E-book สิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม ป.5

ก ลุ ม ส า ร ะ ก า ร เ รี ย น รู วิ ท ย า ศ า ส ต ร

ÊÔ§è ÁªÕ ÇÕ Ôµ¡ºÑ
ÊèÔ§áÇ´Å͌ Á

ช้ั น ป ร ะ ถ ม ศึ ก ษ า ป ที่ 5

ผู จั ด ทาํ
น า ย ภ า นุ พ ง ศ โ ป ร ง คาํ
ร หั ศ นั ก ศึ ก ษ า 6 0 0 3 1 0 5 0 1 9 6 S E C T I O N . 0 2

สงิ มีชวี ติ กบั สงิ แวดลอ้ ม

ชั น ป ร ะ ถ ม ศึ ก ษ า ป ที 5

หน่วยการเรียนรู้ที 2
สิ ง มี ชี ว ต กั บ สิ ง แ ว ด ล้ อ ม

ตัวชีวัด

• บรรยายโครงสร้างและลักษณะของสิงมีชีวตทีเหมาะสมกับการรง
ชี ว ต ซึ ง เ ป น ผ ล ม า จ า ก ก า ร ป รั บ ตั ว ข อ ง สิ ง มี ชี ว ต ใ น แ ต่ ล ะ แ ห ล่ ง ที อ ยู่
• อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสิงมีชีวตกับสิงมีชีวตและความสัมพันธ์
ร ะ ห ว่ า ง สิ ง มี ชี ว ต กั บ สิ ง ไ ม่ มี ชี ว ต เ พื อ ป ร ะ โ ย ช น์ ต่ อ ก า ร ดํา ร ง ชี ว ต
• เขียนโซ่อาหารและระบุบทบาทหน้าทีของสิงมีชีวตทีเปนผู้ผลิตและผู้
บ ร โ ภ ค ใ น โ ซ่ อ า ห า ร
• ตระหนักในคุณค่าของสิงแวดล้อมทีมีต่อการดํารงชีวตของสิงมีชีวต
โ ด ย มี ส่ ว น ร่ ว ม ใ น ก า ร ดู แ ล รั ก ษ า สิ ง แ ว ด ล้ อ ม
• อธิบายลักษณะทางพันธุกรรมทีมีการถ่ายทอดจากพ่อแม่สู่ลูกของ
พื ช สั ต ว์ แ ล ะ ม นุ ษ ย์
• แสดงความอยากรู้อยากเห็นโดยการถามคาํ ถามเกียวกับลักษณะที
ค ล้ า ย ค ลึ ง กั น ข อ ง ต น เ อ ง กั บ พ่ อ แ ม่

ชีวิตสัมพั นธ์

โครงสร้างของพืชที เหมาะสมต่ อการดํารงชีวิต
ในแหล่งที อยู่

ผกั ตบชวา กระบองเพชร

ข้ึนในนํา้ ขนึ้ ตามทะเลทราย
มโี คนกานพองออก มีลําตน หนาเพอื่ กักเก็บ
ภายในมีโพรงอากาศมาก น้ํา
ลําตน มีนาํ้ หนงั เบา เปลยี่ นใบเปนหนาม
ลอยนํา้ ไดด ี เพอื่ ลดการคายนํ้า
มรี ากแผกระจายไป
โกงกาง ไกลเพื่อดดู ซึมน้ําได
มาก
ขึ้นตามปาชายเลน
มรี ากคํ้าจุนตน เพ่อื ปอ งกนั บวั
ไมใ หลาํ ตน โคน ลมไดงา ย
เม่อื มีน้ําทะเลซดั ชายฝง หรอื เปนพืชน้าํ ทีข่ ึ้นไดดีใน
เมอ่ื น้ําทะเลขึ้น-ลง ดินเหนียวและมนี ํ้า
ทว มขงั ตลอดเวลา
มีลาํ ตนเปนโพรง
อากาศ เพือ่ ใหลาํ ตน
เบาและลอยนาํ้ ได

ชีวิตสัมพั นธ์

โครงสร้างของสัตว์ที เหมาะสมต่ อการดํารงชีวต
ในแหล่งที อยู่

ต๊กั แตนใบไม เปนแมลงที่อาศยั อยูบนตนไม และใบไม
ลําตัวมสี เี ขยี วหรือมีรปู รางเหมือนใบไม
ท่เี กาะอยู

เปน สัตวท่ีอาศยั ในบริเวณทะเลทราย
มีขนตายาวทาํ ใหท รายเขา ตาไดย าก

อูฐ มีหนอกสะสมไขมันไวสาํ หรับดงึ มาใชไ ด

มีขายาวสูงและกบี เทา แบบไวเ ดนิ บนทราย
มขี นเกรียนทาํ ใหระบายความรอนไดดี

เปน สตั วท ี่อาศัยอยูบรเิ วณขั้วโลกเหนอื

หมขี ั้วโลก มขี นหนาฟู

มอี งุ เทา หนา
มีไขมันสะสมอยูใตช ้นั ผิวหนงั มาก ทําให
ทนทานตอ สภาพอากาศหนาวเย็น

เปน สตั วท ่ีอาศัยอยูในนาํ้ มีทงั้ ปลานาํ้ จืด และปลาน้าํ เค็ม

ปลา มรี ูปรา งเรียวยาว ลําตวั แบน เพื่อใหเ หมาะสมกบั การ

เคลือ่ นที่ในนาํ้
ใชครบี และกลา มเนือ้ ลําตัวเพือ่ นท่ใี นนา้ํ

ชวี ติ สัมพันธ์

ความสมั พันธ์ในสงิ แวดลอ้ ม

ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ร ะ ห ว่ า ง สิ ง มี ชี วิ ต กั บ สิ ง มี ชี วิ ต
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ด้ า น แ ห ล่ ง ที อ ยู่ อ า ศั ย

เสอื อาศยั อยใู นปา นกอาศยั อยูบนตน ไม

ชา งอาศยั อยูในปา ผึ้งทํารังอยบู นตน ไม

ชีวติ สมั พันธ์

ความสัมพนั ธ์ในสิงแวดลอ้ ม

ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ร ะ ห ว่ า ง สิ ง มี ชี วิ ต กั บ สิ ง มี ชี วิ ต
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ด้ า น แ ห ล่ ง อ า ห า ร

นกกินปลาเปน อาหาร

เสือกินกวางเปนอาหาร กบกินตก๊ั แตนเปน อาหาร

ชวี ติ สมั พนั ธ์

ความสมั พันธ์ในสงิ แวดลอ้ ม

ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ร ะ ห ว่ า ง สิ ง มี ชี ว ต กั บ สิ ง มี ชี วิ ต
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ด้ า น แ ห ล่ ง สื บ พั น ธ์ุ แ ล ะ เ ลี ย ง ดู ลู ก อ่ อ น

นกทาํ รังบนตน ไมเ พอ่ื เล้ยี งดูลูกออน

ชวี ติ สมั พันธ์

ความสัมพนั ธ์ในสิงแวดล้อม

ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ร ะ ห ว่ า ง สิ ง มี ชี ว ต กั บ สิ ง มี ชี วิ ต
ค ว า ม สั ม พั น ธ์ ด้ า น แ ห ล่ ง ห ล บ ภั ย

ปลาการต ูนซอ นตัวในดอกไมท ะเล

ปะการังเปน ทหี่ ลบภยั ของสตั วนํา้

ปา รกทบึ เปน ท่ีหลบภยั ของสัตวป า

ชวี ิตสมั ผสั

ความสัมพันธ์ในสิงแวดล้อม

ความสมั พนั ธข์ องสงิ มชี วี ติ
กับสงิ ไมม่ ชี วี ติ

ในการดํารงชวี ติ ของสง่ิ มีชวี ิตจาํ เปนตอ งอาศยั ส่ิงมี
ชวี ิตตา งๆ ท่ีเปน สง่ิ ไมมีชวี ติ เพ่ือการดาํ รงชีวติ เชน

1. แสงเปนปจจัยสาํ คัญในการ
สรางอาหารของพืช

2. อากาศ เปนปจจัยสําคัญท่ีมี
อิทธิพลตอการดํารงชีวิตของส่ิงมี
ชีวิต เชน ส่ิงมีชีวิตใชเแกสออกซิเจน
ในการหายใจ

3. อุณหภูมิ เปนปจจัยสาํ คัญในการ
ดาํ รงชีวิตและมีผลตอโครงสรางหรือ
สลักษณะของส่ิงมีชีวิต เชน หมีขั้ว
โลกปรับตัวใหเหมาะสมกับแหลงที่
อยู

ชวี ติ สมั ผสั

ความสัมพันธ์ในสิงแวดล้อม

4. นํา้ เปนปจ จัยสําคญั ในการดาํ รง
ชีวติ ของสง่ิ มีชีวติ เปนแหลง ทอ่ี ยู
อาศยั เปนแหลง อาหารใหก ับสงิ่ มี
ชวี ติ ตา งๆ

5. ดินและแรธาตุ เปนปจจัยสาํ คัญที่
ชวยในการเจริญเติบโตของพืช
เพราะเปนแหลงแรธาตุท่ีสําคัญของ
พืช เปนแหลง ท่ีอยูอาศัย และแหลง
อาหารของสัตวบางชนิด เชน มด

ชีวิตสัมพันธ์
การถ่ายทอดพลังงานของสิงมีชีวิต

โซ่อาหาร

โซ่อาหาร คอื ความสัมพันธ์ของกลุ่มสิงมชี วี ิตทีมีการกนิ ต่อกันเปนทอดๆ
จากผู้ผลิตสู่ผู้บริโภคทําใหม้ ีการถา่ ยทอดพลังงานในอาหารตอ่ เนอื งกนั

เปนลําดบั จากการกนิ ตอ่ กัน

ตวั อยา่ ง โซอ่ าหาร

แครอท กระตา ย สนุ ขั จ้งิ จอก สงิ โต
(ผูบริโภคลาํ ดบั ท1่ี ) (ผบู รโิ ภคลําดบั ที่2) (ผบู รโิ ภคลาํ ดบั สุดทาย)
(ผผู ลิต)

ผผู ลิตคื คือ สง่ิ มีชีวติ ท่ีสรางอาหารเองได

ผูบริโภค คอื สง่ิ มีชีวติ ท่ีสรา งอาหารเองไมไ ด
จึงตองกนิ สิง่ มชี ีวติ อ่นื เปนอาหาร

ชีวิตสัมพันธ์
การถ่ายทอดพลังงานของสิงมีชีวิต

โซอ่ าหาร

ตัวอยา่ ง โซ่อาหาร

ขา วโพด ตก๊ั แตน กบ
(ผูบ รโิ ภคลําดบั ท่ี1) (ผูบริโภคลาํ ดบั ท2่ี )
(ผผู ลติ )

งู เหย่ียว
(ผูบรโิ ภคอันดับท่3ี ) (ผบู ริโภคลําดับสุดทาย)

ชี ว ต สั ม พั น ธ์

ค ว า ม สํา คั ญ ข อ ง สิ ง แ ว ด ล้ อ ม

ม นุ ษ ย์ แ ล ะ สิ ง มี ชี วิ ต ต่ า ง ๆ ส า ม า ร ถ ใ ช้ ป ร ะ โ ย ช น์
จ า ก ท รั พ ย า ก ร ฟ ณ์ ธ ร ร ม ช า ติ โ ด ยํา มี ร ะ วั ง อ า จ
เ กิ ด ผ ล ก ร ะ ท ต่ อ สิ ง แ ว ด ล้ อ ม แ ล ะ ก า ร ดํา ร ง ชี วิ ต

ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต ต่ า ง ๆ ไ ด้ เ นื อ ง จ า ก
ท รั พ ย า ก ร ธ ร ร ม ช า ติ บ า ง ป ร ะ เ ภ ท เ ช่ น ป า ไ ม้
ห มุ น เ วี ย น ก ลั บ ม า ใ ช้ ใ ห ม่ ไ ด้ อี ก แ ต่ ต้ อ ง ใ ช้ ร ะ ย ะ

เ ว ล า น า น ดั ง นั น เ ร า จึ ง ต้ อ ง ช่ ว ย กั น รั ก ษ า
ท รั พ ย า ก ร แ ล ะ สิ ง แ ว ด ล้ อ ม

ตัวอยา ง การทําลายทรัพยากรและสิง่ แวดลอ ม ตัวอยา ง การรกั ษาทรัพยากรและสง่ิ แวดลอ ม

โรงงานปลอย ชว ยกันรณรงค
ควัญพษิ ใหร กั ษาส่ิงแวดลอ ม

ท้งิ ขยะในแหลงนํ้า ปลูกตน ไม

ลักษณะทางพนั ธุกรรมของสิงมีชีวิต

การถ่ายทอดลกั ษณะทางพันธุกรรมของสิงมีชวี ิต

ลกั ษณะทางพันธุกรรม หมายถงึ ลักษณะของสง่ิ มีชวี ตทีถ่ ายทอด
จากพอแมไปสลู กู ได และถานทอดจากรุนหนึ่งไปยงั อกี รนุ หนง่ึ ตอ

ไปเรื่อยๆ เชน

ลกั ษณะสผี มของ
มนุษย
ลกั ษณะสีขนของสตั ว
ลักษณะสีดอกของพชื

ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

ก า ร ถ่ า ย ท อ ด ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

การถายทอดลกั ษณะทางพันธุกรรมของมนุษย

ตวั อยาง

ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

ก า ร ถ่ า ย ท อ ด ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

การถายทอดลักษณะทางพันธกุ รรมของสตั ว

สัตวแ ตล ะชนดิ ยอมเกิดมาจากสัตวชนดิ เดียวกัน และลูกของสตั ว

เหลา นัน้ จะมีลักษณะหลายๆอยา งท่คี ลา ยคลงึ กบั พอและแมของมัน

ตัวอยาง เชน ลักษณะขน สีผวิ

ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

ก า ร ถ่ า ย ท อ ด ลั ก ษ ณ ะ ท า ง พั น ธุ ก ร ร ม ข อ ง สิ ง มี ชี วิ ต

การถายทอดลักษณะทางพนั ธกุ รรมของพืช

ลักษณะทางพนั ธกุ รรมของพืชแตละชนิดท่ไี ดร ับถายทอดมาจากรนุ
บรรพบุรษุ เชน สีของดอก ความสงู ของตน

ตัวอยา ง

จดั ทําโดย

นายภานุพงศ โปรงคาํ

ร หั ส นั ก ศึ ก ษ า 6 0 0 3 1 0 5 0 1 9 6 S E C T I O N 0 2
คณะครุศาสตร เอกวิทยาศาตรทั่วไป
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ

QR Code สําหรบั อา นเน้อื หาเพ่มิ เตมิ