คัมภีร์ฉันทศาสตร์

คัมภีร์ฉันทศาสตร์ เสนอ คุณครูมาริสา วิเชียรโชติ คุณครูผู้สอน จัดทำ โดย นายชารีอาด หมาดหวัง ชันมัธยมศึกษาปีที่๕/๑ สมุดเล่มเล็กเล่มนี้เป็ส่วนหนึ่งของวิชาภาษาไทย ท๓๒๑๐๑ โรงเรียนควนกาหลงวิทยาคม"นิคมวัฒนา"

คำ นำ ก สมุดเล่มเล็กเล่มนี้จัดทำ ขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวิชาชีววิทยา ขึ้น มัธยมศึกษาปีที่ ๕/๑เพื่อให้ได้ศึกษาหาความรู้ใน เรื่อง คัมภีร์ฉันทศาสตร์ แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ และได้ศึกษาอย่างเข้าใจเพื่อเป็นประโยชน์กับการ เรียน ผู้จัดทำ หวังว่า รายงานเล่มนี้จะเป็นประโยนน์กับผู้อ่าน หรือนักเรียน นักศึกษาที่กำ ลังหาข้อมูลเรื่องนี้อยู่หากมีข้อแนะนำ หรือข้อผิดพลาด ประการใด ผู้จัดทำ ขอน้อมรับไว้และขอ อภัยมา ณ ที่นี้ด้วย

สสาารรบับั บั ญ บั ญ ข ผู้แต่ง ที่มาของเรื่อง ลักษณะคำ ประพันธ์ เนื้อเรื่องย่อ คุณค่าของเรื่อง ๑ ๑ ๕ ๕ ๖

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รวบรวมขึ้น ผู้ผู้ผู้แผู้แต่ต่ ต่ ง ต่ ง ที่ที่ที่มที่มาาขขอองงเเรื่รื่รื่อรื่องง ศัพท์ภาษาไทยว่า "แพทย์" มาจาก ศัพท์สันสกฤต "ไวทย" แปลว่า ผู้รู้ พระเวท หมายถึงผู้รู้วิชาการต่างๆ ที่ประมวลอยู่ในคัมภีร์พระเวทและผู้รู้วิชาการรักษาโรค เป็นที่นับถือยกย่องและมีบทบาทมากในสังคม ต่อมาคำ ว่า "ไวทย" จึงมีความ หมายเจาะจงหมายถึงผู้รู้วิชาการรักษาโรค ตำ ราแพทย์ของไทยที่มีมาแต่โบราณ มีร่องรอยของอิทธิพลความเชื่อ และหลักปฏิบัติต่างๆ ที่ปรากฏในตำ ราแพทย์ ของอินเดีย เรียกว่า คัมภีร์ฉันทศาสตร์ "ฉันทศาสตร์" เป็นชื่อตำ ราฉบับหนึ่ง เช่นเดียวกับตำ ราอื่นๆ ที่กล่าวมาแล้ว พิจารณาจากบทไหว้ครูและเนื้อหาที่สอน จรรยาแพทย์และข้อควรปฏิบัติสำ หรับแพทย์ นับว่าเป็นตำ ราฉบับแรก ใน หนังสือชุดแพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ ๑

รัชกาลที่ ๕ โปรดเกล้าฯ ให้รวบรวมขึ้นเนื่องจากทรงเห็น ว่าการแพทย์แผนโบราณและตำ รายาพื้นบ้านของไทย เป็นสมบัติทาง วัฒนธรรมที่มีคุณค่ายิ่ง น่าจะรวบรวมไว้เป็นหลักฐานแลเผยแพร่ให้คนรุ่น หลังได้เรียนรู้ต่อไป จึงโปรดฯ ให้ประชุมคณะแพทย์หลวงเพื่อสืบคันและรวบรวม ตำ ราแพทย์จากที่ต่างๆมาตรวจสอบชำ ระให้ตรงกับฉบับดั้งเดิม แล้วส่ง มอบให้กรมพระอาลักษณ์เขียนลงสมุดไทยด้วยอักษรไทย เส้นหรดาล (สีเหลือง) และนำ ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายเพื่อเป็นสมบัติของแผ่นดินสืบมา เมื่อทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ตั้งโรงเรียนราชแพทยาลัยขึ้น ก็ได้ โปรดฯ ให้จัดพิมพ์ตำ ราแพทย์หลวงสำ หรับโรงเรียนใช้ขึ้นเป็นครั้งแรก เรียกว่า "ตำ ราแพทย์ศาสตร์สงเคราะห์" โดยแบ่งพิมพ์เป็นเล่มเล็กๆ แต่ พิมพ์ได้ ๓ เล่ม ก็ต้องเลิกเพราะขาดทุนรอนในการจัดพิมพ์ ๒

ต่อมาผู้ที่สำ เร็จการศึกษาจากโรงเรียนราชแพทยาลัยได้ร่วมกันจัดตั้ง โรงเรียนเวชสโมสรขึ้น และก็ได้จัดพิมพ์ตำ ราแพทย์ศาสตร์ขึ้นอีกเป็น วารสารรายเดือน โดยใช้ชื่อว่า "แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์" เนื้อหาของตำ รา ชุดนี้เป็นวิธีการรักษาตามตำ ราแพทย์แผนฝรั่ง ส่วนที่หายาฝรั่งไม่ได้ก็จะ ใช้ยาไทยแทน แต่ก็ออกมาได้ ๔ ฉบับ ก็ต้องเลิกไป เพราปัญหาเรื่องทุน อีกเช่นกัน แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์เป็นฉบับสมบูรณ์เมื่อพระยาพิศณุประสาทเวช(คง ถาวรเวช) อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์แผนไทยของราชแพทยาลัย และผู้จัดการโรงเรียนเวชสโมสรได้ริเริ่มจัดพิมพ์ด้วยจุดประสงค์๓ ประการ ๑. ราษฎรที่ป่วยไข้ต้องหาวิธีรักษาตนเองจึงควรจะมีการรวบรวมตำ ราที่ กระจัดกระจายกันอยู่นั้นให้เป็นเล่มเดียว ราษฎรจะได้คัดลอกไว้เป็น คู่มือได้ ๒. ตำ ราหลวงก็จะใช้กันในเฉพาะแพทย์หลวงราษฎรสามัญไม่มีสิทธิ์ใช้ ๓. ต้องการจะอนุรักษ์ตำ ราแพทย์แผนไทยไว้ให้คนรุ่นหลัง ๓

โดยแบ่งเป็นเรื่องต่างๆ เรียกว่า "คัมภีร์"ทั้งหมด ๑๔ คัมภีร์ ดังนี้ ๑. คัมภีร์ฉันทศาสตร์ เป็นบทสังเคราะห์เนื้อหาสาระจากคัมภีร์อื่นๆ มา รวมไว้ ๒. คัมภีร์ปฐมจินดาร์ ว่าด้วยครรภรักษา การคลอด โรคเด็ก วิธีรักษาและ ยาต่างๆฉัมภีร์ธาตวิภังค์ ว่าด้วยลักษณะธาตุพิการ (ธาตุทั้งสี่คือ ดิน น้ำ ลม และไฟ) ๓. คัมภีร์สรรพคุณ ว่าด้วยสรรพคุณของสมุนไพรชนิดต่างๆ ๔.คัมภีร์สมุฏฐานวินิจฉัย ว่าด้วยความรู้ในการวินิจฉัยโรคและการรักษา สุขภาพ ที่ที่ที่มที่มาาขขอองงเเรื่รื่รื่อรื่องง ดังนั้น ท่านจึงได้กราบทูลขอประทานอนุญาตจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ เธอกรมพระยาดำ รงราชานุภาพเพื่อจัดพิมพ์ตำ ราแพทย์ศาสตร์ สงเคราะห์ฉบับหลวง ๒ เล่มจบขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อวันที่ ๑ มีนาคม พ.ศ.๒๔๕o และยังได้จัดพิมพ์ฉบับย่อให้เป็นคู่มือราษฎรสามัญใช้ได้ ทั่วไป ชื่อว่า "เวชศึกษา"หรือ "แพทย์ศาสตร์สังเขป" ๖. คัมภีร์วรโยคสาร ว่าด้วยคุณลักษณะของแพทย์ลักษณะของผู้ป่วยการ รักษาโรคยาและอาหาร ๓. คัมภีร์มหาโชตรัต ว่าด้วยโรคของสตรี และสมุนไพรที่ใช้รักษา ๘. คัมภีร์ชวดาร ว่าด้วยโรคลมและโรคเลือด และสมุนไพรที่ใช้รักษา ๙ คัมภีร์โรคนิทาน ว่าด้วยสาเหตุของโรค และสมุนไพรที่ใช้รักษา ๑๐. คัมภีร์ธาตุวิวรณ์ ว่าด้วยลักษณะธาตุพิการและสมุนไพรที่ใช้รักษา ๔

๑๑. กัมภีร์ธาตุบรรจบ ว่าด้วยเรื่องอุจจาระที่เป็นสาเหตุของโรค และ สมุนไพรที่ใช้รักษา ๑๒. กัมภีร์มุจฉาปักขันธิกา ว่าด้วยโรคของบุรุษ และโรคสตรี และ สมุนไพรที่ใช้รักษา ๑๓. คัมภีร์ตักกะศิลา ว่าด้วยอาการของโรคระบาดชนิดต่างๆ ๑๔. คัมภีร์ไกษย ว่าด้วยโรคกษัยชนิดต่างๆและสมุนไพรที่ใช้รักษา ลัลั ลั ก ลั กษษณณะะคำคำคำคำปปรระะพัพั พั น พั นธ์ธ์ ธ์ธ์ รูปแบบคำ ประพันธ์ที่เป็นบทเรียน แต่งเป็น กาพย์ยานี ๑๑ ๕ เเนื้นื้นื้อนื้อเเรื่รื่รื่อรื่องงย่ย่ ย่ อ ย่ อ เนื้อเรื่องในตอนที่นำ มาเป็นบทเรียน กล่าวถึงความสำ คัญของแพทย์ มีการเปรียบเทียบแพทย์เป็นทหาร ข้าศึกเป็นโรคภัย และร่างกายเปรียบเหมือน นคร แพทย์ควรมีความรู้ความเชี่ยวชาญในทางวิชาการ และให้ระมัดระวังอย่าทำ ตนเป็นแพทย์ที่ ไม่ดี ซึ่งมีลักษณะต่างๆ ที่บกพร่อง ควรหลีกเลี่ยง เช่น มุสา และ ชี้ให้เห็นว่าแพทย์นั้นควรประพฤติอย่างไร โดยยึดหลักตามพระพุทธศาสนาให้ รักษาศีล ๕ และศีล ๘ ยึดไตรรัตน์เป็นที่พึ่งไม่ทำ ชั่ว เช่น ไม่มีความโลภ มี มารยาท ไม่มีโทสะ ไม่มีโมหะ ไม่คิดเบียดเบียน ไม่ง่วงเหงา

คุคุ คุ ณ คุ ณค่ค่ ค่ า ค่ าขขอองงเเรื่รื่รื่อรื่องง ด้านเนื้อหา ๑. เน้นคุณค่าจรรยาบรรณของแพทย์ ๒. ตำ ราแพทย์แผนโบราณซึ่งรวมตำ ราแพทย์แผนโบราณฉบับหลวง ทำ ให้เกิดการประมวลความรู้ด้านการแพทย์ และง่ายต่อการนำ มาจัด ระบบ ด้านวรรณศิลป์ ๑. ใช้โวหาร อุปมา เช่น เมื่ออ่อนรักษาได้ แก่แล้วไซร้ยากหนักหนา ไข้นั้นอุปมา เหมือนเพลิงป่าไม้ลุกลาม ๒. ใช้โวหารอุปลักษณ์ เช่น ดวงจิตคือกระษัตริย์ ผ่านสมบัติอันโอพาร์ อนึ่งห้ามโกรธา ข้าศึกมาจะอันตราย ๖

ขขออบบคุคุ คุ ณ คุ ณคครัรั รับรับ๗