นาฏยศัพท์และภาษาท่า

นาฏยศัพท์และภาษาท่าทางนาฏศิลป์
เปน็ องค์ประกอบหน่ึงในการแสดง
นาฏศิลป์ไทย ใชส้ อ่ื ความหมายใหผ้ ้ชู ม
เขา้ ใจการแสดง และทาให้การแสดงมคี วาม
ออ่ นช้อยสวยงาม และเป็นที่น่าสนใจ

นกั เรยี นรูจ้ กั หรอื เคยชมการแสดง
นาฏศลิ ปไ์ ทยประเภทใดบ้างคะ

ระบำ

รำ

กำรแสดงพ้นื เมอื ง

โขน

ละคร

“นาฏยศัพท”์ หมายถงึ ศัพทท์ ใ่ี ช้
เรยี กชอ่ื ท่าฝึกปฏบิ ัตเิ บื้องตน้ ของ
นาฏศิลป์(หรอื ท่ารา) เชน่ จีบ ตั้งวง
ยกเท้า ประเท้า ลอ่ แกว้

“ จีบ ” คอื การใช้นว้ิ หัวแม่มอื จรดกบั
ข้อแรกของปลายนวิ้ ชี้ สว่ นนิ้วกลาง
นว้ิ นางและนิว้ กอ้ ยกรีดออกเปน็ รูปพัด
นิ้วทีจ่ บี หักเขา้ หาฝา่ มอื และฝา่ มอื หัก
เขา้ หาทอ้ งแขน

“จีบหงาย” คือ การหงายฝ่ามอื
ใหป้ ลายนวิ้ ชกี้ บั นิ้วหวั แม่มือ
ทจ่ี รดกันหงายข้ึน ถ้าจบี อยู่
ระดบั หนา้ ทอ้ งเรยี กวา่
จบี หงายชายพก

“ จีบควา่ ” คือ การคว่าฝ่ามอื
ลง ให้ปลายนว้ิ ชี้กบั นิ้วหัวแมม่ อื
ทีจ่ รดกนั คว่าลง หกั ขอ้ มือ
เข้าหาลาแขนหรอื ลาตวั

“จบี สง่ หลงั ” คือ การจบี หงาย
ด้วยมือทั้งสองขา้ ง แล้วส่งแขน
เหยียดตรงไปดา้ นหลงั

“ ตงั้ วง ” คอื การทอดวงแขนใหโ้ ค้ง
พองาม ตัง้ มอื ขึ้นนว้ิ ทงั้ สเ่ี รยี งชดิ ติดกนั
ให้นิ้วหวั แม่มืองอเขา้ หาฝา่ มอื เลก็ นอ้ ยและ
หักข้อมือเขา้ หาลาแขน วงมีสามระดบั

“ วงบน ” คอื การตั้งวงให้
ปลายน้ิวอยรู่ ะดบั แง่ศรี ษะ
ถ้าผูแ้ สดงเปน็ ตวั นาง
ปลายน้วิ จะอยูร่ ะดบั หางคว้ิ

“ วงกลาง ” คือ การต้งั วงให้
ปลายนวิ้ อยูร่ ะดบั หัวไหล่

“ วงลา่ ง ” คือ การตง้ั วงให้
ปลายนวิ้ อยู่ระดับหัวเขม็ ขัด

“ ลอ่ แกว้ ” เป็นลักษณะการจบี
พิเศษ คือ นิ้วกลางมาจรดกับ
น้ิวหวั แมม่ ือข้อที่หนง่ึ แล้วกด
ปลายน้ิวให้ทับกันเปน็ รูปวงกลม
สว่ นนิว้ ชี้ น้ิวนาง นิ้วก้อย
กรีดออกใหต้ ึง

“โยกตัว” เป็นการใชอ้ วยั วะส่วน
ศรี ษะ ไหล่และลาตัวให้สัมพนั ธ์
กัน ถา้ โยกตวั ไปทางขวาก็
เอียงขวา ถ้าโยกตัวไปทางซ้าย
กเ็ อียงซ้าย

“กลอ่ มตวั ” มลี ักษณะคลา้ ยกับ
การตีไหล่ คอื การเบี่ยงลาตัว
ไหล่และศรี ษะไปด้านหลงั เลก็ น้อย
แล้วม้วนตัวกลับมาในลกั ษณะ
หนา้ ตรง

วนั นน้ี ักเรยี นได้เรียนรู้
ท่านาฏยศัพท์ตา่ ง ไปแล้ว
อย่าลืมทบทวนด้วยนะคะ

เพลงนาฏยศัพท์
นาฏยศัพท์ (ซา้ ) คอื อะไร (ซา้ )
ศัพทท์ ่ใี ชเ้ รยี กทา่ รา (ซา้ )
รา รา รา (ซา้ )