2021242310060-SITI HAWA-PB1-X1

INSTITUT PENDIDIKAN GURU

KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA
KAMPUS IPOH, 31150 HULU KINTA
PERAK DARUL RIDZUAN

BMMB1104
PENGHASILAN PRODUK

Nama : SITI HAWA BINTI ANNUAR
No. K/P : 030712100438
Angka Giliran : 2021242310060
Program : PPISMP
Ambilan : JUN 2021
Unit : X1
Nama Pensyarah : DR HASNAH BT AWANG
Tarikh Hantar : 14 MAC 2022

PENGAKUAN PELAJAR

Saya mengaku bahawa tugasan kerja kursus ini adalah hasil kerja saya sendiri kecuali
nukilan dan ringkasan yang setiap satunya saya jelaskan sumbernya.

Tandatangan Pelajar: Tarikh : 14 MAC 2022

PEMERIKSA MODERATOR

Markah Markah

Tandatangan Tandatangan

Cop Cop

Tarikh Tarikh

PENGESAHAN PELAJAR

Saya mengesahkan bahawa maklum balas yang diberikan oleh pensyarah telah saya
rujuki dan fahami.

Tandatangan Pelajar: Tarikh : 14 MAC 2022

SOALAN TUGASAN
TUGASAN 1 : Penghasilan produk (30%):

Karya-karya sastera memaparkan perutusan, amanat serta lontaran idea dan fikiran
pengarangnya. Hasil karya itu mencerminkan gagasan dan daya fikir pengarangnya
yang ingin dikongsi bersama pembaca. Sebuah karya itu terhasil daripada cetusan
gabungan daya rasa, kepekaan dan keprihatinannya terhadap apa yang diamati dan
dialami oleh masyarakat.
Berdasarkan kenyataan di atas, anda dikehendaki menghasilkan produk iaitu e-book
dengan menerangkan konsep dan fungsi kesusasteraan Melayu serta
memanifestasikan akal budi dalam sebuah pantun, sebuah syair, sebuah seloka dan
sebuah gurindam.

Anda dikehendaki menyiapkan e-book tersebut mengikut kreativiti masing-masing
yang merangkumi tajuk-tajuk berikut:
• takrif, jenis, bentuk dan ciri-ciri kesusasteraan Melayu.
• fungsi kesusasteraan Melayu dalam aspek hiburan, pendidikan, dakwah dan kritikan
sosial.
• manifestasi akal budi dalam sebuah pantun, syair, seloka dan gurindam.

PENGHARGAAN

Alhamdulillah hirabbil Alamin kehadrat Illahi. Pertama sekali ingin saya
mengucapkan kesyukuran kepada Allah kerana atas rahmat-Nya serta peluang saya
berjaya menyiapkan kerja kursus Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu
(BMMB1104) ini.

Setinggi-tinggi penghargaan saya berikan kepada pensyarah yang telah
banyak berkorban dalam mencurahkan ilmu kepada kami iaitu Dr Hasnah binti Awang.
Justeru, saya ingin mengucapkan ribuan terima kasih kepada Dr Hasnah kerana
memberikan tugasan kerja kursus ini di samping banyak memberi tunjuk ajar dan
membantu dalam proses menjayakan tugasan ini. Saya juga ingin mengucapkan
terima kasih kepada rakan-rakan yang turut membantu saya sama ada secara
langsung atau tidak langsung.

Pelbagai maklumat dan fakta tambahan yang saya peroleh sepanjang
menyiapkan tugasan ini meskipun terdapat pelbagai rintangan dan cabaran dalam
menimba ilmu. Namun itu bukanlah menjadi satu alasan bagi saya untuk tidak
menjalankan tanggungjawab sebagai seorang pelajar.

KONSEP KESUSASTERAAN
MELAYU

-BMMB1104-

PENGENALAN TAKRIF KESUSASTERAAN MELAYU

- Kesusasteraan Melayu merupakan Umumnya, ia merujuk kepada bahasa yang digunakan
karya & ciptaan seni yang dihasilkan dalam kitab-kitab
oleh masyarakat Melayu. Bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalui bahasa
- Berubah menjadi kegiatan yang Perkataan 'kesusasteraan' terbentuk daripada
berkaitan diri dan hak cipta perkataan sanskrit, iaitu 'susastera' yang bermaksud
huruf atau buku indah (Siti Hajar Abdul Aziz, 2011).
KONTEKS BAHASA MELAYU Menurut kamus, ianya merupakan hasil seni atau
karya tulisan dalam bentuk prosa atau puisi yang
Kesusasteraan dalam Bahasa mempunyai keistimewaan tersendiri.
Melayu mempunyai maksud yang Seni kesusasteraan merujuk kepada karang-
sama dengan 'literature' dalam mengarang bahan-bahan sastera.
bahasa Inggeris.
'Literature' berasal daripada TAKRIF DALAM KONTEKS PENDIDIKAN
'Literate' yang bermaksud huruf
atau abjad yang digunakan dalam Karya asal yang ditulis dalam Bahasa Melayu berunsurkan
tatabahasa dan puisi keindahan dan kehalusan dalam apa jua bentuk seperti
novel, cerpen, drama dan sebagainya agar intelek, rohani,
PERKATAAN SANSKRIT emosi dan jasmani adalah seimbang serta nilai kemanusiaan
dan citra masyarakat dapat dilihat.
Kata dasar 'sastra' (alat untuk Kesimpulannya, Kesusasteraan Melayu adalah hasil karya
mengajar) masyarakat Melayu yang indah serta memberi mesej dan
'sas-' ialah mengajar atau memberi gambaran sesuatu perasaan atau keadaan tertentu
petunjuk Dianggap juga sebagai gambaran peribadi berbentuk
'-tra' merujuk kepada alat pengalaman, pemikiran, perasaan atau gambaran konkrit
Awalan 'su-' ialah baik atau indah
'Ke-' dan '-an' ialah menyeluruh
Segala yang tertulis memberikan
pengajaran

JENIS, BENTUK & CIRI
KESUSASTERAAN

Kesusasteraan Melayu terdiri daripada prosa
tradisional, prosa moden, puisi tradisional dan puisi
moden

1.PROSA TRADISIONAL 2. PROSA MODEN

Disampaikan melalui bahasa agar falsafah Karya sastera selepas
pencipta dan penerima dapat disatukan 1800 Masihi disebut
sebagai sastera moden.
Terbahagi kepada : Abdullah bin Abdul Kadir
i. Sastera rakyat (lisan) merupakan pengkarya ini
Karya yang dihasilkan
- mitos, lagenda & cerita rakyat i. Hikayat Abdullah
ii. Sastera istana (tulisan) ii. Kisah Pelayaran Abdullah

Menurut Siti Hajar Abdul Aziz (2011), Contoh prosa moden
tradisional adalah serius iaitu ianya bermutu i. Cerpen
tinggi, menjadi asas kepada yang lain, gaya ii. Novel
yang sederhana serta tidak berubah mengikut iii. Drama
masa.
Sastera yang masih kekal dan dijadikan sebagai 3. PUISI TRADISIONAL
pengajaran.
Ianya berbeza dengan sastera lama kerana i. Pantun
boleh diwarisi walaupun telah lama dihasilkan. ii. Gurindam
Menerima pengaruh Hindu-Budha pada iii. Syair
awalnya tetapi kurang berkembang kerana iv. Seloka
bahasa yang sukar difahami
Prosa tradisional mengalami perkembangan 4. PUISI MODEN
setelah kedatangan Islam pada abad ke-14
hinggan abad 16. Sajak merupakan genre puisi
Istana berfungsi sebagai pusat perkembangan moden
Kesusasteraan Melayu Klasik yang utama Berbentuk bebas yang terikat
Penulis mengarang karya berdasarkan perintah pada sesuatu pola khusus
Raja. Mementingkan keberkesanan
Hikayat yang dihasilkan meliputi agama, pengucapan perasaan melalui
perubatan dan sejarah. pemilihan perkataan dan
Sebuah pusat penyalinan & penerbitan hasil berkait dengan rima dan
kesusasteraan berjaya diwujudkan. makna

I. MITOS

Dianggap benar terjadi dan suci

Mengisahkan kejadian alam semesta,

manusia, binatang, bentuk muka bumi

Tokoh yang terlibat ialah makhluk

halus, dewa atau separuh dewa

Ciri-cirinya ialah dianggap benar

terjadi, peristiwa aneh, dianggap

keramat, berlaku pada zaman lampau

1. SASTERA Mitos dalam sastera melayu ialah asal
RAKYAT usul, institusi sosial & politik.
(LISAN)
II. LAGENDA
- PROSA TRADISIONAL-
Dianggap benar berlaku tetapi tidak suci

Daya ciptaan imaginasi. Tokohnya terdiri daripada manusia yang
Ungkapan dari mulut ke mulut atau mempunyai sifat luar biasa
diwariskan secara lisan seperti pantun Ciri-cirinya ialah berasaskan kisah tokoh
atau nyanyian atau pahlawan, perkaitan masa silam dan
Ciri sastera rakyat : sekarang seperti Pergi Hang Tuah
Lagenda masyarakat Melayu ialah lagenda

a. disebarkan secara lisan keagamaan
b. bersifat tradisional lama daripada dua Tokoh agama ialah Sheikh Omar Bahsyir dan
generasi Pawang Langkat.
c. wujud dalam variasi berbeza Contoh cerita ialah Mahsuri, Si Tanggang

d. bersifat anonimi iaitu menggunakan III. CERITA RAKYAT
nama samaran atau tiada nama pencipta

e. menjadi hak milik masyarakat Berbentuk prosa dan tidak dianggap benar

f. berbentuk pola ddengan plot hampir berlaku.

sama berunsur hiburan dan pengajaran

g. memberi pengajaran Contoh cerita rakyat

h. penulisan bersifat sederhana, i. Cerita Binatang (Sang Kancil)

spontan,kasar ii. Cerita Penglipur Lara (Tok Selampit)

iii. Cerita Jenaka (Pak Pandir)

Dibahagikan kepada 2 kategori : iv. Cerita Teladan (Batu Belah Batu

i. Naratif (mitos, lagenda & cerita rakyat) Terlungkup)

ii. Bukan naratif (puisi rakyat)

2. SASTERA Diperkenalkan setelah penerimaan Islam
ISTANA pada abad ke-15
(TULISAN) Jenis sastera Hikayat mempunyai unsur
Hindu, Islam dan Hindu-Islam
- PROSA TRADISIONAL - Contoh sastera hikayat :

i. Hikayat Gul Bakawali
ii. Hikayat Seri Rama
iii. Hikayat Raja Pasai

Sastera Undang-undang dijadikan kajian
dalam sistem pemerintahan, pentadbiran
dan susun lapis masyarakat lama.
Terkandung genre Adat Temenggung
dan Adat Pepatih seperti Hukum Kanun
Melaka.

Sastera epik (Sastera Pahlawan)
mementingkan ciri kepahlawanan dan
kepewiraan. 2 jenis genre iaitu epik
kebangsaan seperti Hikayat Hang Tuah
dan genre Islam seperti Hikayat Amir
Hamzah.

Sastera panji berkisahkan
pengembaraan seperti Hikayat
Cendawan Putih.

Sastera Agama fokus terhadap
kehebatan Nabi Muhammad seperti
Hikayat Bulan Berbelah.

Sastera Ketatanegaraan seperti Kitab
Nasihat Segala Raja-Raja. Ianya
digunakan oleh Sultan Zainal Abidin III
sebagai panduan pemerintahan.

- BMMB1104 -

PROSA 1. CERPEN
MODEN
Gabungan 2 perkataan iaitu cerita dan
pendek
Berkembang pada tahun 1930 sewaktu
zaman kegemilangan
persuratkhabaran
Menggambarkan sikap, perasaan,
pandangan, gambaran mengenai
sesuatu zaman seperti sosial, politik
dan ekonomi.
Membawa 1 tema sahaja dan
mewujudkan persoalan pembaca
Watak protagonis dan antagnis penting
bagi mewujudkan konflik
Hanya 1 plot sahaja

2. NOVEL 3. DRAMA

Rekaan yang panjang Tergolong dalam genre prosa moden.
menceritakan sebuah Karya yang disampaikan melalui
kehidupan. lakonan serta dialog
Berasal daripaa perkataan Itali, Diwujudkan oleh unsur intrinsik iaitu
Novella iaitu benda kecil yang satu kesatuan yang membentuk
baharu keseluruhan karya (Erwan Juhara,
Menurut Shahnon Ahmad, novel 2014).
adalah tafsiran rencam hidup Skrip drama menjadi panduan kepada
manusia dalam sastera cereka pengarah bagi menyelaraskan
Novel bercorak kemasyarakatan pementasan drama.
dihasilkan oleh Harun Unsur pementasan drama ialah
Aminurrashid. cahaya, bunyi, pakaian, kostum,
- Cinta gadis rimba, Darah penonton
Kedayan, Minah Joget Moden
Novel bercorak semangat
Kebangsaan
- Pahlawan Rimba Malaya
Novel yang baik seperti Salina,
Lingkaran dan Sandera

i. Pantun Puisi
Tradisional
Kaedah rangkapan yang tertua dan
kepunyaan masyarakat Melayu. iv. Seloka
Menurut Zaaba, ianya wujud sebelum
orang Melayu pandai menggunakan Menurut Harun Mat Piah (1989), istilah
urusan surat-menyurat. seloka berasal daripada sanskrit
Terdiri daripada 2,4,6,8 dan 12 'shloka' yang bermaksud berseloroh,
rangkap yang berkait. Yang terkenal berjenaka dan menyindir
ialah 2 dan 4 rangkap. Berkembang semasa agama Hindu di
Mempunyai pembayang dan maksud Asia Tenggara
Ciri-ciri pantun : Teks Mahabharata dan Ramayana
i. bilangan baris dalam rangkap merupakan naskhah terawal seloka
11. 2 baris adalah pembayang, 2 baris Ciri-ciri seloka :
bawah adalah maksud. i. bercorak karangan berangkap
ii. mengandungi unsur jenaka, ejekan
iii. Bilangan perkataan bagi setiap atau sindiran yang berguna sebagai
baris ialah 4-6 pengajaran

iv. Bilangan suku kata ialah 8-12 iii. Syair
iiv. Rima akhir adalah selaras

ii. Gurindam

Diperkenalkan oleh Raja Ali Haji melalui
'Gurindam Dua Belas' yang dikarang pada
tahun 1846
Berasal daripada bahasa Tamil 'iradam',
'kirandam' yang bermaksud uisi terbuka
Mengandungi fikiran yang bernas dengan
bahasa riang dan nyanyian.
Ciri-ciri gurindam :
i. Terikat dan terdiri daripada 2 baris
serangkap
ii. Suku kata gurindam dalam sebaris ialah 8-
12 suku kata.

Puisi berlagu berasal daripada Parsi dan dibawa masuk ke Nusantara bersama ajaran
Islam
Menceritakan tentang cerita, kisah, nasihat, pujian
Menurut Mohd. Yusof Md. Nor, syair berasal dari Arab, 'sy'ir'
Ciri-ciri syair :
i. mengandungi 4 baris serangkap dan rima akhir 'a,'a,'a,'a
ii. setiap baris mengandungi 4-5 patah perkataan
iii. suku kata setiap baris ialah 8-12 baris

1. PANTUN 2. GURINDAM

3. SYAIR 4. SELOKA

KESUSASTERAAN 2.0 FUNGSI
SASTERA MELAYU

FUNGSI PENGENALAN

1.Alat pendidikan Telah lama wujud bersama-sama
2. Instrumen bangsa Melayu.
Sastera Melayu menjadikan
Perpaduan kesuluruhan yang menarik dari segi
3. Alat Kawalan Sosial gaya bahasa, struktur cerita.
Memperlihatkan kesinambungan
Dalam Kehidupan zaman lampau dengan zaman kini.
Harian Budaya zaman lampau banyak
4. Dakwah mempengaruhi perkembangan
5.Medium Protes dan pada masa kini.
Krititk Sosial Manusia sentiasa mencari
6. Hiburan kemajuan. Oleh itu, sastera Melayu
ini membantu mewujudkan
pemikiran yang bijaksana di
samping mencari kemajuan.

1.ALAT PENDIDIKAN Peranan di peringkat
persekolahan ialah ilmu
Pengetahuan pengarang dalam bidang yang berkembang
ilmu seperti ekonomi, politik, sosial dan dalam disiplin ilmu
sebagainya ditafsir kedalam hasil karya sejajar dengan dengan
mereka. konsep bahasa
Pengetahuan yang ada melibatkan merentas kurikulum
unsur pengajaran, ilmu dan moral
Pembaca dapat menambah ilmu Peringkat pengajian
pengetahuan melalui pembacaan. tinggi :
Mata pelajaran Kesusasteraan melayu i pelajar diajar mengenai
telah diperkenalkan pada tahun 1957. teknik penulisan ilmiah,
rencana dan penulisan
Matlamat diperkenalkan : kreatif
a. menjiwai unsur kerohanian, kemanusiaan, ii. proses penerbitan dan
kewarganegaraan dan kebudayaan penyiaran
b. Memupuk semangat bangga dan cinta
akan tanah air
c. Mencerminkan masyarakat kesenian
yang kreatif
d. Menguasai kemahiran berbahasa Melayu
e. Membina insaniah dalam kehidupan
manusia yang menepati konsep 'modal
insan'
f. Melahirkan bangsa yang mempunyai nilai-
nilai kemanusiaan

2. INSTRUMEN PERPADUAN Cerita lagenda pula
menggambarkan
Menjadi alat perhubungan dan semangat perjuangan
menyatukan kaum kerana rusuhan tokoh dan kekuatan
kaum 13 Mei 1969 menunjukkan yang luar biasa.
semangat kemasyarakatan yang rapuh. Memupuk sikap cinta
Menurut Mantan Timbalan Perdana akan negara
Menteri Malaysia Tan Sri Muhyiddin Melahirkan masyarakat
Yassin, sastera dijadikan instrumen yang berwawasan
dalam mewujudkan semangat kekitaan dalam kehidupan
atau 'esprit de corp' serta membina
sebuah negara yang bersatu padu
Didedahkan kepada pelajar tingkatan 5
dan 6

3. ALAT KAWALAN SOSIAL DALAM
KEHIDUPAN

Melalui cerita-ceita rakyat. Misalnya,
jika berangan-angan tinggi tanpa
berusaha akan menjadi seperti Mat
Jenin, anak-anak harus bijak seperti
Sang Kancil dalam cerita binatang.
Dijadikan rujukan dalam menyelesaikan
masalah kehidupan.
Perlakuan yang baik dijadikan ikutan

4. DAKWAH Fungsi bahasa
kesusasteraan
Dakwah merupakan proses dalam dakwah ialah
penyampaian pesan suci Tuhan menyembunyikan
kepada manusia melalui pelbagai pesan-pesan yang
medium yang difahami sebagai hendak disampaikan
objek dakwah (Mad'u) kepada khalayak
Antara medium dakwah ialah melalui pembacanya
bahasa melalui aneka
Menurut Ali Mahfudh dalam kitab bentuk dan ragam
Hidayatul Mursyidin, dakwah estetika, metafora,
merupakan bentuk dorongan bagi simbol-simbol,
manusia untuk berbuat kebajika dan subjek dann objek
mencegah daripada kemungkaran yang ada dalam
agar keberkatan dunia dan akhirat kehidupan
dapat diperolehi.
Menurut A.Hasymi, dakwah
bermaksud mengajak seseorang
agar meyakini, mengamalkan dan
menjalankan kehidupan
berlandaskan syariat Islam

5. MEDIUM PROTES & KRITIKAN Misalnya dalam karya
SOSIAL sastera rakyat iaitu
cerita jenaka seperti
Sastera adalah gambaran hidup Pak Kaduk. Cerita yang
manusia daripada pelbagai dimensi dan mempunyai hiburan
tanggapan yang berbeza. serta banyak
Buktinya, ianya pernah berlaku dalam pengajaran yang boleh
realiti manusia. didapati seprti institusi
Perkara ini ditegaskan lagi oelh Usman beraja dan amalan yang
Awang, A. Samad Said dan bertentangan dengan
Dharmawijaya. agama
Karya sastera memfokuskan
masyarakat, kehidupan dan manusia
serta perhubungan pelbagai kaum serta
konsep perjuangan seperti novel Harga
Sebuah Maruah

6. HIBURAN

Berfungsi membawa keseronokan dan
penerimaan masyarakat seperti cerita
penglipurlara yang pernah diminati
seperti pantun.
Hiburan terhasil daripada :
a. Keindahan kata-kata yang diungkapkan
b. Irama atau rentak yang tersusun
c. Kemampuan karya sastera membelai
emosi pembaca atau pendengar

I. PEMIKIRAN

3.0 : Menggunakan minda bagi memahami makna
Manifestasi dan membuat pertimbangan dalam
Akal Budi menyelesaikan masalah, keputusan dan
Masyarakat refleksi
Melayu Dalam Orang yang mencari ilmu lebih dipandang
Karya Puisi tinggi berbanding orang yang beribadah tanpa
Tradisional ilmu.

PENGENALAN II. PERTUTURAN

Puisi tradisional mampu Dapat dilihat melalui sifat kesantunan
mewujudkan pemikiran dan akal Menurut Kamus Dewan (1984), santun
budi orang Melayu semasa bermaksud kehalusan budi bahasa
berkomunikasi. Menurut Awang Sariyan (2007), kesantunan
Disebut sebagai cerminan ialah peggunaan bahasa yang baik sebagai
kehalusan budi, ketinggian ilmu penghormatan kepada pihak pendengar.
serta pemikiran masyarakat Melayu Menurut Hamka (1887), kecantikan terletak
dahulu ketika berbahasa. pada adab dan ketinggian ilmu bukan pada
Akal budi bermaksud perbuatan dan wajah dan pakaian
pemikiran seseorang yang boleh
diterjemahkan dalam bentuk III. PERLAKUAN
penghasilan karya seni
Menurut Kamus Dewan (1984), perlakuan
Budi pula bermaksud tempat ditafsirkan sebagai perbuatan yang
perasaan, kesedaran, keyakinan dan menunjukkan akal budi.
dorongan yang boleh dilihat dalam Masyarakat Melayu terkenal dengan tingkah
pertuturan, perlakuan dan gaya laku yang sopan seperti yang digambarkan
hidup dalam seloka popular 'Mak Si Randang' yang
Aspek Manifestasi Akal Budi : menceritakan tentang tetamu adalah
keutamaan
i. pemikiran
ii. pertuturan IV. GAYA HIDUP
iii. perlakuan
iv. gaya hidup Gaya hidup akal budi boleh dilihat dalam
kehidupan seharian iaitu agama dan
kepercayaan, adat istiadat, kesenian,
sistem kekeluargaan dan pengalaman
nilai-nilai murni.

AKAL BUDI
DALAM PANTUN

Pantun merupakan pemikiran dan perasaan.
Terdiri daripada 2,4,6,8 dan 12 rangkap
Mempunyai pembayang dan maksud

RANGKAP 1 RANGKAP 2

Pisang emas bawa belayar, Yang kurik itu kundi,
Yang merah itu saga;
Masak sebiji di atas peti; Yang baik itu budi,
Yang indah itu bahasa
Hutang emas dapat dibayar,
Aspek pemikiran di dalam pantun ini
Hutang budi di bawa mati juga hampir sama dengan pantun di
sebelah yang menekankan aspek
Aspek pemikiran yang boleh budi bahasa dalam masyarakat.
dilihat berdasarkan pantun di atas Ianya bermaksud orang yang
ialah mengandungi maksud berwajah elok tetap akan dihina
mengenai budi bahasa dalam jikalau berbudi bahasa buruk.
masyarakat. Ini jelas menunjukkan bahawa
Ianya bermaksud kita seharusnya amalan berbudi bahasa dalam
mengingati selama-lamanya budi kalangan masyarakat Melayu amat
baik seseorang, kerana budi ditekankan dalam kehidupan.
bahasa tak dapat dibayar dengan Orang yang kurang cantik rupa
wang. parasnya akan tetap dipandang
Selain itu, pantun ini merupakan tinggi sekiranya dirinya
salah satu sebab mengapa kita mengamalkan budi bahasa dan
perlu sentiasa berbuat baik kepada berakhlak mulia.
orang lain kerana setiap perkara
yang kita lakukan akan sentiasa
dikenang dan disebut-sebut oleh
orang lain meskipun kita telah
meninggal dunia.

AKAL BUDI
DALAM SYAIR

Syair Nasihat
(Abu Hassan Syam)

Syair merupakan puisi tradisional yang dipengaruhi oleh Arab dan Parsi.
Pada awalnya digunakan secra meluas di Nusantara bagi menyebarkan
ajaran tasawuf (sufi) serta bercerita.

RANGKAP 1 RANGKAP 2

Dengarkan tuan ayahanda berperi, Ayuhai anakanda muda remaja,
Kepada anakanda muda bestari, Jika anakanda menjadi raja,
Nasihat kebajika ayahanda beri, Hati yang betul hendak disahaja,
Amalkan jangan malas dan ngeri, Serta rajin pada bekerja.

Berdasarkan syair di atas, kita dapat Syair tersebut menceritakan
lihat bahawa penyair sedang bahawa ayahnya berpesan agar
menceritakan tentang nasihat yag tidak bersifat malas. Hal ini kerana,
diberikan oleh ayah kepada anaknya. ada pepatah yang mengatakan
Ianya bermaksud bahawa ayah bahawa orang yang malas adalah
memesan anaknya agar menjaga orang yang rugi. Tambahan pula,
tingkah laku dan serta menjadi orang orang yang malas untuk berfikir
yang berakhlak. Perkara yang ingin akan mudah diperdayakan atau
disentuh oleh penyair ialah tingkah ditipu oleh orang luar. Selain itu,
laku yang baik menunjukkan gaya hidup yang pemalas
masyarakat yang bertamadun. Kita membuatkan seseorang itu sukar
ditegahkan untuk sentiasa beradab untuk maju kehadapan.
mulia walaupun berada dalam gaya Menurutnya lagi, jadilah seorang
hidup yang serba moden yang bertanggungjawab
sekiranya menjadi pemimpin atau
diberikan amanah

AKAL BUDI
DALAM SELOKA

Seloka Pak Kaduk

Seloka bermaksud berseloroh, berjenaka atau menyindir serta mempunyai
banyak pengajaran yang boleh didapati
Ianya puisi tradisional yang bercorak karangan berangkap yang lebih kepada
pepatah atau perumpamaan
Antara seloka yang terkenal ialah seloka Pak Kaduk, Pak Pandir dan Lebai Malang

SELOKA MAKSUD

Aduhai malang Pak Kaduk, Seloka Pak Kaduk merupakan
Ayamnya menang kampung sebuah seloka yang berunsurkan
tergadai, hiburan serta mempunnyai nasihat
Ada nasi dicurahkan, dan juga pesanan agar menjadi
Awak pulang kebuluran, teladan kepada para pendengar
Seloka tersebut menceritakan Pak
Mudik menongkah surut, Kaduk yang kurang bijak dan tidak
Hilir menongkah pasang, menggunakan akal fikiran sebelum
Ada isteri dibunuh, bertindak sesuatu keputusan.
Nyaris mati oleh tak makan, Perkara ini dibuktikan dengan dia
sanggup mempertaruhkan ayamnya
Masa belayar kematian angin, demi harta sehingga menyebabkan
Sauh dilabuh bayu berpuput, kampungnya tergadai.
Ada rumah bertandang duduk, Pengajaran yang boleh dipelajari
Rumah runtuh awak menumpang. ialah sebagai manusia seharusnya
mentaati dan meninggalkan
larangannya seperti perjudian yang
akhirnya memberi kesan negatif
kepada kita
Oleh hal demikian, kita seharusnya
sentiasa berwaspada dalam setiap
berkata serta berfikir dahulu
sebelum bertindak.

AKAL BUDI DALAM
GURINDAM

Gurindam Dua Belas
(Fasal yang ketiga)

Gurindam merupakan puisi tradisional yang diperkenalkan oleh Raja Ali Haji
melalui 'Gurindam Dua Belas' yang dikarang pada tahun 1846.
Mengandungi nasihat, pengajaran dan kebenaran.

FASAL YANG KETIGA MAKSUD

Apabila terpelihara mata, Berikut merupakan Gurindam Dua
Sedikitlah cita-cita. Belas (Fasal yang ketiga) karya Raja
Ali Haji
Apabila terpelihara kuping, Maksud bagi rangkap pertama ialah
Khabar yang jahat tiadalah damping. 'Penglihatan yang dijaga akan
mengurangkan keinginan terhadap
Apabila terpelihara lidah, perkara-perkara yang negatif'.
Nescaya dapat daripadanya faedah. Dalam agama Islam sangat
menuntut bahawa agar sentiasa
Bersungguh-sungguh engkau memelihara menjaga penglihatan. Ianya dijaga
tangan, Daripada segala berat dan ringan. dari segi tidak melihat perkara
maksiat dan menundukkan
Apabila perut terlalu penuh, pandangan bagi lelaki terhadap
Keluarlah fiil yang tiada senonoh. yang bukan mahram. Hal ini kerana,
dari mata akan turunnya ke hati
Anggota tengah hendaklah diingat, kemudian wujdunya pelbagai
Di situlah banyak orang yang hilang perasaan dan pemikiranyang
semangat. negatif.
Maksud bagi rangkap ketiga ialah
Hendaklah peliharakan kaki, 'Seseorang yang menjaga tutur kata
Daripada berjalan yang membawa rugi. akan mendapat banyak
manfaatnya'. Hal ini kerana, orang
yang menjaga tutur kata akan
sentiasa dipandang tinggi kerana
tidak menyinggung perasaan orang
lain.

RUJUKAN

A. Halim Ali & Norazimah Zakaria (2016). Pendidikan Kesusasteraan Melayu dalam pelbagai
isu dan perspektif. NHA Excell Resources.

Awang Sariyan, (2007). Santun Berbahasa. Kuala Lumpur; Dewan Bahasa dan Pustaka
Daud. M. Z. & et. al. (2021). "Aduhai Malangnya Pak Kaduk, Ayamnya Menang Kampungnya

Tergadai" Sebagai Manifestasi Kritikan Dalam Kancah Politik Tempatan.
Dr. Azman. R. (2022). Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu. Pustaka Al-Ehsan
Najwa. R. Puisi Tradisional : Gurindam Dua Belas (Fasal 3).
https://www.academia.edu/42032987/PUISI_TRADISIONAL_GURINDAM_DUA_BELAS_FASAL
_YANG_KETIGA
Hamka. (2007). Peribadi. Kuala Lumpur; Pustaka Dini
Jamian. M. N. & et. al. (2015). Kesusasteraan Melayu Tradisional Sebagai Wadah Komunikasi

Massa : Suatu Analisis. Jurnal Komunikasi, Jil 31(2)
Omar. A. (2019). Pendidikan Sastera Remaja di Malaysia dalam Membina Generasi Unggul

Berasaskan Falsafah Pendidikan Negara. Jurnal Pendeta Vol. 5
Siti Hajar Abdul Aziz (2011). Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu. Oxford Fajar Sdn. Bhd
Zakaria. N & et. al (2017). Akal Budi dan Cerminan Jati Diri Melayu Dalam Pantun.

JurnalSultan Alauddin Sulaiman Shah Vol.4 (2)