การถ่ายทอดพลังงานในระบบนิเวศ

การถา่ ยทอดพลังงานในระบบนิเวศ

สอนโดย
นางอณุสรา บวั ลอย

การถา่ ยทอดพลังงานในระบบนิเวศ

• ในธรรมชาติ เรามกั พบวา่ สิ่งมีชีวติ หลายชนิดอาศยั อยรู่ ่วมกนั เป็นกลุ่มส่ิงมีชีวติ หรือเป็นสงั คมของ กระจดั กระจายอยู่

ในบริเวณแหล่งท่ีอยแู่ ตกต่างกนั ไดแ้ ก่ กลุ่มสิ่งมีชีวติ ในสระน้าจืด ในทะเล ในป่ า บนตน้ ไมใ้ ห่่ ใตข้ อนไมุ้ ุ
ริมกาแพงบา้ นหรือแมแ้ ต่ร่างกายของสิ่งมีชีวติ กย็ งั เป็นแหล่งที่อยขู่ องส่ิงมีชีวติ บางชนิดดว้ ย

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การถ่ายทอดพลังงานในระบบนิเวศ

• กลุ่มส่ิงมีชีวิตที่อาศยั อยรู่ ่วมกนั ในแหลง่

ที่อยแู่ ต่ละแห่งน้นั จะมีความสัมพนั ธ์ซ่ึง
กนั และกนั ท้งั ในลกั ษณะที่พ่ึงพาอาศยั กนั
ในรูปแบบต่างๆ และการแก่งแยง่ แข่งขนั
กนั เป็นความสมั พนั ธ์ทางชีวภาพกลุ่ม
สิ่งมีชีวิตยงั มีความสมั พนั ธ์กบั
สภาพแวดลอ้ มของแหลง่ ท่ีอยู่ ซ่ึงเป็น
สภาพทางกายภาพ ไดแ้ ก่ ดิน น้า แร่ธาตุ
แสงสวา่ ง และอ่ืนๆ ท่ีจาเป็นต่อการดารง
ชีพของส่ิงมีชีวติ

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การถ่ายทอดพลังงานในระบบนิเวศ

• ความสมั พนั ธท์ ้งั หมดดงั กล่าวประกอบกนั เป็นระบบนิเวศ พืชและสตั วจ์ าเป็นตอ้ งไดร้ ับพลงั งานเพอ่ื ใชใ้ นการ

ดารงชีวติ โดยพืชจะไดร้ ับพลงั งานจากแสงของ ดวงอาทิตย์ โดยใชร้ งควตั ถุสีเขียวท่ี
เรียกวา่ คลอโรฟิ ลล์ (chlorophyll) เป็นตวั ดูดกลืนพลงั งานแสงเพ่อื นามาใช้ ในการสร้าง
อาหาร เช่น กลูโคส แป้ง ไขมนั โปรตีน เป็นตน้

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การถา่ ยทอดพลังงานในระบบนิเวศ

• บทบาทดา้ นพลงั งานของสิ่งมีชีวติ ในระบบนิเวศจากพชื ุุู้ ลิตสูุ่บู้ ริโภคพืช ุบู้ ริโภคสัตว์ ุบู้ ริโภคท้งั พืชและ

สตั ว์ และุยู้ อ่ ยสลายอินทรียสารตามลาดบั

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้ผลิต (producer)

• คือสิ่งมีชีวติ ที่สามารถสร้างอาหารเองไดท้ ้งั หมดในระบบ

นิเวศ

• ซ่ึงส่วนให่เ่ กิดโดยวธิ ีสงั เคราะห์ดว้ ยแสง เน่ืองจากมี

คลอโรฟี ลลเ์ ป็นองคป์ ระกอบ ไดแ้ ก่ พชื สี
เขียว สาหร่าย โพรทิสต์ รวมท้งั แบคทีเรียบางชนิด

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้ผลิต (producer)

สิ่งมีชีวติ เหล่าน้ีเปลี่ยนพลงั งานแสงใหเ้ ป็นพลงั งานเคมี และ
เกบ็ ไวใ้ นโมเลกลุ ของสารอาหารพวกแป้งและ
น้าตาล จากน้นั จะถ่ายทอดพลงั งานน้ีให้
กบั กลุ่มของ ุบู้ ริโภคต่อไป

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้บริโภค (consumer)

• เป็นส่ิงมีชีวติ ที่ไม่สามารถสร้างอาหารไดเ้ อง ตอ้ งอาศยั การบริโภคุุู้ ลิตหรือุบู้ ริโภคดว้ ยกนั เป็นอาหารเพ่อื การ

ดารงชีพ ุบู้ ริโภคยงั สามารถแบ่งออกตามลกั ษณะและการกินไดด้ งั น้ี

• ุบู้ ริโภคพชื (herbivore)
• ุบู้ ริโภคสตั ว์ (carnivore)
• ุกู้ ินท้งั พชื และสตั ว์ (omnivore)
• ุบู้ ริโภคซากพชื ซากสตั ว์ (scavenger)

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้บริโภคพชื (herbivore)

• ถือเป็นุบู้ ริโภคลาดบั ที่หน่ึง เช่น กระต่าย ววั ควาย มา้ กวาง ชา้ ง เป็นตน้
•

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้บริโภคสัตว์ (carnivore)

• ถือเป็นุบู้ ริโภคลาดบั ท่ีสอง เช่น เหยย่ี ว เสือ งู เป็นตน้
•

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้กนิ ทงั้ พชื และสัตว์ (omnivore)

• ุกู้ ินท้งั พชื และสตั ว์ (omnivore) ถือเป็นุบู้ ริโภคลาดบั ที่สาม เช่น ไก่ นก แมว สุนขั คน เป็นตน้
•

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผบู้ รโิ ภคซากพืชซากสตั ว์ (scavenger)

• ุบู้ ริโภคซากพชื ซากสตั ว์ (scavenger)

ถือวา่ เป็นุบู้ ริโภคลาดบั สุดทา้ ย เช่น แร้ง
ไสเ้ ดือนดิน กิ้งกือ ปลวก เป็นตน้

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ผู้ย่อยสลายสารอนิ ทรีย์ (decomposer)

• เป็นส่ิงมีชีวติ ท่ีสร้างอาหารเองไม่ได้ ดารงชีพอยไู่ ดโ้ ดยการยอ่ ยสลายซากพชื ซากสตั วใ์ ชเ้ ป็นพลงั งาน ดงั น้นั ุยู้ อ่ ย

สลายสารอินทรียจ์ ึงเป็นุทู้ ่ีทาใหส้ ารอนินทรียห์ รือแร่ธาตุต่าง ๆ หมุนเวยี นกลบั คืนสู่ระบบนิเวศ และุุู้ ลิต
สามารถนาไปใชใ้ นการเจริ่เติบโตอีกดว้ ย

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

หว่ งโซอ่ าหาร

• ส่ิงมีชีวติ จะสมั พนั ธ์กบั สิ่งมีชีวติ ในเร่ืองของการกินต่อกนั เป็นทอด ๆ จากุุู้ ลิตสูุ่บู้ ริโภค เช่น กระต่ายกินแครอท

เป็นอาหาร แหมาป่ ากินกระต่ายเป็นอาหาร และสิงโตกินหมาป่ าเป็นอาหารอีกทอดหน่ึง การกินต่อกนั เป็นทอด
ๆ เช่นน้ีเรียกวา่ โซ่อาหาร

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

ประเภทของหว่ งโซอ่ าหาร

• ห่วงโซ่แบบจบั กนิ
• ห่วงโซ่แบบเศษอนิ ทรีย์
• ห่วงโซ่อาหารแบบปรสิต

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

หว่ งโซแ่ บบจับกนิ

• เป็ นห่วงโซ่ทเี่ ร่ิมต้นจากพืชไปยงั สัตว์กนิ พืช และสัตว์กนิ สัตว์ตามลาดบั เช่น
• พืช ------> กระต่าย ------> งู ------> เหยย่ี ว

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

หว่ งโซแ่ บบเศษอนิ ทรยี ์

• เป็ นห่วงโซ่ทเี่ ร่ิมต้นจากซากอนิ ทรีย์ จะถูกย่อยสลายด้วยผู้ย่อยอาหารซึ่งส่วนใหญ่เป็ นพวกจุลนิ ทรีย์ แล้วถูกกนิ

โดยสัตว์ และผู้ล่าอ่ืนๆอกี ต่อไป เช่น

• เศษไม้ใบหญ้า ------> หมัด ------> นก

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

หว่ งโซ่อาหารแบบปรสติ

• เป็ นห่วงโซ่อาหารทเ่ี ริ่มต้นจากผู้ถูกอาศัยไปยงั ผู้อาศัยอนั ดบั หน่ึงแล้วไปยงั ผู้อาศัยลาดบั ต่อๆไป เช่น
• ไก่ ------> ไรไก่ ------> โปรโตซัว

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

สายใยอาหาร
( food web)

• ในกลุ่มสิ่งมีชีวติ หน่ึงๆ ห่วงโซ่อาหารไม่ได้

ดาเนินไปอยา่ งอิสระ แต่ละห่วงโซ่อาหารอาจมี
ความสมั พนั ธ์ กบั ห่วงโซ่อื่นอีก โดยเป็น
ความสมั พนั ธท์ ่ีสลบั ซบั ซอ้ น เช่น ส่ิงมีชีวติ หน่ึง
ในห่วงโซ่อาหาร อาจเป็นอาหาร ของส่ิงมีชีวติ
อีกชนิดหน่ึงในห่วงโซ่อาหารอ่ืนกไ็ ด้ เราเรียก
ลกั ษณะห่วงโซ่อาหารหลายๆ ห่วงโซ่ท่ีมี
ความสมั พนั ธ์เก่ียวขอ้ งกนั อยา่ งสลบั ซบั ซอ้ น
วา่ สายใยอาหาร (food web)

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

สายใยอาหาร
( food web)

• สายใยอาหารของกลุ่มส่ิงมชี ีวติ ใดท่ี

มคี วามซับซ้อนมาก แสดงว่า
ผู้บริโภคลาดบั ที่ 2 และลาดบั ท่ี 3 มี
ทางเลือกในการกนิ อาหารได้หลาย
ทาง

• มผี ลทาให้กลุ่มส่ิงมชี ีวติ น้ันมคี วาม

มน่ั คงในการดารงชีวติ มากตามไป
ด้วย

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การถ่ายทอดพลังงานในส่ิงมชี วี ติ

• ส่ิงมีชีวติ ในระบบนิเวศ แบ่งตามหนา้ ทอี่ อกได้

เป็น 3 กลุ่ม คือ ุุู้ ลิต ุบู้ ริโภค และุสู้ ลาย
สารอินทรีย์ ส่ิงมีชีวติ เหล่าน้ีมีความสมั พนั ธใ์ น
ระบบนิเวศในลกั ษณะของการกินต่อกนั เป็น
ทอดๆ ในรูปของ โซ่อาหาร (food chain)
และ สายใยอาหาร (food web) การกินต่อ
กนั เป็นทอดๆ น้ีทาใหเ้ กิด การถ่ายทอด
พลงั งานในส่ิงมีชีวติ (energy flow)

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

การถ่ายทอดพลังงาน
ในสงิ่ มชี วี ติ

• สามารถเขียนความสมั พนั ธ์แต่ละลาดบั ข้นั ได้

ในรูปแบบของพรี ะมิดเรียกวา่ พีระมิดทาง
นิเวศวทิ ยา (ecological pyramid)

• ซ่ึงจาแนกออกไดเ้ ป็น 3 แบบ

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

1) พรี ะมดิ จานวน (pyramid of numbers)

• ใชจ้ านวนของสิ่งมีชีวติ ใน

ระบบนิเวศน้นั ๆ มาเขียน
เรียงลาดบั โดยุุู้ ลิตอยู่
บริเวณฐาน ุบู้ ริโภคลาดบั
ต่างๆกจ็ ะเรียงลาดบั ต่อข้ึน
ไป มีหน่วยเป็นจานวนต่อ
ตารางเมตร

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

2) พรี ะมดิ มวลชวี ภาพ (pyramid of biomass)

• ใชม้ วลชีวภาพ หรือเน้ือเยอื่ ของ

สิ่งมีชีวติ ท้งั หมดในรูปของน้าหนกั
แหง้ หน่วยเป็นกรัมต่อตาราง
เมตร ในการสร้างพรี ะมิด

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

2) พรี ะมดิ มวลชวี ภาพ (pyramid of biomass)

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

3)พรี ะมดิ พลังงาน (pyramid of energy)

• เป็นพีระมิดท่ีแสดงค่าพลงั งานในสิ่งมีชีวติ แต่ละ

ชนิดมีหน่วยเป็ นกิโลแคลอรี ต่อตารางเมตรต่อปี

• พลงั งานที่ส่ิงมีชีวติ แต่ละลาดบั ข้นั ในระบบนิเวศ

ไดร้ ับน้นั จะไม่เท่ากนั ตามหลกั ของลินดแ์ มนกล่าว
ไวว้ า่

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

3)พรี ะมดิ พลังงาน (pyramid of energy)

• พลงั งานที่ไดร้ ับจากุุู้ ลิตทุกๆ 100 ส่วน จะ

มีเพียง 10 ส่วนเท่าน้นั ท่ีุบู้ ริโภคนาไปใชใ้ น
การดารงชีวิตและการเจริ่เติบโต

• และพลงั งานในุบู้ ริโภคแต่ละลาดบั ทุกๆ 100

ส่วนกจ็ ะถกู นาไปใชแ้ ค่ 10 ส่วนเช่นกนั

• เรียกวา่ กฎสิบเปอร์เซ็นต์ (Law of ten

percen)

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพเิ ศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

สอนโดย นางอณุสรา บวั ลอย ครูชานา่การพิเศษ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี