การเกิดอุปราคา

การเกิดอุปราคา

By Kru Kraingkrai



คำนำ

E-Book เรื่อง"การเกิดอุปราคา" ฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อใ้ประกอบการเรียนการสอนวิชา
วิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ซึ่งมีเนื้อหาตรงตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้น
ฐาน พุทธศักราช 2551(ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2560) มาตรฐานการเรียนรู้ ว3.1 เข้าใจองค์
ประกอบ ลักษณะ กระบวนการเกิด และวิวัฒนาการของเอกภพกาแล็กซี ดาวฤกษ์ และระบบ
สุริยะ รวมทั้งปฏิสัมพันธ์ภายในระบบสุริยะที่ส่งผลต่อสิ่งมีชีวิต และการประยุกต์ใช้เทคโนโลยี
อวกาศ

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า E-Book ฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้เรียนทุกคน ที่กำลัง
ศึกษาในเรื่อง "การเกิดอุปราคา" และจะสามารถช่วยให้นักเรียนบรรลุวัตถุประสงค์การเรียนรู้
ตามมาตรฐานการเรียนรู้

ครูอาร์ม-เกรียงไกร อุปชัย
กุมภาพันธ์ 2565



สารบัญ หน้า

เรื่อง ก
ข
คำนำ ค
สารบัญ 1
หน่วยการเรียนรู้
ความหมายของอุปราคา 2
8
จันทรุปราคา 12
สุริยุปราคา 13
แบบฝึกหัด 14
เฉลยแบบฝึกหัด ง
บรรณานุกรม
ประวัติผู้จัดทำ



หน่วยการเรียนรู้ที่ 8 ดาราศาสตร์และเทคโนโลยีอวกาศ

เรื่อง การเกิดอุปราคา(ปรากฏการณ์สุริยุปราคาและจันทรุปราคา)

ตัวชี้วัด ว 3.1 ป.6/1 สร้างแบบจำลองที่อธิบายการเกิด และเปรียบ
เทียบปรากฏการณ์สุริยุปราคาและจันทรุปราคา

จุดประสงค์การเรียนรู้


1.นักเรียนควรจะสามารถอธิบายเกี่ยวกับปรากฏการณ์อุปราคาได้ถูกต้อง

2.นักเรียนสามารถสังเกตและบันทึกการเกิดอุปราคาได้

สาระการเรียนรู้

เปรียบความแตกต่างระหว่างสุริยุปราคา จันทรุปราคา การเกิด การระบุตำแหน่งของโลก ดวง

จันทร์ ดวงอาทิตย์ การลำดับเหตุการณ์ของนักวิทยาศาสตร์แต่ละช่วงเวลา รวมถึงมองเห็น

ความสพคัญของการเกิดอุปราคา และเทคโนโลยีอวกาศ

1

อุปราคา คือ ปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ เกิดขึ้นเมื่อวัตถุท้องฟ้ าหนึ่ง เช่น ดาว
เคราะห์หรือดาวบริวารมาอยู่ระหว่างต้นกำเนิดแสง (เช่น ดวงอาทิตย์) กับอีกวัตถุ
หนึ่ ง

อุปราคา Eclipse เกิดจาก ตําแหน่งการโคจรของ
โลกและดวงจันทร์ มาอยู่ในระนาบเดียวกัน ไม่ได้
เกิดขึ้นบ่อยๆ เพราะระนาบการโคจรของโลกรอบ

ดวงอาทิตย์ กับ ระนาบการโคจรของดวงจันทร์
รอบโลก ไมได้เป็นระนาบเดียวกัน แต่ถ้าระนาบ
การโคจรของโลกและระนาบการโคจรของดวง

จันทร์ เคลื่อนที่มาตัดกัน ก็จะเกิด อุปราคา
อุปราคา มี 2 ประเภท คือ 1.สุริยุปราคา

2.จันทรุปราคา

2

3

1. จันทรุปราคา เกิดในเวลากลางคืน ในวันขึ้น 15 ค่ํา เมื่อ ดวงจันทร์โคจรมาอยู่ ภายในเงา
ของโลก นั่นคือ ตําแหน่งที่ดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ โคจรมาอยู่ในระนาบเดียวกัน

จันทรุปราคาไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยๆ เนื่องจากระนาบการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์
และระนาบการโคจรของดวงจันทร์รอบโลกทํามุมกัน 5 องศา ในการเกิดจันทรุปราคา ดวง
จันทร์จะต้องอยู่บริเวณจุดตัดของระนาบวงโคจรทั้งสอง และต้องอยู่ใกล้จุดตัดนั้นมากๆ จึงจะ
เกิดจันทรุปราคาเต็มดวงหรือจันทรุปราคาบางส่วนได้ระยะห่างระหว่างโลกและดวงจันทร์มีผล
ต่อความเข้มของจันทรุปราคาด้วย นอกจากนี้ หากดวงจันทร์อยู่ในตําแหน่งที่ห่างจากโลกมาก
ที่สุด apogee จะทําให้ระยะเวลาในการเกิดจันทรุปราคานานขึ้น ด้วยเหตุผล 2 ประการ คือ

1. ดวงจันทร์จะเคลื่อนที่อย่างช้าๆ เพราะตําแหน่งนี้เป็นตําแหน่งที่ดวงจันทร์
เคลื่อนที่ช้าที่สุดตลอดการโคจรรอบโลก

2. ดวงจันทร์ที่มองเห็นจากโลกจะมีขนาดเล็ก จะเคลื่อนที่ผ่านเงาของโลกไปทีละ
น้ อย ทําให้อยู่ในเงามืดนานขึ้นในทุกๆ ปีจะมีจันทรุปราคาเกิดขึ้นอย่างน้ อยปีละ 2 ครั้ง หาก
เก็บสถิติการเกิดจันทรุปราคาแล้ว จะสามารถทํานายวันเวลาในการเกิดจันทรุปราคาครั้งต่อไป
ได้

4

จันทรุปราคา (ชื่ออื่น เช่น จันทรคาธ, จันทรคราส, ราหูอมจันทร์ หรือ กบกินเดือน; อังกฤษ:
lunar eclipse) เป็นปรากฏการณ์ที่ดวงจันทร์ผ่านหลังโลกเข้าสู่อัมบรา (umbra) โดยตรง
ซึ่งเกิดขึ้นได้เฉพาะเมื่อดวงอาทิตย์ โลกและดวงจันทร์เรียงตรงกันพอดีหรือใกล้เคียงมาก
โดยมีโลกอยู่กลาง ชนิดและระยะของอุปราคาขึ้นอยู่กับตำแหน่งของดวงจันทร์เทียบกับปม
วงโคจร (orbital node)

จันทรุปราคาสามารถดูได้จากทุกที่ในฝั่งกลางคืนของโลก ซึ่งต่างกับสุริยุปราคาซึ่งมองเห็น
ได้จากพื้นที่ค่อนข้างเล็กของโลก จันทรุปราคากินเวลาเป็นชั่วโมง ขณะที่สุริยุปราคาเต็มดวง
กินเวลาเพียงไม่กี่นาทีในที่หนึ่ง ๆ เนื่องจากเงาของดวงจันทร์มีขนาดเล็กกว่า นอกจากนี้
จันทรุปราคายังสามารถดูได้โดยไม่ต้องมีสิ่งป้ องกันดวงตาหรือการป้ องกันเป็นพิเศษ เพราะ
มืดกว่าจันทร์เพ็ญ

5

ประเภทของจันทรุปราคา
เนื่องจากระนาบวงโคจรของดวงจันทร์และระนาบวงโคจรของโลกไม่ซ้อนทับกันพอดี จึงทำให้เกิดจันทรุปราคาได้ 3

แบบ ดังนี้
จันทรุปราคาเต็มดวง (Total Eclipse) เกิดขึ้นเมื่อดวงจันทร์ทั้งดวงเข้าไปอยู่ในเงามืดของโลก
จันทรุปราคาบางส่วน (Partial Eclipse) เกิดขึ้นเมื่อบางส่วนของดวงจันทร์เคลื่อนที่ผ่านเข้าไปในเงามืด
จันทรุปราคาเงามัว (Penumbra Eclipse) เกิดขึ้นเมื่อดวงจันทร์โคจรผ่านเข้าไปในเงามัวเพียงอย่างเดียว เราจึงมองเห็น
ดวงจันทร์เต็มดวงมีสีคล้ำเนื่องจากความสว่างลดน้ อยลง จันทรุปราคาเงามัวหาดูได้ยาก เพราะโดยทั่วไปดวงจันทร์มักจะ
ผ่านเข้าไปในเงามืดด้วย

6

7

การเกิดสุริยุปราคา 8

2. สุริยุุปราคา เกิดในเวลากลางวัน ในวันแรม 15 ค่ํา เมื่อ ดวงจันทร์โคจรมาอยู่ ระหว่าง 9
ดวงอาทิตย์ กับโลก ทําให้เงาของดวงจันทร์ทอดยาวมาบังโลก นั่นคือ ตําแหน่งที่ดวง
อาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลก โคจรมาอยู่ในระนาบเดียวกัน

วงโคจรของดวงจันทร์รอบโลกเป็ นวงรีลักษณะเดียวกันกับวงโคจรของโลกรอบ
ดวงอาทิตย์ ขนาดที่เรามองเห็นดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์จึงไม่คงที่ อัตราส่วนระหว่าง
ขนาดปรากฏของดวงจันทร์ต่อดวงอาทิตย์ขณะเกิดคราสเป็ นสิ่งที่บ่งบอกได้ว่าสุริยุปราคา
อาจเป็นชนิดใด ถ้าคราสเกิดขึ้นระหว่างที่ดวงจันทร์อยู่บริเวณจุดใกล้โลกที่สุด perigee
อาจทําให้เป็นสุริยุปราคาเต็มดวง เพราะดวงจันทร์จะมีขนาดปรากฏใหญ่มากพอที่จะบดบัง
ผิวสว่างของดวงอาทิตย์ที่เรียกว่า “โฟโตสเฟียร์” Photosphere ได้ทั้งหมด ตัวเลข
อัตราส่วนนี้จึงมากกว่า 1 แต่ในทางกลับกัน หากเกิดคราสขณะที่ดวงจันทร์อยู่บริเวณจุด
ไกลโลกที่สุด apogee คราสครั้งนั้นอาจเป็นสุริยุปราคาวงแหวน เพราะดวงจันทร์จะมี
ขนาดปรากฏเล็กกว่าดวงอาทิตย์ อัตราส่วนนี้จึงมีค่าน้ อยกว่า 1 สุริยุปราคาวงแหวนเกิดได้
บ่อยกว่าสุริยุปราคาเต็มดวง เพราะโดยเฉลี่ยแล้วดวงจันทร์อยู่ห่างจากโลกมากเกินกว่าจะ
บดบังดวงอาทิตย์ได้ทั้งหมด

โดยสุริยุปราคามีด้วยกันสามชนิ ดคือ 10

สุริยุปราคาเต็มดวง (Total Solar Eclipse)
เป็ นสุริยุปราคาประเภทที่ขนาดปรากฏของดวงอาทิตย์เล็กกว่าขนาดปรากฏ
ของดวงจันทร์ ทำให้ผู้สังเกตเห็นดวงจันทร์บังดวงอาทิตย์มิดทั้งดวง

11

สุริยุปราคาวงแหวน (Annular Eclipse)
เป็ นสุริยุปราคาประเภทที่ดวงจันทร์มีขนาดปรากฏเล็กกว่าขนาด
ปรากฏของดวงอาทิตย์ ทำให้ผู้สังเกตเห็นดวงอาทิตย์มีลักษณะคล้าย

วงแหวน



สุริยุปราคาบางส่วน (Partial Solar Eclipse)
เป็ นสุริยุปราคาประเภทที่ดวงจันทร์จะบดบังดวงอาทิตย์บางส่วน
ทำให้มองเห็นดวงอาทิตย์เว้าแหว่ง ผู้สังเกตเห็นดวงอาทิตย์ปรากฏ

เป็ นเสี้ยว

12

ไปลองทำแบบฝึกหัดกัน

13

14

เฉลย

15 สุริยุปราคาเต็มวง
สุริยุปราคาวงแหวน

สุริยุปราคาบางส่วน

A
B
A

B

C,D

บรรณานุกรม

Sanook.(มปป.).[ออนไลน์].เข้าถึงได้จากhttps://www.sanook.com/campus/13986/?
fbclid= IwAR2rDII0XLOHm5RCaB51_/. (วันที่ค้นข้อมูล: 25 กุมภาพันธ์ 2565)

วิกิพีเดีย.(2549).[ออนไลน์].เข้าถึงได้จากhttps://www.sanook.com/campus/13986/?
fbclid=IwAR2rDII0XLOHm5RCaB51_/. (วันที่สืบค้นข้อมูล: 25 กุมภาพันธ์ 2565 )

วิทย์พื้นฐาน ว.23101.(2559). อุปราคา .เข้าถึงได้จาก https://sites.google
com/a/samakkhi.ac.th/.(วันที่สืบค้นข้อมูล: 25 กุมภาพันธ์ 2565)

Topworksheets.(2565).สุริยุปราคา.เข้าถึงได้จาก.https://www.topworksheet
s.com/th/%E0%B8%A7%E/. (วันที่สืบค้นข้อมูล: 25 กุมภาพันธ์ 2565)



ประวัติผู้จัดทำ

ชื่อ : นายเกรียงไกร อุปชัย
ชื่อเล่น : อาร์ม
รหัสนักศึกษา : 63040111113
นักศึกษาชั้นปีที่ 2 คณะครุศาสตร์ สาขา
วิทยาศาสตร์ทั่วไปและชีววิทยา
Email : 63040111113udru.ac.th

Thank you