Ulusal Fındık Çalıştayı

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

3. ÇALIŞMA GRUBU RAPORU

HİŞLETMELERİN KAPASİTE DEĞERLENDİRİLMESİ çevrenin korunması, çiftçinin örgütlenmesi,
âlihazırda faaliyet gösteren kırım fındığın örgütler vasıtasıyla pazarlanması vb.
fabrikalarının kapasiteleri toplamı, şartları yerine getirecek gerçek üreticilere
ortalama fındık üretiminin 3 katı olup
yeni kırım fabrikalarının kurulmasına tatminkâr bir yeni destekleme sistemine”
teşvik verilmemelidir. Sadece mevcut fındık kırım geçilmelidir.

fabrikalarının teknolojilerinin modernize edilmesi Fındık bahçelerinin yenilenmesinde ihtiyaç
(renk ayırıcı lazer seçimi gibi) konusundaki duyulacak fidanların temin edilebilmesi için mavi
yatırımlara teşvik verilmelidir. sertifikalı fidan yetiştirecek kurum ve/veya

İşleme sanayisinde fındığı; inovatif (yenilikçi), firmalara alım garantisi sağlanmalıdır.

dekoratif, yüksek katma değerli ve nihai ürünlere Fındık işletmelerindeki nüfusun yaşlanması
dönüştürecek yeni yatırımlar desteklenmelidir. nedeniyle genç çiftçilerin fındık üretimde kalmaları

Arz fazlası fındığın yağlık olarak kullanımı ve üretime devamlarını sağlayacak uygun ve
engellenerek ülke kaynaklarının israfı önlenmeli, yeterli teşvikler verilmelidir.

bunun yerine fındığın işlenerek iç ve dış piyasalara Fındık ticaretinde firmaların rekabetini bozacak
pazarlanması sağlanmalıdır. eğilimler izlenmeli ve gerekli önlemler alınmalıdır.

PİYASALARDA FİYAT İSTİKRARI Sübvansiyonlu krediler, üreticilerin tüccarlardan
avans almalarını gerektirmeyecek şekilde iyi-
Türkiye’nin izin verilen ve izin verilmeyen leştirilmelidir.
alanlardaki toplam fındık üretimiyle ancak iç
tüketim ve ihracat karşılanabildiğinden, fındık Fındıkta lisanslı depoculuk sistemi çok acil
üretimine izin verilmeyen mevzuatın (2014/7253 bir şekilde yaygınlaştırılmalı ve çalışır hale
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı) değiştirilerek halen getirilmelidir.
fındık dikili alanların tamamında fındık üretimine
izin verilmelidir. Üreticilerin yaygın ve etkili bir şekilde ör-
gütlenmelerinin sağlanması ve ürünlerini örgütleri
Devlet fındık piyasasına müdahale etmemeli (fındık aracılığıyla fındık borsalarında pazarlamaları ve
fiyatlarının piyasada oluşması), eğer müdahale lisanslı depoculuk sistemi içerisinde depolamaları
etmesi gerekirse de bu güne kadar olduğu gibi teşvik edilmelidir.
müdahale alım fiyatları piyasa şartlarını akamete
uğratmayacak şekilde tespit edilmelidir. Fındık dikim alanları ve çeşit dağılımı, üretimi, iç
tüketimi, ihracatı, iç ve uluslararası fiyatlar, çiftçi
Devlet, fındık politikasını uzun dönemli olarak ve özel sektörün elindeki fındık stokları ile ilgili
belirlemeli ve hasat dönemi başlangıcında güncel, yeterli ve güvenilir verilerin derlenmesi ve
müdahale alım fiyatını kamuoyuna duyurmalıdır. yayınlanmasını sağlayacak bir fındık piyasa bilgi
Fındık üretim maliyeti bölgeye göre ve müdahale sistemi kurulmalıdır.
fiyatı kaliteye göre belirlenmelidir.
İHRACATTA YAŞANAN SIKINTILAR
Fındık rekolte tahmininin objektif (tarafsız)
olarak yapılması ve kamuoyuna gecikmeksizin İhracatta yaşanan en önemli sorunlardan biri olan
duyurulması sağlanmalıdır. Fındık rekolte tahmini, aflatoksinin önlenebilmesi için erken hasadın önüne
tüm sektör temsilcileriyle birlikte yapılmalıdır. geçilmeli ve kurutma tesisleri yaygınlaştırılmalıdır.

Alan bazlı verilen desteklerin yerine “fındık Sanayicilerin yüksek finansman maliyeti azal-
bahçelerinin gençleştirilmesi, standart bahçelerin tılmalı (kredi faizi) ve Eximbank’ın kredi limitleri
tesisi, verim ve kalitenin artırılması, toprak ve artırılmalıdır.

49

Fındık ihracatına ithalatçı ülkeler tarafından İÇ TÜKETİM VE İHRACATIN
uygulanan ve ticarete engel teşkil eden yüksek ARTIRILMASINA YÖNELİK YENİ PAZAR
gümrük vergilerinin azaltılması veya kaldırılması İMKÂNLARININ ARAŞTIRILMASI
için devletler arası gerekli müzakereler ger-
çekleştirilmelidir. İç ve dış piyasalarda organik fındık pazarı
genişletilmelidir.
İhracatta bağımlı olunan AB pazarının çe-
şitlendirilmesi için yüksek ve orta gelirli ül- Yüksek gelirli ülkelerde Türk markalı fındık ve yerel
kelerdeki fındık tanıtım çalışmaları artırılmalıdır. ürünlerin satıldığı mağazalar zinciri kurulmalıdır.

Üretici-tüketici tedarik zinciri kısaltılmalı ve
tüketiciye sunulan fındığın fiyatı makul düzeyde
tutulmalıdır.

Tüketicilere fındığın sağlığa yönelik faydaları,
pastacılıkta ve yemeklerde kullanımı konusunda
eğitim ve tanıtım çalışmaları yapılmalıdır.

FINDIK BORSASI VE LİSANSLI
DEPOCULUK

Fındığın rekabet şartlarında alınıp satılacağı
ürün ihtisas borsası kurularak ürünlerin uygun
şartlarda depolanması ile piyasa istikrarına katkı
sağlanmalıdır.

Lisanslı depolar, fındık üretiminin yoğun olduğu
bölgelerde kurulmalıdır.

Üreticilerin lisanslı depoculuk sistemi konusunda
eğilimlerinin belirlenerek bilgilendirilmesi ve
sisteme katılımları teşvik edilmelidir.

AR-GE ÇALIŞMALARI, YÜKSEK KATMA
DEĞERLİ ÜRÜNLERİN ÜRETİMİ VE
TÜRK FINDIĞININ MARKALAŞTIRILMASI

Firmalar arasında sağlanacak işbirlikleri aracılığıy-
la markalı inovatif fındık ürünlerinin geliştirilmes-
ine gerekli destekler sağlanmalıdır.

AR-GE bürokrasisi basitleştirilmeli ve fındık
konusunda AR-GE bilgi havuzu oluşturulmalıdır.

Fındığın gıda dışı alanlarda (ilaç, kimya vd.) kul-
lanımının yaygınlaştırılmasına yönelik AR-GE
çalışmalarının yapılması teşvik edilmelidir.

Fındıktan farmakolojik hammadde yapılması
konusunda çalışmalar yapılmalıdır.

Türk fındığının antioksidan özelliğinin daha fazla
olması tanıtımlarda öne çıkarılmalıdır.

Katma değerli ürün üretiminde üretici-sanayici
işbirliği sağlanmalıdır.

50

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

4. GRUP: MEVZUAT VE DESTEKLEMELER
ÇALIŞMA GRUBU

Grubun Amacı Grup Konu Başlıkları

F ındıkta değer zinciri • Yasal düzenlemelerin uygulanmasında karşılaşılan so-
kurularak daha ekonomik runlar
ve endüstriyel üretimin
yapılması için yürürlükteki • Fındıkta arazi toplulaştırma çalışmalarının hızlandırılması
mevzuatın gözden geçirilmesi, • Fındık üretim alanlarının plansız bir şekilde artması
kaliteli üretimi teşvik edecek • DFİF kaynaklarının AR-GE çalışmalarının artırılması için
destekleme modellerinin ortaya
çıkarılması. kullanılması
• Piyasalarda arz fazlası ürünü yönetecek bir yapı

oluşturulması
• Fındık destekleme politikaları
• Kalkınma ajansı desteklerinin geliştirilmesi

Katılımcı Listesi

Katılımcı Adı Soyadı Unvanı Kurum Adı

1 M. Fikret BALTA Prof. Dr. (Dekan Yrd.) Ordu Ünv. Zir. Fak. (Bahçe Bitkileri Bölümü)
2 Muharrem AKYAKA Mali İşler Dairesi Başkanı TMO
3 Çağlayan ODABAŞ Başmüfettiş - Başkan Yardımcısı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı
4 Ercan TÜRKTEMEL Daire Başkanı BÜGEM
5 Orhan KATI Birim Koordinatörü BÜGEM
6 Mehmet Cihad KAYA Enstitü Müdürü Tarımsal Ek. ve Pol. Gel. Enst. Md.lüğü
7 Çiğdem ÖNER Mühendis GKGM
8 Çağlar KAYA Hazine ve Maliye Uzmanı Hazine ve Maliye Bakanlığı - Kamu Sermayeli İşl. Gn.Md.lüğü
9 Seçkin CENKIŞ Daire Başkanı Ticaret Bakanlığı - Esnaf, Sanat. ve Koop. Gn.Md.lüğü
10 Osman SARIKAHRAMAN Başkan Ziraat Odası (Ünye)
11 Levent Şahin BAŞARAN Yönetim Kurulu Başkanı Ziraat Odası (Akçakoca)
12 Bülent UYANIK Uzman TZOB
13 Sinan KURT Uzman Fiskobirlik
14 Dr. Muhammet ANGIN İl Müdürü İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (Giresun)
15 Cemalettin ÇATAKLI İl Müdürü İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (Zonguldak)
16 Nusret ŞAHİN Şube Müdürü İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (Ordu)
17 İbrahim ARABACI Bit. Ür. ve Bit. Sağ. Şb. Md. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (Sakarya)
18 Hidayet CANDEMİR Mühendis İl Tarım ve Orman Müdürlüğü (Samsun)
19 Uğur BAŞER Araştırma Görevlisi Ondokuz Mayıs Ünv. Zir. Fak. (Tarım Ekonomisi Bölümü)
20 Şeref DEMİR Ekonomik Kalk. Proje Uyg. Koord. DOKAP
21 Bülent YAŞAROĞLU Bölge Müdürü TARSİM
22 Dursun Oğuz GÜRSOY Yönetim Kurulu Bşk Yrd. Karadeniz İhracatçı Birlikleri
23 Levent SAMRIOĞLU Yönetim Kurulu Üyesi İstanbul Fındık ve Mam. İhracatçıları Birliği
24 Eren NİZAM Genel Sekreter Ticaret Borsası (Giresun)
25 Tarık ÖNCÜ Samsun Yönetim Kurulu Üyesi Ziraat Mühendisleri Odası
26 Zekeriya KIRDAR Mühendis (Altınordu Tarım) Ziraat Yük. Müh. Birliği Derneği
27 Ethem GÖZKONAN İl Koordinatörü TKDK (Ordu)
28 Asuman KOTAN Şube Müdürü TMO Trabzon Şube Müdürlüğü
29 Şebnem AKÇAHARMAN Uzman TMO Fındık İşleri Dairesi Başkanlığı
30 Kerim BÜLBÜL Servis Şefi TMO Çorum Şube Müdürlüğü

51

4. ÇALIŞMA GRUBU RAPORU

YASAL DÜZENLEMELERİN FINDIKTA ARAZİ TOPLULAŞTIRMA
UYGULANMASINDA KARŞILAŞILAN ÇALIŞMALARININ HIZLANDIRILMASI
SORUNLAR
Fındık alanlarında arazi toplulaştırmasının
1983 yılında çıkarılan 2844 sayılı “Fındık Üretiminin uygulanmasında; bahçelerin engebeli olması,
Planlanması ve Dikim Alanlarının Belirlenmesi yöre insanının hassasiyetleri ve sosyo-ekonomik
Hakkındaki Kanun”daki aksi hükümlere rağmen, güçlükler nedeniyle sorunlarla karşılaşılmaktadır.
her üretici istediği alana fındık dikebilmektedir.
Bunun yerine üretim toplulaştırılması için gerekli
Fındıkla ilgili kanun ve yönetmeliklerin uygulan- adımlar atılmalıdır. Bu bağlamda;
masında zorluklar yaşanmaktadır. Bu nedenle
mevzuat yeniden düzenlenerek uygulamaya • Arazi bankacılığı sistemi kurulmalı,
yönelik tedbirler alınmalıdır. • Sözleşmeli üretim ve arazi kiralama sistemi

Mevzuatta yer alan hükümlerin bir kısmı sek- yaygınlaştırılmalı,
törde süre gelen uygulamalarla örtüşmemekte
ya da fındık üreticileri tarafından kabul • Üretici örgütleri aktif hale getirilmeli,
görmemektedir. Bu nedenle sektörün gerekleri, • Ekonomik işletme büyüklüğü oluşturulmalıdır.
uygulanabilirlik ve sürdürülebilirlik yönlerinden
mevzuatın yeniden değerlendirilmesi faydalı FINDIK ÜRETİM ALANLARININ PLANSIZ
olabilecektir. BİR ŞEKİLDE ARTMASI

Mevcut alanlar ve yaşlanmış bahçeler gözden
geçirilerek iyileştirilmeli, verimin artırılması
ve etkin arazi kullanımına yönelik planlamalar
yapılmalıdır.

Kanun ve yönetmeliklere uygun alanlarda yeni
fındık bahçeleri, coğrafi özelliklere uygun dikim
yöntemi ve uygun çeşitlerle oluşturulmalıdır.

FINDIK AR-GE ÇALIŞMALARININ
ARTIRILMASI

Fındık AR-GE projelerinin yaygınlaştırılması ve
etkinleştirilmesi için finansman ve mevzuat
açısından kamu desteği sağlanmalı, bu konuda
kamu-özel sektör iş birliği artırılmalıdır.

Uzun vadeli planlar yapılarak “Tarım 4.0”a uygun
fındık değer zinciri oluşturulmalıdır.

Üreticilerce ihtiyaç duyulan; piyasa bilgileri,
meteorolojik veriler, gübreleme, ilaçlama, hasat
uygulamalarına ilişkin bilgiler iletişim araçları
kanalıyla zamanında ulaştırılmalıdır. Bu nedenle
fındık değer zincirinin “Endüstri 4.0”a uygun
ve entegre hale getirilmesinin önemli olduğu
düşünülmektedir.

52

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

PİYASALARDA ARZ FAZLASI ÜRÜNÜ FINDIK DESTEKLEME POLİTİKALARI
YÖNETECEK BİR YAPI OLUŞTURULMASI
Ekonomik ömrünü tamamlamış bahçeler
Lisanslı depoculuk kapasitesi artırılarak sistem kademeli olarak yenilenmeli ve bu süreçte
yaygınlaştırılmalı ve ürün ihtisas borsası aktif üreticilerin yaşayabileceği gelir kayıpları tarımsal
hale getirilmelidir. destekleme bütçesinden tazmin edilmelidir.

Yerel yönetimlerin, üretici örgütlerinin ve Alan bazlı destekler ihtiyaçlar gözetilerek
STK’ların lisanslı depoculuk sisteminin gelişimine devam etmelidir.
etkin katılımları sağlanmalıdır.
Kalkınma ajansları, fındık üretimine yönelik
TMO, kısa ve orta vadede arzı düzenleyici rol projelere ve özel sektöre destek vermelidir.
üstlenmelidir.
Fındık kırma tesislerine sadece kapasite açığı
olduğu durumlarda destek verilmelidir.

53

1. Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde ile üniversiteler koordinasyonunda
yer alan bahçelerde yaşlılık söz izlenebilirlik ve sürekli eğitim merkezleri
konusudur. Yenileme ve gençleştirme oluşturulmalıdır.
faaliyetlerine önem verilmeli, ekonomik
ömrünü yitirmiş bahçeler belirli bir plan 4. Alan bazlı destekleme sistemi, fındıkta
dâhilinde yeniden dikilmelidir. Bahçe verimliliği arttırmamıştır. Alternatif
yenilemeleri tespit ve planlaması, destekleme sistemleri uygulanabilir.
üniversiteler, araştırma enstitüleri Eğer alan bazlı destekleme devam
tarım ve orman il müdürlükleri ko- edecekse bu sistemden kesilecek
ordinasyonunda yapılmalıdır. cüzi bir fon (%10), verim ve kalitenin
arttırılmasına yönelik olarak demost-
2. Mevcut fındık bahçelerinde üreticilerin rasyon amaçlı model bahçelerin oluş-
önemli bir kısmının üretim bölgesi turulmasında kullanılmalıdır.
dışında yaşamasından dolayı bahçe
bakım hizmetleri yeterince yerine 5. TMO koordinesinde en kısa sürede
getirilmemektedir. Fındıkta bakım, fındıkta mevcut depo kapasitesi ile
verimi etkileyen en önemli unsurlardan il bazında depolama tesis ihtiyacının
biridir. Bu nedenle bakım hizmetlerinin tespiti yapılmalıdır.

profesyonel bahçe bakım şirketleri 6. Ürün kayıplarını en aza indirmek için
tarafından yerine getirilmesi için depo standartları (sıcaklık, nem, ok-
BÜGEM ve TRGM tarafından gerekli sijen düzeyi) belirlenmeli ve bu asgari
çalışmalar en kısa sürede yapılmalıdır. standartlar, fiili alım yapan herkes için
zorunlu hale getirilmelidir.
3. Fındıkta verim ve kaliteyi artırmak
için budama, gübreleme, yabancı ot, 7. Fındıkta mevcut depoların yanında
hastalık ve zararlılarla mücadele, hasat “stratejik depolama” tesisleri kurulmalı,
ve hasat sonrası işlemlerle ilgili Tarımböylelikle ülke içerisinde ve uluslararası
ve Orman İl ve İlçe Müdürlükleri, ziraatpiyasalarda bir arz talep istikrarı
odaları ve üniversiteler gerekli eğitimlerisağlanmalıdır.

10GBSOİELNNDEUİRLÇGESİvermelidir. Tarım ve Orman Bakanlığı

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

8. Lisanslı depoculuk destekleri, sanayici çevrenin korunması, çiftçinin örgüt-
ve tüccar lehine de genişletilmelidir. lenmesi, fındığın örgütler vasıtasıyla
Ayrıca üreticinin ELÜS kapsamında pazarlanması vb. şartları yerine ge-
krediye kolay ulaşımı sağlanmalıdır. tirecek gerçek üreticilere tatminkâr bir
9. Depolarda bulunan fındıklarda kayıpları yeni destekleme sistemine” geçilmelidir.
önlemek için iyi tarım uygulamalarının 15. Fındığın rekabet şartlarında alınıp
devreye sokulması pazarlama açısından satılacağı fındık ihtisas borsasının,
avantaj sağlayacaktır. uygun bölge veya bölgelerde ku-
rulması ve ürünlerin uygun şartlarda
10. Fındıkta adi depolama yapılan depolanmasıyla piyasa istikrarına katkı
depolarda ortaya çıkan ürün kayıplarının sağlanmalıdır.
önlenmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı
koordinasyonunda TMO, üniversiteler 16. İhracattayaşananenönemlisorunlardan
ve sivil toplum örgütleriyle birlikte bir biri olan aflatoksinin önlenebilmesi
proje yürütülmelidir. için erken hasadın önüne geçilmesi,
kurutma tesislerinin yaygınlaştırılması
11. Türkiye’nin izin verilen ve izin ve fındığın bu tesislerde kurutulması
verilmeyen alanlardaki toplam fındık sağlanmalıdır.
üretimiyle ancak iç tüketim ve ihracat
karşılanabildiğinden, fındık üretimine izin 17. Üretim toplulaştırması için gerekli
verilmeyen mevzuatın (2001/3267 sayılı adımlar atılmalı, ekonomik işletme bü-
Bakanlar Kurulu Kararı) değiştirilerek yüklüğü oluşturulmalıdır. Bu bağlamda;
halen fındık dikili alanların tamamında
fındık üretimine izin verilmelidir. a) Arazi bankacılığı sistemi
kurulmalı,
12. Devlet, fındık politikasını uzun dönemli
olarak belirlemeli ve hasat dönemi b) Sözleşmeli üretim ve arazi
başlangıcında müdahale alım fiyatını kiralaması uygulaması
yaygınlaştırılmalı,
kamuoyuna duyurmalıdır. Fındık üretim
maliyeti bölgeye göre, müdahale fiyatı
ise kaliteye göre belirlenmelidir. c) Üretici örgütleri aktif hale
getirilmelidir.

13. Devlet, fındık piyasasına müdahale 18. Fındık AR-GE projelerinin yaygınlaştırıl-
etmemeli (fındık fiyatlarının piyasada ması ve etkinleştirilmesi için finansal
oluşması), eğer müdahale edecekse de ve mevzuat açısından kamu desteği
müdahale alım fiyatları piyasa şartlarını sağlanmalı, bu konuda kamu-özel iş
akamete uğratmayacak şekilde birliği artırılmalıdır.
belirlenmelidir.
19. Lisanslı depoculuk kapasitesinin ar-
14. Alan bazlı verilen desteklerin yerine; tırılması, yaygınlaştırılması ve ürün
“fındık bahçelerinin gençleştirilmesi, ihtisas borsasının aktif hale getirilmesi
standart bahçelerin tesisi, verim zorunludur.
ve kalitenin artırılması, toprak ve

55

KONUŞMALAR

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

U lusal Fındık Çalıştayı’nda 4 ayrı grupta kamu kurumlarından, üniversitelerden, sivil
temin edilen raporlar ve bu raporlardan toplum kuruluşlarından ve üreticilerden yo-
oluşturulan Sonuç Bildirgesi, 12 Nisan ğun katılımla gerçekleşen toplantıda TMO
Cuma günü öğleden sonra Tarım ve Genel Müdürü Ahmet Güldal da yaptığı ko-
Orman Bakanı Bekir Pakdemirli’nin de katıldığı nuşmada, Çalıştay’da alınan kararlarla ilgili
toplantıda değerlendirildi ve kamuoyuna değerlendirmelerde bulundu.
açıklandı.
Ordu Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Hilmi
Toplantıda, masalarda yapılan çalışmalarla Güler, Giresun Milletvekili Cemal Öztürk, TBMM
belirlenen raporları değerlendirmek üzere; Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu
“Fındıkta Verim ve Kaliteyi Artırma Masası” Başkanı Şenel Yediyıldız, TBMM Tarım, Orman ve
adına Prof. Dr. Ali İslam, “Depolama ve Muhafaza Köyişleri Komisyonu Başkanı Yunus Kılıç, Ordu
Masası” adına Prof. Dr. Mustafa Akbulut, Valisi Seddar Yavuz da birer konuşma yaptılar.
“Sanayi, Ticaret ve Tüketim Masası” adına
Prof. Dr. Mehmet Bozoğlu ve “Mevzuat ve Toplantı, Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pak-
Desteklemeler Masası” adına Prof. Dr. Fikret demirli’nin yaptığı konuşmadan sonra sona erdi.
Balta birer konuşma yaptılar.
Konuşmalar sonrasında Bakan Pakdemirli’ye
Ziraat odalarından, borsalardan, birliklerden, çeşitli hediyeler takdim edildi.

57

AHMET GÜLDAL

TMO GENEL MÜDÜRÜ

“İki gün süren Ulusal Fındık Çalıştayı’nda birçok
konu konuşuldu. Gerçekten buraya gelen tüm
katılımcılar, Karadeniz bölgesinin her ilinden gelen
çok değerli temsilciler, bir şeyler söylemek için
geldiler. Fındıkla ilgili sözü olan herkesi, herkesin
temsilcisini buraya davet etmeye çalıştık, hiç
kimseyi unutmamaya çalıştık. Şu ana kadar
unutulduğunu söyleyen de çıkmadı. Bundan da
memnunuz, ama varsa da bundan sonra yapılacak
çalıştaylarda bu temsilcileri de dâhil ederiz.

“Fındık, bölge kültürünün çok değerli
bir sembolü”

Sayın Bakanım, fındık gerçekten Karadeniz bölgesi
için çok değerli bir ürün, ülkemiz için çok değerli bir
ürün. Bu bölgenin topraklarının bekçisi fındık. Bu
toprakların denize akıp gitmesini önleyen bir ürün.
Ülkemizin sanayileşmesinde çok önemli katkılar
sağlamış çok değerli bir ürün. Ticaretimizde, Türk
insanının ticareti öğrenmesine vesile olan önemli
beş altı ürünümüzden biri fındık. Tabi ki bölge
kültürünün çok değerli bir sembolü. Baba ocağına
insanların dönmesine vesile olan; dostlarıyla,
akrabalarıyla, hemşerileriyle hemhal olmasına,
dertleşmesine vesile olan çok değerli bir ürün.

“Fındığı sıklıkla konuşmak zorundayız”

Dünyada fındık üretim alanlarının %75’ine sahibiz.
Yani Türkiye, fındığın normalde patronudur. Biz bu
gerekçelerle fındığı konuşmak zorundayız. Hem de
sıklıkla konuşmak zorundayız.

Şimdiye kadar dört defa fındıkla ilgili ulusal çapta
etkinlik yapılmış. Ulusal Fındık Kongresi’nin birincisi
1935 yılında, ikincisi ise 1957 yılında yapılmış.
2004’te Milli Fındık Şurası, 2013’te ise Bakanlığımız
tarafından Fındık Çalıştayı yapılmış.

Bu Ulusal Fındık Çalıştayı’nın yapılmasına; Sayın
Bakanımızın ‘fındıkla ilgili konuşulması gereken
konuları ayrıntılı şekilde konuşulsun, bununla ilgili
bir çalıştay yapalım’ talimatı ve bu görevi de
Toprak Mahsulleri Ofisi olarak bizlere tevdi etmesi
üzerine karar verilmiştir. Bu kapsamda 11-12 Nisan
2019 tarihleri içerisinde dün ve bugün bu Çalıştay
gerçekleştirilmiştir.

58

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

“Her çalıştaydan bir sonraki çalıştaya da olsun diye. Çok yüksek rekolte dönemlerinde
kadar mutlaka bir şeyleri başarmak fındığın bir sonraki, iki sonraki yıla aktarılması,
zorundayız” bekletilmesi ve devreye alınması, piyasanın sağlıklı
işlemesi bakımından önemli bir konudur.
Tabi fındık çalıştayının geçmişte yapılanlarına
baktığımızda aslında bir kısmı bugün arz edilen Gene lisanslı depoculuğun desteklenmesinden,
konularla benzerlik taşıyor. Ancak şunu da fark tüccar ve sanayici lehine genişletilmesinden
ettik ki; geçmişte konuşulanlar hatta 2013 yılında bahsedildi. Elbette Ticaret Bakanlığımızın değerli
konuşulan çalıştaydan bile bazı şeyler, ilgili birimler katılımcıları, yöneticileri de aramızda; onlar da bu
ve kurumlar tarafından telafi edilmiş. Ve bizler konudaki notlarını almışlardır.
de, bugünkü çalıştaydan bir sonraki çalıştaya
kadar mutlaka bir şeyleri başarmak zorundayız. “Fındık politikası, uzun dönemli olarak
Bu Çalıştay’ı her yıl yapmak istiyoruz. Sayın belirlenmelidir”
Bakanımız talimatlandırdığı sürece her sene,
bir önceki senede tespit edilen eksikliklerimizi Sanayi, ticaret ve tüketim masasındaki öne
gidermenin ve eğer ortaya çıkarsa yeni ihtiyaçları çıkan konulardan bir tanesi şu oldu. Fındığın uzun
konuşmanın gerekli olduğunu düşünüyoruz. dönemli olarak politikasının belirlenmesi ve her
yıl hasat öncesinde fiyat açıklanması yönünde
Çalışma masası raporlarının öne çıkanlarına sadece bir öneri söz konusudur. Fındık ihtisas borsasının
başlıklar halinde göz atmak istiyorum. oluşturulması önerilmiştir. Ayrıca depolama
şartlarında ortaya çıkan aflatoksin ile ilgili tedbirler
“Eğer fındığın bize bakmasını istiyorsak, alınması gerekliliği vurgulanmıştır.
biz fındığa bakmalıyız”
“Destekleme usullerimizde değişiklik
Bizim fındıkta verim ve kalite artırma yapılmalıdır”
mecburiyetimiz var. Bütün yapılan çalıştaylarda
bu birinci sırada öne çıkmıştır. Doksan kilo değil iki Mevzuat ve desteklemeler konusu da çok önemli.
yüz kilo fındık üretmeliyiz ve kaliteli üretmeliyiz. Çünkü hem alan bazlı destekte hem de diğer
Bunun için bakıma, beslemeye, budamaya, destekleme usullerimizde değişiklikler yapılması,
gübrelemeye bilimsel açıdan ve olması gerektiği bütün masalarda aşağı yukarı ortak görüş olarak
şekilde bakmalıyız. Eğer fındığın bize bakmasını ortaya çıkmıştır. Ben tüm masalara mümkün
istiyorsak, biz fındığa bakmalıyız. Özeti bu birinci olduğu kadar katılmaya çalıştım. Birçok konuyu
masanın. kendilerinden duyma ve tartışmaları izleme
fırsatı buldum. Gerçekten ortak kanaatlerden bir
“Stratejik depolama, piyasanın sağlıklı tanesi ‘alan bazlı desteğin bir kez daha gözden
işlemesi bakımından önemlidir” geçirilmesi’ oldu.

İkinci masamızın konusu depolama ve muhafaza “TMO olarak, üreticinin elinde fındık
idi. Ülkemizde lisanslı depolar başta olmak üzere olduğu müddetçe piyasaya fındık arz
modern depolama teknikleri son yıllarda giderek etmedik”
artıyor. Ama fındıkta mevcut depolama kapasitesi
net olarak bilinmediğinden ihtiyaç tespiti yapılması Sayın Bakanım, Toprak Mahsulleri Ofisi, tali-
gerekiyor. Öneri olarak ‘TMO da buna önderlik matlarınızla fındıkta görev yapıyor. Şu ana
etsin’ dendi; baş üstüne. Depo kapasitemizin kadar neler yaptı, onlardan çok kısa bahsetmek
öğrenilmesi için bir çalışma yapılması önerisini istiyorum. Öncelikle 2017 yılındaki yüksek re-
önemli buluyorum. kolte varlığı dolayısıyla TMO’ya verilen görev
kapsamında üreticilerden 143 bin ton fındık satın
Fındıkta ‘stratejik depolama’ gibi yeni bir terimin alınmıştır. Bunun hemen hemen yarısından fazlası
altı çizildi. Yani ihtiyaç duyulduğunda piyasaya arz 80 bin ton civarındaki miktar 2018 alım dönemine
edilecek bir yöntem olarak TMO’nun hububat ve devredilmiştir. 2018 yılında rekoltenin biraz düşük,
bakliyatta yaptığı örnek verilerek önerildi; fındıkta

59

kalitenin biraz daha yüksek olması münasebetiyle Ferrero Firmasına, Reysaş Holdinge çok teşekkür
fındık fiyatının kendiliğinden yükselmesi temayülü ediyorum. Bunun dışında Bakanlığımızdan Bitkisel
izlenmiştir. Akabinde piyasanın durgunlaşması, Üretim Genel Müdürlüğüne, Gıda Kontrol Genel
finansa erişimi ve benzeri sebeplerle fiyatın Müdürlüğüne, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar
düşme emareleri göstermesi üzerine Sayın Genel Müdürlüğüne, Hazine ve Maliye Bakanlığı
Cumhurbaşkanımız tarafından 26 Ekim tarihinde ile Ticaret Bakanlığımızdan gelen değerli yönetici
TMO’ya fındık alım görevi verildi ve hemen üç gün arkadaşlarımıza, sayın moderatörlerimize ve
sonra biz alım işlemlerine başladık. 7 bin ton da çalışma gruplarında görev alan herkese çok
fındık geldi. 11,5, 12, 12,5 lira civarında olan fındık teşekkür ediyorum.
fiyatı bir anda 14, 14,5 liraya erişti ve daha sonra
yükselmeye devam etti. TMO olarak piyasa “TMO olarak verilen her göreve hazır
regülasyonu görevini yapmış olduk. bulunmak zorundayız”

Bir de, biz üreticinin elinde fındık olduğu sürece Ümit ediyorum, bu Çalıştay yararlı olmuştur.
piyasaya fındık arz etmedik. Ta ki ne zamana kadar, Sonuçları itibarıyla bizlere düşen görevler her ne
üreticinin tamamının fındığını pazara sürmesi ve ise bunları yerine getirmeye hazırız. Esasen Toprak
artık olumsuz etkilenmeyeceğinin anlaşılması Mahsulleri Ofisi olarak biz fındığın neresindeyiz, onu
üzerine. Elimizdeki fındığı ilanihaye bekletmek da söylemek istiyorum. Biz kendi uhdemizde olan
söz konusu değil, ülke ekonomisine kazandırılması görevler dışında bize görevler verilmesi ihtimaline
gerekiyor aynı zamanda. Sayın Bakanımıza bu karşılık yani fındık, üzüm ve benzeri ürünler için
konudaki görüşümüzü bildirdik. Uygun görüşleri kendimizi hazır tutmakla mükellefiz. Yani Sayın
sorasında 3 Nisan’dan itibaren fındık satışlarına Cumhurbaşkanımız, TMO’ya herhangi bir ürünle
başladık. Şu anda fındık arzımız hızlı bir şekilde ilgili görev verdiği zaman biz personelimizle, depo
devam ediyor. Yoğun bir taleple karşı karşıyayız. şartlarımızla, bütçe imkânlarımız ve kaynaklarımızla
hazır bulunmak ve bu hazırlığı her daim sıcak
Onun dışında Fiskobirlik’e, Cumhurbaşkanlığı tutmak zorundayız. Kendimizi, verilecek her türlü
Kararnamesi’nde belirtilen 10 bin ton fındığın da göreve hazır hissediyoruz.”
yaklaşık 6 bin tonu teminat mukabilinde teslim
edildi. Bu süreç de sorunsuz bir şekilde devam
ediyor.

“2019’da büyük bir rekolte geliyor”

2019 yılına giriyoruz; büyük bir rekolte geliyor.
Herkes iyi bir fiyat bekliyor. Çalıştay’dan bir fiyat
çıksın istiyor, bekliyor. Bunun farkındayız. Dünden
beri konuştuğumuz üretici temsilcilerimiz,
sanayicilerimiz, tüccarlarımız fındığın alt yapı
sorunlarını konuştular. Ama bu sene nasıl bir
fiyat oluşacağını, bundan sonra nasıl bir politika
izleneceğini merak ediyorlar. Bu konudaki
mesajlar ve politikalar, bu çalıştayın en değerli
değerlendirme konuşmasını yapacak olan ve
kendisi de bir ekonomist olan Tarım ve Orman
Bakanımız Sayın Bekir Pakdemirli tarafından arz
edilmiş olacak.

Biz burada Çalıştay’ın alt yapısını tamamlamış
oluyoruz. Tabi bu Çalıştay’ı yaparken bizlere katkı
sağlayan kuruluşlar oldu, onlara teşekkür etmeden
bitirmek istemiyorum. Özellikle Ordu Büyükşehir
Belediyemize, Giresun Ticaret Borsamıza, İhracatçı
Birliklerimize, Adapazarı Ticaret Borsamıza,

60

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

MEHMET HİLMİ GÜLER

ORDU BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANI

"Gerçekten çok güzel bir çalıştay oldu. Ben uzun
konuşmak istemiyorum. Çünkü çok kıymetli
bakanımız sizlere hitap edecekler. Zaten kendileri
bizi, Ordumuzu çok seviyorlar. 3 ayda 3 defa
geldiler. Ve aynı zamanda da konularımıza son
derece hâkim. Dertlerimizi biliyorlar, çözümleri de
biliyorlar. Çünkü Tarım ve Orman Bakanlığı’nın da
ötesinde, ben onu çok önemli, dünya çapında bir
iktisatçı olarak tanıyorum. 6 yıl birlikte çalıştık.
Mümkün olduğu kadar onu dinleyelim, onun çözüm
önerilerine bakalım. Çünkü bizim için en kıymetli
olan, bu Çalıştay’la beraber buradan çıkacak
öneriler ve çözümler.

“Fındığın, bir kimyasal ürün olarak da
ele alınması lazım”

İkinci olarak da Çalıştay’da mükemmel çalışmalar atıkları, aynı zamanda yenilenebilir enerji olarak da
yapıldı. Fındık gibi temel konumuz, enine boyuna değerlendirilebilir. Bunları da ele alırsak mükemmel
görüşüldü dört masada. Ben burada, bu konuda bir çalışma olur diye düşünüyorum. Olayın gıda ve
biraz çalışmış biri olarak bir konuya dikkat çekmek tarım ürünü olmasına ilaveten kimya sektöründeki
istiyorum. Dört masanın dışında belki ilerde fındığın kısmına da dikkat çekiyorum. İnşallah, bundan
sadece bir tarım ürünü ve gıda maddesi olarak sonraki toplantılarda bu doğrultuda belki bir masa
değil bir kimyasal ürün olarak da ele alınmasını daha eklenebilir.
hatırlatmak istiyorum. Çünkü fındığın yarısı kabuk
ve bu kabuk çok kıymetli bir kimyasal, dolayısıyla Son olarak da, pazardaki maydanozun bile
fındığın sadece içini değil. Tonajı da yarısı kadar fiyatını, üreten etkiliyor. Fındığın fiyatı da, ta
olan, kabuğundan yapılacak kimyasallar var. çocukluğumdan beri hatırlıyorum; yurt dışında
Başta aktif karbon ve reçine olmak üzere bunlar tespit ediliyor. Yani burada bu kadar emek çekilen
üzerinde çalışılıp malzemeler üretilebilir. Bunlar, bir ürünün fiyatının tespitinde biz emekçilerin,
fındığın fiyatını ve değerini daha da arttırabilir. üreticilerin de söz sahibi olmasını diliyorum. Tabiî
ki bir fikir olarak ele aldığımız bu sektör, yüzümüzü
“Fındığı, katma değeri yüksek yan inşallah daha da güldürecek muhteşem çalışmalara
ürünleriyle birlikte ele almalıyız” ön ayak olacaktır."

Bunun dışında, fındıkla beraber katma değeri
yüksek olan ürünlere geçilebilir. Bunlardan bir
tanesi çikolata. Fındığı fındık olarak satarsak 2
milyar dolar, çikolata olarak yaparsak 8 milyar
dolar. Bununla ilgili bir de seyahatim oldu. Gana’ya,
Afrika’ya gittim, en iyi kakaoyla en iyi fındığı
birleştirmek üzere, en iyi çikolatayı yapmak üzere.
Yani burada fındığı sadece fındık olarak değil, içi
olarak da değil, onu katma değeri yüksek diğer
yan ürünleriyle birlikte ele alırsak fındığın içi kadar
dışı da değerli olabilir diye düşündüm. Bütün

61

CEMAL ÖZTÜRK olarak, fındık bölgesinin temsilcilerinden biri
olarak tekrar tekrar tebriklerimi, teşekkürlerimi
GİRESUN MİLLETVEKİLİ sunuyorum

"Her şeyden önce genç bakanımıza, fındık dostu “Fındık; bir kültür, bir hayat tarzı bizler
bakanımıza çok teşekkür ediyorum. Fındığı için. Olmazsa olmazımız”
gündem yapıp Ulusal Fındık Çalıştayı düzenleme
talimatı verdiği için. Başta zât-ı âlilerine, ekibine Fındık, tüm yönleriyle dört masada tartışılmış.
ve bilhassa Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Çalıştay’da ele alınan başlıkların özetini mode-
Müdürümüz başta olmak üzere ekibine ben de ratörlerimizden dinledik, hem de Genel Müdürümüz
teşekkürlerimi sunuyorum. Bir fındık müstahsili güzel bir sunum yaptı. Söylenecek çok şey var.
Benim dağarcığım tabi bu; ama esas Bakanımızı
62 dinlemek istiyoruz.

Bizim için fındık vazgeçilmez. Duygusal yönü var;
çünkü Karadenizliler olarak biz fındıkla büyüdük.
Şahsen ben fındıkla başlasam size 2 saat burada
rahat konuşurum. Çocukluğum fındık bahçelerinde
geçti. Bizde maniler, türküler, fındık üzerine yapılır.
Düğünler, hasat sonrası, harman sonrası yapılır.
Dolayısıyla fındık; bir kültür, bir hayat tarzı bizler
için. Olmazsa olmazımız.

Her yıl fındık sezonu başlarken fiyat üzerinden
tartışmalar yapılıyordu. Ama Sayın Bakanımız bu
olayı görerek geçen sene ekim ayında talimatı
vermiş bir fındık çalıştayı düzenlenmesi için. Ve
bugün burada, güzel Ordumuzda iki gündür değerli
bilim adamları tartışmışlar. Şahsen hemen hemen
hepsine katılıyorum. Çünkü ben de hem fındık
müstahsili olmam hem de bir dönem Fiskobirlik
Genel Müdürlüğü yapmış olmam hasebiyle konuya
çok yakınım ve yakından ilgileniyorum.

“Çalıştay’dan ümitliyim. Çünkü fındığın
sahibi var”

Değerli dostlar, tabi bir şeyin tespiti önemli, ama
esas, uygulaması önemli. Rahmetli Sakıp Sabancı
aklıma geldi. Sakıp Bey, bir konuşmasında şöyle
demişti, ‘know how’ çok önemli ama Türkiye için
‘know who’ daha önemli. Bunu hep söylüyorum.
Kim yapacak? Bir şey söylemek, tespit etmek çok
önemli ama esas kim yapacak? ‘Know who’, tabi
o kendi aksanıyla söylerdi. Allah gani gani rahmet
eylesin, iş dünyasının çok değerli insanıydı. Öyle
söylerdi.

İşte bugün bu Çalıştay’dan sonra ben ümitliyim.
Çünkü fındığın sahibi var. Fındığın esas sahibi
elbette fındık müstahsili, ama devletimiz olaya
elini koymuş. Genç Bakanımız ve ekibi fındığın
sahibi, kendilerini kutluyorum, tebrik ediyorum.”

ŞENEL YEDİYILDIZ U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

ORDU MİLLETVEKİLİ VE TBMM SAĞLIK, AİLE, İnşallah bundan sonra devletimiz fındığın hep
ÇALIŞMA VE SOSYAL İŞLER KOMİSYONU BAŞKANI arkasında olacaktır. Ben şuna inanıyorum ki
bundan sonraki dönemlerde üretici fındığı
"Ben de sözlerime Sayın Bakanıma teşekkürle kaça satacağını düşünmeyecektir. Yani üretici,
başlamak istiyorum. Şimdiye kadar hem biz hem ‘bundan sonra ben şu fındığı üretirsem elime de
fındık üreticileri hem de fındıkla ilgili kişiler olarak tahminen şu kadar para geçecek’ diyeceğine
‘fındığın sahibi yok’ diye söylenirdi. Bugün Sayın inanıyorum.”
Bakanımız buradadır; kendileri fındığın sahibi
olduğunu burada göstermiştir, onun için sonsuz
teşekkür ediyorum.

“Çalıştay, fındığın sorunlarının
halledilmesi bakımından iyi bir başlangıç
olacaktır”

Fındık, tüm yönleriyle dört masada tartışılmış.
Çalıştay’da Fındık gerçekten ülkemiz için milli ve
stratejik bir üründür. Sayın Genel Müdürümüz,
‘dünya fındığının %75’ini üretiyoruz’ dedi. Herhalde
Türkiye’deki üretimin de %50’sini Ordu ve Giresun
üretiyor. Onun için Ordu ve Giresun için de fındık,
milli ve stratejik bir üründür. Ben şuna inanıyorum
ki; Ordu ve Giresun’un fındık sorunu halledilsin,
dünyadaki fındık sorunu halledilir. Gerçekten
sorunların hepsi, şimdi dört tane masadan geldi. O
sorunların hepsi bu yörenin sorunları. Yani üretim
sorunları, iyileştirme sorunları, toprak sorunları,
ağaçların yaşlanması, depolama sorunları, bunların
hepsi bölgemizin sorunları. Bunlar halledilirse,
fındığın sorunları da halledilir diye düşünüyorum.
Onun için bu Çalıştay’ın, bu sorunları halletme
yönünde hakikaten inşallah iyi bir başlangıç
olduğuna inanıyorum.

“Devletimiz fındığın her zaman
arkasında olacak”

Sayın Bakanımız zaten kolları sıvamış. İnşallah
ben bazı şeylerin hakikaten devlet öncülüğünde
yapılması gerektiğine inanıyorum. Fındıkta
maliyetin düşürülmesi önemli. Yani Ordu ve
Giresun’da maliyet çok yüksek. Bakanlığımızın
veya hangi sektör olacaksa işte onların el atması
gerekiyor. Maliyetin düşürülmesi, bu bölgede daha
sağlıklı depoların oluşturulması ve üreticinin en
çok önem verdiği şey olan fındığın fiyatlandırılması;
bu konularda devletin ben buradayım diyebilmesi.
Bunlar çok önemli şeyler.

63

Sayın Bakanımla biz yine Tarım ve Orman
Bakanlığı’nın bir organizasyonuyla fındığın fiyatıyla
alakalı sıkıntılı günler yaşandığı sonbaharda bir
toplantıya daha katılmıştık. Orada görmüştük ki
aslında kendileri de çok heybetli ama Karadeniz
milletvekilleri, özellikle fındık ağırlıklı olan Giresun’un,
Ordu’nun, bu bölgenin milletvekilleri bu toplantıda
‘Sayın Komisyon Başkanım, fındığın sahibi yok’ diye
dedi ya. Aslında fındığın ne kadar büyük sahipleri
olduğunu, biz o toplantıda heybetlerinin bir kat da
artmış olduğunu görerek inandık. Aslında fındığın
sahibi var. Fındığın sahibi üreten, fındığın sahipleri
bu bölgenin bürokratları, siyasetçileri; tabiri caizse
herkes sahipleri. Ama ülkemizde yüzyıllardır kendi
içerisinde, köylünün imkân kabiliyeti içerisinde
gelişmiş olan bu sektörün elbette bir yerlerde
devletin el atabileceği, yeniden dizayn edebileceği,
dünyanın gerçekleriyle uyumlu bir piyasa şartları
oluşturacağı ve üretimini sağlayabileceği bir
zamana da ihtiyaç vardır. Bence o gün, bugün.

“Çalıştay masalarında güzel işler
çıkarılmış”

YUNUS KILIÇ Elbette, bu masalar çok güzel işler yapmışlar. Tabi
bilim adamının elinin değdiği, oradan anlaşılıyor.
KARS MİLLETVEKİLİ VE TBMM TARIM, ORMAN VE Sağolsun hocalarım, ben de bir akademisyen olarak
KÖYİŞLERİ KOMİSYONU BAŞKANI buradan kendimize pay çıkaralım. Bilenler bir araya
geldiğinde eksik bir şey kalmıyor. Sayın Bakanım,
"Bütün dert tasa; elimizde olan böyle kıymetli işinizi kolaylaştırmışlar, işimizi kolaylaştırmışlar.
bir ürünü en ucuza mal etmek, en kaliteli şekilde Çünkü siz icra tarafındasınız biz de mevzuat
elde etmek, en yüksek katma değeri sunabilecek, tarafındayız. Bize de oradan dersler çıktı. Biz
insanımızın refahına en yüksek katkıyı sunabilecek kendi derslerimizi aldık. Mevzuatla alakalı, 2844
şekilde elden çıkarmak. Sayılı Kanunla alakalı beklentilerin biz kendimize
düşen tarafını aldık. İcra tarafının burada işleri var.
“Fındığın sahibi var"
“Bundan sonra fındığın fiyatı üç beş yıl
Çalıştaylar çok yapılıyorsa bir yerde Sayın önceden belli olacak”
Bakanım, projeksiyon toplantılarının o ülkede
zamanında çok az yapıldığını gösterir. Çünkü Tarım ve hayvancılık içerisinde uzun yıllar bulunmuş
bizde sektörler, eski yıllarda genellikle halk elinde, bir kardeşiniz olarak bu sıkıntılarla alakalı bir iki
bunların imkân ve kabiliyetleri doğrultusunda şey önermek isterim Sayın Bakanımıza. Öncelikle
şekillenmiş olduğu için, işleri sonradan toparlamak, son yıllarda köyden kente bu ağır göçün olduğu,
sonradan gelenlere düşüyor ne yazık ki. Ve bunlar üretenin azaldığı, tüketicinin çoğaldığı bu yıllarda
da, aklındakini söylediği, dağarcığındakini bir üreticinin önünü görebilmesi, üretimde kalabilmesi
araya getirdiği, söylenecek her türlü fikrin bir önemli. Dolayısıyla bizim insanımız artık gelecek
faaliyete, icraata dönüşeceği toplantılara ihtiyaç yıl değil, 10 yıl sonra bile bu sektörde geleceğini
duyuyorlar ki, işte onlar çalıştaylar. görebilmeli ki olayla alakalı bir gelecek kurabilsin.
Çoluk çocuğuyla alakalı, yaşamıyla alakalı hayatını

64

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

dizayn edebilsin. Ben inanıyorum ki bundan sonra
belki fındığın fiyatı bir yıl önceden değil üç beş
yıl önceden belli olacak. Ülkemizde fiyatların
nasıl belirlendiği bellidir. Evet, bir maliyet vardır.
Üzerine insanların yaşam payını koyarsınız.
Üzerine enflasyonu koyarsınız ve olağanüstü
durumlarda da stratejik ve taktik olarak fiyatların
üzerine koyarsınız; fiyat ortaya çıkar. Bunların
mevzuatlaştırılması zor değil.

“Üreticiyi burada tutmanın yollarını hep
beraber araştırmamız lazım”

Yani bizim insanımız artık, ‘ben seneye fındığımı sonuç raporuna yansımıştır. Bundan büyük bir
kaç liraya satacağım ve bundan kâr mı zarar memnuniyet duyuyorum.
mı edeceğim’; eğer sonuçlarını bilemiyorsa ve
geleceğini bunun üzerine kurgulayamıyorsa Bizim gibi Orta Anadolu’da yetişmiş, büyümüş
mecburen birkaç yıl sonra, başka daha güzel insanlar için Karadeniz Bölgesi ve coğrafyası
imkânlar bulduğunda bu alanları boşaltırlar. Ve oldukça zordur. Bizim orada “keçinin ezmediği
gün gelir hani desteklemelerle bazen üretimi yerler” derler. Şimdi Ordu’ya bakın; o kadar
sürdürüyoruz ya. Desteklersiniz, çuvalla köylere çalışkan, o kadar fedakâr insanlar ki, insanların
para dökersiniz, altın bile dökseniz orada onu dolaşamayacağı yerlere fındık fidanları dikmişler.
üretecek insan bulamazsınız. O yüzden hâlâ bizim Oralarda insanlar fındık topluyor ve hasat
köylerde, hâlâ üretim alanlarımızda, her alanda ediyor. Diğer taraftan buradan kayıp düşen,
sadece fındık için söylemiyorum bunu. Hâlâ hayatını kaybeden kardeşlerimiz bile olmuş. Bu,
üretmeye niyetli, hâlâ köyden bağı kopmamış Karadeniz insanının çalışkanlığını gösteren en
ve hâlâ şehirdeki bazı yoksulluklara rağmen, bazı önemli husustur. Dolayısıyla bu konunun belki
sıkıntılara rağmen rahatlığı fark etmemiş üretici zaman zaman anlaşılmakta zorlukları oluyor
kesimi burada tutmanın yollarını hep beraber diğer bölgelerden. Ama Karadeniz insanının bu
gece gündüz araştırmamız lazım. Nasıl olacaksa; yaşadığı zorluğu gördüğünüzde; gerçekten neden
destekse destek, şefkatse şefkat, projeksiyonsa bu kadar fındığın tartışıldığını, neden bir hayat
projeksiyon, kanunsa kanun. tarzı olduğunu da anlama ve kavrama fırsatınız
oluyor. Bu Çalıştay’ın da buna vesile olduğuna
O yüzden bu çalıştayların, bize bu manada önümüzü inanıyorum."
açıcı, vizyon gösterici olduğuna inanıyorum.
Sonuçlarından çok fazla yararlanacağımızı,
ama sadece yararlanmakla kalmayıp gereğini
yapacağımıza olan inancınızın olmasını ve devam
etmesini arzu ediyorum.”

SEDDAR YAVUZ

ORDU VALİSİ

"Öncelikle şunu söyleyeyim. İki yıldır bu şehre
valilik yapıyorum ve her toplantıda fındık ko-
nuşuluyor. Bugünkü toplantıda da anlaşıldığı
üzere Çalıştay’da bütün tartışmaları içine alacak,
kapsayacak bir tartışma alanı sağlanmış ve fikirler

65

DR. BEKİR PAKDEMİRLİ

TARIM VE ORMAN BAKANI

"Hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyo-
rum. Sizlere Cumhurbaşkanımız Recep
Tayyip Erdoğan’ın selamını getirdim.

Şimdi, tüp geçit yapmak için bir ihale
açılmış. İhaleye Amerika, Japonya ve
Türkler katılmış. Amerikalılar gelmiş,
demişler ki, ‘biz iki taraftan tüp geçidi
kazmaya başlarız, ortada buluşuruz. En
fazla 50 cm fark olur’. Japonlar gelmiş,
demişler ki, ‘biz iki taraftan kazmaya
başlarız, ortada buluşuruz, en fazla
20 cm fark olur’. Temel gelmiş demiş
ki, ‘biz iki taraftan kazmaya başlarız,
buluştuk, buluştuk, buluşamadık bir
tane de benden olsun’ demiş.

“Yeni dönemde tarıma daha
farklı bir bakış açısı getireceğiz”

Şimdi biz yeni dönemde işleri
böyle yapamayız. Yeni dönemde
Cumhurbaşkanımızın vizyonundan et-
kilenerek tarıma daha farklı bir bakış
açısı getiren, önümüzdeki 5 yıl, 20 yıl
ve 50 yılın haritası olabilecek şekilde
tarımda her konuyu ele alacağız. Tabii
bütün konuları ele alırken, fındık gibi
stratejik bir ürünü ele almamamız söz
konusu olamaz.

Karadeniz, benim için hep özel oldu.
Bu salonda benim aile dostlarım var.
Karadeniz’e gidip gelmek benim için
hakikaten bakan olayım olmayayım,
bir vatandaş olarak hep heyecan
verici olmuştur. Tarımın içinden gelen
ve fındığı da küçük yaşlardan beri
tanıyan bir insan olarak, fındığa tabii
ki bizim de en az Cumhurbaşkanımız

kadar sahip çıkmamız gerekiyor.

“Fındık, hasat döneminde
sizleri buraya bağlıyor”

Fındığın ana vatanı Türkiye. 600 yıldır
da ihraç ediyoruz. Tarıma, sanayiye ve
ticarete ciddi katkıları olan bir ürün.

66

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

Fındık, aynı zamanda Karadenizliyi baba ocağına konuşmamız lazım. Çünkü insan ömründe 50
bağlayan bir ürün. Yani dışarıda gurbette birçok sene önemli ama tarım ürünlerinde, bir devletin
insanımız var. Ben de işte Ege’den bir kardeşinizim ömründe 50 sene bir şey değil. Eğer fındıkta
ama Ege’de doğru dürüst oturamadım, hep rekabetçiysek, 50 sene sonra da rekabetçi
gurbetlerde dolaştım. Ama geriye döndüğünüzde kalmanın yollarını mutlaka bulmamız lazım.
sizi hasat dönemine bağlayacak bir şeyiniz var. Yani
fındık, hasat döneminde sizleri buraya bağlıyor. “Fındığın geleceğini hep birlikte yazmak
Hasat döneminde Karadenizli burada buluşuyor. durumundayız”
Günlük beslenme açısından da önemli bir ürün
fındık, ama hasat döneminde Karadenizlinin Tabii ki burada tüm paydaşlara da görev düşüyor.
buluşması açısından çok çok önemli. Bu işi el birliğiyle götürmemiz gerekiyor. En ni-
hayetinde devlet kurumları, devletin kendisine
“Fındık stratejik bir ürün” göre bir yapısı ve bir ağırlığı var. O yüzden tüm
paydaşların burada mutlaka rol alıp, ön alıp, bize
500 bin ailenin ekmek yediği, 700 bin hektar üze- bilgi ve öneriyle geliyor olması lazım. O yüzden
rindeki alanda dikili olan fındık. Dünyada en kalite- bu çalıştaydan çıkan sonuçlar çok önemli ve ben
li fındığı biz üretiyoruz. Sadece ekonomik olarak Bakanlık’ta da bir çalışma grubu kurmaya karar
değil sosyolojik olarak da ele almamız gerekiyor verdim. Ayrıca bilgi ve önerisi olan var ise lütfen
bu ürünü. bakanlıktaki bu çalışma grubumuza başvursun.
Biz fındığın geleceğini hep birlikte yazmak duru-
Dünyadaki fındık alanlarının %75’i bizim. Aşağı mundayız.
yukarı %70’ini de biz üretiyoruz ve 100’den fazla
ülkeye ihracatımız var. Yıllık ortalama 250 bin ton “Fındık, Cumhurbaşkanımız ve
iç fındık ihraç ediyoruz. Dünya fındık ihracatının hükümetimiz tarafından çok
%75’ini biz temin ediyoruz. Türkiye’nin de toplam
tarımsal ihracatının %10’unu fındık oluşturuyor. önemseniyor”
Bütün bunları alt alta sıraladığımız zaman fındık
gerçekten stratejik bir ürün. Bildiğiniz gibi fındık, başta Cumhurbaşkanımız ve
hükümetimiz tarafından çok önemseniyor. Se-
“Fındıkta 50 sene sonra da rekabetçi beplerini saydım. Bu bakımdan bu Çalıştay’ı in-
kalmanın yollarını mutlaka bulmalıyız” şallah her yıl devam ettirmek istiyorum. Çünkü
dünyanın en büyük üreticisi olarak fındığın, her
Zaten bakanlığa başladığım ilk günden beri dedim sene sadece fiyat bazlı olarak milletvekilleriyle
ki, bizim için stratejik olan ürünleri koyalım. bazı paydaşların bir araya gelinip konuşulmasını
Özellikle birinci olduğumuz ve fiyat yaptığımız istemiyorum.
veya yapmamız gereken ürünler çok önemli. Bazı
ürünler var ki mesela zeytinyağında Türkiye ikinci, Dünyanın en büyük sert kabuklu ve kuru meyveler
üçüncü büyük üretici. Burada İspanyollar fiyatı kongresi var. Her sene farklı ülkelerde yapılıyor.
yapıyor, siz de fiyatı takip ediyorsunuz. Ama bizim Bu seneki ABD’de, Florida eyaletinde yapılacak.
burada bir rekabetçi avantajımız var. Dünyanın Fındığa vermiş olduğumuz önemi göstermek
en iyi kalite fındığı bizde. Dünyada en çok fındık maksadıyla Toprak Mahsulleri Ofisi ile beraber bu
üreten ülkeyiz. Buradaki fiyatı mutlaka Türkiye yıl mayıs ayında fındığı konuşmak için Amerika’ya
olarak bizim yapıyor olmamız lazım. Tabiri caizse gidiyoruz. Bunu da yapmamız lazım ve her sene
burada Türkiye’nin borusunun ötmesi lazım. İşte de mümkün mertebe bu kongrelerde olacağız.
o yüzden bu çalıştayları yapıyoruz. Bu yüzden Çünkü dünyanın en büyük üreticisi olarak, en üst
bir araya gelmemiz lazım. Çünkü her sene hasat seviyeden bizim orada temsil edilmemiz gerekiyor.
zamanına yakın bir araya geliniyor. En büyük
endişemiz de fındığın fiyatı oluyor. Fındığı, fiyatın Bu temsiliyet içerisinde de ‘fındığımızdaki kaliteyi,
ötesinde mutlaka konuşuyor olmamız lazım. verimi nasıl arttırırız, en iyi fiyatla, en iyi katma
Bugününü, yarınını ve öbür gününü konuşuyor değerle fındığı nasıl değerlendiririz’i bizim mutlaka
olmamız lazım fındığın. 10 sene sonrasını, 20 sene konuşuyor olmamız gerekiyor.
sonrasını, hatta mümkünse 50 sene sonrasını

67

“Regülasyon görevini birliklerin ve sadece kendisini değil, sanayi ürünü olarak da
kooperatiflerin yapması lazım” pazarlanması son derece önemlidir. Yani bunu
çikolata, fındık kreması haline getirmemiz lazım.
Toprak Mahsulleri Ofisi olarak bugüne kadar hep Bugün aklımıza hayalimize gelmeyen ne kadar
çiftçimize, müstahsilimize, bölge insanına tam ürün varsa, girişte fındık cipsi yedik mesela,
destek olduk. Bundan sonra da gerektiğinde bunların hepsini üretip Türkiye’yi fındık anlamında
destek olmaya devam edeceğiz. Enstitülerimiz daha çok kalkındırmamız lazım. Türkiye’ye mutlaka
çalışıyor, müdürlüklerimiz çalışıyor. Ama benim ve mutlaka bu işin daha fazla girdisini getirmemiz
isteğim şu; ben isterim ki Toprak Mahsulleri lazım.
Ofisi’ne gerek kalmadan Fiskobirlik burada
regülasyon görevini yapsın. Bazı şartlar yüzünden “Fındığı daha çok hassasiyetle ve
Fiskobirlik bu görevi yerine getiremiyor. Ama biz stratejik olarak ele almalıyız”
de devlet olarak Sayın Cumhurbaşkanımızın bize
vermiş olduğu güçle Fiskobirlik’e bu sene bir can Fındık, Türkiye’nin ihracatına yıllık 2 ila 3 milyar
suyu verdik. İnşallah Fiskobirlik de bu saatten dolar arasında katkı sunan bir ürün. Bundan dolayı
sonra bunu iyi değerlendirecek, ama bunun bir fındığı daha çok hassasiyetle ve stratejik olarak
sonraki adımı, Fiskobirlik’in tek başına artık ele almamız lazım. Ağırlıkla da ihracat ürünü olduğu
piyasaları regüle edebilmesidir. Sadece fındıkta için buradaki ürünlerin fiyat artışının tüketiciye
değil, tüm tarım ürünlerinde mutlaka birliklerin ve pek etkisi yok. Üreticiyi desteklemek anlamında
kooperatiflerin bu regülasyon görevini yapması biz mümkün mertebe bu işin fiyatının artmasını
lazım. Fındıkta bu gerçekleşmediği takdirde biz sağlamalıyız. Bunun yanı sıra verimin artırılması ve
yine Toprak Mahsulleri Ofisi olarak bölge insanının, hastalıklarla mücadele gibi konularda gerekenleri
bölge çiftçisinin, bölge üreticisinin her zaman yapmamız lazım.
yanında oluruz.
“Lisanslı depoculukla ilgili
“Her bir çeşit fındığa ayrı bir hikâye yatırımlarımızı arttırmalıyız”
yüklemeliyiz”
Lisanslı depoculuğu kesinlikle halletmeliyiz.
Şimdi otel girişinde çeşit çeşit fındıklar gördüm. Bölgede pek tercih edilmiyor. Hasat zamanı
Bizim her bir çeşit fındığa ayrı bir hikâye oluyor. Müstahsilimiz, ürününü satmak zorunda
yüklememiz lazım. Nasıl bir hikâye diyeceksiniz. kalıyor. Ondan sonra 2 ay bekliyor, ‘ürün 5 TL para
Geçen Bursa’ya gittim. Bir tane siyah incir. Bana kazandı’ diyor. İşte müstahsilimiz, lisanslı depodan
getirdiler ‘bu siyah incir’ dediler. Evet dedim. ELÜS sertifikasını alırsa, o sertifikayla gidip Ziraat
Bunu İngiltere Kraliyet ailesinden, hamile gelin Bankası’ndan, isterse o gün için bir ihtiyacı varsa
olan bir hanımefendi yemiş. Soyuyor, yiyor. Şimdi kredisini kullanır ve ileride ürününü kârlı bir şekilde
üç misline satılıyor. Yani böyle hikâyelerle en satmak istiyorsa, satar. Lisanslı depoculuğun
basit ürünü bile, ki bizim ürünümüz dünyanın en aslında en büyük faydası da üreticinin kendisine.
kaliteli ürünü. Böyle hikâyelerle farklı farklı coğrafi, Bu yüzden lisanslı depoculukla ilgili yatırımlarımızı
farklı farklı ilçe, farklı farklı mahalle, farklı farklı arttırmamız lazım. Burada tabi ki bugüne kadar,
yamaçlarda dahi üretilen ürünlerin de mutlaka son birkaç yıldır yapılanlara bakıyorum. Yani
çalışmalarını yapmamız lazım. fındığın depolanmasıyla ilgili, şartlarla ilgili bir
literatür de yoktu. Aslında bugüne kadar yapılmış
“Fındıkta katma değeri artırıcı olanlara baktığımızda; pratik ve doğru bir iş
çalışmalar yapmalıyız” yapılmış. Bunun devamını da getirmemiz lazım.
Herhangi bir mevzuat değişikliği gerekiyorsa
Buradan arkadaşlara talimat veriyorum. Bu bunları da yaparız.
fındıkların fenolojik ve aromatik özelliklerine de
bakalım. Her birini ayrı ayrı pazarlamamız lazım. Her “Tanıtım konusunda Ticaret
birini 10 çeşit ayrı torbaya koyup 10 çeşit marka Bakanlığımızla beraber destek oluruz”
gibi, 10 çeşit lezzet gibi pazarlamamız lazım. Ki, bu
imkâna da sahibiz. Eğer bunu yaparsak, burada Ama tabii ki en önemlisi, Avrupa pazarlarında, batı
katma değeri mutlaka arttırırız. Tabii ki ürünün pazarlarında pazarlama; ürünü çeşitli pazarlara

68

satmayı öğrenme. Bunu yaptığımız zaman burada U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I
katma değerimiz artacaktır. Tanıtım konusunda
devlet olarak biz mümkün mertebe yardıma neredeyiz. Bu çalışmaları yapacaktık, şimdi yaptık
devam ederiz. Bu işin önceden yapılmış çok başarılı mı yapmadık mı? Artık bu Çalıştay’ı bundan
örnekleri var. Bunların da devamı konusunda biz sonra kurumsal olarak her yıl devam edecek hale
her zaman Ticaret Bakanlığımızla beraber destek getirmemiz gerekir diye düşünüyorum.
oluruz. Aslında ben bugün Ticaret Bakanımızı da
çağırdım ama onun başka bir programı olduğu “Fındığın orta vadede Türkiye’ye
için katılamadı. Yoksa bu programa Ticaret katkısını, minimum 3 milyar dolara
Bakanımızla beraber katılacaktık. çıkarmayı hedefliyoruz”

“Fındıkta kaliteyi, iç tüketimi ve Bugün buraya fiyat konuşmaya gelmedik, fiyat işi
ihracatı arttırmamız gerekiyor” de bugünün işi değil. Hasada doğru tekrar bunu
konuşuruz. Ama üreticimizin fiyatla ilgili olarak
Farklı farklı ambalaj ve paketlerde iç tüketimi de ‘ben bunu ürettim ama seneye kaça satarım?’
mutlaka arttırmamız gerekiyor. Ürünlerin piyasada gibi bir düşüncesi olmayacak şekilde uzun vadeli
sağlıklı olarak satılabilmesi için genel kural %50 ve sürdürülebilir bir yapıyı oluşturabilirsek,
ihracat, %50 iç tüketimdir. Bunlar olduğu zaman üreticimiz de memnun olur diye düşünüyorum.
ürünün piyasadaki fiyatı dengeleniyor. Ama iç İnşallah, fındığın orta vadede Türkiye’ye katkısını,
tüketim fazla ihracat yok veya ihracat var iç minimum 3 milyar dolar olacak şekilde bir plan ve
tüketim azsa her zaman fiyat dengesizlikleri programı hayata geçireceğiz. Tabi yapılacakların
yaşayabiliyoruz. O yüzden iç tüketimi mutlaka hepsini yaptığımızda, bu rakamın üstüne çıkmamız
arttırmamız lazım. söz konusu.”

Fındık konusunda mevcut durumu gözden geçirip
yeni açılımlar sağlayarak kamu ve özel sektör
işbirliğiyle hareket edeceğiz. Bu Çalıştay çok
önemli, sonuç raporlarını hep beraber dinledik.
Ortak akılla oluşturulan bu raporlarda da
görüldüğü üzere kaliteyi, iç tüketimi ve ihracatı
arttırmamız gerekiyor. Desteklemeyi sağlıklı
bir modele mutlaka oturtmamız gerekiyor. Sür-
dürülebilir piyasa şartlarının da son derece önemli
olduğu, bu çalışmada ortaya kondu.

“Çalıştay’ın, fındık sektörü için bir milat
olacağına inanıyorum”

Bu Çalıştay’ın, fındık sektörü için bir milat olduğuna
inanıyorum. İnanıyorum ki ortaya koyulan çalış-
malarla da üreticimiz, tüccarımız, sanayicimiz
daha güçlü olacak. Türk fındığının marka değeri
daha da artacak. İnşallah bu konudaki liderliğimizi
daha da geliştireceğiz.

Bundan sonraki kararları takip edeceğim ve
çalışma grubumuz da olacak. Bakanlığımızdaki
bu çalışma grubumuzla inşallah tüm paydaşları
takip ediyor olacağız. 2019’da koymuş olduğumuz
hedefler var. 2020’de tekrar çalıştayı açtığımızda,
diyeceğiz ki bu hedefleri koymuştuk, şimdi

69

70

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I
71

72

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I
73

MİLLİYET, 29.03.2019 DOKUZ SÜTUN, 31.03.2019

ORDU TRİBÜN, 30.03.2019

KUZEY EKSPRES, 08.04.2019

BASINDA
ÇALIŞTAY

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

KARADENİZDE SON NOKTA, 10.04.2019 ORDU HAYAT, 12.04.2019

KARADENİZ, 12.04.2019

75

YENİ GİRESUN, 13.04.2019

KARADENİZDE SON NOKTA, 14.04.2019 HEDEF HALK, 14.04.2019

76

U L U S A L F I N D I K Ç A L I Ş TAY I

İSTANBUL, 14.04.2019 HEDEF HALK, 14.04.2019

KUZEY EKSPRES, 14.04.2019

AKSARAY 68 HABER, 15.04.2019 GİRESUN İLERİ, 15.04.2019

77

KARADENİZ EKONOMİ, 15.04.2019 KARADENİZDEN GÜNE BAKIŞ, 15.04.2019

KARADENİZ EKONOMİ, 15.04.2019
KARADENİZ GÜNDEM, 15.04.2019

78

UFLINUDSAIKL 1. Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yer
alan bahçelerde yaşlılık söz konusudur.
ÇALIŞTAYI Yenileme ve gençleştirme faaliyetlerine
önem verilmeli, ekonomik ömrünü yitirmiş
11-12 Nisan 2019 / ORDU bahçeler belirli bir plan dâhilinde yeniden
dikilmelidir. Bahçe yenilemeleri tespit
GENEL SONUÇ ve planlaması, üniversiteler, araştırma
BİLDİRGESİ enstitüleri tarım ve orman il müdürlükleri
koordinasyonunda yapılmalıdır.

2. Mevcut fındık bahçelerinde üreticilerin
önemli bir kısmının üretim bölgesi
dışında yaşamasından dolayı bahçe
bakım hizmetleri yeterince yerine
getirilmemektedir. Fındıkta bakım, ve-
rimi etkileyen en önemli unsurlardan
biridir. Bu nedenle bakım hizmetlerinin
profesyonel bahçe bakım şirketleri
tarafından yerine getirilmesi için BÜGEM
ve TRGM tarafından gerekli çalışmalar en
kısa sürede yapılmalıdır.

3. Fındıkta verim ve kaliteyi artırmak için
budama, gübreleme, yabancı ot, hastalık
ve zararlılarla mücadele, hasat ve hasat
sonrası işlemlerle ilgili Tarım ve Orman
İl ve İlçe Müdürlükleri, ziraat odaları ve
üniversiteler gerekli eğitimleri vermelidir.
Tarım ve Orman Bakanlığı ile üniversiteler
koordinasyonunda izlenebilirlik ve sürekli
eğitim merkezleri oluşturulmalıdır.

4. Alan bazlı destekleme sistemi, fındıkta
verimliliği arttırmamıştır. Alternatif des-
tekleme sistemleri uygulanabilir. Eğer
alan bazlı destekleme devam edecekse
bu sistemden kesilecek cüzi bir fon
(%10), verim ve kalitenin arttırılmasına
yönelik olarak demostrasyon amaçlı
model bahçelerin oluşturulmasında kul-
lanılmalıdır.

5. TMO koordinesinde en kısa sürede
fındıkta mevcut depo kapasitesi ile il
bazında depolama tesis ihtiyacının tespiti
yapılmalıdır.

6. Ürün kayıplarını en aza indirmek için depo
standartları (sıcaklık, nem, oksijen düzeyi)
belirlenmeli ve bu asgari standartlar,
fiili alım yapan herkes için zorunlu hale
getirilmelidir.

7. Fındıkta mevcut depoların yanında 14. Alan bazlı verilen desteklerin yerine;
“stratejik depolama” tesisleri kurul- “fındık bahçelerinin gençleştirilmesi,
malı, böylelikle ülke içerisinde ve standart bahçelerin tesisi, verim ve
uluslararası piyasalarda bir arz talep kalitenin artırılması, toprak ve çev-
istikrarı sağlanmalıdır. renin korunması, çiftçinin örgüt-
lenmesi, fındığın örgütler vasıtasıyla
8. Lisanslı depoculuk destekleri, sanayici pazarlanması vb. şartları yerine
ve tüccar lehine de genişletilmelidir. getirecek gerçek üreticilere tatminkâr
Ayrıca üreticinin ELÜS kapsamında bir yeni destekleme sistemine”
krediye kolay ulaşımı sağlanmalıdır. geçilmelidir.

9. Depolarda bulunan fındıklarda 15. Fındığın rekabet şartlarında alınıp
kayıpları önlemek için iyi tarım satılacağı fındık ihtisas borsasının,
uygulamalarının devreye sokulması uygun bölge veya bölgelerde ku-
pazarlama açısından avantaj sağ- rulması ve ürünlerin uygun şartlarda
layacaktır. depolanmasıyla piyasa istikrarına
katkı sağlanmalıdır.
10. Fındıkta adi depolama yapılan de-
polarda ortaya çıkan ürün kayıp- 16. İhracatta yaşanan en önemli so-
larının önlenmesi için Tarım ve runlardan biri olan aflatoksinin
Orman Bakanlığı koordinasyonunda önlenebilmesi için erken hasadın
TMO, üniversiteler ve sivil toplum önüne geçilmesi, kurutma tesislerinin
örgütleriyle birlikte bir proje yürü- yaygınlaştırılması ve fındığın bu te-
tülmelidir. sislerde kurutulması sağlanmalıdır.

11. Türkiye’nin izin verilen ve izin ve- 17. Üretim toplulaştırması için gerekli
rilmeyen alanlardaki toplam fındık adımlar atılmalı, ekonomik işletme
üretimiyle ancak iç tüketim ve büyüklüğü oluşturulmalıdır. Bu bağ-
ihracat karşılanabildiğinden, fındık lamda;
üretimine izin verilmeyen mevzuatın
(2001/3267 sayılı Bakanlar Kurulu a) Arazi bankacılığı sistemi
Kararı) değiştirilerek halen fındık dikili kurulmalı,
alanların tamamında fındık üretimine
izin verilmelidir. b) Sözleşmeli üretim ve arazi
kiralaması uygulaması
12. Devlet, fındık politikasını uzun dö-
nemli olarak belirlemeli ve hasat yaygınlaştırılmalı,
dönemi başlangıcında müdahale alım
fiyatını kamuoyuna duyurmalıdır. c) Üretici örgütleri aktif hale
Fındık üretim maliyeti bölgeye göre, getirilmelidir.
müdahale fiyatı ise kaliteye göre
belirlenmelidir. 18. Fındık AR-GE projelerinin yaygın-
laştırılması ve etkinleştirilmesi için
13. Devlet, fındık piyasasına müdahale finansal ve mevzuat açısından kamu
etmemeli (fındık fiyatlarının piyasada desteği sağlanmalı, bu konuda kamu-
oluşması), eğer müdahale edecekse özel iş birliği artırılmalıdır.
de müdahale alım fiyatları piyasa
şartlarını akamete uğratmayacak şe- 19. Lisanslı depoculuk kapasitesinin ar-
kilde belirlenmelidir. tırılması, yaygınlaştırılması ve ürün
ihtisas borsasının aktif hale getirilmesi
zorunludur.