แนวข้อสอบปลายภาคเรียน ที่ 1/2566 หน่วยการเรียนรู้ที่ออกสอบ 1. หน่วยการเรียนรู้ที่ 4 สิ่งแวดล้อมทางกายภาพกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ 2. หน่วยการเรียนรู้ที่ 5 ภัยพิบัติทางธรรมชาติ 3. หน่วยการเรียนรู้ที่ 6 ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับการพัฒนาที่ยั่งยืน
สาระการเรียนรู้แกนกลาง ภัยพิบัติทางธรรมชาติ • ปัญหาทางกายภาพและภัยพิบัติทางธรรมชาติในประเทศและภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก • สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม ความหลากหลาย ทางชีวภาพ และภัยพิบัติ • การจัดการภัยพิบัติ หน่วยการเรียนรู้ที่ 65
ฝนฟ้าคะนอง พายุหมุนเขตร้อน พายุทอร์นาโด แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด สึนามิ แผ่นดินถล่ม อุทกภัย ไฟป่า ภัยแล้ง ภัยพิบัติทางธรณีภาค ภัยพิบัติทางอุทกภาค ภัยพิบัติทางบรรยากาศภาค ภัยพิบัติทางชีวภาค ภัยพิบัติทางธรรมชาติ
แผ่นดินไหว
แผ่นดินไหว กระบวนการเกิดแผ่นดินไหว แผ่นดินไหวเกิดขึ้นเมื่อมีการเคลื่อนตัวของ รอยเลื่อนมีพลังในแผ่นธรณีภาค เกิดการ สะสมแรงเค้นและความเครียดอย่างช้า ๆ ใต้เปลือกโลก เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลง ฉับพลัน รอยเลื่อน (คือรอยแตกแยกของ หิน) ในเปลือกโลกจะปลดปล่อยพลังงาน ออกมาในรูปของคลื่นไหวสะเทือน
ภูเขาไปปะทุ (volcanic eruption)
เกิดจากการปะทุของหินหนืดหลอมเหลวและแก๊สจากใต้เปลือกโลก ความรุนแรงของการปะทุจะขึ้นอยู่กับแรงดันที่ปะทุออกมา สาเหตุ เกิดจากหินหนืดที่อยู่ใต้เปลือกโลกเกิดการเคลื่อนตัวท าให้มีแรงดันโดยจะปะทุ และแทรกขึ้นมาตามรอยแยกหรือปะทุออกมาจากปล่องภูเขาไฟ แนวรอยต่อของ เปลือกโลกจะมีโอกาสเกิดภูเขาไฟมากที่สุด ธรณีภาค ลาวาหลาก ลาวา แก๊สต่าง ๆ หินหนืดแทรกตัว ชั้นหิน หินหนืด(แมกมา) กระเปาะหินหนืด ปากปล่องภูเขาไฟ ภูเขาไฟปะทุ
ผลจากภูเขาไฟปะทุ แก๊สภูเขาไฟ ทีฟรา ลาวาหลาก แผ่นดินถล่ม ลาฮาร์ หินตะกอนภูเขาไฟหลาก
สึนามิ (tsunsmi)
สึนามิ เกิดแผ่นดินไหวหรือภูเขาไฟปะทุใต้มหาสมุทรจะกระตุ้น ให้เปลือกโลกเคลื่อนตัว เกิดคลื่นกระจายออกทุกทิศทาง 1 คลื่นใต้ทะเลลึกที่มีความยาวคลื่นมาก เคลื่อนตัวด้วยความเร็ว 700 กม./ชม. 2 เมื่อใกล้ชายฝั่ง คลื่นจะลดความเร็วและมี ความสูงเพิ่มขึ้น โถมเข้าท าลายสิ่งต่าง ๆ 3 กระบวนการเกิดสึนามิ
สาเหตุการเกิดสึนามิ แผ่นดินไหวใต้ทะเล ภูเขาไฟปะทุใต้ทะเล แผ่นดินถล่มใต้ทะเล อุกกาบาตตกในทะเล
เป็นการเคลื่อนที่ของดินหรือหินตามบริเวณพื้นที่ลาดชันที่เป็นภูเขาหรือเนินเขาเนื่องจากแรงดึงดูดโลก อาจเคลื่อนหลุดออกมาหรือพังทลายลงมาก็ได้ สาเหตุ 1. ฝนตกหนักติดต่อกันหลายวัน 2. สภาพภูมิประเทศที่เป็นหุบเขาและมีความลาดชันมาก 3. การตัดถนนผ่านภูเขา 4. การตัดไม้ท าลายป่า 5. การก่อสร้างสาธารณูปโภคต่าง ๆ 6. การใช้ที่ดินไม่เหมาะสม เช่น การท าเหมือง การท าเกษตรในพื้นที่ลาดชัน แผ่นดินถล่ม
พายุ พายุคือ ลมที่เกิดจากการเคลื่อนที่ของอากาศอย่างรวดเร็วและรุนแรง จากความแตกต่างของอุณหภูมิใน บรรยากาศโดยรอบ ซึ่งพายุมักเกิดในพื้นที่ที่มีความกดอากาศต่ า เกิดกระแสลมพัดเข้าหาศูนย์กลางของ บริเวณดังกล่าว เนื่องจากมวลอากาศร้อนลอยตัวสูงขึ้น ส่งผลให้มวลอากาศในแนวราบที่มีอุณหภูมิต่ ากว่า เข้ามาแทนที่ ท ามห้เกิดการหมุนเวียนของอากาศ เกิดกระแสเคลื่อนที่ของลม และเกิดการก่อตัวขึ้นของเมฆ ก่อนพัฒนาไปเป็นพายุในรูปแบบต่าง ๆ พายุฝนฟ้าคะนอง พายุหมุนเขตร้อน พายุทอร์นาโด
ผลกระทบจากความรุนแรงของพายุ พายุฝนฟ้าคะนอง พายุหมุนเขตร้อน พายุทอร์นาโด
กระบวนการเกิด พายุฝนฟ้าคะนอง 0 1.5 3 6 9 12 ความสูง (กม.) สาเหตุและกระบวนการเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง มีดังนี้ - อากาศร้อนชื้นปกคลุมพื้นผิว โดยเฉพาะในเขตร้อนชื้น บริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตร - เกิดจากมวลอากาศร้อนลอยตัวสูงขึ้น ก่อนเย็นตัวลง ท้าให้เกิดการควบแน่นและกลั่นตัวเป็นไอน้้า เกิด เป็นเมฆขนาดใหญ่ พร้อมทั้งปลดปล่อยความร้อนแฝงออกมา พัฒนาเป็นเมฆก้อนที่ใหญ่ขึ้น และเกิดเป็นเมฆพายุฝน ฟ้าคะนอง (เมฆคิวมูโลนิมบัส) - เมื่อเวลาผ่านไปการลดลงของอุณหภูมิภายในก้อนเมฆ ส่งผลให้เกิดการเคลื่อนที่ลงของมวลอากาศอย่าง รวดเร็ว ก่อให้เกิดพายุฝนฟ้าคะนอง ที่มีทั้งกระแสลม กระโชกแรง ฟ้าแลบ ฟ้าร้อง ฝนตกหนัก หรืออาจมีลูกเห็บตก
กระบวนการเกิด พายุหมุนเขตร้อน กระแสอากาศไหลออก ก าแพงตาพายุ แถบฝนหมุนเป็นวงกว้าง (10 – 100 กม.) ลมผิวพื้น ตาพายุ (ลมสงบ และเป็นศูนย์กลาง ความกดอากาศต่ า) การไหลของกระแส อากาศร้อนชื้นในแนวดิ่ง เกิดบริเวณละติจุด 8 - 15 องศาเหนือและใต้ เกิดขึ้นเหนือพื้นมหาสมุทรที่มีอุณหภูมิ พื้นผิวน้ าทะเล 27 องศาเซลเซียสขึ้นไป โตเต็มที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 100 กิโลเมตรขึ้นไป พายุหมุนเขตร้อน (tropical cyclone) พายุหมุนเขตร้อนเกิดขึ้นในมหาสมุทรเขตร้อน ส่วนใหญ่มักเกิดบริเวณละติจูด 8-15 องศาเหนือ และใต้พายุนี้ก าเนิดขึ้นเหนือพื้นมหาสมุทรที่มี อุณหภูมิพื้นผิวน้้าทะเล 27 องศาเซลเซียสขึ้นไป
กระบวนการเกิด พายุหมุนเขตร้อน กระแสอากาศไหลออก ก าแพงตาพายุ แถบฝนหมุนเป็นวงกว้าง (10 – 100 กม.) ลมผิวพื้น ตาพายุ (ลมสงบ และเป็นศูนย์กลาง ความกดอากาศต่ า) การไหลของกระแส อากาศร้อนชื้นในแนวดิ่ง เกิดบริเวณละติจุด 8 - 15 องศาเหนือและใต้ เกิดขึ้นเหนือพื้นมหาสมุทรที่มีอุณหภูมิ พื้นผิวน้ าทะเล 27 องศาเซลเซียสขึ้นไป โตเต็มที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 100 กิโลเมตรขึ้นไป เมื่ออากาศเหนือพื้นน้ าร้อนขึ้น เกิดการเหยแล้วลอยตัวสูงขึ้นพัฒนาเป็นหย่อมความกดอากาศต่ าเหนือพื้น ทะเล เมื่อรวมกับแรงที่เกิดจากการหมุนรอบตัวเองของโลก (แรงคอริออริส) จะท าให้เกิดลมเฉือนในแนวดิ่งทั้ง ทิศทางและความเร็ว ก่อตัวเป็นพายุหมุนเขตร้อน
กระแสอากาศไหลออก ลมผิวพื้น ประเภทของพายุหมุนเขตร้อน: แบ่งตามความเร็วลมใกล้จุดศูนย์กลาง
พายุหมุนเขตร้อน กระแสอากาศไหลออก ก าแพงตาพายุ แถบฝนหมุนเป็นวงกว้าง (10 – 100 กม.) ลมผิวพื้น ตาพายุ (ลมสงบ และเป็นศูนย์กลาง ความกดอากาศต่ า) การไหลของกระแส อากาศร้อนชื้นในแนวดิ่ง พายุหมุนเขตร้อน (tropical cyclone) พายุหมุนเขตร้อนเกิดขึ้นในมหาสมุทรเขตร้อน ส่วนใหญ่มักเกิดบริเวณละติจูด 8-15 องศาเหนือ และใต้พายุนี้ก าเนิดขึ้นเหนือพื้นมหาสมุทรที่มี อุณหภูมิพื้นผิวน้้าทะเล 27 องศาเซลเซียสขึ้นไป - เกิดในมหาสมุทรแปซิฟิกซีกโลก เหนือ และทะเลจีนใต้ เรียกว่า ใต้ ฝุ่น (Typhoon) - มหาสมุทรอินเดีย มหาสมุทร แปซิฟิกซีกโลกใต้ เรียกว่า พายุ ไซโคลน (Cyclone) - เกิดในแอตแลนติก และทะเล แคริบเบียน เรียกว่า พายุเฮอร์ริเคน (Hurricane) - หากเกิดในทะเลประเทศฟิลิปปินส์ เรียกว่า พายุบาเกียว (Baguio) - หากเกิดที่ประเทศออสเตรเลีย จะ เรียกว่า - พายุวิลลี-วิลลี (Willy-Willy)
ประเทศไทยมักได้รับอิทธิพลจากพายุดีเปรสชันมากที่สุด โดยเฉลี่ยปีละประมาณ 3-4 ลูก โดยมักเกิดในฤดูฝนตั้งแต่เดือนพฤษภาคมไป จนถึงเดือนตุลาคม ซึ่งอาจเป็นพายุหมุนเขตร้อนที่ก่อตัวในบริเวณมหาสมุทรอินเดีย หรือ มหาสมุทรแปซิฟิ กทะเลจีนใต้ พายุหมุนเขตร้อน กระแสอากาศไหลออก ก าแพงตาพายุ แถบฝนหมุนเป็นวงกว้าง (10 – 100 กม.) ลมผิวพื้น ตาพายุ (ลมสงบ และเป็นศูนย์กลาง ความกดอากาศต่ า) การไหลของกระแส อากาศร้อนชื้นในแนวดิ่ง พายุหมุนเขตร้อน (tropical cyclone) พายุหมุนเขตร้อนเกิดขึ้นในมหาสมุทรเขตร้อน ส่วนใหญ่มักเกิดบริเวณละติจูด 8-15 องศาเหนือ และใต้พายุนี้ก าเนิดขึ้นเหนือพื้นมหาสมุทรที่มี อุณหภูมิพื้นผิวน้้าทะเล 27 องศาเซลเซียสขึ้นไป ประเทศไทยมักได้รับอิทธิพลจากพายุดีเปรสชัน มากที่สุด โดยเฉลี่ยปีละประมาณ 3-4 ลูก โดยมักเกิดใน ฤดูฝนตั้งแต่เดือนพฤษภาคมไปจนถึงเดือนตุลาคม ซึ่ง อาจเป็นพายุหมุนเขตร้อนที่ก่อตัวในบริเวณมหาสมุทร อินเดีย หรือ มหาสมุทรแปซิฟิกทะเลจีนใต้
กระบวนการเกิด พายุทอร์นาโด การเกิดพายุฝนฟ้าคะนองแบบซูเปอร์เซลล์ ความรุนแรงขึ้นอยู่กับความเร็วที่จุดศูนย์กลาง ความเร็วของการเคลื่อนที่ ทิศทาง และความกว้างของวงพายุ เป็นพายุประจ าถิ่นตอนกลางของสหรัฐอเมริกา เกิดในช่วงฤดูร้อนไปจนถึงปลายฤดูใบไม้ร่วง เมโซไซโคลน ผนังเมฆ ทอร์นาโด ทิศทางของพายุ ลูกเห็บ ฝน เมฆคิวมูโลนิมบัส ซูเปอร์เซลล์ (Supercell) หยาดน้ าฟ้าที่ตกจาก ใต้ฐานเมฆระเหย ก่อนตกลงถึงพื้นดิน
อุทกภัย : กระบวนการเกิดอุทกภัย
อุทกภัยในไทยปี 2565 พายุไต้ฝุ่นชบา พายุโซนร้อนมู่หลาน พายุไต้ฝุ่น “โนรู” (22-29 ก.ย 65) พายุโซนร้อนเซินกา พายุดีเปรสชัน 1 (TD1) พายุไซโคลนอัสนี พายุไซโคลนศรีตรัง พายุโซนร้อนหมาอ๊อน ไต้ฝุ่นเนสาท พายุโซนร้อนนัลแก
กระบวนการเกิดไฟป่า สามเหลี่ยมไฟ สาเหตุการเกิด ไฟป่า ภัยแล้ง กิ่งไม้เสียดสี ฟ้าผ่า เผาหาของป่า เผาไร่ เผาขยะ จากธรรมชาติ จากมนุษย์
ภัยแล้ง ทางอุตุนิยมวิทยา ทางการเกษตร ทางอุทกวิทยา สาเหตุการเกิด 3 ประเภท การผันแปรของสภาพอากาศ ปรากฏการณ์เอลนีโญ ลานีญา ความผิดปกติของต าแหน่งร่องมรสุม ขาดแหล่งกักเก็บน้ า การตัดไม้ท าลายป่า ความต้องการใช้น้ าเพิ่มขึ้น
ข้อมูลเพิ่มเติม
สาระการเรียนรู้แกนกลาง • สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อม ความหลากหลายทางชีวภาพ และภัยพิบัติ • สาเหตุและผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยและภูมิภาคต่าง ๆ ของโลก • การจัดการภัยพิบัติ • มาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในประเทศและระหว่างประเทศ ตามแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน ความมั่นคงของมนุษย์และการบริโภคอย่างรับผิดชอบ • กฏหมายและนโยบายด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมทั้งในประเทศและระหว่างประเทศ • บทบาทขององค์การ และการประสานความร่วมมือทั้งในประเทศ และระหว่างประเทศ • แนวทางการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม • การมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหา และการด าเนินชีวิตตามแนวทางการจัดการทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน หน่วยการเรียนรู้ที่ 6 ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกับการพัฒนาที่ยั่งยืน