วิจารณ์งานวรรณศิลป์

อ่านวิจารณ์งานวรรณศิลป์
เรื่อง พระอภัยมณี
ตอน พระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อ
สมุทร

E-BOOK

บทนำเรื่อง

พระอภัยมณีเป็นนิทานคำกลอนของสุนทรภู่ แต่งขึ้นในรัชกาลที่ ๒ เพื่อเลี้ยงชีพตนเอง




ที่มาของเรื่อง


พระอภัยมณีเป็นเรื่องจากจินตนาการของสุนทรภู่ ผสมผสานกับสิ่งที่ได้ยินได้ฟังมา นำมา
แต่งให้มีสีสัน มีตัวละครทมีทั้งคน ยักษ์ เงือก ผีเสือสมุทร ชีเปลือย ม้านิลมังกร เนื้อเรื่อง
มีความสนุกสนานน่าตื่นเต้น ครบรส

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งคือพระสุนทรโวหาร (ภู่) หรือเรารู้จักกันในนามสุนทรภู่ เป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง
จังหวัดระยอง

๑.คุณค่าทางด้านเนื้อหา

๑.๑ โครงเรื่อง

เรื่องเริ่มจากพระอภัยมณีอยู่กินกับนางผีเสือสมุทรจนมีบุตรหนึ่งคน ชื่อสินสมุทร สิน
สมุทรอายุ ๘ ปีได้วิ่งเล่นไปเจอหิน

ที่ปิดปากถ้ำจึงเปิดออก และจับเงือกชรามาอวดพ่อ พระอภัยมณีจึงเล่าความจริงให้ลูกฟัง
ว่าแม่เป็นยักษ์แปลง เงือกชราอาสาจะช่วยเหลือให้สองพ่อลูกหนีจากนางผีเสื้อสมุทร พระ
อภัยมณีออกอุบายลวงให้ผีเสื้อสมุทรไปจำศีลในที่ไกลๆ เป็นเวลา ๓ คืน ๓วัน เงือกชรา
สองสามีภรรยาและลูกสาวจึงช่วยเหลือด้วยการให้พระอภัยมณีและสินสมุทรขี่หลังไปยัง
เกาะแก้วพิสดาร เมื่อครบ ๓ วันนางยักษ์กลับมาไม่เห็นใครจึงออกตามหา และได้ฆ่าเงือก
เฒ่าแต่พระอภัยมณี สินสมุทร และนางเงือกรอดพ้นมือนางผีเสื้อสมุทรเพราะว่ายมาถึง
เกาะแก้วพิสดารพอดีและโยคีได้ออกมาช่วยเหลือ เสกทรายโปรยใส่จนนางผีเสื้อสมุทรกลัว
ดำลงน้ำหนีไป

๑.๒ ตัวละคร

พระอภัยมณี เป็นลูกกษัตริย์ เป็นคนรูปงาม มีเสน่ห์ เจ้าชู้ มีจิตใจอ่อนโยนแต่ขาดความเด็ด
ขาด เป่าปี่ เก่งนางผีเสือสมุทร สามารถแปลงร่างเป็นหญิงสวยได้ ศรัทธาในความรัก ดุร้าย รัก
สามีมากกว่ารักลูก มีรูปร่างจริงเป็นยักษ์สินสมุทร เป็นบุตรของ นางผีเสือสมุทรกับพระอภัย
มณี อายิ ๘ ปี มีบุคลิกคล้ายแม่ ฉลาด ช่างพูดจาพระโยคี เป็นฤาษี มีน้ำใจโอบอ้อมอารี
ชอบช่วยเหลือคน มีคาถาอาคม รู้วิชาโหราศาสตร์

๑.๓ ฉาก

ในเรื่องมีฉากบรรยากาศเป็นเหมือนนิยายแฟนซี ประกอบไปด้วยถ้ำ ทะเล เกาะ และมีการ
วิเคราะห์ตามหลักภูมิศาสตร์
ที่แม่นยำในสถานที่ที่สุนทรภู่ได้แต่งไว้ ซึ่งถือเป็นอัจฉริยะในการประพันธ์

๑.๔ แก่นเรื่อง

กล่าวถึงความรักที่อยู่ด้วยกันแบบไม่สมัครใจ หากไม่เหมาะสมกันต่างชาติ
ต่างตระกูลกันก็ไม่สามารถรักกันได้และไม่สมหวัง

๒. คุณค่าด้านวรรณศิลป์

๒.๑ ลักษณะการประพันธ์

แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทกลอนสุภาพหรือกลอนแปด เรื่องพระอภัยมณี
แต่งเป็นนิทานคำกลอนมีคำลงท้ายเรื่องว่าเอย

๒.๒ รสวรรณคดี

๑.เสาวรจนีย์ บทชมความงาม บทชมธรรมชาติ บทชมปลา บทชมนก
๒. นารีปราโมทย์ บทเกี้ยวพาราสี แสดงความรัก จีบกัน
๓.พิโรธวาทัง บทโกรธ บทตัดพ้อ เสียดสี ประชดประชัน เหน็บแนม โกรธแค้นเคือง
๔. สัลลาปังคพิสัย บทแสดงความโศกเศร้า คร่ำครวญ อาลัยอาวรณ์

๒.๓ ศิลปะการประพันธ์

๑. การเล่นสัมผัสในแพรวพราวทั้งสัมผัสสระและสัมผัสอักษร (สัมผัสพยัญชนะ)

ตัวอย่าง แม่ของเจ้าเขาเป็นเชื่อผีเสื้อสมุทร ขึ้นไปฉุดฉวยบิดาลงมาได้

จึงกำเนิดเกิดกายสายสุดใจ จนเจ้าได้แปดปีเข้านี่แล้ว

กระโห้เรียงเคียงกระโห้ขึ้นโบกหาง ลอยสล้างกลางกระแสแลสลอน
มังกรเกี่ยวเลี้ยวลอดกอดมังกร ประชุมซ่อนแฝงชลขึ้นวนเวียน

๒. การใช้คำที่ทำให้เกิดจินตภาพ สื่อถึงอาการเคลื่อนไหว

ตัวอย่าง นางผีเสื้อเหลือโกรธโลดทะลึ่ง โตดังหนึ่งยุคุนธร์ขุนไศล

ลุยทะเลโครมครามออกตามไป สมุทรไทยแทบจะล่มถล่มทลาย

เหล่าละเมาะเกาะขวางหนทางยักษ์ ภูเขาหักหินหลุดทรุดสลาย

เสียงครึกครื้นคลื่นคลุ้มขึ้นกลุ้มกาย ผีเสื้อร้ายรีบรุดไม่หยุดยืน

๓. การเล่นเสียงพยัญชนะท้ายวรรคทำให้เกิดเสียงจังหวะที่ไพเราะ
ตัวอย่าง ระลอกชัดพลัดเข้าในปากฉลาม ลอกออกตามซีกเหงือกเสลือกสลน

ฝูงม้าน้ำทำท่าเหมือนม้าเผ่น ขึ้นลอยเล่นเลี้ยวลัดฉวัดเฉวียน
ลุยทะเลโครมครามออกตามไป สมุทรไทแทบจะล่มถล่มทลาย

๔. การใช้คำพรรณนาโวหาร เช่น บทชมธรรมชาติ

ตัวอย่าง ฉนากอยู่คู่ฉนากไม่จากคู่ ขึ้นฟ่องฟูพ่นฟองละอองฝน

ฝูงพิมพาพาฝูงเข้าแฝงวน บ้างผุดพ่นฟองน้ำบ้างกำจร

กระโห้เรียงเคียงกระโห้ขึ้นโบกหาง ลอยสล้างกลางกระแสแลสลอน

มังกรเกี่ยวเลี้ยวลอดกอดมังกร ประชุมซ่อนแฝงชลขึ้นวนเวียน

ฝูงม้าน้ำทำท่าเหมือนม้าเผ่น ขึ้นลอยเล่นเลี้ยวลัดฉวัดเฉวียน

ตะเพียนทองท่องน้ำนำตะเพียน ดาษเดียรดูเพลินจนเกินมา

๕. การใช้คำที่ทำให้เกิดจินตนาการทั้งภาพ แสง สี เสียง

ตัวอย่าง เห็นละเมาะเกาะเขาเขียวชอุ่ม โขดตะคุ่มเคียงเคียงเรียงรุกขา

จะเหลียวซ้ายสายสมุทรสุดสายตา จะแลขวาควันคลุ้มกลุ้มโพยม

จะเหลียวดูสุริย์แสงเข้าแฝงเมฆ ให้วิเวกหวาดองค์พระทรงโฉม ฟัง

สำเนียงเสียงคลื่นดังครื้นโครม ยิ่งทุกข์โทมนัสในฤทัยทวี

พอเย็นย่ำค่ำพลบลงโพล้เพล้ ท้องทะเลมืดมั่วทั้ววิถี

๖. การใช้ภาพพจน์ประเภทอุปมา คือ การเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งที่เหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง
ตัวอย่าง พระโยคีมีญาณว่าหลายรัก ทจงสำนักอยู่ให้สมอารมณ์หมาย

อันยักษีผีสางสมุทรพราย มาถูกทรายชายหาดก็ขาดใจ
เราลงเลขเสกทำไว้สำเร็จ ดังเขื่อนเพชรภูตปีศาจไม่อาจใกล้
มันอยู่แต่ห่างห่างช่างเป็นไร ทำไม่ได้นัดดาเจ้าอย่ากลัว

๗. การใช้ถ้อยคำที่ทำให้ผู้อ่านเกิดอารมณ์ขัน

ตัวอย่าง อียักษาตาโตโมโหมาก รูปก็กากปากก็เปราะไม่เหมาะเหม็ง

นมสองข้างอย่างกระโปรงดูโตงเตง ผัวของเอ็งเขาระอาไม่น่าชม

๓. คุณค่าด้านสังคมและวัฒนธรรม

๓.๑ สะท้อนวิถีความเป็นอยู่ของคนไทยเกี่ยวกับการเลี้ยงลูกผูกเปลเห่กล่อม
ตัวอย่าง พระบิตุรงค์ทรงศักดิ์ก็รักใคร่ ด้วยเนื้อไขมิได้คิดริษยา

เฝ้าเลี้ยงลูกผูกเปลแล้วแห่ช้า จนใหญ่กล้าอายุได้แปดที่

๓.๒ สะท้อนให้เห็นว่าในสังคมไทยมีความเชื่อเรื่องความฝัน เคราะห์กรรม เทวดา ภูตผี

ปีศาจ เวทมนตร์คาถา

ตัวอย่าง พอม่อยหลับกลับติตนิมิตฝัน ว่าเทวัญอยู่ที่เกาะนั้นเหาะเหิน

มาสังหารผลาญถ้ำระยำเยิน แกว่งพะเนินทุบนางแทบวางวาย

นึกจะใคร่สะเกาะพระเคราะห์เจ้า พอบรรเทาโทษาที่อาสัญ

เหมือนงอนง้อขอชีวิตแก่เหวัญ กลัวแต่ขวัญเนตรพี่จะมิทำ

สินสมุทรฟังเสียงสำเนียงแน่ รู้ว่าแม่มั่นคงไม่สงสัย

ดูรูปร่างย่างเปรตสมเพชใจ ช่างกระไรราศีไม่มีงาม

อันยักษีผีสางสมุทรพราย มาถูกทรายชายหาดก็ขาดใจ

เราลงเลขเสกข์ทำไว้สำเร็จ ดังเขื่อนเพชรภูตปีศาจไม่อาจใกล้

๓.๓ สะท้อนให้เห็นว่าสังคมไทยมีการให้ความช่วยเหลือกัน เช่นตอนที่เงือกพาพระอภัย

มณีและสินสมุทรหนี ตอนโยคีช่วยปกป้องพระอภัยมณี สินสมุทรและนางเงือก

ตัวอย่าง พระโยคีมีจิตคิดสงสาร จึงว่าท่านหนีตายหมายมาหา

เราลงมาคอยช่วยด้วยเมตตา แต่กิจจาไม่กระจ่างยังคลางแคลง

๓.๔ สะท้อนให้เห็นว่าการอยู่ในสังคมต้องมีสติปัญญาให้มาก เช่นตอนที่พระอภัย

มณีหลอกให้นางผีเสือสมุทรไปถือศีลอดข้าวอดน้ำตอนเงือกวางแผนนำพาพระ

อภัยมณีและสินสมุทรหนี ตอนที่สินสมุทรหลอกล่อแม่ให้ห่างไกลจากพระอภัยมณี

ออกไป

ตัวอย่าง พอได้ช่องลองลวงดูตามเลห์ สมคะเนจะได้ไปดังใจหมาย

จึงกล่าวเเกล้งเเสร้งเสเพทุบาย เจ้าฝันร้ายนักน้องต้องตำรา

สินสมุทรผลุออกนอกรักแร้ แล้วล่อแม่ตบหัตถ์ผัดผางผาง
แกล้งหลบหลี้หนีวนไปต้นทาง หมายได้ห่างพระบิดาได้คลาไคล

๓.๕ สะท้อนให้เห็นถึงความรักระหว่างสามีภรรยาว่า หากเป็นความรักที่ไม่ได้เกิดจากความ

สมัครใจ ก็อาจก่อให้เกิดปัญหาครอบครัวได้ เช่นพระอภัยมณีเป็นมนุษย์แต่ต้องไปอยู่กับนาง

ผีเสื้อสมุทร

ตัวอย่าง แม่ผีเสื้อเมื่อไม่เห็นในใจเลย พี่ไม่เคยอยู่ในถ้ำให้รำคาญ

คิดถึงน้องสองชนกที่ปกเกล้า จะสร้อยเศร้าโศกาน่าสงสาร

ด้วยพลัดพรากจากมาเป็นช้านาน ไม่แจ้งการว่าข้างหลังเป็นอย่างไร

จึงจำร้างห่างห้องให้น้องโกรธ จงงดโทษพี่ยาอัชฌาสัย

แม้นไปได้ก็จะพาแก้วตาไป นี่จนใจเสียด้วยนางต่างตระกูล

พี่มนุษย์สุดสวาทเป็นชาติยักษ์ จงคิดหักความสวาทให้ขาดสูญ