j' e/ fejk. e/ pkp{ d/ dcso ftu fJZe tko fdyk fdykJh BjhA d/ fojk. T[; oks bki' dh nkT[D bZr fgnk.
fwbdh ;h. id ezw mhe ubD bZr fgnk šfJjdh ukb 'u fJjdh p'bh 'u s/ fdnK sK fe w?A th d' r[ZsK tkbhnK wK B{z s/i p[yko s/ yK;h j' rJh. pkp{ fJe fdB bki' B/ T[; Bt/A w[Bhw B{z
sK w[zBk bkb nkgD/ NZpo B{z th gzikp fJjdh d/yDh 'u coe fgnk brdk J/. e[VhnK s'A ;'jDh brdh jK. okw fgzv dh d[ekB s'A d/;h d[;Kdk b? e/ g[ZS fbnk, špkp{ ih, T[j gfjbK tkbk
b? e/ nk frnk. w[zBk bkb d/ d' bVe/ fJj jo tes ;Ve tZb Mkedh ofjzdh nkgD/ xo N[ZN/ ShS/ w{jo/ yVQ bki' ukj Bkb fgnk fdZsk. fJZe r'bh p[yko w[Bhw ed'A nkt/rk<@
fiBQK ftu'A fJZe ftnkfjnk j'fJnk ;h J/.'' fsnko j'D bZr gJh. f;o ezxk ehsk dh th d/ fdZsh. pkp{ okw ezw 's/ ufbnk šT[j j[D BjhA nkt/rk w[zBhHHHH.@
s/ fJZe fe;/ ;kX d/ v/o/ ik e/ gZe/ s"o šfJjd/ bJh fJj e'Jh wkVk ezw BjhA. go r[Zs e'Jh BjhA ehsh. nZyK 'u ;[owk frnk. xo bki' s/ T[; dh wK jh xo šfeT[A BjhA nkt/rk<''
's/ ofjD bZr fgnk s/ w[V e/ T[j itkB w[zvk j't/ iK e[Vh ne;o J/dK jh gkfJnk s/ f;o s/ u[zBh b? T[j fJZe xzN/ ;B. bki' B/ nkgDh wK s'A g[ZfSnk, šj/
šT[; B{z fe;/ p?Ae 'u B"eoh fwb rJh
nkfJnk jh BjhA ;h. pkp{ okw dk fgsk eod/ j[zd/ B/. fJj itkBh dk d;s{o J/ pknd dcso B{z ub gJh. dcso T[; wK, w[Bhw pkp{ ih s'A e'Jh p[yko dh r'bh
J/. T[j d{o fe;/ tZv/ Sfjo 'u p?Ae dk
Bzd{ nkgD/ fgsk w[zBk bkb tKr pVk s/ e;{o th J/.@ pkp{ okw nkgDh xo d/ xo s'A ;" rz dh d{oh go ;h. T[j b? nktK<@
nc;o pD e/ ubk frnk. Bt/A pkp{ ih
fwjBsh pzdk ;h. tkbh B{z fgnko Bkb ;wMk fojk ;h. ;'udh iKdh fe fJ; tes dcso 'u šBjhAHHHHHHr'bh w?A b? bJh J/ s{z xo/
B/ ;Zu dZ; fdZsk.
w[zBk bkb B/ nkgD/ NZpo tk;s/ pVh ših, w?B{z sK vo fijk brdk ofjzdk e'Jh th Ugok pzdk BjhA j'Dk ukjhdk. jh nokw eo.@
bki' fJj ;[Dd/ ;ko xo GZi nkJh
fwjBs ehsh. id'A T[jdk g'sk gzi e[ J/. d[ZX d/ T[pkb dk s/ Xh dk w[fNnko fco w?A pkp{ ih Bkb Y/o ;kohnK rZbK E'VQh d/o pknd bki' dh wK B{z r{VQh
s/ wzi/ 's/ g? e/ o'D bZr gJh. wK xo go
;kb dk ;h sK w[zBk bkb GZm/ dh fuwBh j'D 's/ gsk BjhA brdk ed'A eh e[M j' eo btKrh. T[j dcso d/ B/V/ d' BhAd nk rJh. T[; d/ x[okV/ ;[Dd/ ;ko
BjhA ;h. id'A wK nkJh s/ d/fynk fe T[;
bkr/ e'bk gk fojk ;h fe nukBe T[; ikt/. fJj nkgDh Xh u'oh u'oh w[Bhw ;kfJeb yVQ/ fdykJh fdZs/. T[; B{z dcso jh bki' j'bh j'bh w'Nk eZgVk bg/N e/
dh Xh wzi/ 's/ gJh o' ojh J/. T[;B/ T[; d/
dk g?o fe;/ w'oh ftu ik tf;nk s/ T[j w[zv/ B{z fJSko/ th eoB bZr gJh J/. fJj d/ B/V/ nzdo'A ntkz ;[DkJh fdZsh. fco dcso B{z ub gJh. w[Bhw pkp{ dcso
wzi/ 's/ pfj e/ T[; d/ f;o 's/ jZE oZy e/
T[ZE/ jh M[b; frnk. fe;/ B/ T[jdk o'bk w?A nZyhA d/fynk go fejk w?A e[M BjhA.@ T[j T[BQhA g?ohA tkg; w[V nkJh feT[Afe dk dotkik pzd eoe/ mzv s'A puD bJh
g[ZfSnk, šbki', XhJ/ eh rZb j' rJh
th Bk ;[fDnk. T[j T[ZE/ jh wo frnk wwsk j"bh j"bh pkp{ okw B{z fceo eoB T[jB{z gsk ub frnk fe dcso d/ nzdo T[;B/ jhNo bk fbnk. dcsoh dk ezw
J/< nZi w?B{z gfjbK s/o/ o'D dk ekoD
;h. Bzd{ dh T[wo T[; ;w/A thj pkJh ;kb tkbhnK rZbK dZ; ojh ;h. d' fszB rkje pkp{ ih Bkb rZbK eod/ eki eo fojk ;h. bki' j'bh fijh
dZ;. i/ s/ok ;oho mhe BjhA sK nkgK
dh ;h. Bzd{ B/ fe;/ j'o fgzv ik e/ fe;/ še'Jh BjhA. s{z e[Vh B{z jo tes e'Jh ;[DkJh d/ oj/ ;B. T[j fJ; tes ekch dotkik y'bQ e/ nzdo ubh rJh. T[;B{z
j[D/ Sfjo ik e/ e'Jh dtk dko{ b? nkT[Ad/
;/m d/ GZm/ 's/ tZX fdjkVh 's/ ezw eoBk Bk e'Jh ezw d/ e/ oZfynk eo. fJZe sK fBokS Bzo nk ojh ;h. d/yd/ w[Bhw j?okB j' frnk s/ efjD
jK. w?B{z T[Zm e/ dZ; w/oh pZuhJ/HHH.@ bki'
S[o{ ehsk. d/yd/ d/yd/ T[;dk fJe' bVek fJjdk fXnkB j'o gk;/ BjhA ikt/rk bki' d/ xo gj[zuD s'A E'VQh d/o bZrk, šs{z fJ; tes fJZE/ eh eoB nkJhA
dh wK B{z e'Jh vo ;sk fojk ;h fi; vo
pkp{ okw itkB j' frnk s/ ftnkj fdZsk Bkb/ d' g?;/ j'o i[V ikfJnk eoBr/. pknd T[; dh wK xo nk rJh. bki' B/ J/<@
s'A T[j nkgDh Xh B{z o'e ojh ;h. T[; B/
frnk. Bzd{ dh wK s/ T[; dh xo tkbh fco fJjd/ ftnkj pko/ th ;'uKr/.@ nkgDk gkfJnk BtK ;{N th BjhA šw/oh wK pj[s phwko J/, i/ s/o/ gk;
bki' B{z T[mk e/ nkgDh r'dh 'u b? fbnk.
th u/ue dh phwkoh ekoD ub t;hnK. šs{z jh efj d/thA ebQ s'A fJj w/o/ pdfbnk. e'Jh j'o r'bh J/ w?B{z d/ d/, T[j th w?A
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
pkeh ;ck 47 s/
eJh ghVQhnK sZe T[jBK d/ xo fe;/ Bkb ezw 's/ ikfJnk eo/ feT[Afe fJj šfejV/ piko rJh ;h BtK ;{N gk nkgDh wK B{z d/ fdnKrh.@
47
47
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
47 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
47 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
phfizr Ubzfge d/ fvgb'w?fNe pkJhekN
phfizr Ubzfge d/ fvgb'w?fNe pkJhekN
phfizr Ubzfge d/ fvgb'w?fNe pkJhekN
phfizr Ubzfge d/ fvgb'w?fNe pkJhekN
phfizr Ubzfge d/ fvgb'w?fNe pkJhekN
;odkoBh joGiB e"o dh fwZmh :kd
;odkoBh joGiB e"o dh fwZmh :kd
;odkoBh joGiB e"o dh fwZmh :kd
;odkoBh joGiB e"o dh fwZmh :kd
;odkoBh joGiB e"o dh fwZmh :kd
s/ ftuko eo foj? nwohek L fog'oN
s/ ftuko eo foj? nwohek L fog'oN
s/ ftuko eo foj? nwohek L fog'oN
's/ ftuko eo foj? nwohek L fog'oNs/ ftuko eo foj? nwohek L fog'oN
ftu eotkJ/ ;qh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm
ftu eotkJ/ ;qh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm
ftu eotkJ/ ;qh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm
ftu eotkJ/ ;qh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm
i' pkJhv/B d/ S/sh jh nwoheh ftu eotkJ/ ;qh ;[ywBh ;kfjp d/ gkm
nfXekohnK B{z y/vK 'u BjhA G/iD dh
f;ckoS B{z wBz{oh d/D dh T[whd j?.
fzeo:'r j? fe tQkJhN jkT{; nkw s"o
's/ Ubzfge d/ T[dxkNB s/ ;wkgB 'u
fJe B[wkfJzfdnK dk tcd G/idk j? go
fJ; tko c?;bk pdbD dh T[whd j?.
p/SZe jkb jh 'u pkJhv/B s/ T[BQK
d/ uhBh jwo[spk Sh fiBfgzr d/
dofwnkB j'Jh tou[nb whfNzr d/ d"okB
fJj w[Zdk BjhA u[Zfenk frnk go
nwohek d/ u'Nh d/ nwoheh ;z;d w?ApoK
tb'A fvgb?w?fNe pkJhekN d/ ;Zd/ dh
tekbs ehsh rJh j?. jkT{; ;gheo
B?B;h g/b';h B/ fJ; soQK d/ pkJhekN
dk ;Zdk fdZsk ;h, i' uhB tb'A wB[Zyh
tkfSzrNB (fpT{o') nkrkwh phfizr j? go ni/ se T[j nkyoh f;ZN/ se BjhA nfXekoK d/ xkD d/ fto'X 'u fJe edw
ftzNo Ubzfge y/vK d/ fdqSNhe'D B{z d/ gj[zfunk j?. tkfSzrNB g';N dh fog'oN
;h. jkbKfe tQkJhN jkT{; B/ fJ; wkwb/
yd/ j'J/ nwoheh gqSk;B fJ; d/ 'u ;hBhno nfXekohnK d/ jtkb/ s'A
'u fcbjkb e[M th efjD s'A fJBeko
fvgb'w?fNe pkJhekN 's/ ftuko eo fojk dZf;nk frnk fe nwoheh okSNogsh ehsk j?.
pkJhv/B B{z p'b/
pkJhv/B B{z p'b/
pkJhv/B B{z p'b/ h fiBfgzr-i'
pkJhv/B B{z p'b/ h fiBfgzr-i'h fiBfgzr-i'
pkJhv/B B{z p'b/ Sh fiBfgzr-i'h fiBfgzr-i'
nZr Bkb y/v/rk, ;tkj j' ikt/rk
nZr Bkb y/v/rk, ;tkj j' ikt/rk
nZr Bkb y/v/rk, ;tkj j' ikt/rk
nZr Bkb y/v/rk, ;tkj j' ikt/rk
nZr Bkb y/v/rk, ;tkj j' ikt/rk
-nkgD/ d/S d/ T[g-okSNogsh ;B. Sh
B/ pkJhv/B B{z g[okDk fwZso dZf;nk ns/
fejk,''okSNogsh pkJhv/B, w?A s[jkv/
Bkb ezw eoB, nkg;h ;fjwsh
pDkT[D, ;orow edw u[ZeD ns/
uhB-nwohek d/ ;pzXK B{z ;kekokswe
fdSk 'u b? ikD B{z fsnko jK.''
pkJhv/B p'b/-nwohek ;[szso ns/
pkJhv/B p'b/-nwohek ;[szso ns/
pkJhv/B p'b/-nwohek ;[szso ns/
pkJhv/B p'b/-nwohek ;[szso ns/
pkJhv/B p'b/-nwohek ;[szso ns/
y[ZbQ/ fjzd-gq
y[ZbQ/ fjzd-gq
y[ZbQ/ fjzd-gq Ks y/so bJhKs y/so bJh
y[ZbQ/ fjzd-gq Ks y/so bJh
y[ZbQ/ fjzd-gqSKs y/so bJhKs y/so bJh
tuBpZX, Neokn
tuBpZX, Neokn
tuBpZX, Neokn u Bk pdb/
tuBpZX, Neokn u Bk pdb/u Bk pdb/
tuBpZX, Neokn 'u Bk pdb/u Bk pdb/
w[ekpb/pk
w[ekpb/pk
w[ekpb/pk
w[ekpb/pkzhh hh h
w[ekpb/pk
nwoheh okSNogsh i'n pkJhv/B
B/ ;[szso ns/ y[ZbQ/ fjzd-gqSKs y/so d/
wjZst ns/ y/so dh y[dw[yfsnkoh bJh
B/thr/SB ns/ ;[oZfyns T[vkD dh
;[szsosk d/ wjZst B{z d[jokfJnk. f;vBh (fpT{o') f;vBh d/ t;Bhe fgqz;hgb r[oftzdo f;zx r?oh d/ wksk ih
pkJhv/B B/ fJe uhB Bhsh bJh nkgD/ ;odkoBh joGiB e"o fwsh 15 nes{po 2021 B{z nekb ubkDk eo rJ/.
d/S dh tuBpZXsk B{z do;kT[Ad/ j'J/ T[BQK dh :kd ftu rb?Bt[v r[od[nkok ;kfjp, f;vBh fty/ ;qh ;[ywBh ;kfjp
w"i{dk ;fEsh pdbD iK skJhtkB ;N/ d/ gkm 15 Btzpo B{z eotkJ/ rJ/ fiZE/ T[BQK d/ gfotkoe w?ApoK, foSs/dkoK ns/ ;B/
N 'u SKsh ns/ ;fEosk Gzr eoB d/ jhnK B/ ;odkoBh joGiB e"o B{z nkgDh SoXKibh fdZsh. fJ; w"e/ okrh f;zxK B/
fJesock :sBK dk ;ys fto'X ehsk. ehosB eoe/ ;zrsK B{z r[o{ Bkb i'fVnk. T[gozs r[o{ ek bzro ns[ZN tofsnk.
phfizr (fpT{o') e[M nwohehnK dk pkJhv/B B/ fejk fe uhB ns/ nwohek ;odkoBh joGiB e"o d/ g[Zso fgqz;hgb r[oftzdo f;zx r?oh B/ dZf;nk fe
ikt/rk. fJe uhB f;XKs ns/ 3 ;z:[es
fJokdk uhB B{z ezNo'b eoB bJh ;zuko uhB-nwohek ;pzXK dh okiBhse d/ B/sk j'D d/ Bks/ fJj :ehBh eoBk ;odkoBh joGiB e"o fizdkfdb fJB;kB ;B, tZv/ fdb tkb/ ;B ns/ b'VtzdK dh
skJhtkB dh tos'A eoBk j?. fJ; soQK p[fBnkd jB. Sh B/ pkJhv/B B{z fejk ;kvh fzzw/tkoh j? fe ;kv/ d/SK ftukb/ g{oh wdd eod/ ;B. T[j jo ;w/A nkgD/ gfotko pko/ ;'ud/ ;B ns/ nkgD/ nyhoh
dhnK joesK p/jZd ysoBke j[zdhnK fe d'tK gZyK B{z rZbpks fpjso eoB i' w[ekpb/pkzh j?, T[j Neokn 'u Bk ;w/A th gfotko pko/ jh fceowzd ;B. fgqz;hgb r?oh B/ fejk fe T[BQK dh wksk B/ Bk
jB, mhe T[;/ soQK fit/A nZr Bkb y/ dh b'V j?. d't/A B/sk T[; ;w/A fJeZm/ pdb/, fJj ;ob ns/ f;ZXh w[ekpb/pkzh f;oc T[BQK d/ gfotko ;r'A j'oBK eJh gfotkoK ftu y[ShnK tzvhnK s/ T[j jw/SK
vDk. i' nZr Bkb y/v/rk, T[j ;tkj j' oj/. b'e;/tk Bkb i[V/ oj/.
:ksok eo u[Ze/ jB, id'A d't/A jh nkgD/
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
d' r[ZsK eo w/ohnK HHHH
;ck 46 dk pkeh Bkb rZb eoKr/, fco GZm/ d/ wkbe bZfGnk go T[; dk e'Jh nsk-gsk Bk d/ e/ g[ZfSnk. tko tko efjzdh j[zdh ;h w/ohnK d' r[ZsK
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh
;ck 46 dk pkeh
šJ/ wKHHHHw?A b[ZNh rJh, w?A gZNh rJh, Bkb T[; s'A pknd fgzv d/ ;ogzu bZrk. Skw B{z fJZe okj iKd/ okjh B/ ših GZm/ 's/ ezw eod/ w[Bhw dk ekok eod/, ;e{b G/i d/ go s{z w/oh Bk wzBh.
w?A ijkB'A T[ZiV rJh. j/ wKHHHH w?A wK BkbHHH e'Jh Bk e'Jh okj bZG fbnk dZf;nk fe fJZe w[fNnko e[Vh o/bt/ J/ feT[Afe ;kvh Xh B/ jh ;kB{z ;G e[M fco w?A S/ ;Zs ;kb dh j' rJh. w?A fco
pDB ik ojh jK. w[Bhw pkp{ dk pZuk ikt/rk. xZN' xZN nkgDh pdBkwh s'A bkJhB go tZYh-N[Zeh gJh J/. T[j dZ; fdZsk ;h. fejk fe wK w/ohnK d' r[ZsK eoe/ ;e{b
w/o/ g/N 'u gb fojk J/. T[; B/ w/o/ Bkb sK pZu iktKr/. pkp{ okw B/ th fceo xpokJ/ j'J/ T[ZE/ gj[zu rJ/. b'eK dh šs[;hA e'Jh fSekfJs doz eokT[Dh G/id/, ;kohnK e[VhnK d' d' r[ZsK eoe/
ftnkj oukT[D dk tkndk ehsk ;h go ftu oks dk ykDk BjhA ykXk. ekch GhV fJeZmh j'Jh gJh ;h. g[fb; ukj[zd/ j' T[; w[Bhw fybkc<''
;e{b iKdhnK B/, s{z fco th Bk wzBh.
T[j sK fe;/ p?Ae dk wB/io pD e/ d{o ;t/o/ T[Zm e/ T[j gfjbK GZm/ d/ tkb/ th gj[zu rJ/. EkD/dko d/ jZE ših BjhA, n;hA e'Jh fSekfJs BjhA id'A w?A itkB j' rJh w?A fco th s?B{z
ubk frnk s/ w?B{z woB bJh SZv frnk.@ wkbe e'b ik e/ nkgDh Xh dk d[Zy ftu fJZe ekrz dk N[eVk cfVnk eoBh. i' GkDk tosDk ;h tos frnk efjzdh ojh fe w/ohnK d' r[ZsK eod/
bki' o'D bZr gJh. dZf;nk go GZm/ tkfbnK B/ T[jBK dh j'fJnk ;h. J/ T[;dh wozh Bkb j' frnk J/. '' feT[Afe d' d' r[ZsK tkbhnK e[VhnK B{z
šfJj s{z eh ehsk wo ikDhJ/< s?B{z e'Jh wdd eoB dh jkwh BjhA Goh. T[j T[; B{z tko tko gVQ fojk ;h. šnkj fJZe ys fby e/ oZy rJh pj[s neb j' iKdh J/. T[j gVQ fby e/
w?A g?o g?o 's/ o'e ojh. rZbK rZbK ftu fco T[j w[Bhw d/ xo T[; d/ wK pkg bki' d/ wK pkg bki' dh N[eV/ j'Jh bkS J/. d'y/ fJj ys i' T[;B/ nkgDh wK d/
;wki tKr ihDk f;Zy iKdhnK B/. ;wki
BK fbfynk j'fJnk, fJj T[;h dk jh j?.''
;wMkT[Adh ojh go s{z BjhA ;wM ;eh. B{z dZf;nk fe s[jkvk tkfo; ;kvh e'b pfj e/ z'o z'o dh o' oj/ ;B. EkD/
d/ G?V/ pzfdnK Bkb w[ekpbk eoBk f;Zy
j[D dZ; eh pD/rk nkgDk. ijkB B{z e[nkoh Xh d/ g/N 'u gb fojk J/. dZ;' dko B/ T[BQK B{z fJZe gk;/ b? ik e/ ših ;kfjp, T[j sK nBgVQ ;h.
iKdhnK. fJ; tes w?A nBgVQ j'D eoe/
eh ejKr/ fe fpBk ftnkjh Xh wK pD s[;hA ;kvh Xh B{z ngDkT[r/. go T[BQK g[ZfSnkL fbyDk gVQBk sK T[; B{z nkT[Adk BjhA
jo gkf;UA jko rJh jK wK HHHHwK w?B{z
rJh J/. s/o/ GkJhnK dk eh pD/rk HHHHH<@ B/ th fJj efj e/ fe n;hA T[Zuh iks šfJj s[jkvh jh Xh J/<@ ;h. fJj ys T[; B/ fet/A fby fbnk<@
w[nkc eodhAHHHHHw/o/ pZu/ d/ pkg B{z th
T[; B/ fJZe EZgV i'o dh bki' dh rZbQ tkb/ jK s/ s[;hA BthA iks tkb/, p/ šfJjB/ nksw jZfsnk feT[A ehsh<' pkp{ okw o'Adk o'Adk itkp d/ fojk ;h.
w[nkc eo fdU. w?A nkgD/ tkbK Bkb d'
's/ Xo fdZsk. fJzsh eoe/ xo'A s'o fdZsk. fco T[j ših fJj e[nkoh Xh wK pD rJh ;h. ši/ T[j nBgVQ ;h sK T[; B/ fe;/
fopB pzBQ e/ uZbh jKHHHHHH E'vh pdB;hp
d't/A wK XhnK fpBK ykfXnK g? gzukfJs d/ ;ogzu e'b ik e/ nkgDk b'eK dh pdBkwh s'A vodh wkoh B/ fJj s'A fJj ys fbytk fbnk j'Dk J/, feT[Afe
Xh, bki'.@
rJhnK. Skw B{z pkp{ okw nk frnk, d[yVk dZf;nk go ;ogzu B/ th e'Jh ekok ehsk J/.@ pkp{ okw B/ o'AfdnK fJj ys fJ; d/ Bkb ;zpzXs j?.@ EkD/
bki' dh wK B/ nkgDh Xh dh nDj'Dh wdd eoB dh jK BjhA ehsh. T[j fBokS j'fJnK fejk. dko fuZmh y'bQ e/ gVQB bZr iKdk J/HH. fuZmh gVQ e/ EkD/dko B/ i/p ftu
xNBk dZ; fdZsh. oks B{z p?m e/ ;'uD j' e/ xo gos nkJ/. bki' xo go BjhA šfJjd/ Bkb fe; ikbw B/ z[bw šJ/ wKHHHH w?A fJj ekrz dk N[eVk gk bJh s/ bkS B{z g';N wkoNw bJh
bZr/ fe gfjbK nkgK w[Bhw d/ wkfgnK ;h. T[jBK B/ nkgDh Xh B{z fJXo T[Xo ehsk J/<' EkD/dko B/ pkp{ okw B{z j"bh fe;/ s'A fbytkfJnk J/ HHHHH, wK w?A s?B{z j;gskb G/i fdZsk frnk.
48
48
48 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
48 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
A SHINING GEM IN THE CROWN OF PAU
LUDHIANA: DR MILKHA SINGH AULAKH
Dr. Milkha Singh Aulakh was post graduate students as a He is a highly decorated and generating crop production production of prominent cropping
born on 15th August, 1950 at major advisor as well as a Scientist with several coveted technologies having many firsts systems, enhancing nutritive
historic village Attari (Known as committee member of the PG awards, honours and to his credit. His improved and quality of the produce, improving
village of General Sham Singh students to guide their research recognitions from reputed and reliable methodologies are used soil health, and minimizing
Attariwala) in the Amritsar District projects. He has played a pivotal prestigious organizations, all over the world to generate environmental pollution. His path-
in Indian Punjab in a farming role in designing and successfully institutions and universities sound data base and have breaking work on role of rice
family. After completing implementing the new certificate around the world. Recently he enhanced the understanding of plants in production and emission
matriculation from his village and degree courses at PAU, with was been placed in the list of complex biological processes of methane demonstrated
school, he studied at Khalsa the intention to enhance the World Ranking 2% most-cited under different cropping and promising approaches to mitigate
College, Amritsar and obtained intake of the students from the Scientists in the subject of tillage systems, and aided in the emissions of greenhouse gases
B.Sc. (Agri.) degree from the rural background from the Agronomy & Agriculture in an development of efficient crop from rice fields. Thus, he has
Guru Nanak Dev University Punjab. independent study conducted management practices while played a leading role in
Amritsar in 1972; and M.Sc. (Soil Dr. Aulakh has been honored by Stanford University of USA reducing environmental impacts. technology generation,
Sci.) from the Punjab Agricultural with various prestigious awards based on standardized citation He has made enormous research assessment, and transfer to
University (PAU) in 1974. Later and recognitions in his academic indicators such as Quality of contributions in developing and farmers and stakeholders, which
on, he did his Ph.D. from the career. He got the Canadian Research publications & their optimizing nutrient-management brought out sustainable increase
University of Saskatchewan, Commonwealth Scholarship citations by other Researchers. strategies for high nutrient- in agricultural production and
Saskatoon (Canada) in 1983. (1980-83) to obtain his Ph.D. in To name few among efficient, lower-unit cost crop productivity, thereby, reducing
He has served in the Canada. He was awarded the international awards, he won TSI- production while minimizing the cost of production and
Department of Soil Science at Fulbright Scholarship by the FAI Plant Nutrient Sulphur environmental impacts; and to increasing the income of farmers
PAU from 1974 to 2007 at the International Council for Research Award instituted by effective communication of to many folds side by side
various positions. He was Dean Exchange of Scholars (ICES), USA The Sulphur Institute, research findings to the state, conserving the natural resources,
of the College of Agriculture, to conduct research at University Washington D.C., USA (1990); national and international and mitigating climate change.
Dr. Milkha Singh Aulakh is a real
from 2008 to 2010 and also of Nebraska, Lincoln, and have IFA Norman Borlaug Award for agricultural community. He has GEM of PAU, because he
served as Additional Director of professional interaction at 10 Excellence in Crop Nutrition generated systematic scientific possesses a rich and upward
Research at PAU from 2007 to Universities of USA. Upon Research by International information on the judicious use moving career graph, replete with
2009. He worked as a VC of the invitations from the global Fertilizer Association, Paris, France of mineral fertilizers integrated excellence as Frontier of Science,
ND University of Agriculture and organizations like UN-FAO, (2001); Lifetime Alumni Honour with organic sources in cereals, drive and dynamism in various
Technology at Faizabad UNCCD, IAEA, IRRI, IUSS, USDA, Award by the University of oilseeds and pulses in cropping inter-disciplinary coordinated
(Renamed as Ajodhya) in India SCOPE, IPCC, IASS, NIAES, he Saskatchewan, Saskatoon, sequences, which have research and technology
in 2014. He was the founder VC has chaired and co-chaired the Canada (2002); first IMPHOS-FAI important implications for developments in three
of the Banda University of scientific sessions and delivered Award instituted by World improving the fertilizer-use Continents besides providing
Agriculture and Technology at more than 130 lectures in about Phosphate Institute, Morocco efficiency, soil fertility, crop leadership in shaping up of
Banda (Uttar Pradesh) in India 30 different countries in Asia, (2002); Pierre Becker Memorial productivity in terms of both yield National and International level
from 2011 to 2015. Africa, Australia, Europe and Award by Fertilizer International and quality, and environmental education and research of
Dr. Milkha Singh Aulakh has North America. Dr. Milkha Singh and British Sulphur Publishing, benefits by reduced Institutes, Universities and
served at many prestigious Aulakh has also worked as the London, UK (2005); and first IPNI groundwater nitrate Organizations. He made huge
positions at the national and Chief Scientific investigator in Science Award by International contamination and emissions of innovative contributions in field
international level and is a well- many research projects funded Plant Nutrition Institute, greenhouse gases causing global of agricultural education,
known personality among the by USDA, FAO, IPI, UNDP, IRRI, Norcross, Georgia, USA (2007). warming. He has provided a research, administration, and his
agricultural scientists in the world FAI, IFA and ICAR. Dr. Aulakh has He was honoured by Chief comprehensive package of ability to lead the problem-solving
due to his work as a soil scientist published more than 360 Minister of Punjab with Punjab information on balanced nutrition approach at the national and
for the crop nutrition and the publications in international and Sarkar Parman Patar (The State of field crops, better international level. His suggestion
environmental safety and national scientific journals, Award of Punjab) for his understanding of how to manage is that, PAU should start a
improvement. research & technical bulletins, outstanding research and social soil nutrients in order to achieve training center, so that our own
He has served at the various book chapters, scientific reviews, contributions in 2008. Dr. Aulakh economically the most viable students can pass the National
capacities in the scientific conference proceedings, also got notable recognitions yields with the high quality while Eligibility Test in larger numbers,
societies and the editorial boards technology-transfer, educational through Appreciation Certificates minimizing environmental so that they could enter ICAR,
of international journals of his and public-awareness papers to by Punjab State Council of pollution in Conservation and the university jobs in India
eventually developing techno-
specialization. He has traveled his credit. A great impact of his Science and Technology, and by Agriculture. To him, equally logies to guide farmers to serve
very widely to 30 countries research work can be judged Punjab Agricultural University. important has been the the humanity. His advice to the
located in five continents to gain from more than 6000 Prof. Aulakh, an outstanding knowledge transfer of agricultural graduates in general
more than 40 years of extensive international citations. He Soil Scientist, has been on the outstanding research findings to and specifically of PAU, to work
experience in education, received many rewarding offers Frontier of Science for developing farmers. He conducted extensive hard with dedication, passion and
administration, research and to serve outside the India, but methodologies, diagnostic tools fundamental, and on-station and honesty to be successful in life.
management of natural he preferred to serve his own & techniques, establishing critical farmer-field studies for harnessing Dr. Gurmail Singh Sangha
resources. He has guided many motherland. limits of essential plant nutrients, economically-viable sustainable ([email protected])
49
49
49 gzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
49 gzikp NkJhwgzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
NEW YEAR NITIN
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 2 2121
5 5 5 5 50 gzikp NkJhwgzikp NkJhwz, f;vBh, d;zpo 2, f;vBh, d;zpo 202121
gzikp NkJhw
gzikp NkJhw , f;vBh, d;zpo 2 21
Shri Guru Nanak Dev Ji's 552nd prakash utsav was celebrated
in a grand manner at Gurdwara Sahib Parklea, Glenwood.
The ‘Savlos Multicultural Gala’ engages multicultural
communities across Greater Western Sydney
The Salvation Army held achievements of Greater The ‘Salvos Multicultural Parramatta. The hon. Kristina been at the forefront of
their 2021 Salvos Multicultural Western Sydney region’s Gala’ featured Stephanie Keneally, Senator for NSW, Australia’s charitable organi-
Gala to celebrate the multicultural leaders, and to Brants, Director, Football NSW The Hon. Steve Kamper MP, sations for more than a century
contributions of multicultural maximise awareness and as Master of Ceremonies and Shadow Minister for Small to support communities in
communities to Australian access to the Salvation Army's key government speakers and Business, and the Hon. Chris need.
society. social support offerings to guests and guests of honour, Minns MP, NSW Leader of the This event was organised by
This is an initiative to Australians of diverse such as The Hon. Dr Geoffrey Opposition. Sonia Gandhi and the entire
engage and honour the backgrounds. Lee, MP, Member for The Salvation Army has team at Gandhi Creations.