ข้อมูลชุมชนบ้านแม่หลุยหลวง

1 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

ข้อมูลทั่วไปของบ้านแม่หลยุ หลวง
ประวตั ิ ศศช. บ้านแมห่ ลุยหลวง

ศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟา้ หลวง” บ้านแม่หลุยหลวงกอ่ ตั้งขนึ้ เม่อื เดอื น ธนั วาคม พ.ศ.
2543 โดยทางศนู ยก์ ารศกึ ษานอกโรงเรยี นจังหวัดแมฮ่ อ่ งสอนได้ส่งครูอาสาฯเข้ามาเพื่อจัดการศึกษาให้กบั คนในชมุ ชน
ซ่ึงครคู นแรกทีเ่ ข้ามาบกุ เบกิ เร่มิ ก่อตง้ั ศศช.รว่ มกันกบั ชาวบา้ น คือนายพรี ะยทุ ธ สุขสมบูรณแ์ ละปจั จุบนั นไี้ ดม้ ี นายบุญ
เลิศ เตจะ๊ เป็นครูปฏบิ ัติหนา้ ทที่ ี่ ศศช.บ้านแม่หลุยหลวงแหง่ นี้

ทุนของชุมชน/สภาพทว่ั ไปของหมู่บ้าน
สภาพภูมิศาสตร์ทีต่ ้งั /หมู่บ้าน
บ้านแม่หลยุ หลวง หรอื ชื่อที่ชาวบ้านเรียกกนั วา่ “วะบลอโจ” ซ่ึงเปน็ ช่อื กะเหรีย่ ง คำว่า วะ นน้ั แปลว่า

ไม้ไผ่ ส่วน “วะบลอโจ”คือไมไ้ ผข่ ้าวหลาม ซ่งึ ช่ือ “วะบลอโจ”น้นั เนือ่ งมาจาก ดอยน้ีมีไมข้ า้ วหลาม สว่ นการต้ังฐานครง้ั
แรกไดม้ ีชาวละว้าไดเ้ ข้ามาอาศยั อย่กู ่อนโดยมีหลักฐาน ในหมู่บา้ นคอื เศษกระเบ้ือง,โอ่งและไหท่แี ตกกระจายในบรเิ วณ
หมูบ่ า้ น ต่อมมาชาวละว้าไดอ้ พยพไปอยูท่ ่อี นื่ ผู้เฒา่ ผู้แก่และชาวบา้ นแมห่ ลุยหลวงจงึ ได้มาพกั อยอู่ าศัยแทนและมี
ลกู หลานเพิ่มขน้ึ จงึ เกดิ เป็นหมบู่ า้ นแมห่ ลุยหลวงข้ึนจนถงึ ปจั จุบนั บ้านแม่หลยุ หลวงตงั้ อยู่ หมู่ที่ 4 ตำบลแม่สวด อำเภอ
สบเมย จังหวัดแมฮ่ ่องสอน เปน็ หยอ่ มบ้านของบ้านสบแม่หลุย หมู่บา้ นแม่หลุยหลวงมสี ภาพท่ตี ั้งเป็นทร่ี าบเชงิ เขา

2 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

สภาพภูมิอากาศ
หมบู่ ้านแมห่ ลยุ หลวง มีลักษณะภมู ิอากาศจดั อยู่ในเขตโซนร้อน แบบฝนเมืองรอ้ นเฉพาะฤดกู าล

อณุ หภมู ิโดยเฉล่ยี ของหมู่บ้านแม่หลยุ หลวง ประมาณ 25 องศาเซลเซียส โดยมีอณุ หภมู ิสูงสดุ ในเดือนเมษายนประมาณ
42 องศาเซลเซียส และอณุ หภูมิตำ่ สุดในเดือนมกราคมประมาณ 15 องศาเซลเซยี ส สภาพอากาศของบา้ นแม่หลุยหลวง
ตำบลแม่สวด อำเภอสบเมย มีสภาพอากาศ 3 ฤดู คือ ฤดูฝน ฤดหู นาว และฤดูร้อน ในฤดหู นาวก็จะหนาวและมีหมอก
ปกคลมุ พื้นทีห่ มู่บา้ น

ขนาดพน้ื ท่ี
พน้ื ทีข่ องศนู ย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ ้าหลวง” บ้านแมห่ ลุยหลวง มพี ืน้ ท่ีประมาณ 2 ไร่

3 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

ลกั ษณะภมู ปิ ระเทศ
ลกั ษณะภูมิประเทศของหมบู่ ้านแม่หลุยหลวงส่วนใหญเ่ ปน็ ภูเขาสลับกับพ้นื ทรี่ าบเชิงเขา

ทรพั ยากรธรรมชาติ
ในอดตี นั้นทรัพยากรธรรมชาตขิ องชมุ ชนมมี ากและความหนาแนน่ ประชากรมนี ้อยจงึ มีทรัพยากรทอี่ ดุ ม

สมบูรณ์มีปา่ มีนำ้ แต่ในปัจจุบันเน่ืองจากการเพมิ่ ข้ึนของประชากรในชมุ ชนมากขึน้ การถางป่าเพ่ือทำไรก่ ็มากข้นึ ทำให้ป่า
ที่อดุ มสมบรู ณเ์ ริม่ ถูกทำลายและแห้งแล้ง ชาวบา้ นตระหนักและเหน็ ความสำคัญจงึ มีการจัดการทรพั ยากรโดยการไม่
ทำลายทรพั ยากรป่าไม้บริเวณป่าตน้ น้ำและมีการอนุรักษ์
เสน้ ทางการคมนาคม

หม่บู า้ นแมห่ ลยุ หลวงอยหู่ า่ งจากอำเภอสบเมยประมาณ 40 กโิ ลเมตร เป็นถนนลาดยาง 15 กิโลเมตรเป็นถนน
คอนกรีต 14 กิโลเมตร ถนนดิน 11 กิโลเมตร สามารถใช้รถจกั ยานยนตไ์ ดใ้ นบางชว่ งฤดใู นช่วงฤดูฝนต้องเดินเทา้ จาก
สามแยกขนึ้ ถงึ หมู่บา้ นแม่หลุยหลวง การเดนิ ทางจากสบเมย ถึงหมูบ่ ้านแม่หลยุ หลวงใชเ้ วลา 2 - 3 ชัว่ โมง

4 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

การสอ่ื สารโทรคม
ทางโทรศัพทเ์ คลื่อนท่ี ระบบวนั ทู คอล และทรมู ูฟ

จำนวนประชากรของบ้านแมห่ ลยุ หลวง
จำนวนประชากรบ้านแมห่ ลยุ หลวง ชาย 106 คน หญิง 81 คน รวมประชากรทั้งหมด 187 คน

81 106

59

จำนวน 43 ครวั เรือน 65
28 41
ประชากร 187 คน 43 51

ชาย 94 คน

หญิง 78 คน

5 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

ภาษา
ภาษาหลกั ทใี่ ช้คือภาษากะเหรยี่ ง ซงึ่ ใช้ในการติดตอ่ กนั เองในเผ่าเดยี วกัน ส่วนการตดิ ตอ่ กบั หนว่ ยงานอ่นื ก็จะใช้
ภาษาไท
ศาสนา

ประชากรส่วนใหญข่ องบ้านแม่หลุยหลวงจะนบั ถอื ศาสนาพุทธ และจะมกี ารนบั ถือศาสนาครสิ ต์ประมาณ 16
หลงั คาเรอื น
วฒั นธรรมและประเพณี

พิธีกรรม
การประกบพิธกี รรมของคนในชุมชนซ่งึ ได้ปฏิบตั ิมาแต่รุ่นบรรพบุรษุ เป็นพิธีกรรม มัดมอื การเล้ยี งผี การแต่งงาน
การตาย การเลี้ยงผีไร่ การเลย้ี งผบี ้านนบั วา่ คนในชุมชนมกี ารอนรุ ักษ์ประเพณีวัฒนธรรมของชนเผ่าอยา่ งเหนยี วแน่น และ
ยึดถือปฏบิ ตั ิจนถงึ ปัจจบุ ันตามความเชอื่ ที่ถูกหลอ่ หลอมมาซ่งึ ชาวไทยภเู ขากะเหร่ยี งจะมปี ระเพณวี ัฒนธรรมของตนเอง

6 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

การเกิด
เมื่อสมยั ก่อนการเดินทางทยี่ ากลำบากการเกดิ ส่วนใหญเ่ วลาคลอดลูกชาวบ้านจะทำคลอดเองทบ่ี ้านโดยหมอ

ตำแยประจำหมู่บ้านและผ้เู ฒ่าผู้แกจ่ ะชว่ ยกนั ทำคลอดและหลังจากคลอดเสร็จแมจ่ ะอยู่ไฟประมาณ 1-2วนั หลงั จาก
แขง็ แรงดีแลว้ จะมกี ารมดั มอื รับขวัญและใหบ้ ิดาพรอ้ มผู้นำหมบู่ ้านเปน็ ผดู้ ำเนินการไปแจ้งเกิดกับนายทะเบียนอำเภอ
ต่อไป

การแตง่ งาน
ประชากรบา้ นแมห่ ลยุ หลวงมพี ิธกี ารแต่งงานจะแต่งงานในช่วงอายุประมาณ 15 – 18 ปโี ดยเฉล่ีย สว่ นใหญ่จะ
แต่งงานกบั คนในหมู่บา้ นหรอื หมบู่ ้านใกลเ้ คียงในพิธแี ตง่ งานผู้หญิงจะเป็นฝ่ายไปส่ขู อฝ่ายชาย ตามประเพณีการแต่งงาน
จะไมม่ คี า่ สินสอด การประกอบพธิ จี ะประกอบพิธปี ระมาณ 2 วัน การจัดงานน้ันขนึ้ อยู่กบั สภาพเศรษฐกิจของครอบครวั ท้งั
ฝ่ายหญงิ และฝ่ายชาย

การตาย
เมอ่ื มคี นตายจะพันไว้ด้วยเสอ่ื แล้วจะเก็บศพไวเ้ พ่ือใหญ้ าตพิ ี่นอ้ ยมาทำบญุ หรือขออโหสกิ รรมประมาณสองถงึ
สามวันก็จะนำไปเผา ถา้ เป็นคนเฒ่าคนแก่ตาย กจ็ ะมีการรอ้ งเพลงให้ประมาณ 2 คืน
การรกั ษาโรค
แตเ่ ดมิ คนในชมุ ชนจะรกั ษาโรคตา่ ง ๆ จากพืชสมุนไพร และยาแผนโบราณท่สี ืบทอดกนั มารักษากนั ตามสภาพ
เพราะเป็นถ่ินท่ีอยู่หา่ งไกล การเดินทางยากลำบากไม่มีถนนเขา้ ถึง แต่ในปจั จุบนั ความกา้ วหน้าทางด้านสาธารณสุขและ
การคมนาคมท่ีสะดวกขนึ้ ชมุ ชนหนั มาใหค้ วามในใจด้านการรกั ษาแผนปัจจุบันมากขนึ้ แต่ก็ยงั มีบางกลุ่มที่ยงั ใช้พชื
สมนุ ไพรรักษาโรคอยู่ในกรณที ี่เจ็บป่วยเล็กน้อยก็จะใช้ยาสมนุ ไพรรักษา

7 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

วัฒนธรรมการกินและการบริโภค
ชมุ ชนจะปลูกข้าวไวบ้ ริโภคตลอดทั้งปี แต่อาจมีบางคร้ังทบี่ างครอบครัวอาจปลกู ข้าวไม่พอกินก็จะมกี ารออกไป

ทำงานตา่ งจังหวัดเพอ่ื หารายไดม้ าซ้ือข้าวบรโิ ภค อาหารสว่ นใหญ่ ก็จะปลูกกนิ เอง และหาของจากป่า

อาชีพ
ชุมชนส่วนใหญป่ ระกอบ
อาชพี ทำไร่ ซึง่ เปน็ อาชพี ต้ังเดิมของ
ชมุ ชน การทำไรเ่ ป็นการปลูกพืช
ผสมผสานบรู ณาการไมไ่ ด้มีการปลูก
ขา้ วอย่างเดียว แตจ่ ะมีการปลูก
พืชผกั หลายชนิดเชน่ พรกิ มะเขือ
ผกั กาด ผักชี เผอื ก มัน ถ่วั ฝักยาว
ขา้ วโพด เปน็ ต้น ซึ่งมีทงั้ พืชผัก
บรโิ ภคระยะสน้ั และระยะยาว ซึ่ง
นับว่าเป็นภมู ปิ ัญญาทอ้ งถน่ิ ของคน
ในชมุ ชน เม่ือคนในชมุ ชนปลกู ข้าวคร้ังแรกก็มกี ารหวา่ นเมล็ดพชื พนั ธต์ุ ่าง ๆ ที่มอี ยู่ในท้องถิ่นนำมาปลูกมาหว่าน ซ่ึงเม่ือพืช
พันธเ์ุ จรญิ เติบโตขน้ึ มาก็สามารถนำมาบริโภคได้เรื่อย ๆ ตลอดระยะเวลาการปลกู พืชไร่จนถึงการเก็บเกีย่ ว ซง่ึ นบั ว่าเป็นภมู ิ
ปัญญาท้องถ่ินท่สี ามารถพึ่งตนเองได้และเป็นการประกอบอาชพี แบบพอเพียงในการเลีย้ งชพี ในครัวเรือน
สถานทที่ อ่ งเที่ยว

มมี มุ ชมววิ ในชว่ งฤดหู นาว อยู่บนเนินเขาสูงทำให้มองเห็นทะเลหมอก ท่ีกวา้ งขวางทส่ี วยงาม

8 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง

การศึกษา
มีศูนย์การเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” 1 แห่งมคี รอู าสาสมคั ร จำนวน 1 คน

9 | ข้ อ มู ล ชุ ม ช น บ้ า น แ ม่ ห ลุ ย ห ล ว ง