BA HAN AJAR
Kangge kelas X /
FASE E
CARIYOS WAYANG
BIMA BUNGKUS
Khikmatul Fuadhiyah, S.Pd
B1 / 22223299041
BAHAN AJAR
MATERI CARIYOS WAYANG
Satuan Pendidikan : SMA N 1 KUTOWINANGUN
Kelas / Fase : X / FASE E
Materi Pokok : Cariyos Wayang Mahabarata ( Bima Bungkus)
ELEMEN CP : MENYIMAK
Peserta didik mampu mengapresiasi dan
memahami informasi berupa arahan atau
pesan yang akurat dari menyimak teks
sastra dalam bentukcerita wayang
mahabharata (Bima Bungkus)
INDIKATOR PENCAPAIN TUJUAN
PEMBELAJARAN
Peserta didik mampu
manganalisi unsur
Peserta didik mampu
pambangun cerita wayang mendeteksi isi dari cerita
Bima Bungkus (C4) wayang dihubungkan dengan
kehidupan sehari hari. (C5)
Peserta didik menentukan
nilai luhur yang terdapat
Peserta didik mampu
dalam cerita wayang Bima menciptakan (P5) sinopsis dari
Bungkus cerita wayang Bima Bungkus.
TUJUAN
PEMBELAJARAN
Melalui model pembelajaran
Problem Base Learning, Setelah
menyimak video, flipbook dan
model pembelajaran CIRS, peserta
didik mampu :
1.Menganalisis (C4) unsur MATERI AJAR
pambangun cerita wayang
Bima Bungkus 1.Faktual
2.Menunjukan isi cariyos Rekaman audio/video
wayang Bima Bungkus. contoh cerita wayang Bima
3.Menentukan (P5) pitutur Bungkus.
luhur yang terdapat dalam
cerita wayang Bima Bungkus
2.Konseptual
4.Menciptakan (P5) sinopsis dari pengertian cerita wayang dan
cerita wayang Bima Bungkus.
3.Prosedural
Penerapan nilai luhur cerita
Pertanyaan
Pemantik wayang Bima Bungkus dalam
kehidupan sehari hari.
1.Sapa sing durung nate maos
cariyos wayang? 4.Metakognitif
Menyimpulkan makna dibalik
Penerapan nilai luhur cerita
2.Menapa siswa kedah nyinaoni wayang Bima Bungkus dalam
bab cariyos wayang?
kehidupan sehari hari.
3. Menapa ingkang ndamel
angel nyinaoni bab cariyos
wayang?
PETA KOMPETENSI
MATERI : CERITA WAYANG
Para siswa sumangga dipunsinau saha
dipunrembag materi ing ngandhap
menika!
Tuladha cariyos Wayang
Tegese Wayang
Negesi tembung angel
Unsur Pambangun Crita
Pitutur Luhur
Sinopsis
Fase 1 : Identifikasi
Masalah
Materi Faktual
Para siswa manga dipuntiti gambar
wayang wonten ngandhap, kinten kinten gambar wayang
saking cariyos punapa ?
Sumber : https://www.youtube.com/watch?v=lefvfpHyCxM
Wonten ngandhap punika wonten tuladha
cariyos wayang bima bungkus, sumangga
para siswa kasuwun mriksani video punika
kanthi pratitis, saklajengipun para siswa
saged ngrantam pitakenan.p geguyan
kaliyan video punika.
Sumber : https://youtu.be/SlclPO_iw6w
Fase 2 Mengkoordinasi
Peserta Didik
Wonten ing pasinaon punika samangke siswa badhe nyinaoni bab
unsur cariyos wayang, saha tatacaranipun damel sinopsis cariyos wayang
Bima Bungkus.
A. Pangertosan Wayang
Wayang inggih punika salah satunggal wujud seni
pertunjukan ingkang awujud drama ingkang khas. wayang
punika kalebet salah satunggaling kabudayaan jawa ingkang
adi luhung. Seni ingkang kaandhut salebeting pertunjukan
inggih punika: seni swara, seni sastra, seni musik, seni
tutur, seni lukis, lan sanesipun.
Wayang kathah sanget jinisipun minangka kesenian
rakyat utawa kraton, wonten wayang golek ingkang
kadamel saking kayu, wonten wayang ingkang
dipundamel saking kulit, wayang klithik dipundamel
saking, wayang beber dipungambar wonten ing kertas
utawi kulit.Sumberipun cariyos saking Ramayana lan
Mahabarata.
Mahabarata punika salah satunggaling cariyos
wayang ingkang kawentar ngantos saniki. Wonten
salebeting cariyos punika ngandhut piwulang becik.
Cariyos Bima Bungkus punika salah satunggaling
cariyos ingkang kalebet Mahabarata.
B. Negesi tembung angel
Sakderengipun para siswa mangertosi wosing cariyos wayang
siswa kedah mangertosi tegesipun tembung tembung ingkang
sangel wonten cariyos. kangge negesi tetembungan saged
ngginakaken kamus Bausastra online anggitanipun
Poerwadarminta utawi kamus online sanesipun kadasta
https://www.sastra.org/leksikal.
Sumber : https://www.apkmonk.com/app/id/com.kamusjawa/
UNSUR PAMBANGUN
CRITA
UNSUR INSTRINSIK
1. Tema ALUR / Plot
2. Lampahan
3. Paraga/Watak Alur punika
njlentrehaken
4. Latar / Setting lakuning cariyos
panggonan saking wiwitan
waktu nganti pungkasan.
Swasana
Sudut Pandang
Nedahaken caranipun
pangripta nglakokaken
paraga ing crita.
Amanat / Pitutur Luhur
Amanat menika ngandhut piwulang becik
lan pesen saking pangripta marang
pamaos
Unsur Pambangun
Crita Wayang
Unsur Intrinsik :
1. Tema yaiku gagasan pokok sing dadi lajering crita.
2. Lattar yaiku katrangan bab wektu, suasana, lan papan
dumadine crita.
3. Penokohan yaiku paraga lan karaktere.
4. Alur yaiku reroncening crita utawa urutaning crita.
5. Amanat yaiku pesen utawa pitutur luhur sajroning crita.
6. Sudut pandang yaiku kahanane pangripta ing sajroning
crita.
Unsur ekstrinsik :
Kahanane pangripta ing babagan pendhidhikan lan
psikologi.
Kahanane bebrayan/masarakat ing babagan sosial
budayan, politik lan ekonomine.
Fase 3 : Membimbing
Penyelidikan
Cara anggenipun damel sinopsis kedah mangertosi cak-cakipun
damel sinopsis. Supados gampil migatosaken urut-urutanipun cara
nyerat sinopsis.
Sinopsis
Sinopsis inggih punika ringkesan saking cariyos.
Sinopsis punika karangan wutuh ingkang
dipunringkes dados kinten-kinten seperempat
nanging boten ical saking wosipun
Urutanipun damel sinopsis
1. Maos cariyos wayang nganthi dipunambali ngantos
paham kaliyan panyeratanipun.
2. wekdal maos kaliyan nyerat pokok-pokok
pamanggih utawi tema
3. seratan wau dipunngrembakake kanthi basanipun
piyambak.
4. menawi wonten seratan ingkang sami antawis
paragraf satunggal kaliyan sanesipun kedah nyerat
malih supados boten tumpang tindih.
5. Sanajan ringkesan pokok pikiran tetep taksih
wonten boten ical saking wosipun cariyos
Nilai Luhur
Sajroning Crita
Wayang Bima Bungkus
Wonten ing saklebeting cariyos wayang " Bima
Bungkus" ngandhut nilai-nilai luhur. Nilai luhur ing
sajroning cariyos wayang punika "nilai Religius".
Nilai religius saged katingal nalikane Bima lair
awujud wungkus, bab punika wonten gegayutan
kaliyan takdir Gusti Alloh, bilih Bima lair awujud
wungkus nganti wolung taun.
Pitutur luhur ingkang wonten sing
cariyos wayang menawi dipungayutaken
kaliyan jaman sakmenika tumrap tiyang
nom ing masarakat jaman saniki inggih
punika :
Nilai Religius :
Para generasi mudha kedah gadhah
sipat sabar kadasta Bima nalika lair.
Bab punika saged gayut tumrap
pepesthene Gusti Alloh kanthi sabar
narima lan sregep anggenipun sinau
supados saged nggayuh punapa
ingkang dipunkajengaken.
Fase 4 : Mengembangkan
dan menyajikan hasil
A. Nganalisis wosipun cariyos wayang Bima Bungkus
Sasampunipun para siswa mangertosi bab unsur cariyos
wayang. wonten ing pasinaon punika siswa pirembagan kaliyan
kelompokipun nganalisis wosing cariyos wayang punika :
https://docs.google.com/document/d/1JRQOMY6PAXYMPQ5pST3
vFtoB0lF6lO-DY3l_30Wegi0/edit
Tabel kangge garap ayahan punika :
Sumangga para siswa saged garap wonten ing papan
sakmenika, kanthi identitas ingkang jelas !
PAPAN KANGGO GARAP !
SINOPSIS PIWULANG LUHUR
Alur
Pesen/pitutur/amanat
Assesment :
1. Penilaian keaktifan
2. penilaian ketepatan jawaban
3. penilaian sumatif
Fase 5 :
Menganalisis dan
Pemecahan masalah
Relevansi babagan materi cariyos wayang
Bima Bungkus inggih punika para generasi
mudha kedah saged mundhut piwulang saka
cariyos punika kadasta kedah sabar saha
tansah sregep sinau supados punapa ingkang
dados gagayuhan saged kajangkah.
Relevansi sanesipun babagan materi cariyos
wayang Bima Bungkus inggih punika kedah
nguri-uri kabudayan Jawa ingkang ngnadhut
piwulang becik saking para leluhur. kadasta
asring maos-maos cariyos wayang.
KAScPhoUolSSTuAppKlieAs NList
Agustina, Yunika Tri, 2022. Modul Pengayaan Bahasa Jawa.
Surakarta. CV Grahadi
Poerwadarminta, W.J.S. (1939). Baoesastra Djawa. Batavia: J.B
Wolters Uitcevers Maatschappij N.V Groningen.
Setiadi, Dwi Bambang Putut. 2015.Baud Basa Jawa.Klaten. Intan
Pariwara
Widaryatmo, Gandung, dkk. (2014). Prigel Basa Jawa kanggo
SMA/SMK/MA Kelas X. Jakarta: Penerbit Erlangga
Sumber Belajar
h t t p s : / / w w w . s a s t r a . o r g / l e k s i k o n
https://youtu.be/poG8sDeXSf0