LAKON
SebuahAntologiKaryaSastra
Geguritan,Drama,danCerkak
Karya:
ArfinaSulistyaniMushlichah
2601419073
PBSJ-D2019
PROLOG
Wonguripmesthibakalnemoniakehingperkara.
Mbuhkuwidisenengiapaora,sedyangadhepi
kahananapadurung,enom tuwa,mlaratsugih,kabeh
anapacobanedhewe.Mampuoranengadhepi
kahanankangoranyenengakekuwikadyadeneanane
tembokgedhekanganaingngarep.Kapinginmlayu
lunga,metusakakahanan,ninganaaling-alingkang
mokalbisaditembus.
Sakamburikayaanasrangansagrombolane
banthengkangngroyokarepnyrudug.Singarep
disrudugkapinginlungasaadoh-adohengantiora
nemonisagrombolanbanthengkuwi.Nangingnalikane
mlayumalahkapentogtembokgedheanangarepan,
denebanthengikuwisanamburimu.Banjurapakang
bakalmboklakonimangertenikahananmangkono?
DAFTARISI
Wacan Kaca
HalamanSampul.........................................i
Prolog..........................................................ii
DaftarIsi.....................................................iii
BABIGeguritan
1.Tastes-Tastes..................................2
2.Adhem-Anget...................................3
3.KebakPangangen............................4
BABIIDrama
1.SingWisYawis................................6
2.AjaSusah.........................................8
3.EndiKangLuwihTrep?..................10
4.Adil..................................................13
5.SugiheBeda...................................17
BABIIICerkak
1.Matematika....................................22
2.SuketLanTanduran.......................27
3.Pegatan..........................................31
4.Cotho..............................................39
5.DikiraKesurupan............................44
6.AnaTataCarane.............................53
7.TetekanTekunBakaleTekan........65
BiodataPenulis.........................................72
Epilog.........................................................73
BABI
GEGURITAN
Tastes-Tastes
Theg,theg,theg,theg
Krik,krik,krik,krik
Wushhhhhhhlerrrrrr
Blakkk,gedhebuggg,makbyurrr
Tastestastestastesstasss tessss
Huwaaa,hihimeringiskisinan
nJenggiratmentas
Adhem-Anget
Uhuk-uhuk,uhuk-uhuk
Huwakching,huwakching,huwakching
Slrrpppp,seg-useguseg-useg
Ha...ha...ha...huwaching,arghhhjuhhhh
Brrrrrrr
Nget,ngett,angettteeekemulll
Dhem,adhemm,adhemmmeeebanyuuu
Nas,panass,panassseeebuburloncangg
Ger,gerr,segerrreeewedanggjaesecanggg
KebakPangangen
Yenakubisamilih,
akupilihdadisrengenge,
kangbisaawehpepadhangtumrapingliyan
Yenakubisamilih,
akupilihdadirembulan,
kangmencorongingtengapetengekahanan
Yenakubisamilih,
akupilihdadilintang,
kangnuduhakearahpapanpanggonan
Yenakubisamilih,
akupilihdadibanyu,
kangbisabantupanguripan
Yenakubisamilih,
akupilihdadiangin,
kanggawarasasumilirngilangakepanasingbebrayan
BABII
Drama
SingWisYawis
Tarju:Sis,dakkirakowekibocahwadonapik-apik.
Jebulepadhakaroliyane.Pikirkukowewongepinter,
lugu,sopansantun.Ning....
Bayu:Iya,mungsawanganethokkalem,ningmeneng-
menengnylentheng.Ikiparakowe,Sis?(karo
nuduhakepotoneSiskakangnganggoklambicupet)
Heni:Kuwikowe,Sis?
Siska:Iya,kuwiakutaun-taunwingi.
Heni:Berartipotokuwibener?
Siska:Iya,bener.Nalikaikuakulagijudheg,kesel
nyangomah.Nyangomahraanaayem tentreme,aku
penginlunga,ningnyangndiakubingung.Akumilih
konomergadakpikiroraanasingkenalkaroaku.Kuwi
yakadadeyanewussuwe.Akuwisorakayangono
kuwimaneh.
Tarju:Wongalatetepwaewongala.Mbuhkowenyang
lingkungankayaapa,yenkoweanaingtengahewong-
wongalaberartikoweyawongala.
Bayu:Rasahnyobalugu,sopansantun.Kowekiora
kayangono.Hahaha.
Heni:Ora,Siskaorakayasingmbokpikirkuwi.Siska
wongepancensopan,lugu.Mungwaepaskuwi
dhewekebingungareplungangendi,orabisabebas
ngetokakeapasingdirasakakedadinemangkono.
Siska:NingucapaneTarjubener,Hen.Akuwis
tumindakala,akudadiwongala.
Heni:Ora,Sis.Yenkoweala,kowerabakaldadikaya
singsaiki.Kudunekowedadikayawong-wongkuwi.
Ning,nyataneorata?Margakowekiorakayangono,
kowekiwongapik.Sakbuket-buketebanyu,yen
dicemplungiiwakemas,iwakmaskuwitetepkaton
endah,nyenengake,larangregan.Iwakemaskuwiora
katutbuket,sanadyankatonlamat-lamatgara-gara
banyune.Cobabayangnaiwaklele,sanadyan
dilebokakeingbanyubening,papanekuwibakal
kecing,banyunekatutbuthegmargakahananelele.
Lelesingmaunekaton,saikisansayaorakatonwujude.
Margawisnyawijikarobanyune.Banyukuwiwujud
lingkungankanganaingsakiwatengeneawakdhewe.
Mbuhlingkunganeelekakayaapa,yenawakdhewe
apikyabakaltetepapik,oramalih.
AjaSusah
BillalanIdhawisdadikancaraketwiwitSD.Saiki
IdhakerjamrantoanaKalimantan,denewongtuwane
anengJawa.SawijiningdinaIdhadikabaridulurJawa
yenIbuneseda.Banjurmakkeplasmaburnumpak
pesawat.SatekaningomahIdhaorabisangampet
tangise.Sapawaesingngertimelutrenyuhsabab
tangisane.
Billa:Singwisliwat,yawisajadigelanimaneh,wis,
wis.(nepukpundhake,ngelus-elus).
Idha:Iya,nangingtetepwae.Geneyaakuoraenggal
bali?Kamangkaakuwispenginbali.Malahngurusi
gaweyanku?Gaweyanditandangiyarandangrampung,
anawae.Ngapaakumalahmentingakesingoraperlu.
Billa:Kuwiorasalahmu,Dha.Ajanyalahkeawakmu
dhewe,awakmuorasalah.
Idha:Lhaterusakukudunyalahkesapa?Pancenaku
singluput,oratautumindakbener.Gara-garaakuibu
wisseda.Laranewissuwe,jaremergakangenaku.
Lhaakusibukgaweyanterus.(karongusapeluhe)
Billa:Wis,ajambokbacutakeomonganmukuwi.Aku
oraarepngandhani,margaakudhewengertikowera
perludikandhani,kowewismudhengapasingbakal
dakomongake.Nangingakumungmelingajasuwe-
suwenggonmususahsedhih.Singwiskadadeyan
bakaleliwat.Cukupelingaucapankuiki,sansayakowe
sedhihberartisansayagedherasabungahmuing
tembewuri.Dakkirakuwiwiscukupsupayakowera
nemen-nemennyalahkekahanan,awakmudhewe,
nyalahkedonyasaisine.Pancendonyakipacobanthok
anane,trusisinemungguyonan.Yendonyawae
ngguyonikowe,banjurkowenangis.Donyasansaya
katonkejem kanggomu.Coba,yendonyanyoba
ngguyonikowe.Teruskoweoranangis,malahmbalik
ngguyonidonya.Kira-kiradonyakayangapa
ekspresine?Dadi,wisperkarasinganaingdonyaaja
digelaninemen,ditangisisuwe.Eman-emaneluhmu,
tenagamu,pikiranugaatimu.Anggepwaeapa-apa
singtekabanjurnglaraniatimukuwikanggo
nglandhepkepamikiranlanatimu.
Idha:(wisradaanteng).BenerkandhamuBill,turnuwun.
Billa:Iya,padha-padha.Satenanekuwiorapasdak
omongake,nangingakuorapenginkowesusah.Kabeh
rasasusahmuajamboktanggungdhewe,margakowe
oradhewe.Anaakulanliyane.
EndiKangLuwihTrep?
PutrilanDhaniikukancaraketkangwissuweora
bisaketemu.IngdinamingguikiPutrilanDhanijanjen
ketemungobrolingwarungmakanBuPraptikangana
ingKartosuro.
Dhani:Put,piyekabareiki?
Putr:Hm....yangonokae.
Dhani:Padatanewong-wongyentakonkabar
wangsulaneyamungngono-ngonowae.
Putri:Iya,mungngonokuwi.
Dhani:Wissuweya,awakdheweoraketemu.Apa
manehkokarepketemu,ngekikabarwaewisarang.
Putri:Iyaya,wissuwe.Rasanekayanewissetaunya?
Ehrangantiding.
Dhani:Orangantisetaun,apakowengrasasuwene
ngantisetaunta,Put?Kamangkasakelingkuudakara
limangsasinan,orangantisetaun.(karoguyu)
Putri:Apaiyata?Rumangsakuwissuwebanget.
Mosoklimangsasi?
Dhani:Iya,hpkukaerusaksasiApril,saikiwissasiJuli.
Oiya,kowebarlulusikiduwerencanaapa,Put?Golek
gaweyanngonoya?
Putri:Akuduwerencanaapa....apaya???(karoguyu)
satenaneakuikiwisrasenenggawerencana-rencana
ngonokuwi.Luwihmilihmbanyumiliwaeuripiki.
Dhani:Yenuripranggorencanayapiyedadineing
tembewuri?Rakyakududuwerencana,benbisa
nglangkahmajuterus.
Putri:Iya,akuyangertikuwi.Nangingpiyeya,umpama
koweduwerencanathirik-thirik,kuwiyaorabakal
kabehbisakadadeyanmanutapasingmbokkarepake.
Mesthianakadadeyansingjalarirencanamuikuowah
oranutkarorencanamu.Iyaora?
Dhani:Iya,bener.
Putri:Mulasakakuwiakuoragawerencanasingtak
temen-temeni,rencanamesthiana.Nangingaku
wegahdikuciwakekarorencanasingdaksusundhewe.
Dadineluwihmilihmanutdalanepiyengonowae,ben
atineorangrasaabotyenrencananeorakasilapa-apa.
Akuwiskeselgawerencana,orakeseljane,ningkesel
kuciwagara-garaawakkudhewesingmanthengkaro
rencanasingdakgawedhewe.
Dhani:Iya,ngonokuwibenerpamikiranmu.Nanging
yennutpamikiranku,kudutetepduwerencana.
Sansayacetharencananesansayaapik,oramung
gambarangedhe,nangingsakgambarancilikebarang
kuwiperlu.Ikuisadadijangkahmangarepbakal
kepriye,tumindakapawaekangbisangarahmarang
kasuksesankangdikarepake.Dadiisangertiapawae
kanggonujukasuksesaniku.Yengambaranumum
ngonokuwiyabisa,nangingterkadhangjangkahekuwi
oramesthi.Teruskasuksesankuwirasaneisihadoh,
ngonorumangsaku.
Putri:Iya,benerpamikiranmu.Rencanakiperlu.Yen
miturutkukanthicaragawerencana-rencanakangteliti
kayamangkonobisajalarirasakuciwakangsansaya
gedheyenrencananekuwiblasoramlakunurut
kapenginane.Nangingngonokuwigumantungkaro
wongeuga,sokanawongsingbisanampabanjur
langsungduwedalanmetuliyane,nanginganauga
wongkangorabisaobahyenrencanasingdigaweiku
orakasil.Kabehgumantungkarocarapikirelan
kapribadene.
Adil
Malem minggupenakeyanontontvutawa
dolananhp.Nangingtontonantvsingsaikiwisraana
singapik,isinepadu,nganingaya,musuh-musuhan,lan
sapanunggale.WengiikuNitanontongambarcorek
ingtv,nanginggagedipindhahkarobapake.Mindhahe
mesthimindhahbabpawarta.Orabisanolakkareping
bapak,Nitamelunontonpawartasingdibiwarakake
ingtv.Ingkonodiandharakebabkriminal.
Nita:Pak,jareuripkiadil.Lhageneanawongmlarat
anawongsugih?Teruswongsugihutawasingduwe
kuwasakerepnganiayasingmlarat,wissusahmalah
tambahsusah.Lhaterusadilekisakangendine?
Bapak:Yangonokuwi,mbuhadilesakangendi,ning
GustiAllahpancenAdilmarangkawulane."
Nita:Kokbisa?Yenadillakyakabehwongisasugih,
ayem temtrem atine,oraanapadudon.Ningnyatane
mesthianawaepihaksingdinggokalah-kalahan,
disalahkenurutkahanan.Kamangkaoragawe
kaluputan.Terussingnggenahsalahtenankibebas,
oradikunjara.Jaresingsalahbakalseleh?Kok
kahananeoramangkono?
Bapak:AdileGustiorakabehisakokmangerteni,
ndhuk.Kadhangawakdheweranemonisisiadileana
ngendi.TapiGustipancenAdil.
Nita:Akupenginngerti,kokisaadilkipiye?Oraberarti
akuorapercayayenGustiikuoraAdil,nangingaku
penginmantepkerasapercayaku.
Bapak:Tenan???Yenmangkonodakkandhani,ben
koweluwihngerti.
Nita:Iya,tenan.
Bapak:Nontoningsekiwatengenkenewaeben
gampang.Ngertitikus?
Nita:Ngertitaya.
Bapak:Nah,mesthiakehwongsingorasenengkaro
tikus.Iyaora?
Nita:Iya,Pak.Terus?
Bapak:Delokenta,titenana,sabentikusmetu,ngetok
nyangngarepemanungsa,tikuskuwimesthilangsung
mlayu.Sababmanungsayenngertidhewekehawane
kapinginnggebug,mateni.Mulanesabenmetu,ngetok
ngonokuwimlayu.
Mlayuneyacepet,dadiangeldigebug.Yenmlayune
alon,tikusegampangdipateni,raadil.Mulanetikus
mlayunecepet,dadineangeldigebugkaromanungsa.
Adilta?
Nita:Hm.....iyaya.Apayangonotenan?
Bapak:Iyangonokuwi.Yaanamanehngeneceritane.
Anasimbah-simbah,tuwagawakarungisinebandha.
Banjuringtengahingperjalananmatigara-garatiba
dhewe.Banjuranacahangonwedhusngliwati
panggonankedadeyaneiku.Papanekuwiyawisora
anamayite,wiskayadalanpadatane.Banjurbocah
angonsingliwatkononemukarungsingisinebandha
singdigawasimbah-simbahmau.Banjurkarungkuwi
digawamulih.
Nita:Yacahangonepenakno,liwatdalanmosok
nemukarungisinebandha.Terussimbah-simbahe
maumesakake,bandhanemalahdigawalungakaro
wongliya,duduahliwarise.
Bapak:Sikta,bapakrungrampungsingcerita.Kuwi
ceritanembuktekakeGustikuwiAdil,Adilbanget.
Margasatenanesimbah-simbahmau,singgawa
karungisibandhakuwiasilsakangrampokbapake
cahangonsingliwatmau.
Bapakecahangonkuwimati,dipatenisimbah-simbah
kuwi.Mulanesimbahekuwimati,banjurbandhasing
dirampokikubali.Simbahmaumatimergawismateni,
terusbandhanesingdirampokbalinyangsingduweni.
SakingAdileGustingantikayamangkono.Terkadhang
pikiranemanungsakuwioragathuk.
Nita:Iya,ya.Akungantirakepikirankayangonokuwi.
GustiikuAdileadiltenan.
SugiheBeda
Sitaru,wongsugihblegedhuturah-turahbandha,
milihninggalakebandhaugaanakbojonekanggo
ngglandhangingsadalan-dalan.Butuhdhewekemlaku
terus,ngadohikaliwargasakbandhane.Kanthisangu
klambirongsetel,kalebusingdinggo,topi,wadhah
ombe,lansandhalkangdinggo,dhewekelungasaka
omah.Tanpapamitan,dhewekemungninggalake
suwekankertaskangisinemangkene,
Kanggobojokulananak-anakku.
Akulungasawetarawektukanggongantengake
pikiranlanatiku.Akukapenginninggalakebabsing
nyenengaketumrapewongliya,ningkanggokukuwi
malahgawesangsara.Akupenginninggalake
sawetarawektu,sukakubakalbalimaneh.Tulungaja
golekiaku,kabehkertuatm anaingnjerolaci.
Sepuraneakupamitekayangene.
Sakabojomu,Sitaru.
****
Bakul:Pak,badhengersakakenmenapa?Teh,kopi,
jeruknapasanese?
Sitaru:Kopi,mas.
Bakul:Mangga,kopinipunPak.
Sitaru:Nggih.
Bakul:Dalemepundi,Pak?Mbokmanawikulapareng
mangertos.
Sitaru:KulasakingPati,Mas.
Bakul:SakingPatibadhetindakdhatengpundinggih?
Sitaru:Pengging,Mas.
Bakul:Oalah,nggih,Pak.
Sitaru:Nikinamadaerahemenapa?
Bakul:NikiMojosongo,Pak.Manawibadhedhateng
Penggingtasih15km.
Sitaru:Nggih,nuwun.
Bakul:Panjenenganmlampahngotensampunpinten
wulan,Pak?
Sitaru:Kulampunmataun-taun,kulamampir-mampir
riyin.BotenlangsungnjujugPengging.
Bakul:O,wontensadherekingkangmapanwonten
daerah-daerahingkangpanjenenganliwati?
Sitaru:Boten,kulamampirewontennggenetiyang
kulatemonimawon.
Bakul:Lhakengingmenapapanjenenganmilih
ngumbara,Pak?Panjenengansampungadhah
kaluwargita?
Sitaru:Sampun,anakkulatigajalerekalih,sing
setunggalestri.Mpunkuliyah,lulussadayalajeng
nggihpunkerja.
Bakul:Oalah,paraputrasampunmakaten,jenak
pikirane.
Sitaru:Nggihmas,nangingkathahbandhalajeng
dhahareenakngotenbotendadosjaminantentrem
atine,Mas.
Bakul:Nggihleres.
Sitaru:Kathahtiyangingkangalesanpadospangupa
jiwakanggenyekapikaperluwane.Kamangkamanawi
dietang-etang,nikusampuncekap,syukurkadhang
sokturahnggenyekapikabutuhan.Tiyang-tiyang
malahngoyakbandhadonyasingbotenmaregi.Kados
nyemilpangananngotennika,yensampunnyemil
nggihsampun.Yenpenginwaregajanyemil,ning
mangan.
Bakul:Maksudepripunniku,Pak?
Sitaru:Manawinyemilnggihsacekape,boten
kakathahen.Yenpuncekapnggihsampun,yen
ditutakemalahkeselpiyambak.Yenpenginuripe
tentrem,bagyamenikabotenlumantarbandhadonya.
Sanadyanbandhadonyasamenikasageddamel
bungahingati,nyirnakkepepalang.Nangingbabrasa
bungah,ayem tentrem,bagyamulyamenika
tumindakingbatos,manahepiyambak-piyambak.
Sanestumindakingbandha.Gadhahbandhaturah-
turah,nangingwonteninglebetingbatosngraosaken
kirangkemawonnggihtiyangnikungrasanemlarat.
Lajengsanadyanbotengadhahbandhakathah,
nanginginglebetingmanahngraoscekap,nggihtiyang
nikuingkangsugihsajatosipun.
BABIII
Cerkak
Matematika
Restibocahcilikkanglagisekolahkelasloro.Isih
cilik,lagianyaksakaTKmenyangSD.SD-nekuwi
panggonaneyaorapatiadohsakaomahe,amargaisih
sakdesa.Yenpadatanebocah-bocahmangkat
sekolahditerkewongtuwane,Restisabendinane
mangkatsekolahdhewe.Oranumpakpitkayakanca
liyane,nangingmungmlakuwae.Awakcilike
nggendhongtasgedheisibukupaketnggosinauing
sekolah.
Teng....teng.....teng......SwarabeldiungelakePak
Sudiyamratandhaniwayahewiwitsekolah.
PakSukiminminangkagurukelaslorobanjurmlebu
kelas.
"Sugengenjang."
"EnjangPak."Sautebocah-bocahkompak.
"Saikipelajaranmatematikaya.Materinepipalanda,
pingparalansuda.Nalikakelassijimesthiwisdiajari
tambah-tambahan,teruscaranenyudata?"
"Nggih,Pak."
PakSukiminnulissoaltambah-tambahanlannyuda-
nyudaingpapantulis.Analimangsoal,telungsoal
tambah-tambahan,sisanesingnyuda.Yenbiyenpas
kelassijitambahtambahanemungantaranewilangan
sijitekansanga,pol-polewilanganpuluhan.Nanging
ingkelasloroikiwistekanwilanganmehsatus,ya
tekansatusmunggahbarang.Singbabagansuda
nyudayapadhamangkono.Sadurungengawenehisoal,
PakSukiminnerangakebabtambahtambahan,uga
singnyuda.Sawiseikulaginulissoalkanggogladhen
itung-itungan.
"Sifa,cobamajugarapsoalnomer3."DhawuhePak
Sukimin.
Sifabanjurnggarapsoalnomer3,kanthicepet
garapanewisrampung.
"Yabener.Banjurcobasaikisapasinggelem maju
garapsoal?Yenoraanabapaksingmilihlho."
Banjuranamuridsijimbakasijimajumangarep
nggarapsoalsinganaingpapannuliskewangsulan.
KalebuRestikangmajupalingkeri.Kanca-kancakang
padhamajuikujawabanemesthibener,lhasingmaju
waewongepinyer-pinter,gampangnampailmu.Dene
Restiradasuwenampapelajaran.NangingRestinyoba
majunuliskewangsulan.Jebulwangsulansingditulis
Restiikuluput.
"Hahaha,majupisanweluput.Rasahsok-sokanpinter
isagarap.Wongjatahebodhoyabodho.Dadaknggaya
majubarang."Ecenesalahsijikancane.
"Lhayata,yenramudhengkimbokwislungguhwae
rasahmaju.Nontonwangsulanenyasarke.Mosok120
disuda67wangsulane67.Hahaha"
Sebagiankancanengguyoni,sebagianliyanepadha
nyengirnontonRestisingisihnyangngarepkelaskaro
nyekelkapur.Nyobabrusakwangsulanesingwis
ditulismau.Banjurdigantimaneh,nangingtetepsalah.
Kanca-kancasangsayangguyoniResti,guyune
sangsayaseru,praupanekanca-kancasingpinter
ketokpadhaserikkaroResti,masalahepelajaran
matematikanedadisangsayasuwe,orandangisa
lanjutnyangmateriping-pingan.Malahisihmandheg
nyangtambah-tambahan,suda-nyuda.Kamangkarata-
ratakancanewispadhamudheng,amargakwimateri
kelassiji.Mungbedanetambahakehangkane.
NanginggandhengRestiisihdurungngerti,luputwae,
dadineisihbahasngonokwi.
Kancaliyanepadhakesel,jeleh,gara-garaResti
pelajaranmatematikanerandangrampung.Singraisa
wongsiji,ningsingnanggungakibatekancasakelase.
Restiyarumangsayenpelajaranedadikandheggara-
garadheweke.Nangingyakepriyemaneh,Resti
pancendurungpaham babkuwi.
Ingjeroatibocahcilikmaungrasasalah,mesakke
karokanca-kancane.Nangingyaingatineugaana
rasamesakkekaroawakkedhewe,terusanyelkaro
kancanesingngecedheweke,prarupankancanesing
ketoksengitbangetkaroResti,sawanganerasane
kaya-kayaanacahyaabangcumlorotsakamripat
kanca-kancane,kayangepaskesasarankanggo
ngeculakepelurunelumantarsorotmripate.Restiora
wanimbaliksakapapantulis,nontonkancane.Yen
mbalikrasanewiscethabakalmati.Kamangkaing
posisiRestimadheppapantuliswaeRestikrasa
sawanganekanca-kancamungtumujuanadheweke.
Rasanewiskayakakepung,rabisamlayunylametake
awakeawakedhwe.
Restigregetenkaroawakkedhewekangrabisaenggal
mangertenipelajaran,ugagregetenanaingkahanan
mangkono.Sakinggregetene,kapurkanganaing
tanganetugel,banjurajurnahangegemantangane
Resti.Restimungbisandhingklukanaingngarepan,
wispasrahmikirwangsulansoalkuwi.
"Wisorapapa,Res.Bapakbakalngajaringantikowe
isa.Rasahnggagasomonganekancamukuwi."Bisike
PakSukiminnyedhakiRestikaronepukpundhake.
SanalikaikumehwaemripateRestibrebesmilikrungu
ngendikanepakgurukangnenangkeawake.
BanjurPakSukiminngendikaingkelas,"Sapamau
singomongyenramudhengmendhingrasahmaju
wae?Yenramudhengkikudunetakon,nyobamaju
jawabsoalkuwiyaklebuusahabenisamudheng.Ora
kokmalahmeneng,terusyenngertikancanejawab
salahmalahdiguyu.Salahkiwajar,bapakyaora
nuntutsingmajukudubenerjawabane.Salahpisan
pasmajukirapapa,ningmbesukemangarepbakal
bener.Oratambahmumetsababmaterisadurungera
paham.Paham?"
"Nggih,paham pak."Wangsulanemurid2radawedi,
lemesorasemangatkayapasmiwitipelajaran.
SuketlanTanduran
Jagoklurukpratandhatekanewayahesuk,Sekar
tangisakaturuanglerenyauthpnilikijam.Lagijam
setengahenem,isihesuk.OiyaikidinaSetu,wayahe
prei,leren-lerenoramikirtugaswae.
Ctak...klekk...kres..kress...tak..tak..tak..tak
Halah...kaebapakibukokyawisnyangpawoniris-iris,
gorengigorenganto.Yapiyemaneh,penginebalituru
ningakukudundangtangibiyantu,tinimbang
dibengokisakapawon,njurtanggateparopadha
krungu.Akumalahansingbakalkisinan.
"Wah,anakebapaksregeptenan.Lagitangi,kamangka
bapkibuwistangijam papatmau.Jan,anakebapak
ncensregeppokoke,raanasingngalahke."
Hmm....esuk-esukwiskayangenekahanane.Iyaiya,
tangikukurangawan,hih.Ikiisihmendhing,akuora
baliturumanehninglangsungtangiterusnyangmburi.
Barakukuwibiyantucepak-cepak,ngetokakemotor,
lanliyaliyane.
Saikiwiscumepak,wissumadya,garilerenkaro
nyemilgorengansinganget,ngeteh,sarapansega
kucing,sinambiaduskringetdhedheingpinggiring
dalan.Sabenwongkangliwatkerepmbatinapara
pangananekebledugankaronyawangaku,yenomong
ngonotenanbakaldakwangsuli"Ben,beneran.Malah
tambahwareg."Sujoknaraanasingomongmangkono
karoaku.
"Kar,barsarapangelem dakjak?"Pitakonebapakku.
"Nyangkebon?"Wangsulanku.
"Iya,kaepakewistukubibitwitlombok.Yenrandang
ditandurndhakselakmati.'
"Ya,akuyawissuweramrana."
BapakeSekarmangkatdhisiknggawabronjongisi
bibit,pacul,arit,lansampah-sampahorganik.Dene
Sekarmangkatradakerimargamilihsangurotiapa
waesingbakaldigawanyangkebonngko.
Satekaningkebon,Sekarngrewangingedhun-
ngedhunakeisibronjong.Banjurmandhegnonton
sakiwatengenkebon.Sekarkagetmargawissuwera
taumenyangkebon,barnyangkebonpisanngertiakeh
tanduransingmati,nangingyaakehtanduransingurip.
"Pak,singsisihkonoakehwitsingmati.Apamerga
kepanasenya?"
"Lemahekonoelek,raakehunsurharane.Dadine
ngonokuwi.Yakepanasenbarang,radisiram-siram.
Kenerenewaemungseminggupisan.Disiramineyen
anaudan."
"Ningkoksingkeyupanyasebagiananasingmatiya?
Kamangkasuketeketokijo-ijo,seger."
"Yagara-garaakehsuketekuwiwitedadimati.Unsur
haranedipangankarosuket-suket,tanduranera
kebageyanjatahpanganane,suwe-suwemati.Mulane
ndangdibabatisukete,ndhakmatitandurane.Malah
takonwae."WangsulanebapakeSekarkaromacul
lemahnggomendhem sampahorganik.
"Iya,ikitangankuyanyambimbabatisuket."
Dadisuket-suketikisingnjalaritanduranematiya?
Suketsijilorongnokayaneradadingapa,ningyen
sameneambaneyalayakmati.Witkusingtaktandur
ngomahkaeyamati.Kamangkaakundelokwitsing
daktandurkuwikayanontonawakkudhewe,marga
kerepnibatanginyobangalahkebabalakangbakal
teka.Kawitanewitkuarepmati,banjurdaksirami.
Terustakselehkenygpanggonansingsekiraneoleh
cahyanesrengenge,suwe-suwemalahlayu,godhonge
gogrogsijimbakasiji.Akuisihramudhenggara-gara
apakokmangkono,kamangkawitsingditandur
mbakkuisangrembuyungngono.Nggonkumalah
sekarat.Bargodhongegogrogngono,wiwitthukul
godhongemaneh,akuseneng.Nangingsawiseiku
godhongegrogrogmaneh.Ngonokuwinganti
makaping-kaping.Suwenesuwewitkumati.Banjuraku
mikirapayasukakubakalkayamangkono?Witiku
wisberjuwangtenan,sandyantibanangingbisatangi
maneh.Apaakusukakubakalnemonikahanankang
jalariakuorabisatangimanehgara-garawiskesel?
Barkrunguwangsulanebapakmauakudadimikir,
witkumatioragara-garaakusingrasregepnyirami,
trusyaorasababkurangcahyanesrengenge.Nanging
sababananesuketingsakitaringwitkukuwi.
Sadurungewitkumati,akungertianasuketing
sacedhake,nangingakuranggagasperkarakuwi,
rumangsakuyaoradadiapa.Suwe-suwesukete
sangsayaakeh,banjurwitkusingkalah.Kudunenalika
akungertisuketingsacedhakewitsingdaktandur,
langsungdakjabutwae.Dakkirawitkukuwikuwat.Ya
pancenbenerkuwat,nangingsuwe-suweorakuwat
munggara-garasuket.Suketsijioradadingapa,
nangingyensuketeakeh?Kowesingbakalkalah.Mula
perlumbabatisuketsakiwatengen,yenanasuketsiji
mbuhgedheapacilik,langsungdijabut.Ajanganti
suket-suketkuwijalarisliramumatikabesmi.
Pegatan
"Sid,wismanganrung?Ayojajanmenyang
kantin."
"Dhisikasik.Akunyusulmengko.Gaweyankuisih
akeh."
"Ya,ngkonyusulya."
Rosidisihumyekkaropagaweyane,nulisi,
nandhatanganilayang-layangkwitansinota
pambayaran.Teruslungtinampankarongitungdhit.
Dhitmatumpuk-tumpukakehe,yenwongrataune
mdngdhitakehmesthikagetweruhRosidsingsaben
dinakecehdhuwit.Kerjaneorasepiraabote,mung
nganggobolpenkarotanganekuwiwisisanekakke
dhuwitsakarungsabendinane.Rosidikiwongasli
SalakanglagikerjamerantonyagIbukotaJawakulon.
SyukurbejaneRosidbisakatampadadisekretarising
DLLAJRKotaBandung.Lagirampungkuliahrong
tahun,banjurolehpapankerjakangmapan,kanca
kerjakangkepenak,dhuwuransgpangerten.
"Sid,yengajimuisihkurangutawapenginjajan,
nganggowadhitsgmboktampanikuwi.Wisjipuk
piranglembarngono,terserah,saksenengmu.Rasah
nganggodhitsakadhompetmu."Ucapedhuwurane
marangRosid.MargangertiyenRosidikuwonge
sregep,telaten,turmanehjujur.Dadidhuwurane
kapinginngekifeemarangRosid.
Rosidkangwongejujur,orasembrana,ora
kemawamarangbandha,yaorabakaljipukdhuwit
kuwi.Mbuhndhuwuranemeksakayaapa,utawa
sakingsenengebanjirkonjipukdhuwitkuwiRosid
teteporagelem.Dhasarwongeirit,setiti,gajinesaben
sasiwiscukupkanggonyukupianaklanbojone.Apa
manehbojoneikuugapadhakerjane,sandayankerja
anapabrikan,wiscukupkanggonguripiwongtelu.
Anakeugaisihcilik,lagiisaajarmlaku.Prabeyauripe
durungakeh.
*****
RosidwissauntarakerjaningDLLAJR,bojolan
anakemulihmenyangSala.Sabab,ibuneRosid
kapingindikancanimantune,apamanehumursaya
tuwaraanakancakanggobiyantupagaweyane.Ibune
Rosidikubukakwarunganaingsajeronepabrik,lan
wissayasepuhorapatikuwatnyambutgawe.Dadi
ngutusbojoneRosidkarebenbisamelungentheng-
enthengigaweyane.
Amargamangkono,Rosidorabisangelak.
KapeksabojolananakemulihSala.Bojonemetusaka
pabrik,lanmulihbiyantumaratuwane.DadiRosid
dhewekaningBandungtanpaanabojolananake.
Sanadyankapisahkarojarak,Rosidisihkirim
kabarlumantarlayangmarangbojone.Kadhangkala
ugamulihnumpakkretabanjurditungguanastasiun
Balapan,mulihbocengan.Banjuranaomahwong
tuwane.
"Sid,yenbojomutaktawanibukakwarungsing
nyangBangakkaepiye?Pabrikeikikrungu-krunguarep
ngedegakepabriknggoproduksinyangkono.Sg
nyangSaladadipabrikpusate,nggonkantor-kantor.
Dadinyangkeneradasepi,karyawaneakehsing
dipindahnyangBangak.Yengelem bukakBangakya
takkancaniawal2bukak.Benwong-wongyamudheng
yensingdodolkianakku,lenggananeoralunga."
"Yaterserah,piyepenake.LhawistarenkrAsih
bu?."
"Yawis,akukitakonkowe.Wangsulanmupiye."
"YenAsihgelem yaorapapa.Bukakwarungana
Bangak.YenSalawisradasepi."
"Lhaya,ngonokarepkuSid.Kabehkuwidadineya
nggokeluwargamu.Apamanehwong-wongpabrikwis
ngertiyenAsihikimantuku.Mesthiakehsingisa
neruskedadilanggananmu.Wisrapapato?Asih
bukakwarunganakana?"
"Iya,manutsibu.Mangga."
****
"Adi...adi..ajaplayonadoh-adohle.Cedhak
cedhakanwae."UcapAsihmaranganaklanange.
Anaklanangewisumurpatangtaun,wisisamlaku,
playonbarang.Wong-wongsingpadhatukukerep
ngaraniAdikuwigantheng,yapancenbagustenan.
Pawakaneoralemuturyaorakuru,isihcilikyen
ngaranidhaimut,gemesake.Apamanehsgpadha
tukuprawanita,mesthinjawilpipinekwi.
Bedamanehyenwong-wonglanangsingnyedhaki
Adi,bocahsgisihpolosturgemeskekuwimalah
diajariusilkarowong2tuku.
"Di,adi..nyablekbokongembak2kaewanira?"
Ujaresgtuku
"Hmm..wani."WangsulaneAdisingradabingung
banjurmangsulikanthimantep.
Plek,plek,plek.SwaracablekantangancilikeAdi
ngenanibokongembak-mbakesingdhajajan
"Heh...woo,Adiki.Singngajaringonokwisapa?
Mas-maskaeta?Kurangajarkowe,manfaatkebocah
cilik,bocahcilikdiajarinakal."Karosokkaya-kaya
penginngantem mas-mase.
"Botenparengngotenno,le.Botensopan."Ujare
Ibu
"Iya,bener.Sukmanehajagelem dikongkonmas-
maskaeya.Kaekiwongrapener."
Adimungmenengmlenggongramudhengpiye
karepewonggedheiki.Wong-wongsingpadhajajan
guyungertipolahracethane.
NalikaAsihwisbukakwarungBangak,Asihlagi
metenganaksingnomerloro,ngramutanakbarepe
singiaihcilik,tnpaanabojoingsandhingemalahadoh
parane.
Suwenesuwe,wetengeAsihsangsayagedhe.
Asihnjaluktulungkaroibunesupayangancaniing
Bangakkanggonjaganiyenwayahlairanewisteka.
****
"Sid,Rosid,bojomulairan!PambengokeIbu
ngabarianaklanangesenengyenwisduweputu
maneh.Apamanehsinglairwadon,senenge.Syukura
Sid,duweanakwadonsingisaprihatinkarowong
tuwa."
"Alhamdulillahhh,piyekeadaane?Lancarto?
Sehatkabeh?"
"Alhamdulillahlancar,sehatkabehSid.Inilairane
nyangPuskesmasBanyudono.Lagiwaerampung."
"Ya,dakcepak-cepakmulihyenngono,sisan
mundursakapagaweyan."
"LhangapadadakmetusakakonoSid?Papanmu
wiskepenaknyangkono.Anadhuwitterus.Wisaja
metu,golekgaweyankiangel.Sabarnaatimubenisa
diangkatdadiPNS.Ajakesusumetu."Ucapibune
kagetngertianakemalaharepmetusakapagaweyan.
"Wis,orapapabuakumetusakakenewae.Tak
ngalahingrewangingomah.Bojokudhewekan,anak-
anakisihcilik,lagibarlairan,katambahanmomongan,
truswarungebarang,raanaakunyangsandhinge.
Banjurkepriyekahanane?Wistakngalahimulih,
snadyanrekasa,akukapinginanak-anakkikeramut,
mudheng.Yenbojokusibukngurusikonokenesg
ngramutanak-anaksapa?Mesakkeanak-anakyoan.
Wistaklilakkegaweyanikibu,snadyangaweyane
kapenak,nangingadohskakaluwargakirasaneora
penak."
"Ning,sedhelangkaskowediangkatdadiPNSSid.
PNSkiuripesuwejaminanskapamarentah,uripe
kepenak.Wisajametusik.Ynperkaragaweyanakeh
ngkobojomudakgolekakekncakanggongrewangi.
Tenangnapikirmu."
"Iya,Bu.Dakmulihwae,ikiwuskatetepanku.Wis
takpikirmateng,kaluwargaikuluwihwigatitimbang
status.Dongaknawaemuga-mugakabehbagaswaras
amanslametsuksesnutdalanedheweyabu."
"Yenkwiyamesthiibuoralali.Yawis,nyarah
karepmukepriyeibumanut.Ngandhanikwpancen
angel.Wsterserah,sekareparepngapa.Ibuws
ngandhanipokoke."
"Iyabu,maturnuwunwiskersangandhani.
Snadyanngertiakukiangelkandhanane."
***
"MasAdi,raineadhikajaditutupitopi.Ngkondhak
nangis,angelambegan.Endahisihcilikkuwi."Welinge
Rosidsakakadohanmaranganaklanangesingnutupi
raineadhinenganggotopikoboi.
Banjuradimbukaktopisgnutupiraineadhine,
banjurditutupmaneh.
"Eh,..topinedibukaknoMasAdi.Ngkoadhik
nangispiye?"UcapeRosidkaromaranianakekangana
ingngisoringwit-witan.
Banjuradibukaktopinekarongomong"Lho,adhik
oranangiskokPak.Menengwae."Banjurditutuptopi
maneh.
"Ikindisgdodol?Daganganemlhditinggal."
Ucapewingmara
"Yaa...sik."UcapeRosidninggalkeanake,karo
weling"pentingadhikajangantinangislhoya."
"PesenanePakImam kaeapawae?Ikiakudiutus
konjipuk."
"Apaya?O....ikibarange,wisditulisibojokujebule.
Rotiproll,aqua,karogedhangamboniki."
"Ya,itunganekaroPakImam ta?Akuradititipi
dhuwitmasalahe."
"Iya,itunganekaroPakImam.Digawawae."
Cotho
Malem Seninakugoncengankarombakyuku
mulihsakaSukoharjomenyangSala.Sadurunge,awan
kuwiakulanmbakyukulungamenyangBayat,Klathen
golekkwalilanmanekamacem krajinansakalempung.
Sawiseikulungamenyangnggonesimbah.Rada
sautaraingkono,banjurmulihmargawissurup.
Surup-suruplangitwiskatonpeteng,dalan-dalan
wussepi,kamangkakuwiingtengahingkutha.Nalika
ikuanabapak-bapaknyabrang,mbakyukupaskuwi
ngegasbanter,akusingdeloklangsungmbatinwus
mesthikena,orasempatngerem,nggenahtiba,yawis
akusiyap-siyaptiba.
Gubrakkk....buggggg.....srekkkk.....
Akulanmbakyukutibaanaaspal,sakingbantere
motorengantimentaltelungmetersakapanggonanku.
Banjurakunontonmbakyukutibanelungguh,jarake
sakapanggonankumalahudakarasepuluhmeter.
Kontaleadohtenan,ehutawaakusingjanekontalya?
Nangingdakpikirora,motoreingposisitengah,
antaraneakulanmbakyuku,yendikira-kirajaraktibane
motornyangnggontibaku,karojaraktibanemotor
nyangtibanembakyukubisadiitungpadha.Akutibane
mehngantingglethaknyangaspal,nangingisih
sempatdaksangganganggotanganku.Kwalilan
manekawarnasingditukumauawanpecah,bejane
pastibakuwigawaneoranibaniawakku.Akunyoba
lungguhjejeg,ningangel.Akungertimbakkuwisbisa
ngadegbanjurnyedhakiaku,banjurmbopong
gawananesingpecahingngarepku.Dakkirambakku
arepnakoniakuisalungguhapangadegngono,terus
nulungi.Jebule.....
Akhireakuisalungguh,banjurngadeg,sanadyan
radasuwe.Motoredidegakekarowongsingnulung,
sandhalkudijipukake.
"Pak,jenenganngertoskulasakingarahmrikata,
Pak?"Ucapembakyukuemosi.
"Nggihngertos,Mbak.LhaMbakenggihbanter
bangetmotorane."Ucapebapake.
"Lhayenngertosnapadadaknyabrang?Raknggih
mpunngertoskulata?Jenengannyabrangkokngertos
-ngertosmpunwontentengah.Kulanggihboten
sempatngerem."UcapeMbakkuratrimadisalahke.
"LhaMbakenikubotenngati-ati,majungebut
ngotenmawonnggihan."
"Lhadalannikiraknggihdalanutamane.
Jenengannyabrangkokbotennyawangkahanan.
Turenempunngertoskulasakingarahmrika,lhanapa
tetepnyabrang,Pak?"
"Mpunngetenmawon.Nikiartanenggeberobat."
"Arghhh,botensagedngotenno,Pak."
"Mpun,pelegkulanikinggihbengkongmesthi.
Nikunggeberobat,Mbak."
Banjurbapakekuwilunga,nglajokemotore.Dene
akukatmaunyobangurupakemotorkangwusremuk
kuwi.Akunyobangurupakebola-balioraanaasile.
Mbakyukuyawiskeselpadukarobapak-bapake.Aku
lungguhkaromikirpiyecaranesupayabisamulih.
Mauneakunututibapakku,nangingbapakkuorangerti
yenkenetiba.Akuarepngabari,bapakkuoragawahp.
Ngabariibuku,ibukuwisngabariyenmulihtelat,tur
manehbatuhpkuwiskritis,arepgolekbengkel,
minggu-minggutruswiswengingenekingendising
bukak,yenumpamabukak,keneragawadhitcukup,
ngerep-erepbapakgoleki,kayaneramungkinmerga
bapakmesthiwisnungguningomah,wispikiranku
buntu,oraduwesolusi.Mbakkunangis,anyel,gela.
"Direwangipanas-panas,adoh-adohmenyang
Klathen,saikianaalanganmangkene.Bapak-bapake
mauyanganyelkebanget,rumangsanekabehperkara
kiisadirampungkenganggodhuwit?Rumangsaneki
lho,piyebanget.Oranjalukngapurautawapiye,malah
ngajakpadu,terusujung-ujungengekidhitkarepeben
kenemeneng.Apakuwi....aparumangsanekenera
duwedhuwit."Ucapembakkudhongkolenatine,"kowe
barang,maumalahmenengwae,orangrewangingono
papiye.Menengthokoraisaomong."
"Piyetapiye???Akumaunyobangurupakemotore,
yenmotorebisamurupawakdhewebisamulih.Luwih
pentingpaduneapamotore?Ikimotoreyaisihrungisa
murup,piyecaraneawakdhewemulih?Akungerti
ngadhepiwongkayangonokimalahngentek-
ngentekaketenaga,buwang-buwangwektu,raguna,
ujung-ujungeyangonokuwi,isadibedhek.Terusakhire
malahkeseldhewetakowe?Mulaneakupilihmeneng,
nyobangurupakemotor."
"Alhamdulillah,ikiwisisamotore."Ucape
mbakyuku.
"Alhamdulillah,yenngeneisamulih,anteng."
Satekanengomah,bapakkuwisduwefirasatyen
anaapa-apanyangdalan.Mbakkuteka-tekanangis,
akumungmenengorakumecap,ngedhunakebarang
singpecah,banjurmenyangsumur.Sikilkugetihen
akehjebule,akuorangrasa,awakkunjarem,larakabeh.
Bedakarombakyukusingnangis,akumalahngguyu
ndelokwonglorobabakbunyakawake.Biru-biru,
abang,abuh,mlakunekayawongsunat,ngungkuli
malah.Akukarombakyukungguyubareng,ngakak,
lagipisankuwitibangantikayangono.Arepmapan
turuwaeangel,apamanehkamarkulankamare
mbakkukuwiananyangndhuwur,dadakmunggah
tangga.Banjurnglekarnyangkasurpadhaangele,apa
manehakuboyokengara-garatibakuwi.Wahhh....
rasanerakaruwan,sakinglaraneakupenginnangis,
nangingakuorasenengnangis,dadinepilihngguyu
waekarokaromringisngampetlara.
DikiraKesurupan
Fenibocahkanggrapyakmarangsapawaekang
ditemoni.Sabenketemuwong,dhewekemesem.
Esemanengujiwat,sapawaesingngertiesemane
rasanekaya-kayaotomoatislangsungbalesesemane.
Pakulitanesawomateng,dhasarebocahirengmanis
apamanehditambahiuntunegingsul,sansayamanis
anggonenyobamesem karongguyu.Sapawaekang
lagicedhakkarodhewekekerepkagawarasaayem
swasananingpacelathon,dhewekesenengguyon,
grapyak,ramahsemanak,senengtetulung,atilan
pamikiranejembar,pinterngrangkulwong-wong,ora
mandengbablanangwadon,enom tuwa,sugihapa
ora,pinterapaora.
Sapakangorasenengduwekancakayadheweke?
Mesthineyaarangbangetsingrasenengkaro
dheweke.Nanging,sabenanawongkangnyenengi
mesthianawongkangnggethingi.Sanadyanwong
kuwiwisnyobangapiki,nangingpanggahanawae
kanggething.KalebuFeni,akehwongkangnyenengi
dhewekeberartiugaakehwongkanggethingkaro
dheweke.
"Feningapalhowongeki.Sok-sokanakrabkaro
wong-wong.Sabenwongdiesemi,kayaayu-ayuawae
wongkaeki."UcapewongkangoraadohsakaFeni.
"Iya,bener.Gekmesemekemayu,yenngguyu
nganyelkebanget.Pehduwegingsulterusdiketok-
ketoke."
"Teruskokyabijineapik-apikbarang,yenana
wongtakonmergaramudhengkonogelem ngajari.
Teruskancanekiakeh,mergawongeapikanjane,tapi
nganyelke,mergamaraimeriwae."
"Jarenewong-wong,sabenwongkiduwesisi
kaluwihankarosisikakuranganedhewe-dhewe.Ning,
Fenikuwinyatanekayaraduwesisikurangeblas.
Terusuripekatonpenak-penakwae,ayem tentrem.
Bedabangetkaroaku.Singsabendinadiseneniibuku
gara-garaakurabantumasak."
"Bartakpikir-pikir,omonganmubenerkito.Sajake
mulyabangetatilanpikirane."
Mangkonoikusambat,rasan-rasanekancane
ngrembugFeni.Sanadyanlungguheoracedhak,Feni
ngrasayendhewekelagidirasanikancane.
Terkadhangugakrunguapawaekangdiucapkenalika
rasan-rasan,kalebukalimatkangngucapuripekiayem