E-bookการฉีดอินซูลินในผู้ป่วยเบาหวาน

E-book การฉีดยา
อินซูลินใน

ผู้ป่วยเบาหวาน
Insulin injection
teaching material

E-book การฉดี ยาอนิ ซลู ินในผู้ป่วยเบาหวาน

ความหมายของโรคเบาหวาน
ประเภทของโรคเบาหวาน
การวินิจฉัยของโรคเบาหวาน
อาการของโรคเบาหวาน
ภาวะแทรกซอ้ นของโรคเบาหวาน
การรักษาโรคเบาหวาน
ยาลดระดบั นำ้ ตาลในเลือด
การเกบ็ รักษาอินซลู ิน
การฉดี อินซูลิน
การเตรยี มอนิ ซูลิน
ขั้นตอนการฉดี อินซูลนิ
ผลขา้ งเคียงของอนิ ซูลิน และการแก้ไข
คำถามทพ่ี บบ่อย

E-book การฉีดยาอนิ ซลู ินในผปู้ ่วยเบาหวาน

ความหมายของโรคเบาหวาน
โรคเบา วานเป็นโรคเรื้อรังที่มี าเ ตุมาจากกรรมพันธุ์ รือเป็นความบกพร่องท่ี

เกิดขึ้นจากการที่ผลิตอินซูลินที่ตับอ่อน รือเกิดจากการผลิตอินซูลินได้ไม่มีประ ิทธิภาพ
เป็นผลทำใ ้ร่างกายไม่ ามารถควบคุมระดับน้ำตาลได้ เมื่อระดับน้ำตาลในเลือด ูง รือตำ่
มากเกินไปก็ทำใ ้เกิดการทำลายระบบต่างๆของร่างกายโดยเฉพาะ ลอดเลือดและ
ระบบประ าท

ประเภทของโรคเบาหวาน
1. โรคเบา วานชนิดที่ 1 ( Type 1 Diabetes Mellitus ) เป็นผลจากการทำลาย

เบต้าเซลล์ทต่ี ับอ่อนจากภมู ิคุม้ กันของร่างกาย ว่ นใ ญ่พบในคนอายุนอ้ ยกว่า 30 ปี รูปรา่ ง
ไม่อ้วน มีอาการปั าวะมาก กระ ายน้ำ ดื่มน้ำมาก อ่อนเพลีย น้ำ นักลด อาจจะเกิดขึ้น
ไดอ้ ย่างรวดเร็วและรนุ แรง

2. โรคเบา วานชนิดท่ี 2 ( Type 2 Diabetes Mellitus ) เปน็ ผลจากการมภี าวะดื้อ
ตอ่ อนิ ซูลนิ รว่ มกบั การบกพร่องในการผลิตอินซลู นิ ทเ่ี มาะ ม เปน็ ชนดิ ที่พบบ่อยที่ ุด มัก
พบในคนที่มีอายุ 30 ปีขึ้นไป มลี กั ณะรูปร่างท้วม, อ้วน ในคนไทยพบประมาณรอ้ ยละ95

ของผปู้ ่วยเบา วานทง้ั มดบางรายอาจมอี าการ รือไม่มอี าการผดิ ปกติของ
โรคเบา วาน อาการมักไม่รุนแรง และมีการดำเนินโรคไปอยา่ งชา้ ๆ

การวินิจฉยั ของโรคเบาหวาน
๑. การซกั ประวัติ เรม่ิ แรกจะมีการซักประวตั ิ เชน่ ปสั สาวะบ่อย ด่ืมน้ำบอ่ ย
ออ่ นเพลยี น้ำหนักลด ภาวะแทรกซอ้ น ประวตั คิ รอบครวั
๒. การตรวจรา่ งกาย เช่น การชง่ั นำ้ หนัก วัดสว่ นสงู ตรวจชีพจร ความดนั โลหติ
๓. การตรวจทางหอ้ งปฏิบตั กิ าร
(3.1) การตรวจปสั สาวะ พบนำ้ ตาลในปัสสาวะ
(3.2) การตรวจระดับนำ้ ตาลกลโู คสในเลือดหลงั จากงดอาหารเปน็ เวลาอย่างนอ้ ย
8 ชว่ั โมง (Fasting Blood Sugar) (FPG) มคี า่ > 126 มก./ดล.
(3.3.)การตรวจวดั ระดบั hemoglobin A1c (HbA1c) ถ้าค่าเท่ากับหรอื มากกวา่
6.5% ใหก้ ารวินจิ ฉยั วา่ เปน็ โรคเบาหวาน

อาการของโรคเบาหวาน
1. ปัสสาวะบ่อย มีปริมาณปัสสาวะมาก (Polyuria) เนื่องจากไตมีกระบวนการกรอง

น้ำตาลกลูโคสในเลือดที่สูงมาก จึงจำเป็นต้องขับน้ำในร่างกายออกมาด้วย ดังนั้นผู้ป่วยที่มี
ระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือดสูงมากเท่าใดก็จะมีปัสสาวะบ่อยและมากขึ้นเท่านั้น ทำให้ต้อง
ตน่ื มาเข้าหอ้ งน้ำตอนกลางคืนหลายคร้ัง

2. คอแห้ง กระหายน้ำ ดื่มน้ำมาก (Polydipsia) เป็นผลมาจากการที่ร่างกายเสียน้ำ
ไปจากการปัสสาวะบอ่ ยและปริมาณมากทำให้เกดิ ภาวะขาดน้ำจึงต้องชดเชยด้วยการดื่มน้ำ
บ่อยๆ

3. น้ำหนักลด ผอมลง (Weight Loss) เนื่องจากในภาวะที่ขาดอินซูลินร่างกายไม่
สามารถนำน้ำตาลในเลือดไปใช้พลังงานได้ ร่วมกับการขาดน้ำเนื่องจากปัสสาวะบ่อย
ร่างกายจึงจำเป็นต้องนำเอาโปรตีนและไขมันที่เก็บสะสมไว้ในเนื้อเยื่อมาใช้แทน จึงทำให้
รูส้ กึ อ่อนเพลียและนำ้ หนักตวั ลดลงโดยไมท่ ราบสาเหตุ

4. หิวบ่อยและรับประทานจุ (Polyphagi) เกิดจากการที่ร่างกายขาดพลังงานจึงทำ
ใหร้ สู้ กึ หวิ บอ่ ยและรบั ประทานอาหารมากขึ้น

ภาวะแทรกซ้อนของโรคเบาหวาน
1) ภาวะแทรกซอ้ นเฉยี บพลัน
(1.1) ภาวะที่มีน้ำตาลในเลือดสูง (Hyperglycemia) ภาวะกรดคั่งใน

กระแสเลือดผู้ป่วยอ่อนเพลียมาก เบื่ออาหารคลื่นไส้ อาเจียน ปวดตามกล้ามเน้ือ
กระหายน้ำ หายใจเร็วลกึ ลมหายใจมีกลนิ่ อะซีโตนกล่นิ คลา้ ยผลไมส้ ุก จนหมดสติได้

(1.2) ภาวะหมดสติ เนอื่ งจากระดบั นำ้ ตาลในเลือดสูง (Hyperosmolar non-
ketotic hyperglycemic coma) ผู้ป่วยเกิดอาการขาดน้ำ ผิวหนังเหี่ยวเยื่อบุผิวหนังแห้ง
ตาลึกและมไี ข้ ปสั สาวะน้อยลงแนน่ ท้อง ซักเฉพาะที่หรือชกั ทวั่ ตัว ทำใหห้ มดสติได้

(1.3) ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) ปกติน้ำตาลในเลือดมีค่า
70-110 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ ถ้าลดต่ำกว่าร้อยละ 50 จะเกิดอาการหมดสติได้ ทำให้มี
อาการหิว อ่อนเพลียหมดแรง ใจสั่น ชีพจรเต้นเร็ว ความดันโลหิตสงู ขนึ้ แตไ่ ม่มาก เหงื่อออก
ตวั เย็น มอื สน่ั ปวดศีรษะสบั สน ซึม

2) ภาวะแทรกซอ้ นเรือ้ รงั
(2.1) ระบบไตและระบบทางเดินปสั สาวะ ผูป้ ว่ ยจะมอี ตั ราการกรองลดลง ทำให้เกิด
อาการบวม โดยเฉพาะบริเวณเทา้ ในระยะต้นอาจบวมแลว้ ยุบ ตอ่ มากจ็ ะบวม
ตลอดเวลาและทว่ั ตัว มขี องเสยี คง่ั โปรตนี ในเลอื ด ในระยะน้พี บว่าผู้ปว่ ยมกั มคี วาม
ดนั โลหิตสูงรว่ มด้วยสุดทา้ ยไตพกิ ารหรอื ไตวายเรอื้ รัง

(2.2) ระบบหวั ใจและหลอดเลอื ด ผ้ปู ว่ ยจะเกิดปญั หาผนงั หลอดเลอื ดแดงแข็ง
(atherosclerosis) ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลอื ดแดงเลก็ ๆ เป็นตน้ เหตสุ ำคัญท่ี
ทำให้เกิดการเสื่อมของจอตาและหน่วยไต ผลของการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลอื ดดังกล่าว
ทำให้ผู้ปว่ ยเบาหวานมีปัญหาเร่ืองโรคความดนั โลหิตสงู โรคกลา้ มเนอื้ หัวใจขาดเลือดไปเลย้ี ง
และโรคอัมพาตจากโรคหลอดเลอื ดในสมองตบี

(2.3) ตาและส่วนประกอบของตา เป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดตาบอดใน
ผู้ป่วยเบาหวานร้อยละ 70 ของผู้ป่วยที่เป็นมานานเกิน 30 ปี ความรุนแรงขึ้นอยู่กับ
ระยะเวลาการเป็นเบาหวาน การควบคุมอาหาร และกรรมพันธ์ุ โดยตาและส่วนประกอบ
ของตาจะเกิดผลกระทบ ดังนี้

ก) Background Diabetic Retinopathy ในระยะแรกจะ
ตรวจพบหลอดเลือดขนาดเล็กโป่งพอง (microaneurysm) ซึ่งมีความบอบบาง จึงแตกง่าย
ทำใหห้ ลอดเลอื ดออกภายในจอตาการมองเหน็ พร่ามวั

ข) Proliferrative Diabetic Retinopathy มีการสร้างหลอด
เดือดใหม่ที่จอตา(neovascularization) ซ่งึ เปน็ หลอดเลือดที่บอบบาง ฉีกขาดง่าย

หลอดเลือดเหลา่ นีจ้ ะเกาะติดกับจอตาทำให้เกิดการดึงรั้งเกดิ vitrcous hemorthage หรอื
จอตาหลุดลอก

(2.4) ระบบประสาท ระบบประสาทส่วนปลายประกอบด้วย ระบบประสาท
รับความรู้สึก(sensory nerves) และระบบประสาทมอเตอร์ (motor nerves) ระบบ
ประสาทรับความรู้สึก จะส่งสัญญาณประสาทไปที่ไขสันหลังและสมอง มีหน้าที่รับ
ความรู้สึกร้อน เย็น การสัมผัส การสั่นสะเทือน และความปวด เมื่อผู้ป่วยมีระดับน้ำตาลใน
เลือดสูง เป็นเวลานานจะมีผลทำให้เกิดความเส่ือมของระบบประสาทส่วนปลาย การ
นำกระแสประสาทช้ากว่าปกติ ซึ่งจะส่งผลให้ผู้ป่วยมีการสูญเสียการรับความรู้สึกชาตาม
ปลายมอื ปลายเท้า ปวดตามแขน ขา มีอาการปวดแสบปวดร้อนบริเวณขา และเทา้ เจบ็ ปวด
เหมือนเข็มแทง อาการมักจะเป็นรุนแรง ในเวลากลางคืน และการลงน้ำหนักของเท้าผ่าน
กระดกู ในขณะทม่ี อี าการชา ทำให้เกดิ แผลขอบแขง็ ทตี่ รงฝ่าเทา้ ได้

(2.5) การติดเชอ้ื ผปู้ ว่ ยเบาหวานจะมีความต้านทานโรคต่ำ โดยการติดเชื้อที่พบบ่อย
ในผู้ป่วยเบาหวาน ได้แก่ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ การติดเชื้อแบคทีเรียที่แผล การเกิด
เซลล์อักเสบ (cellulitis) การติดเชื้อในกระแสเลือด การติดเชื้อวัณโรค การติดเชื้อบริเวณ
ช่องคลอด การติดเชื้อที่ผิวหนังบริเวณขาหนีบ ใต้ราวนม ซึ่งมักมีเชื้อรา หากปล่อยไว้นาน
โดยไม่รักษาหรือดูแลไม่ถูกต้องจะทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนขึ้นอย่างรวดเร็ว และรุนแรง
มากข้ึน
การรกั ษาโรคเบาหวาน

ได้แก่ การควบคุมอาการ การออกกำลังกาย ยาเม็ดลดระดับน้ำตาลในเลือด และ
การรกั ษาด้วยอนิ ซูลิน

1. การควบคุมอาหาร อาหารเบาหวานแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

ประเภทที่ 1 ห้ามรบั ประทาน เปน็ อาหารกลมุ่ simple sugar ซึ่งดดู ซมึ ได้ง่าย ได้แก่
ขนมหวาน เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง สังขยา นมข้นหวาน น้ำอัดลม น้ำเขียว น้ำ
แดงน้ำเกลือแร่ น้ำผลไม้ (ยกเว้นน้ำมะเขือเทศ) ชา กาแฟใส่น้ำตาล แนะนำให้ใช้น้ำตาล
แอสปารแ์ ตม (Aspartame) เปน็ สารให้ความหวานแทนนำ้ ตาลหรอื นมจดื พรอ่ งมันเนยแทน

ประเภทที่ 2 รับประทานได้ไม่จำกัดจำนวน ได้แก่ ผักใบเขียวทุกชนิด เช่น ผักกาด
ผักคะน้าถั่วฝักยาว ถั่วงอก ทำเป็นอาหาร เช่น ต้มจืด ยำ สลัด ผัดผัก เป็นต้น เนื่องจาก
อาหารเหล่านี้มีพลงั งานต่ำ

ประเภทที่ 3 รับประทานได้แต่เลือกชนิด ได้แก่ อาหารพวกแป้ง ซึ่งสามารถ
รับประทานไดพ้ อสมควร

2. การออกกำลังกาย สำหรับกิจกรรมทางกายที่จะแนะนำในผู้ป่วยเบาหวานชนิดท่ี
1 และชนิดที่ 2 ที่มีสุขภาพดีควรเป็นการออกกำลังกายแบบแอโรบิค เช่น การเดิน การวิ่ง
การปั่นจักรยาน ใช้เวลาประมาณ 20-60 นาที 3-5 ครั้งต่อสัปดาห์หากต้องการควบคุม
ระดับน้ำตาลในเลือดให้ออกกำลังกายทุกวัน โดยเลือกใช้อุปกรณ์ โดยเฉพาะรองเท้าอย่าง
เหมาะสม

3. ยาเม็ดลดระดับน้ำตาลในเลือด ใช้สำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ไม่สามารถ
ควบคุมน้ำตาลในเลือดด้วยการคุมอาหารหรอื ออกกำลังกายได้

4. ยาฉีด

ยาลดระดบั นำ้ ตาลในเลอื ด
สามารถแบง่ ออกไดเ้ ป็น 2 ชนิด ตามวิธีการบริหารยา คือยาชนดิ รบั ประทาน

( Oral Hypoglycemic Agents ) การฉีดอินซลู ิน ( Insulin preparations )

ยารักษาโรคเบาหวานชนิดรบั ประทาน
แบ่งได้เปน็ 4 กลุ่ม ตามกลไกการออกฤทธิ์ คอื
1. กล่มุ ทเ่ี พ่มิ การหล่ังของอนิ ซลู นิ จากตับออ่ น (insulin secretagogue) แบง่ เป็น

1.1 กลมุ่ ยากลุ่มซลั โฟนลิ ยเู รยี (Sulfonylurea) ยาในกลมุ่ นี้ ไดแ้ ก่ ไกลพไิ ซด์
(glipizide), ไกลคลาไซด(์ gliclazide) , ไกลควโิ ดน(gliquidone) , ไกลเมพิไรด์
(glimepiride) และ ไกลเบนคลาไมด(์ glibenclamide)

1.2 กลุ่ม ยากลมุ่ นอ็ นซลั โฟนลิ ยเู รีย(Non-sulfonylurea)
2. กลุ่มที่ลดการดอ้ื ตอ่ อนิ ซูลินอินซลู นิ เซ็นเซอร(์ insulin sensitizer) แบ่งเปน็

2.1 กลุ่ม ไบกัวไนด์ (Biguanide) ยาในกลุ่มนี้มเี พียงตวั เดยี วคอื เมตฟอรม์ ิน
(metformin)

2.2 กลุ่ม ไธอะโซลิดีนไดโอน(Thiazolidinediones) ยากลมุ่ นี้ ได้แก่ โรซกิ ลิทาโซน
(rosiglitazone), ไพโอกลิตาโซน(pioglitazone)
3. กลุม่ ทย่ี ับยง้ั เอนไซม์ ยาแอลฟา-กลูโคซเิ ดส (alpha-glucosidase(alpha-glucosidase
inhibitor) ออกฤทธ์โิ ดยยับยั้งเอนไซมท์ ใี่ ชย้ อ่ ยสลายนำ้ ตาลโมเลกลุ ใหญใ่ หเ้ ล็กลง ชะลอการ
ดูดซมึ ของน้ำตาล ยากลมุ่ น้จี ึงมผี ลในการลดระดับน้ำตาลในเลือดหลงั อาหารเปน็ สว่ นใหญ่
และยาดดู ซมึ เข้าสู่รา่ งกายนอ้ ยมากจึงไม่มผี ลตอ่ การออกฤทธทิ์ ่ัวร่างกาย ยากลมุ่ น้ี ไดแ้ ก่ อะ
คารโ์ บส(acarbose) , โวกลโิ บส(voglibose)
4. กลุ่มที่ยับยั้งเอนไชม์ ไดเพปทิดิลเพปทิเดส-โฟร์ อินฮิบิเตอร์ (Dipeptidyl Peptidase-
4in hibitors) ออกฤทธลิ์ ดระดบั นำ้ ตาลโดยเพิม่ การออกฤทธิ์ของฮอร์โมนท่ีหล่ังจากทาง

เดินอาหารที่สำคัญ คือ glucagon-likepeptide (GLP-1)และ glucose-dependent
insulinotropicpeptide (GIP) ฮอร์โมนทั้ง 2 ชนิดนี้หลั่งจากทางเดินอาหารเมื่อมีการ

กระตุ้นจากการรับประทานอาหาร ยาในกลุ่มนี้ ได้แก่ ซิตากลิปติน (sitagliptin) และ
วิลดากลปิ ตนิ (vildagliptin)

การฉดี อินซูลนิ ( Insulin preparations )
อินซูลิน ( Insulin ) เป็นยาชนิดฉีดที่ใช้เพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วย

เบาหวานให้เป็นปกติหรือใกล้เคียงปกติเท่าที่ทำได้ ซึ่งเป็นยาที่ใช้ในการรักษาหลักสำหรับ
ผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวานที่ไม่สามารถควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ดีด้วยการควบคุม
อาหารและการใช้ยาเม็ดลดระดับน้ำตาลอินซูลินต้องใช้โดยการฉีดเท่านั้น ไม่สามารถ
รับประทานไดท้ างปาก

ชนดิ ของอินซลู นิ
สามารถแบง่ อนิ ซลู ินตามระยะเวลาในการออกฤทธิ์ ได้เป็น 4 ประเภท คือ
1. ฮวิ แมนอนิ ซูลินออกฤทธิ์สนั้ (short acting หรอื regular human insulin, RI)
2. ฮวิ แมนอนิ ซลู ินออกฤทธนิ์ านปานกลาง (intermediate acting insulin, NPH)
3. อินซลู ินอะนาลอ็ กออกฤทธ์ิเรว็ (rapid acting insulin analog, RAA)
4. อินซูลินอะนาล็อกออกฤทธิ์ยาว (long acting insulin analog, LAA) และ อินซูลิน
อะนาล็อกออกฤทธ์ยิ าวพิเศษ (ultra-long acting insulin analog, ULAA)
5. อินซลู ินผสมสำเรจ็ รูป ( pre-mixed insulin)

ยาฉดี GLP-1 Analog

เป็นยากลุ่มใหม่ที่สงั เคราะห์ข้ึนเลียนแบบ GLP-1 เพื่อทำใหอ้ อกฤทธิ์ไดน้ านข้ึน ยาก

ลุ่มนี้ออกฤทธ์ิโดยการกระตุ้นการหลั่งอินซูลิน ยับยั้งการหลั่งกลูคากอน ลดการบีบตัวของ

กระเพาะอาหารทำให้อิ่มเร็วขึ้นและลดความอยากอาหารโดยออกฤทธิ์ที่ศูนย์ความอยาก

อาหารที่ไฮโปธาลามัส

ตารางแสดงยาฉีดอนิ ซูลินทีม่ ใี นประเทศไทย (โรงพยาบาลศริ ิราช, 2560)

ชอ่ื สามัญช่ือการค้า ขอ้ มูลของยาฉีดอนิ ซูลนิ
Onset Peak Duration
ชนิดของอนิ ซลู ิน เรม่ิ ออกฤทธิ์ ยาออกฤทธ์ิ ระยะเวลาที่

1.อนิ ซูลนิ อะนาลอ็ ก Insulin lispro (Humalog) สงู สดุ ออกฤทธิ์
ออกฤทธเ์ิ รว็ Insulin aspart (NovoRapid) 5-15 นาที 1-2 ชั่วโมง 3-4 ช่ัวโมง
(Rapid-acting
insulinX 10-20 นาที 1-2 ช่ัวโมง 3-4 ช่วั โมง

Insulin glulisine (Aprida) 10-20 นาที 1-2 ชว่ั โมง 3-4 ช่วั โมง

ชนิดของอนิ ซลู ิน ช่ือสามัญช่ือการคา้ ขอ้ มูลของยาฉดี อินซูลนิ
Onset Peak Duration
2.ฮิวแมนอนิ ซลู ินออก Regular insulin, RI เร่ิมออกฤทธ์ิ ยาออกฤทธ์ิ ระยะเวลาท่ี
ฤทธ์สิ ั้น Actrapid HM
(Short-acting สงู สดุ ออกฤทธิ์
insulinX Humulin R 30-45 นาที 2-3 ชว่ั โมง 4-8 ชัว่ โมง

3.ฮิวแมนอินซลู ินออก Gensulin R 2-4 ช่วั โมง 4-8 ชั่วโมง 10-16 ชวั่ โมง
ฤทธ์ิปานกลาง Insugen R
(Intermediate- Insuman rapid
acting insulin) Winsulin R
NPH
Insulatard HM

Humulin N
Gensulin N
Insugen N
Insuman basal

ขอ้ มูลของยาฉดี อินซลู นิ

ชนดิ ของอนิ ซูลิน ชือ่ สามัญชื่อการคา้ Onset Peak Duration
เรมิ่ ออกฤทธ์ิ ยาออกฤทธ์ิ ระยะเวลาท่ี
Winsulin N ออกฤทธ์ิ
2-4 ชวั่ โมง สงู สุด 10-16 ชวั่ โมง
4-8 ชวั่ โมง

4.อินซูลนิ อะนาลอ็ ก Insulin glargine 2 ชว่ั โมง ไม่มี 24 ชัว่ โมง
ออกฤทธย์ิ าว Lantus
(Long-acting
insulin)

2 ชัว่ โมง ไมม่ ี 18-24 ช่วั โมง

Basalin 6 ชวั่ โมง ไม่มี 24-36 ชว่ั โมง
Glaritus
5.อนิ ซูลินอะนาล็อก Insulin detemir 10-20 นาที 1 และ 8 ชว่ั โมง 12-20 ชั่วโมง
ผสมสำเรจ็ รูป Levemir
Tresiba
Insulin glargine U300 (Toujeo)
Biphasic insulin analogue
Premixed 30% insulin aspart + 70%
insulin aspart protamine suspension
(NovoMix 30)

Premixed 25% insulin lispro + 75% 10-20 นาที 1 และ 8 ชวั่ โมง 12-20 ชั่วโมง
insulin lispro protamnine suspension 10-20 นาที 1 และ 8 ชั่วโมง 12-20 ช่วั โมง
(Humalog Mix 25)

Premixed 50% insulin lispro + 50%
insulin lispro protamnine suspension
(Humalog Mix 50)

Premixed 30% RI + 70% NPH 30-60 นาที 2 และ 8ชั่วโมง 12-20ชว่ั โมง
Mixtard HM 30

Humulin70/30 30-60 นาที 2 และ 8ชัว่ โมง 12-20ชั่วโมง
Gensulin M30
Insugen 30/70
winsulin 30/70
Premixed 50% RI + 50% NPH
Gensulin M50

ตารางแสดงยาฉีด GLP-1 analog ชนดิ ต่างๆทม่ี ีในประเทศไทย (โรงพยาบาลศริ ิราช, 2560)

ชนิดยาและช่อื ยา ระยะเวลาคร่ึงชวี ิต ขนาดยาท่ใี ชใ้ นการรกั ษา ความถกี่ ารฉีดยา

(half-life) (Therapeutic dose)

GLP-1 analog ชนดิ ออกฤทธ์นิ าน 13 ชว่ั โมง 1.2-1.8 มก. วนั ละครั้ง

Liraglutide (Victoza)

Dulaglutide (Trulicity) 4.5-4.7 วัน 1.5 มก สัปดาหล์ ะครง้ั

ชนดิ ยาและช่ือยา ระยะเวลาครึ่งชวี ิต ขนาดยาที่ใชใ้ นการรักษา ความถ่กี ารฉดี ยา
Semaglutide (Ozempic)
(half-life) (Therapeutic dose)

7 วัน 0.5-1.0 มก. สปั ดาหล์ ะคร้ัง

GLP-1 analog ชนดิ ออกฤทธิ์สนั้ 3 ชัว่ โมง 10-20 µg วันละครัง้
Lixisenatide (ไม่มยี าเดี่ยว มีเฉพาะที่ผสมสำเร็จกับ
insulin glargine U100) วนั ละคร้ัง

Fixed Ratio Combination อนิ ซูลินและ GLP-1 ปรับตามขนาดอินซูลินที่ วนั ละครั้ง
analog ต้องการและไดข้ นาดของ
Insulin glargine 100 U/mL + Lixisenatide 50 GLP-1 analog ในขนาดที่
µg/mL (Soliqua 100/50)
ใช้รกั ษา
Insulin glargine 100 U/mL + Lixisenatide 33
µg/mL (Soliqua 100/33) วนั ละครั้ง

Insulin degludec 100 U/mL + Liraglutide
3.6mg/mL (Xultophy)

บ

การเก็บรักษาอินซลู นิ
1) อินซูลินที่ยังไม่เปิดใช้ ให้เก็บไว้ในตู้เย็น อุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส บริเวณช้ัน

วางของในตู้เย็นห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็ง กล่องเก็บของใต้ช่องแช่แข็ง ช่องเก็บผัก และ
ประตูต้เู ย็น มอี ายุการใช้งานตามวันท่ีระบุบนฉลาก

2) อินซลู นิ ทีเ่ ปดิ ใช้แล้ว ใหเ้ กบ็ ทอี่ ณุ หภมู ไิ ม่เกนิ 25 - 30 องศาเซลเซยี ส ส่วนมากจะ
หมดอายุในเวลา 28 วันนับจากวันแรกที่เปิดใช้ ห้ามเก็บยาในรถที่จอดท้ิงไว้กลางแจง้ หรือ
ในบา้ นท่มี ีแสงอาทิตย์ส่องและอากาศ อนิ ซูลินทยี่ งั

3) ให้คำแนะนำในการใช้เข็มและอุปกรณ์อย่างถูกต้อง ซึ่งอุปกรณ์ในการฉีดยาเป็น
อุปกรณส์ ว่ นบุคคลห้ามใชร้ ว่ มกนั กบั ผ้อู ่นื

4) ควรใช้กระบอกฉีดยา/หัวเข็มฉีดยาเพียงครั้งเดียว เนื่องจากเข็มที่ใช้ไปแล้วจะลด
ความคม ทำให้การฉีดยาครั้งต่อไปอาจมีอาการปวด เพิ่มโอกาสเกิดก้อนไขมันใต้ผิวหนัง
รวมถึงอาจทำให้ปริมาณอินซูลินที่ได้รับไม่สม่ำเสมอ แต่ในกรณีที่มีปัญหาทางเศรษฐกิจ
สามารถใชซ้ ้ำไดไ้ มเ่ กิน 5 ครงั้

การฉดี อนิ ซลู นิ
อปุ กรณ์ในการฉดี ยาอินซลู ิน (Insulin injection device)

1. ปากกาอนิ ซูลิน การเลือกใชป้ ากกาอนิ ซลู ินขนึ้ อยกู่ ับชนดิ อินซูลินที่ตอ้ งการ
ใช้กบั ผปู้ ว่ ยแตล่ ะราย ปากกาอนิ ซูลนิ เปน็ อุปกรณส์ ว่ นบุคคล ห้ามนำไปใชก้ บั ผู้อ่ืนโดย
เดด็ ขาดและไมค่ วรใชป้ ากกาท่ีชำรุด

1.1 ชนดิ ของปากกาอนิ ซูลนิ
1.1.1 ปากกาอินซลู ินแบบบรรจสุ ำเรจ็ ได้แก่ ปากกาทไ่ี ดบ้ รรจุ

ชนิดของอินซูลนิ ไวเ้ รียบรอ้ ยไมส่ ามารถแยกหลอดยาออกมาได้ และเมื่ออนิ ซลู นิ หมดไม่
สามารถนำปากกานน้ั มาซำ้ อกี

1.1.2 ปากกาอินซลู ินแบบต้องประกอบ โดยใสห่ ลอดอินซลู นิ
ตามอนิ ซูลนิ ทตี่ อ้ งการ เมอื่ ใช้อนิ ซูลนิ หมดหลอดสามารถเปลย่ี นอินซูลนิ หลอดใหม่

2. เขม็ ฉดี ยา กระบอกฉีดยาอินซลู ิน ใช้ในการฉดี ยาอนิ ซลู นิ มขี นาด 1
มิลลลิ ติ ร มาตรามหี นว่ ยเป็น ยนู ิต คอื 40, 80 และ 100 ยนู ิต

3. หัวเข็มสำหรับปากกาอินซูลินการเลือกหัวเข็มในการฉีดอินซูลินต้อง
พิจารณาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย ขนาดของหัวเข็มขนาด 30,31,32 G โดยตัวเลขที่
สูงข้นึ มคี วามหมายวา่ เขม็ มเี สน้ ผา่ ศนู ยก์ ลางเล็กลง

4. สำลีปราศจากเชอ้ื
5. 70% แอลกอฮอล์
6. ถาดฉดี ยา

การเตรยี มอนิ ซลู ิน
1. สังเกตวันหมดอายขุ า้ งหลอดและลกั ษณะอินซูลนิ วา่ มีการเสือ่ มสภาพหรือไม่ก่อนใช้
เช่น มตี ะกอนหรอื สเี ปลยี่ นไป
2. ลา้ งมอื ฟอกสบู่ เช็ดมือใหส้ ะอาดด้วยผ้าทสี่ ะอาดหรือกระดาษเช็ดมอื
3. การเตรียมสำลี ในกรณีเปลี่ยนหัวเข็มหรือหลอดอินซูลินใหม่ ใช้สำลี 3 ก้อน (ชุบ
แอลกอฮอล์ 2 กอ้ น และสำลแี ห้ง 1 ก้อน)

ก้อนที่ 1 ชบุ แอลกอฮอล์สำหรบั เช็ดจุกยางหลอดอนิ ซลู นิ
ก้อนท่ี 2 ชบุ แอลกอฮอล์สำหรับทำความสะอาดผวิ หนงั
ก้อนที่ 3 สำลีแหง้ ใช้สำหรบั หลังฉีดอินซูลนิ

4. การเตรียมหัวเข็ม เช็ดจุกยางหลอดอินซูลินด้วยสำลีชุบแอลกอฮอล์ และรอให้
แอลกอฮอล์แห้งทุกครั้งก่อนสวมหัวเข็มใหม่ ใส่หัวเข็มในแนวตั้งตรงเพื่อป้องกันอินซูลิน
ร่ัวซึมหรือเข็มหักพับงอ

5.การเตรียมอนิ ซูลนิ ให้เขา้ เป็นเนอื้ เดยี วกันก่อนฉีดตรวจดูลักษณะยาถ้าเป็นชนิดน้ำใส
ต้องไมห่ นดื ไมม่ ีสถี า้

เป็นอินซูลินชนิดขุ่นก่อนใช้ทุกครั้งให้คลึงปากกาบนฝ่ามือไปมาในแนวนอน 10 ครั้ง
และในแนวดิง่ 10 คร้ังเพื่อให้อนิ ชูลินกระจายตัวสม่ำเสมอท่ัวท้ังหลอดโดยหา้ มเขย่าปากกา
เนอื่ งจากอาจทำใหเ้ กิดฟองหรอื อาจทำให้ได้
ปริมาณยาไม่ครบตามจำนวนและให้ผู้ป่วยสังเกตหลอดอินซูลินหากมีลักษณะท่ีเปลี่ยนไป
จากเดมิ เชน่ เปลย่ี นสี มกี ้อน สขี าว หรือตะกอนหรือหากเปน็ ยาชนิดน้ำใสมสี ีขุ่นขึ้นให้นำยา
ท้ิงไปไม่นำมาใช้

ภาพแสดงท่าทางการคลึงปากกาอนิ ซลู นิ บนฝา่ มือไปมาในแนวนอน 10 ครั้งและใน
แนวด่งิ 10 คร้ัง

6.การไล่ฟองอากาศต้องไล่ฟองอากาศทุกครัง้ เมอ่ื เปลย่ี นหวั เข็มหรอื หลอดอินซูลินใหม่
หรอื ทดสอบว่าปลาย
เข็มอดุ ตนั หรอื ไม่ เพ่อื ปอ้ งกันการมีอากาศเข้าไปกลา้ มเนอ้ื ผปู้ ว่ ย

7. การตง้ั ขนาดยาสำหรบั ฉดี อินซลู นิ ตอ้ งต้ังขนาดยาอนิ ซลู ินตามแพทย์สัง่ โดย
7.1 หมนุ ปรับขนาดอินซลู ิน 1 ยนู ติ
7.2 จบั ปากกาในแนวดิ่งให้ปลายเขม็ อยู่ด้านบน
7.3 ใช้นิ้วเคาะด้านข้างของปากกาให้ฟองอากาศลอยขึ้น กดปุ่มฉีด จนกว่าจะมี

หยดยาจากปลายเขม็
8. ตั้งปริมาณอินซูลินตามแผนการรักษาของแพทย์ ห้ามปรับขนาดยาอินซูลินด้วย
ตนเองเด็ดขาด ยกเว้นได้รับคำแนะนำจากแพทย์วา่ ผูป้ ่วยสามารถปรับขนาดอินซูลินได้ตาม
ระดบั นำ้ ตาลที่ตรวจได้จากปลายนิ้ว

ขน้ั ตอนการฉดี อนิ ซลู นิ
1. ตำแหนง่ การฉีดอินซลู นิ บริเวณทีใ่ ชฉ้ ีดยาเขา้ ชนั้ ใตผ้ ิวหนงั (Hypodermic/

Subcutaneous Injection) เชน่
- บรเิ วณต้นแขน จุดก่ึงกลางของกลา้ มเนอื้ (deltoid)

- บรเิ วณหน้าท้องรอบๆ สะดอื (umbilicus)

- บรเิ วณต้นขาดา้ นข้าง (Vastus lateralis)
- บริเวณตน้ ขาดา้ นหน้า (Rectus femoris)

2. บรเิ วณทีเ่ หมาะสมในการฉีดยาเขา้ ช้นั ใตผ้ ิวหนงั มากทส่ี ุด คอื
2.1 บริเวณหน้าท้อง ให้ฉีดที่หน้าท้องห่างจากสะดือประมาณ 2 นิ้ว

เพ่อื ป้องกนั การฉดี เขา้ ถงึ ชัน้ กลา้ มเนื้อ โดยเป็นบรเิ วณทด่ี ดู ซึมไดด้ ีทส่ี ุด

โดยดึงผิวหนังขึ้นก่อนฉดี ทุกครั้ง โดยผู้ป่วยทีอ่ ้วนจะมีไขมันปกคลมุ ชน้ั
ใต้ผิวหนัง ดังนั้นการฉีดจึงต้องจับยกเนื้อเยื่อขึ้น และความยาวเข็มต้องยาวเท่ากับครึ่งหน่งึ
ของความหนาของชัน้ ไขมนั ใตผ้ ิวหนัง ฉีดทำมุม 90 องศากับผิวหนงั

ผู้ป่วยที่มีน้ำหนักตัวปกติหรือการฉีดต้องตรึงผิวหรือ จับยกเนื้อเยื่อขึ้น
ฉีดทำมุม 90 องศา กับผิวหนัง ผู้ป่วยที่มีน้ำหนักตัวน้อยกว่าปกติเนื้อเยื่อชั้นใต้ผิวหนังจะ
น้อย ตำแหน่งที่เหมาะสมในการฉีดมากที่สุดคือที่หน้าท้อง เพื่อให้ถึงบริเวณใต้ผิวหนัง
(Subcutaneous fatty tissue)

2.2 บริเวณต้นแขน ฉีดยาที่กล้ามเนื้อ deltoid บริเวณต้นแขน โดย
กำหนดให้วางนิ้วชี้ตรงตำแหน่ง Acromion process วัดลงมา 2 นิ้ว คือ ทั้งนี้ให้ตำแหน่งท่ี
ฉีดยาอยู่กงึ่ กลางของกลา้ มเนอ้ื deltoid

แขนฉดี ทำมมุ 45 องศา กบั ผิวหนัง
2.3 ต้นขา โดยดึงผิวหนังขึ้นก่อนฉีดทุกครั้ง ปักเข็มอยู่ที่ 90 องศา ทำ
มมุ กับผวิ หนงั บริเวณทฉ่ี ีด เพื่อใหถ้ งึ บริเวณใต้ผิวหนงั (Subcutaneous fatty tissue)

โดยบริเวณต้นแขนและต้นขา ทำให้ยาที่ฉีดออกฤทธิ์เร็วเกินไป
เนอื่ งจากผปู้ ว่ ยท่ีทำกจิ กรรมต่างๆ เชน่ เดนิ ใช้แขนหรอื มอื ทำงานมากๆ

ตำแหนง่ ท่ีควรหลกี เลยี่ งในการฉดี ยา คอื
- บรเิ วณทมี่ ีกอ้ นไขมนั ใตผ้ ิวหนัง ซงึ่ อาจคลำได้เป็นไตแขง็ ใตผ้ วิ หนัง
- ผิวหนงั ทีม่ ีการอักเสบ รอยผา่ ตัด ผังผืด รากขน ไฝ
3. ทำความสะอาดผิวหนงั ดว้ ยสำลชี ุบแอลกอฮอล์ รอให้แอลกอฮอล์แหง้ กอ่ น

ฉีดยา การเชด็ แอลกอฮอล์ทำได้ 2 วิธี

วธิ ีที่ 1 เช็ดวนเป็นก้นหอยบริเวณทจี่ ะฉดี 1 น้ิว

วธิ ีที่ 2 เช็ดลงในแนวดิ่ง 3 ครง้ั และไม่เชด็ ยอ้ นไปมา

(3.1) หมนุ ปากกาบนหน้าจอแสดงจำนวนยูนิตที่จะใชฉ้ ีดอนิ ซูลิน ปรับ
ขนาดอินซูลินตามแผนการรักษาของแพทย์ โดยปรับยาและหมุนตัวเลขท่ี
ด้ามปลายกระบอก (กรณที ีห่ มนุ เกินสามารถหมนุ กลับได้)

(3.2) ใชม้ ือข้างทถี่ นัดกำปากกาด้วยนิ้วทั้ง 4 นว้ิ โดยใหห้ ัวแมม่ อื อยู่
ตำแหนง่ ปุ่มกด

(3.3) ทำความสะอาดผวิ หนังตำแหน่งทีจ่ ะฉีดอนิ ซลู ินดว้ ยสำลีชุบ
แอลกอฮอล์ รอใหแ้ อลกอฮอลแ์ ห้ง

(3.4) ให้ใช้นิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้จับผิวหนังยกขึ้นในคนผอม หรือดึงผิว
ให้ตึงในอ้วน และหลีกเสี่ยงการดึงและบีบผิวหนังจนแน่นเพื่อป้องกันการไหลย้อนกลับของ
ยาเมื่อถอนเขม็ ออก

(3.3) แทงเข็มตง้ั ฉาก 90 องศา กับผวิ หนงั จนเข็มมิด ดึงก้านลูกสูบเพ่ือ
ตรวจสอบดูว่าแทงเข็มเข้าไปในหลอดเลือดหรือไม่ ถ้ามีเลือดออกให้ถอดเข็มออก เปลี่ยน
ตำแหน่งที่ฉีดใหม่ ถ้าไม่มีเลอื ดออกให้ค่อยๆเดนิ ยาจนหมด ดันยาอย่างช้าๆ และลงน้ำหนัก
มือเท่าๆ กันอย่างสม่ำเสมอจนสุดถึงเลข 0 แล้วค้างไว้นับ 1-10 ช้าๆ ก่อนดึงเข็มออก
เพ่ือใหไ้ ดร้ บั อนิ ซูลนิ ครบตามจำนวนที่ฉดี

(3.4) หลงั เดินยาหมดแลว้ ดึงเข็มออกในแนวเดียวกนั และควรสงั เกตว่า
มอี ินซูลินหยดตามออกมาหรือไม่ ถ้ามีควรถอนเข็มออกให้ช้ากวา่ เดิม

(3.5) ใช้สำลีแห้งกดบริเวณที่ฉีดอินซูลินไว้สักครู่ ห้ามนวดหรือคลึง
บรเิ วณที่ฉดี อนิ ซลู ิน เพราะจะทำใหอ้ นิ ซูลนิ ดูดซึมเรว็ ขน้ึ

(3.5) สวมปลอกเขม็ กลับอย่างระมัดระวงั เพอื่ ไม่ใหเ้ ข็มทมิ่ มือ

(3.6) ปิดปลอกปากกา เก็บไวใ้ นทที่ ่ีสะอาด เพอื่ ป้องกนั การติดเชือ้
(3.7) ทิ้งหัวเข็มในกล่องทิ้งเขม็ หรือภาชนะทมี่ ฝี าปิดมิดชดิ
(3.8) ลา้ งมอื ให้สะอาด
4. การฉีดและเตรยี มอนิ ซลู ินดว้ ยเขม็ อินซูลิน
4.1 ลา้ งมือให้สะอาด
4.2 ในกรณีทใ่ี ช้อินซูลนิ ชนิดขุน่ ควรกล้ิงขวดยาเบาๆระหวา่ งผา่ มอื ทั้ง

สอง เพือ่ ใหต้ ัวยาผสมเปน็ เน้ือเดยี วกนั หมด หา้ มเขยา่ ขวดเด็ดขาด
4.3 ทำความสะอาดจุกยางของขวดอินซลู ิน โดยใช้สำลชี ุบแอลกอฮอล์

4.4 ให้อากาศเข้าไปในกระบอกฉีดยา โดยดึงก้านไปสุดที่ขีดบอก
ปริมาณการฉดี ท่ีตอ้ งการ

4.5 จับขวดอินซูลินใหอ้ ยู่ลักษณะตัง้ ตรงแลว้ แทงเขม็ ทะลุจุกยางเข้าไป
กดก้านฉีดลงเพื่อให้อากาศอัดเข้าไปในขวด จะช่วยให้ตัวยาเข้าไปในกระบอกฉีดได้ง่าย ใน
กรณีทฟี่ องอากาศอยใู่ นกระบอกฉีดยา ใหเ้ คาะที่กระบอกฉีดยาจนอากาศออกไปหมด

4.6 ควำ่ ขวดอินซลู ินในขณะที่เข็มฉีดยายงั คาอย่ทู ่ีจุกยาง แล้วค่อยๆดึง
ก้านลง เพือ่ ใหไ้ ดต้ ัวยาตามปรมิ าณทแ่ี พทยแ์ นะนำ หากพบวา่ ไมม่ ฟี องอากาศในกระบอกฉดี
ใหด้ ันก้านฉดี กลับเขา้ ไปคนื และ ไปหยุดท่ขี ดี บอกปริมาตรพอดี

4.7 ในกรณที ี่ฟองอากาศอยู่ในกระบอกฉดี ยา ใหเ้ คาะที่กระบอกฉดี
ยาจนอากาศออกให้หมด

4.8 ดงึ เขม็ ออกจากจกุ ยางวางกระบอกลงในแนวราบ ระวงั อยา่ ให้
ปลายเขม็ สมั ผสั กบั สิง่ ปนเป้ือนเดด็ ขาด

ผลข้างเคียงของอนิ ซลู นิ และการแกไ้ ข
1) ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) เป็นผลจากการให้อินซูลินมากเกินไป
รับประทานอาหารน้อยเกินไป ผิดเวลา หรือช่วงระหว่างมื้อนานเกินไป ออกกำลังกายหรือ
ทำงานมากกว่าปกติ อาการที่เกิดมีได้หลายอย่าง เช่นปวดหัว เหงื่อออก ตัวเย็น ใจสั่น
กระสับกระส่าย อ่อนเพลีย ชาในปากหรือริมฝีปาก เดินเซ หงุดหงิด มองภาพไม่ชัด ถ้ามี
อาการเหล่านี้ให้รับประทานของที่มีน้ำตาลผสม (ห้ามใช้น้ำตาลเทียม)เช่น รับประทานน้ำ
ผลไม้ นำ้ หวาน หรอื เคร่ืองด่ืมทมี่ รี สหวาน 1 แก้ว (150 ซีซี) นม 4 แก้ว ขนมปงั ขาว 1 แผน่
ข้าวต้มหรือโจ๊ก ผลไม้ที่ให้ความหวาน หรือให้พลังงาน เช่น กล้วย ส้ม สับปะรด และพบ
แพทย์ทนั ที
ในระยะยาว ผู้ป่วยที่ได้รับอินซูลินอาจมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น เป็นผลโดยตรงจากฤทธ์ิ
สร้างเสริม(anabolic effect) ของอินซูลิน เมื่อร่างกายสามารถนำน้ำตาลในเลือดไปใช้เปน็
พลังงานหลักได้ดีขึ้น ทำให้มีการเก็บสะสมแหล่งพลังงานอื่น ๆ ได้แก่ ไขมันและโปรตีน
ภาวะนำ้ หนักตัวเพมิ่

2) ภาวะน้ำตาลในเลือดสูง (Hyperglycemia) เป็นผลจากการได้รับอินซูลินไม่
เพียงพอ หรือรับประทานมากเกินไปจะปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ หิว ปวดหัว อ่อนเพลีย
คลน่ื ไส้ มึนงง ถา้ เป็นลมใหน้ ำส่งโรงพยาบาลทนั ที

3) การเฝ้าระวังและป้องกันการเกิดก้อนไขมันใต้ผิวหนัง ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลง
ของชั้นไขมันมีลักษณะ แข็งคล้ายพังผืด เกิดจากการฉีดอินซูลินซ้ำในบริเวณเดิมเป็น
เวลานาน

อินซูลินอาจทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดตำ่ เกินไป เบื้องต้นจะแสดงอาการดังนี้
เชน่ ใจสั่น เหงอื่ ออก รูส้ ึกหวิ ตัวเย็น กระวนกระวาย ซึง่ แก้ไขไดโ้ ดย

1. รับประทานน้ำผลไม้ นำ้ หวาน หรอื เครือ่ งดมื่ ทมี่ ีรสหวาน 1 แก้ว (150 ซีซ)ี

2. นม 4 แกว้

3. ขนมปงั ขาว 1 แผ่น

4. ข้าวต้มหรือโจก๊

5. ผลไม้ที่ใหค้ วามหวาน หรอื ใหพ้ ลงั งาน เชน่ กลว้ ย ส้ม สบั ปะรด
ในระยะยาว ผู้ป่วยที่ได้รับอินซูลินอาจมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น เป็นผลโดยตรงจากฤทธ์ิ
สร้างเสริม(anabolic effect) ของอินซูลิน เมื่อร่างกายสามารถนำน้ำตาลในเลือดไปใช้เป็น
พลังงานหลักได้ดีขึ้น ทำให้มีการเก็บสะสมแหล่งพลังงานอื่น ๆ ได้แก่ ไขมันและโปรตีน
ภาวะนำ้ หนกั ตวั เพ่ิม

คำถามท่ีพบบ่อย
ถาม : จะร้ไู ดอ้ ยา่ งไรว่าเปน็ เบาหวาน ?
ตอบ : อาการสำคัญที่พบบ่อยในผู้ป่วยโรคเบาหวาน คือ ปัสสาวะบ่อย คอแห้ง กระหายน้ำ น้ำหนัก
ลด อ่อนเพลีย หิวบ่อย รับประทานจุ แต่ก็ยังมีผู้ป่วยจำนวนมากที่ตรวจพบโรคเบาหวานโดยบังเอิญ
โดยพบจากการตรวจรา่ งกายประจำปี ถา้ ระดับน้ำตาลในเลอื ด (FPG) สูงกวา่ 126 มก./ดล.ให้ทำซ้ำอีก
ครั้ง หากยังสูงกว่า126 มก./ดล.ถือว่าเป็นเบาหวาน ในกรณีที่ตรวจวัดได้ 100-125 ให้จัดว่าเป็นผู้ทีม่ ี
ระดับน้ำตาลผดิ ปกติ แต่ยังไม่เปน็ โรคเบาหวาน และควรจะตรวจซำ้ ทกุ 1-3 ปี

ถาม : คนเป็นเบาหวาน น้ำตาลในเลือดอยใู่ นระดบั ใด
ตอบ : มากกว่า 126 มก./ดล. (มิลลิกรัมต่อเดซลิ ิตร)

- กรณีที่มีอาการโรคเบาหวาน และระดับน้ำตาลในเลือด (อดอาหารหรือไม่ก็ได้) ตั้งแต่ 200
มก./ดล. ข้ึนไป ให้การวนิ จิ ฉัยว่าเปน็ เบาหวาน

- กรณีที่ไม่มีอาการ แต่ระดบั น้ำตาลในเลือด ก่อนรับประทานอาหารเชา้ ตั้งแต่ 126 มก./ดล.
ขน้ึ ไปอย่างนอ้ ย 2 ครงั้ จะใหก้ ารวนิ จิ ฉยั เบาหวาน

- กรณสี งสยั ว่าเป็นเบาหวาน(มีอาการของเบาหวาน) แตร่ ะดบั น้ำตาลในเลือด ก่อนรับประทาน
อาหารเช้าไม่ถึง 126 มก./ดล. ให้ตรวจโดยดื่มสารละลายน้ำตาลกลูโคส 75 กรัม โดยเจาะเลือดก่อน
ด่ืม และ 2 ชั่วโมงหลังดม่ื

ถาม : ถ้าลมื ฉดี อนิ ซลู ินตอนเชา้ จนบ่าย ควรทำอย่างไร ?
ตอบ : ควรปรึกษาแพทย์เพื่อปรับขนาดยาใหม่สำหรับวันนั้นไม่ควรฉีดเหมือนเดิมปกติในช่วงบ่าย
เนื่องจากระดับอินซูลินที่ออกฤทธิ์สูงสุดจะไปตรงกับช่วงกลางคืน อาจส่งผลให้เกิดภาวะน้ำตาลใน
เลือดต่ำได้ง่ายเน่ืองจากเป็นช่วงทีไ่ มไ่ ดร้ บั ประทานอาหาร

ถาม : คนทใ่ี ชย้ าฉดี อินซูลินแสดงว่าถงึ ขนั้ สดุ ทา้ ยแล้วใช่หรอื ไม่ ?
ตอบ : คนที่ฉีดอินซูลินไม่ได้แสดงว่าถึงขั้นสุดท้าย แต่เป็นทางเลือกชนิดหนึ่งที่แพทย์จะใช้กับ
ผปู้ ว่ ยเพอ่ื ให้ควบคุมระดบั นำ้ ตาลในเลือดใหด้ ขี ึน้ ซึง่ จะชว่ ยลดโอกาสทจ่ี ะเกดิ โรคแทรกซอ้ นต่างๆได้

ถาม : เวลามีนำ้ ตาลในเลือดสูง ถา้ ออกกำลงั กายเพ่มิ ขนึ้ จะช่วยลดน้ำตาลในเลือดได้หรอื ไม่ ?
ตอบ : การออกกำลังกายสามารถช่วยให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงได้ เหมาะสำหรับผู้ที่คุมระดับของ
โรคเบาหวานได้ดีเท่านั้น แต่หากผู้ที่มีน้ำตาลในเลือดสูงมากกว่า 250 มิลลิกรัม/เดซิลิตร ไม่ควรออก
กำลังกาย เนื่องจากเป็นช่วงที่ร่างกายกำลงั ขาดอินซูลิน การออกกำลังกายจะยิ่งไปช่วยใช้ทำให้ระดับ
อินซลู ินลดต่ำลงไปอกี ส่งผลให้น้ำตาลในเลือดจะยง่ิ สูงข้นึ ไปอกี

ถาม : ควรออกกำลังกายก่อนหรือหลังอาหาร ?
ตอบ : ควรออกกำลังกายหลังทานอาหารไปแล้วประมาณ 2 ชั่วโมงขึ้นไปเนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่
อาหารกำลังถูกย่อยสลาย ระดับน้ำตาลในเลือดก็จะสูงขึ้น การออกกำลังกายจะไปช่วยลดระดับ
นำ้ ตาลในเลือดได้ สำหรับผู้ทอ่ี อกกำลังกายตอนเชา้ กอ่ นอาหารในคนท่ีคุมเบาหวานได้ดี ควรทานอะไร
รองทอ้ งไวส้ กั หน่อย เพราะการออกกำลังกายจะไปลดระดับน้ำตาลในเลอื ดลงจนอาจเกิดภาวะน้ำตาล
ในเลอื ดต่ำได้

ถาม : คนที่ชอบรบั ประทานของหวานทำใหม้ ีโอกาสเปน็ เบาหวานมากกว่าคนปกตใิ ชห่ รอื ไม่ ?
ตอบ : ไม่ใช่เสมอไป ของหวานไม่ได้เป็นสาเหตุของโรคเบาหวานโดยตรง แต่คนที่เป็นโรคเบาหวาน
มักจะเกิดจากสาเหตุการทานของหวานมากๆ แล้วไม่ได้ออกกำลังกาย ทำให้เกิดความอ้วนซึ่งเป็น
สาเหตหุ ลกั ของโรคเบาหวานน่นั เอง

ถาม : ทำไมต้องฉีดอินซลู ินทีห่ น้าทอ้ ง
ตอบ : ตำแหน่งที่ดดู ซึมไดด้ ที ่ีสดุ คือบรเิ วณหนา้ ทอ้ งเน่ืองจากมีเลือดไปหล่อเลี้ยงมากและมีอุณหภูมิสูง
กว่าบริเวณอื่น ดังนั้นจึงเป็นบริเวณที่เหมาะสมในการฉีดอินซูลนิ ที่ออกฤทธ์ิส้ันและต้องการการดูดซมึ
ท่ีรวดเรว็

ถาม : การฉีดอนิ ซูลินนอกเหนือจากหนา้ ทอ้ งแลว้ สามารถฉีดทีอ่ ืน่ ได้หรอื ไม่
ตอบ : สามารถฉีดบรเิ วณอื่นได้ คือ

- บรเิ วณต้นแขน จดุ กง่ึ กลางของกล้ามเนอื้ (deltoid)
- บรเิ วณหน้าทอ้ งรอบๆ สะดอื (umbilicus)

- บริเวณตน้ ขาดา้ นขา้ ง (Vastus lateralis)
- บรเิ วณต้นขาด้านหนา้ (Rectus femoris)

ถาม : การเปลีย่ นตำแหนง่ การฉีดอินซลู ินตอ้ งเปลยี่ นอย่างไร
ตอบ : การเปลี่ยนตำแหน่งสามารถทำได้โดยเปลี่ยนจากข้างซ้ายไปข้างขวาหรือเปลี่ยนตำแหน่งที่ฉีด
เชน่ จากตน้ ขาไปหน้าทอ้ งโดยยดึ หลกั ดงั น้ี

• ควรเปลยี่ นบริเวณเดยี วกนั คอื เปล่ยี นจากขาซา้ ยไปขาขวา
• ควรเลือกฉีดอินซูลินที่บริเวณเดียวกันอยา่ งน้อย 1 สัปดาห์ แล้วจึงย้ายไปฉีดบริเวณ
อืน่ เช่น ยา้ ยจากแขนไปฉดี ทที่ ้อง ไมค่ วรกระทำ เพราะมผี ลตอ่ การควบคุมระดบั น้ำตาล
• การฉีดบางครั้งอาจมีเลือดออกเล็กน้อย ไม่ควรถูหรือคลึง ให้ใช้นิ้วหรือสำลีชุบ
แอลกอฮอล์กดลงบนจุดที่ฉีดก็พอ เพราะทำให้ยาดูดซึมเร็วเกินไป จนอาจเกิดน้ำตาลในเลือด
ต่ำได้

ถาม : ทำไมตอ้ งเปลี่ยนตำแหน่งฉีดอินซลู ิน
ตอบ : • ควรฉีดที่บรเิ วณเดิม เป็นเวลาอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์ แต่ละครั้งไม่ควรฉีดที่จุดๆเดิม เมื่อฉดี
ครบ 1-2 สัปดาห์แล้วจึงค่อยเปลี่ยนตำแหน่ง เนื่องจาก อาจทำให้บริเวณที่ฉีดเกิดเป็นก้อนไตแข็ง
(lipohypertrophy)

• การย้ายตำแหน่งทฉี่ ดี จะชว่ ยลดภาวะ lipohypertrophy ซ่ึงจะลดการดดู ซมึ ของอินซูลิน

ถาม : ผลแทรกซอ้ นจากการฉีดอินซูลนิ
ตอบ : คือ ภาวะน้ำตาลต่ำ hypoglycemia บางท่านเรียก อินซูลินช็อก ซึ่งอาจจะเกิดจาก ได้รับ
อินซูลินมากไป หรือรับประทานอาหารนอ้ ยไป หรือออกกำลงั กายมากเกินไป ท่านผู้อ่านที่ฉีดอนิ ซูลิน
ควรจะต้องรู้อาการและการรักษาเบื้องต้นและจะต้องพกอาหารว่าง เช่น ขนมปัง หรือน้ำผลไม้ หรือ
ลกู อมติดตวั ไว้

ถาม : ผลข้างเคยี งของการฉดี อินซูลนิ
ตอบ : อาจจะเกดิ ผ่ืนคนั จากการแพอ้ นิ ซลู ินผวิ หนงั บริเวณที่ฉีดยาอาจจะเกดิ รอยบุ๋มหรือรอยนนู ขนึ้
อาจจะเกิดอาการใจสั่นเน่ืองจากนำ้ ตาลในเลอื ดตำ่

ถาม : ถา้ ใชอ้ นิ ซูลนิ น้ำขนุ่ และน้ำใสในเวลาเดยี วกนั ต้องทำอยา่ งไร
ตอบ : ให้ดูดยาชนดิ น้ำใสก่อนเสมอ เพราะหากดูดน้ำขุ่นก่อนนำ้ ใส ยาที่เป็นน้ำขุ่นอาจเขา้ ไปผสม ทำ
ให้อินซูลินนำ้ ใสมีลักษณะเปลี่ยนไป เมื่อดดู ยาสองชนดิ ผสมในเข็มเดียวกันควรฉดี ทนั ทีหรอื ภายใน 15
นาที เพราะหากทง้ิ ไว้นานจะทำใหก้ ารออกฤทธิ์ของยาเปลีย่ นไป

ถาม : การใชก้ ระบอกฉีดยา/หัวเข็มใชซ้ ำ้ ไดห้ รอื ไม่ ?
ตอบ : ไม่ได้ เพราะ เข็มที่ใช้ไปแล้วจะลดความคม ทำให้การฉีดยาครั้งต่อไปอาจมีอาการปวด เพิ่ม
โอกาสเกิดก้อนไขมันใต้ผิวหนัง รวมถึงอาจทำให้ปริมาณอินซูลินที่ได้รับไม่สม่ำเสมอ ควรใช้กระบอก
ฉีดยา/หัวเข็ม ฉีดยาเพียงครั้งเดียว แต่ในกรณีที่มีปัญหาทางเศรษฐกิจ สามารถใช้ซ้ำได้ไม่เกิน 5 ครั้ง
แต่ต้องม่ันใจว่าไม่มกี ารปนเป้อื นหรอื อดุ ตัน

บรรณานุกรม

ณกันต์วลัย วิศิฎศรี. (2558). โรคเบาหวาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน พ.ศ.2564, จาก
https://www.tmc.rmutt.ac.th/?wpfb_dl=638.

ธนพร รัตนสุวรรณ. สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกมุ าร.ี (ม.ป.ป.). เรอื่ งเขา้ ใจเบาหวาน. [ออนไลน]์ . สืบคน้ เม่ือ 26 มถิ นุ ายน พ.ศ. 2 5 6 4 ,
จาก https://www.dmthai.org/index.php/knowledge/understand-diabetes

นิพาวรรณ ไวศยะนันท์ และเบญจมาศ สุขสถิต. (2560). การบริหารอินซูลินด้วยตัวเองในผู้ที่เป็นเบาหวาน
ชนิดที่ 1. วารสารพยาบาลทหารบก. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 3 กรกฎาคม พ.ศ.2564, จาก
https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/download/90067/70800/

ปราณี ทู้ไพเราะ และคณะ (2555). การพยาบาลอายุรศาสตร์ 1. พิมพ์ครงั้ ที่ 2. กรงุ เทพฯ : เอ็นพีเพรส.
โรงพยาบาลศิริราช คณะกรรมการควบคุมและดูแลเรื่องยา. (2560). คู่มือปฏิบัติงานสำหรับยา High Alert

Drugs. (พิมพ์ครั้งที่ 4, หน้า 69-77). กรุงเทพฯ: คณะกรรมการเภสัชกรรมและการบำบัด
โรงพยาบาลศิรริ าช
โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาการุณย์. (2561). ชนิดและการฉีดอินซูลิน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 27 มิถุนายน
พ.ศ.2564, จาก https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/902/Insulin
วาสินี วงศ์มติกุล. (2564). คู่มือปฏิบัติงานสำหรับเภสัชกรในการแนะนำการใช้ยาฉีดอินซูลิน (ชนิดปากกา)
ในผู้ป่วยโรคเบาหวาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน. จาก https://www.nmu.ac.th/th/
wp-content/uploads/2021/04/ค่มู อื การปฏิบตั งิ าน-1.pdf
วีระศักดิ์ ศรินนภากร. ประวัติและการพัฒนายาอินซูลิน. ใน: วีระศักดิ์ ศรินนภากร ชัยชาญ ดีโร จนวงศ์ ทองค้า
สนุ ทรเทพวรากุล (บรรณาธิการ). ตำราอินซูลิน. พมิ พ์ครงั้ ท่ี 1. กรงุ เทพฯ: กรุงเทพฯ เวชสาร
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.
(ม.ป.ป.). แนวทางเวชปฏิบัติ เรื่อง การให้ยาเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดในผู้ใหญ่ (ปรับปรุง).
[ออนไลน์]. สบื ค้นเมือ่ 27 มถิ นุ ายน พ.ศ.2564, จาก https://www.dmthai.org/index.php/
about-association/profile
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.
(2557). แนวทางเวชปฏบิ ตั สิ ำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2557. พิมพ์ครงั้ ที่ 3. กรุงเทพฯ : อรุณการพ ิ ม พ์ .
สบื คน้ เม่ือ 26 มิถนุ ายน พ.ศ.2564
สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.
(2559). คำแนะนำการฉีดยาเบาหวานสำหรบั บคุ าลากรทางการแพทย.์ พมิ พ์คร้ังที่ 2. กรงุ เทพฯ:
คอนเซ็พท์ เมดิคัส. สืบค้นเมื่อ 27 มิถนุ ายน พ.ศ.2564

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.
(2560). แนวทางเวชปฏิบตั ิสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ.2560. พมิ พ์คร้งั ท่ี 3. ปทมุ ธานี : รม่ เย็น มีเดีย.
สบื คน้ เม่ือ 27 มถิ นุ ายน พ.ศ.2564

สมาพันธ์เบาหวานนานาชาติ. (2560). สถานการณ์โรคเบาหวาน ปี พ.ศ. 2560. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ
28 กรกฎาคม พ.ศ.2564, จาก https://www.hfocus.org/content/2019/11/18054?fbclid=
IwAR18rcn WeEN943Jil9JYvdI1EvJRQUDfzbsZmNyUGqJPhu1KXgcqy-KknEI

สหพันธ์เบาหวานนานาชาติ. (2563). โรคเบาหวาน. [ออนไลน์]. สืบค้นเมื่อ 26 มิถุนายน พ.ศ.2564, จาก
https://www.idf.org/aboutdiabetes/what-is-diabetes.html

อัจฉรา สุวรรณนาคินทร์. (2559). คู่มือการพยาบาลการดูแลเท้า เพื่อป้องกันการเกิดแผลในผู้เป็นเบาหวาน.
[ออนไลน์]. สืบค้น เมื่อ 3 กรกฎาคม พ.ศ.2564, จาก https://www.si.mahidol.ac.th/th/
healthdetail. asp?aid=331