MDC Health คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา ฉบับที่ 14 เดือนเมษายน 2564

ฉบบั ท่ี 1 ปท ่ี 6 เดอื นเมษายน 2564 ISSN 2465-4841

คลคินลิกินศิกูนศยูนแ ยพแทพยทพยฒั พ นฒั านา

wwwww.wm.dm-dc-encetenrt.eorr.gorg



๏ เอาหวั ใจดวงน้อยน้อยมารอ้ ยรา่ำ

เอาถ้อยคาำ ทอถกั พวงอกั ษร
เอากาพย์กานท์สานสายถวายพระพร
เอาสองกรนบประณมบงั คมคัล
๏ ขอสมเด็จพระกนษิ ฐาธิราชเจ้าฯ
พระแกว้ เกา้ ทรงปรีดเ์ิ ปรมเกษมสันต์
ทรงปลอดพ้นเจ็บไขภ้ ยั ภยนั ตร์
ถ้วนท้งั นนั้ ขอพระองค์ ทรงพระเจรญิ ๚ะ๛

ดว้ ยเกลา้ ด้วยกระหม่อม
ขา้ พระพทุ ธเจา้ คณะผูบ้ รหิ าร แพทย์ ทนั ตแพทย์

และพนักงาน คลินิกศนู ย์แพทย์พัฒนา
(ผูป้ ระพนั ธ์ : พลเอก นายแพทย์วทัญญู ปรัชญานนท์)



ภาพหน้าปก : ทป่ี รึกษากิตติมศักดิ์
วันท่ี 5 พฤษภาคม 2562
พล.อ.อ.สถติ ยพ์ งษ์ สุขวิมล
พระราชพธิ ีเฉลิมพระปรมาภไิ ธย พระนามาภิไธยและสถาปนาพระฐานันดรศกั ดิ์ ในการพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พ.ต.อ.ธรรมนธิ ิ วนิชย์ถนอม
พทุ ธศักราช 2562 พ.ท.สมชาย กาญจนมณี
ศ.เกียรติยศ นพ.สงคราม ทรพั ยเ์ จรญิ
สารกรรมกาMรaผgaอู้ zำาinนeวยการ พล.ท. นพ.เชิดชยั เจยี มไชยศรี
พล.ท. ทพ.ทวีศักด์ิ ทวีศรี
นิตยสาร MDC Health ฉบับน้ีเป็นฉบับที่
ออกในเดอื นเมษายน เพอ่ื เปน็ การเทดิ พระเกยี รติ ท่ปี รึกษา
สมเด็จพระกนษิ ฐาธิราชเจ้า กรมสมเดจ็ เทพรตั น
ราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี เนอ่ื งในโอกาสวนั รศ. นพ.สาธติ โหตระกิตย์
คลา้ ยวนั พระราชสมภพ 2 เมษายน 2564 ในวาระ รศ. นพ.สรนิต ศิลธรรม
อันเป็นศุภมงคลน้ี ข้าพระพุทธเจ้าในนามของผู้ พล.อ. นพ.วทญั ญู ปรัชญานนท์
บรหิ าร แพทย์ ทนั ตแพทย์ พยาบาล และพนกั งาน พล.ท. นพ.มาโนชญ์ จนั ทรศร
คลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา ขอถวายพระพรชยั มงคล นางสปุ าณี ธรานนท์
ขออำานาจคุณพระศรีรัตนตรัย เดชานุภาพแห่ง กนพร.รธมรี พกลารโตผพ้อู นั าำธนานวนยทก์ าร
สรรพสง่ิ ศกั ดสิ์ ทิ ธท์ิ ว่ั สากล ตลอดจนพระบรมกฤษ
ดาภนิ หิ าร แหง่ พระสยามเทวาธริ าช โปรดอภบิ าล รองผู้อำานวยการ
ประทานพรให้ใต้ฝ่าละอองพระบาท ทรงพระเจริญ พร้อมด้วยสิริสวัสด์ิพิพัฒนมงคล พระ
ชนมายยุ ง่ิ ยนื นาน ทรงพระเกษมสาำ ราญ มพี ระสขุ ภาพพลานามยั แขง็ แรง ปราศจากโรคาพาธ พญ.จรยิ า แสงสจั จา
และอปุ ทั วนั ตรายทงั้ ปวง ขอทกุ สงิ่ จงสมั ฤทธด์ิ งั พระราชหฤทยั ปรารถนา เปน็ พระมงิ่ ขวญั ของ นพ.พิทกั ษ์ ตง้ั ชนะชยั อนันต์
ปวงขา้ พระพทุ ธเจ้าทงั้ หลาย ตราบจิรฐั ิตกิ าล
ทีป่ รกึ ษาคณะบรรณาธกิ าร
ในรอบปีที่ผ่านมา คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาได้มีการพัฒนาและปรับปรุงด้านสถานท่ี
และการใหบ้ รกิ าร โดยได้ก่อสร้างอาคารใหมเ่ พ่อื รองรับการให้บรกิ ารการรกั ษาพยาบาลด้าน ศ.คลินกิ เกยี รตคิ ุณ
เวชศาสตร์ฟ้ืนฟู รวมถึงอำานวยความสะดวกในเร่ืองที่จอดรถและร้านอาหาร อีกท้ังท่ีคลินิก ทพญ. ดร.ธรี ลักษณ์ สทุ ธเสถยี ร
ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา ฉะเชงิ เทรา ไดม้ กี ารขยายเวลาการใหบ้ รกิ าร โดยเปดิ ใหบ้ รกิ ารทกุ วนั ตง้ั แต่
เวลา 08.00-20.00 น. และในชว่ งกลางปี 2564 นี้ จะเปดิ ให้บริการการรกั ษาพยาบาลดา้ นหู คณะบรรณาธิการ
คอ จมูก และอายุรกรรม เพื่ออาำ นวยความสะดวกใหก้ ับประชาชนในพ้ืนที่จงั หวัดฉะเชิงเทรา
และพืน้ ที่ใกล้เคียงให้ไดร้ ับความสะดวกและเข้าถงึ การรกั ษาพยาบาลทมี่ ากขน้ึ พล.ต. นพ.กนธรี ์ สังขวาสี
ศ.เกียรตคิ ุณ นพ.กฤษฎา รัตนโอฬาร
จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชอ้ื COVID-19 คลินิกศูนยแ์ พทย์พัฒนามี พญ.ก่ิงกาญจน์ เตมิ สิริ
ความห่วงใยและคำานึงถึงความปลอดภัยของผู้รับบริการและบุคลากร เพื่อเป็นการป้องกัน พล.ท. ผศ. นพ.ไกรวัชร ธีรเนตร
และควบคุมการแพร่ระบาดของโรค จึงได้กำาหนดแนวทางและมาตรการป้องกันความเสี่ยง นพ.จลุ กาญจนเจตนี
โดยมีการช้ีแจง ทำาความเข้าใจ เตรียมความพร้อมทั้งด้านบุคลากร อุปกรณ์ และสถานที่ พล.ท. นพ.จลุ เทพ ธรี ะธาดา
ตรวจคัดกรอง วัดอุณหภูมิก่อนเข้าอาคารและซักประวัติก่อนการตรวจรักษา รวมท้ังจัดตั้ง พญ.นา้ำ เพชร รัชตภูษิต
คลนิ ิกคดั กรองโรคติดเช้อื ทางเดนิ หายใจ (Acute Respiratory Infection: ARI Clinic) เพ่ือ นพ.ปกรณ์ โล่หเ์ ลขา
อำานวยความสะดวกใหก้ ับผ้รู บั บริการ มีจดุ บริการชำาระค่ารักษาพยาบาล และรับยาอย่ใู นจุด ศ.เกยี รตคิ ุณ พญ.พูนสขุ จติ รนุสนธ์ิ
เดยี วกัน บรกิ ารจัดเกา้ อี้นัง่ รอตรวจ โดยเว้นระยะห่าง (Social Distancing) แยกผู้ปว่ ยตาม พล.อ. นพ.ภษู ิต รตั นธรรม
ความเสยี่ ง เพอ่ื ลดความเสย่ี งในการแพรก่ ระจายเชอ้ื อกี ทง้ั ยงั อาำ นวยความสะดวกในการให้ ผศ. พญ.รวิวรรณ นิวาตพันธุ์
บรกิ ารจดั ส่งยาทางไปรษณีย์ในกลุ่มผู้ปว่ ยเรื้อรงั และไมส่ ะดวกเดนิ ทางมายงั คลินิกฯ นพ.วนัส ไชยตรี
พญ.วญิ ญารตั น์ ตนั ศริ ิ
อนง่ึ นติ ยสาร MDC Health ในฉบบั นี้ ประกอบดว้ ยบทความทม่ี คี วามหลากหลายทาง ทพ.สถาพร จนั ทร
ด้านสุขภาพ ซึ่งได้ผ่านการเขียนจากผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาท่ีเก่ียวข้อง โดยมุ่งหวังให้ผู้อ่าน รศ. นพ.สมชาย เอือ้ รัตนวงศ์
เข้าใจถึงการดูแลตนเองให้มีสุขภาพดี ตระหนักในความสำาคัญของการส่งเสริมสุขภาพและ พญ.สมทรง ศลิ ธรรม
การป้องกันโรค รวมทัง้ มคี วามเขา้ ใจลักษณะของโรค การรกั ษาและเทคโนโลยีต่าง ๆ ที่ช่วย นพ.สมพร วงศอ์ มรธรรม
ในการรักษา การฟ้ืนฟูสภาพด้านร่างกายและจิตใจ ทำาให้สามารถปรับพฤติกรรมเพ่ือให้มี พท. นพ.สธุ ี อนิ ทรชาติ
คุณภาพชวี ิตท่ดี ขี ้นึ นพ.สุรพงษ์ รชั ตภูษติ
พล.อ. ทพ.อภิศักด์ิ จงรกั ษ์
นายแพทยธ์ รี พล โตพันธานนท์ นพ.โอรส ทรัพย์เจริญ
กรรมการผู้อำานวยการ คลินิกศนู ยแ์ พทยพ์ ัฒนา นางสาวจีรภา อทิ ธิปัญญากลุ
นางสาวเนจกห์ ทัฒ บัวติ๊บ
นางสาวพรพรรษา อาลัยญาติ
นายสรศักด์ิ บญุ จรสั
นายคณากร คงไข่
นางสาวกมลรตั น์ คำาพนั ธ์
บนารงรสณาวพาธลอกิ ยาพรัชชา อมรรัตน์โรจน
รนอางงสบาวรวรรณรษมานธกิ บาุตรรพรม
บแยรษิ กทั สไ/ี ซพเบมิ อพร์พท์ รี่้ินทก์ ร๊ปุ จำากดั
โทร 02-6419135-8
อนาอยกนแัทบลบขิ /ิตปมารนะสานงาน
นายเสกสรร มลู ทอง

6 12

ขอ้ อักเสบรูม�ตอยด์ สงิ่ สำ�คญั ทผ่ี ปู้ ว่ ยปวดเรอ้ื รงั
อ�จมองข�้ มไป
รศ. นพ.สมชาย เอื้อรตั นวงศ์
ผศ. พล.ท. นพ.ไกรวชั ร ธรี เนตร
18
24
ด�วนซ์ นิ โดรม
ฟนั ร�้ ว ภัยเงยี บยุคโควิด
พญ.พมิ ลพรรณ ต่างวิวฒั น์
ทพญ.ปาจรยี ์ กุลวัฒนาภรณ์
29
33
ท�ำ ไมคนเร�จึงแก่
ก�รดูแลผ้ปู ว่ ยเบ�หว�นสูงอ�ยุ
นพ.เอกพจน์ น่ิมกลุ รตั น์
ภญ.ฐาปนีย์ ชลสวุ รรณ
38
43
เบ�หว�นขนึ้ จอต�
พญ.สรญั ญา สมทิ ธารกั ษ์ ภ�พกิจกรรม
คลินกิ ศนู ยแ์ พทย์พัฒน�
49
50
คว�มภ�คภมู ิใจ
ของคลินกิ ศูนย์แพทยพ์ ฒั น� ข�่ วส�รคลินิกศนู ย์แพทย์พฒั น�

7

รองศาสตราจารย์ นายแพทย์สมชาย เอื้อรตั นวงศ์

อายุรศาสตร์โรคข้อและรูมาติสซ่ัม
แพทยห์ วั หนา้ คลินิกอายุกรรมทว่ั ไป

ขอ้ อกั เสบรูมาตอยด์

โ ร ค ข้ อ อั ก เ ส บ รู ม า ต อ ย ด์
(Rheumatoid Arthritis) เป็น
โรคท่ียังคงเป็นปัญหาทางด้าน
สาธารณสุขทั้งด้านความรุนแรง
ของโรค ความเรอ้ื รงั ทนี่ าำ ไปสคู่ วาม
พิการและทุพพลภาพ หากการ
รักษาไม่ถูกต้อง โรคน้ีพบได้บ่อย
ประมาณร้อยละ 1 ในประเทศ
ตะวนั ตก สาำ หรบั ประเทศทางเอเชยี
รวมท้ังประเทศไทยพบได้บ่อย
ประมาณร้อยละ 0.3 ดังน้ันถ้าคิด
จากจำานวนประชากรประเทศไทย
คาดวา่ นา่ จะมผี ปู้ ว่ ยโรคนป้ี ระมาณ 180,000-200,000 คน และคาด
วา่ นา่ จะมจี าำ นวนสงู ขนึ้ ในอนาคต ผลของการปว่ ยเปน็ โรคขอ้ อกั เสบ
รมู าตอยด์ ทาำ ใหส้ มรรถภาพของรา่ งกายแยล่ ง อาจเกดิ ความพกิ าร
ไดร้ ้อยละ 40-50 ภายในระยะเวลา 5 ปี และมกั มีอายุขัยน้อยกว่า
ประชากรทวั่ ไปในวยั เดยี วกนั
โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ เป็นโรคข้ออักเสบเร้ือรัง เป็นโรค
ภูมิคุ้มกันทำาลายตนเองชนิดหนึ่ง ที่มีการทำาลายข้อเป็นลักษณะ
เด่น ไม่ทราบสาเหตุ มีการอักเสบเร้ือรังของเยื่อหุ้มข้อ ร่วมกับ

8
APRIL 2021

การอกั เสบของอวยั วะอน่ื ๆ ในร่างกาย ก่อให้เกดิ การทำาลายของ
กระดูกอ่อน กระดูกรอบข้อและเนื้อเยื่อรอบข้อ เช่น ถุงนำ้าและ
เส้นเอ็น เป็นต้น นอกจากนี้ผู้ป่วยบางคนมีอาการทางคลินิกที่บ่ง
ถงึ การอักเสบของอวัยวะอน่ื ๆ รว่ มด้วย เชน่ ไข้ อ่อนเพลยี เลอื ด
จาง เย่ือหุม้ หัวใจและปอดอักเสบ รวมทงั้ หลอดเลือดอกั เสบ หาก
ผปู้ ว่ ยไมไ่ ดร้ บั การรกั ษาทเ่ี หมาะสมและรวดเรว็ อาจกอ่ ใหเ้ กดิ ขอ้ ผดิ
รปู ทพุ พลภาพ และเพ่มิ ความเสยี่ งในการเสียชีวติ กอ่ นวัยอนั ควร

การวนิ จิ ฉยั และการรกั ษาทเ่ี หมาะสม ตงั้ แตร่ ะยะแรกของโรค
กอ่ นทผ่ี ปู้ ว่ ยจะมขี อ้ พกิ ารผดิ รปู อยา่ งถาวร เปน็ กลยทุ ธส์ าำ คญั ทจี่ ะ
ชว่ ยป้องกันภาวะทุพพลภาพ ยกระดบั คุณภาพชีวิตของผูป้ ว่ ยและ
ลดอัตราการเสยี ชวี ิตในผู้ปว่ ยเหลา่ น้ีได้

สาเหตุ

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุท่ีแท้จริงของการเกิดโรคน้ี มีการ
ศึกษาพบว่ามีความสัมพันธ์กับพันธุกรรมในครอบครัว ภาวะติด
เช้ือ โดยเฉพาะเชื้อแบคทีเรียบางชนิดในช่องปาก และเชื้อไวรัส
บางชนดิ พบวา่ การสูบบุหรก่ี ็ทาำ ใหเ้ พ่ิมความเสยี่ งตอ่ การเกิดโรคน้ี
เช่นกนั สำาหรบั อาหารไมพ่ บว่าเปน็ ปจั จยั เส่ยี งตอ่ การเกดิ โรคน้ี

ผู้ใดบา้ งทเี่ ปน็ โรครูมาตอยด์ได้

โรครูมาตอยด์สามารถเป็นได้กับทุกกลุ่มอายุ ต้ังแต่เด็ก
จนถงึ วยั ชรา แตส่ ว่ นใหญ่จะพบในผู้ปว่ ยวัยกลางคน และพบ
ในเพศหญิงมากกวา่ เพศชาย

9

อาการ

ลกั ษณะเดน่ ของโรคนค้ี อื มอี าการปวดข้อ ในระยะแรก ๆ ผ้ปู ่วยส่วนใหญ่จะ
มีอาการอ่อนเพลีย ปวดตามข้อ มีอาการฝืดขัดข้อเป็นเวลานานหลังต่ืนนอนใน
ตอนเชา้ (มากกวา่ 30 นาท)ี ระยะต่อมามีอาการทางข้อมากขึน้ มีการบวม ร้อน
และปวด โรคนส้ี ามารถเป็นได้กบั ทกุ ขอ้ ของร่างกาย แตท่ ่พี บไดบ้ อ่ ยคือข้อนว้ิ มือ
ขอ้ มอื ข้อเขา่ ขอ้ เท้า และข้อนิว้ เทา้ มักเป็นท้ังสองข้าง อาการของขอ้ อกั เสบจะ
เป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป ในบางรายอาจมีอาการรุนแรงแบบเฉียบพลันได้ บาง
รายอาจมไี ข้ เบื่ออาหาร และนาำ้ หนักลดรว่ มดว้ ยได้ ในรายทม่ี ีอาการรุนแรงอาจ
มอี าการทางระบบตา ปอด และมปี ุ่มขึ้นตามตัวได้

อาการระยะแรก

10
APRIL 2021

การวินิจฉยั

ในรายที่เป็นมานานและมีข้ออักเสบชัดเจนการ
วินิจฉัยจะทำาได้ไม่ยาก แต่รายท่ีเป็นในระยะแรก ๆ
การวินิจฉัยอาจยุ่งยาก แพทย์อาจจำาเป็นต้องทำาการ
ตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารตา่ ง ๆ เพมิ่ เตมิ เพอื่ ยนื ยนั การ
วินิจฉัยและวินิจฉัยแยกโรคท่ีคล้ายโรครูมาตอยด์ออก
ไป เชน่ การตรวจสารรมู าตอยด์ (rheumatoid factor)
แต่สารนี้สามารถตรวจพบได้ในโรคข้ออักเสบอ่ืน ๆ ที่
ไมใ่ ชโ่ รครมู าตอยด์ เชน่ โรคตดิ เชอื้ บางอยา่ ง หรอื ตรวจ
พบได้ในคนปกติ ดงั นัน้ การตรวจพบสารนี้อยา่ งเดยี ว
จะไม่ได้บอกวา่ ผ้ปู ่วยเป็นโรครมู าตอยด์ อน่ึง ในระยะ
แรก ๆ ของโรครูมาตอยด์อาจตรวจไมพ่ บสารน้ีได้

ความผดิ ปกตทิ างหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารอนื่ ๆ ทจี่ ะพบได้ เชน่ ภาวะเลอื ดจาง คา่ การอกั เสบทส่ี งู ขน้ึ (Erythrocyte Sedimentation Rate, ESR)
ภาพรังสีของข้อในระยะแรก ๆ มักไม่พบความผิดปกติที่จำาเพาะสำาหรับโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ แต่จะมีประโยชน์ในการติดตามการ
ดาำ เนนิ โรค

ESR

ESR

11

การรกั ษา

ประกอบด้วย การดูแลตนเอง ผู้ป่วยต้องสร้างกำาลังใจและ
ทำาความเข้าใจต่อโรคว่าเป็นโรคเร้ือรัง ติดตามการรักษาอย่าง
สมำา่ เสมอ เพอื่ ดูการตอบสนองตอ่ การรกั ษาและผลขา้ งเคยี งของ
ยาทร่ี กั ษา (เชน่ เมด็ เลอื ดขาวตาำ่ ตบั อกั เสบ ไตวาย) โรคแทรกซอ้ น
(เช่น โรคตดิ เช้อื ภาวะเลอื ดจาง) และโรคร่วม (เช่น ไขมันในเลอื ด
สูง กระดกู พรนุ ความดนั โลหิตสงู )

การรกั ษาทางยาในปจั จบุ นั ไดม้ กี ารพฒั นาไปอยา่ งมาก เปน็ ผล
ใหก้ ารควบคมุ โรคเปน็ ไปได้ดว้ ยดตี ง้ั แตร่ ะยะแรก สามารถบรรเทา
อาการปวดของข้อ และใช้ชีวิตประจำาวันได้ใกล้เคียงปกติ นอก
เหนือจากการใช้ยากลุ่มต้านการอักเสบ (Nonsteroidal Anti-in-
flammatory Drugs, NSAIDs) มาลดอาการปวดแล้ว มกี ารนาำ ยา
ต้านรูมาติสซั่มที่ปรับเปลี่ยนการดำาเนินโรค (Disease-modifying
antirheumatic drugs) หรอื ยา DMARDs มาใช้ควบคุมโรคต้ังแต่
ระยะแรก ยาเหลา่ นจ้ี ะชว่ ยระงบั การลกุ ลามของโรคได้ เชน่ ยาตา้ น
มาลาเรีย hydroxychloroquine, methotrexate, leflunamide,
sulfasalazine เป็นต้น แต่เนื่องจากยาเหล่านี้มีผลข้างเคียงที่
รุนแรง จึงควรใช้ในรายที่มีอาการรุนแรงและใช้โดยแพทย์
ผเู้ ชยี่ วชาญเทา่ นนั้ นอกจากน้ีไดม้ กี ารพฒั นายาใหม่ ๆ เชน่ ยาชวี วตั ถุ
(biologic agents) ซง่ึ เปน็ ยาชนดิ ฉดี เชน่ etanercept, golimumab,
infliximab, ritusimab เป็นต้น หรือยาต้านรูมาติสซั่มชนิดมุ่งเป้า
(targeted synthetic DMARDs) ชนิดรบั ประทาน เช่น tofacitinib,
baracitinib ในผู้ป่วยรายท่ีมีอาการโรครุนแรงไม่ตอบสนอง หรือ
ตอบสนองตอ่ ยา DMARDs ไมด่ พี อ ซงึ่ ยาทงั้ สองกลมุ่ นจี้ ะออกฤทธิ์
ยบั ยง้ั การสรา้ งไซโตไคนท์ เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การอกั เสบในโรครมู าตอยด์

นอกจากนกี้ ารพกั ผอ่ นใหเ้ พยี งพอ การบรหิ ารรา่ งกายและขอ้ มสี ว่ นสาำ คญั มากในการรกั ษาผปู้ ว่ ยโรครมู าตอยด์ การพกั ผอ่ นจะชว่ ย
ให้ผปู้ ว่ ยรู้สึกดีข้นึ โดยเฉพาะในระยะทผ่ี ูป้ ว่ ยมอี าการอ่อนเพลียและขอ้ อักเสบมาก การออกกำาลังกายเร่ิมต้นด้วยการเหยียดข้อทุกข้อ
(stretching) ซงึ่ จะทาำ ใหข้ อ้ ยดื หยนุ่ มากขนึ้ เมอื่ มอี าการดขี น้ึ กเ็ พม่ิ การออกกาำ ลงั กายโดยเพม่ิ ความแขง็ แรงของกลา้ มเนอ้ื (strenghtening)
เช่น การเดิน กลา้ มเนอ้ื ท่แี ขง็ แรงจะช่วยลดการกระแทกตอ่ ข้อได้ การบริหารร่างกายอยา่ งสมาำ่ เสมอจะทาำ ให้ขอ้ ไม่ตดิ ขดั และช่วยใหผ้ ู้
ปว่ ยช่วยเหลือตนเองไดแ้ ละสามารถใชช้ ีวติ ไดป้ กตหิ รือใกล้เคยี งเชน่ คนปกติ
12
APRIL 2021

ผปู้ ว่ ยควรเรยี นรู้ และหลกี เลยี่ งการกระทาำ บางอยา่ งทอ่ี าจสง่ เสรมิ ใหข้ อ้ ถกู ทาำ ลายเรว็ ขน้ึ เชน่ การนงั่ พบั เขา่ หรอื การบดิ ขอ้ มอื การ
ใชก้ ายอปุ กรณบ์ างอย่าง เชน่ ไม้เทา้ เครอ่ื งช่วยเดนิ จะชว่ ยให้ผปู้ ่วยเคล่ือนไหวคล่องข้นึ และหลกี เล่ยี งแรงท่ีกระทำาตอ่ ข้อได้

สรุป
โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์เป็นโรคเรื้อรังไม่ทราบสาเหตุ ในปัจจุบันมียาท่ีมี

ประสิทธภิ าพในการควบคมุ โรคทด่ี ขี ้นึ แพทยท์ างสาขาโรคขอ้ และรูมาตสิ ซ่มั จะ
ประเมนิ โรคและบรหิ ารยาทเี่ หมาะสม ทาำ ให้โรคนสี้ ามารถควบคมุ ไดด้ กี วา่ ในอดตี
อย่างมาก จนถึงขนาดท่ีบางรายโรคสามารถเข้าสู่ระยะสงบ ไม่เกิดข้อพิการผิด
รูป ผู้ป่วยสามารถทำางาน ทำากิจกรรมต่าง ๆ และดำารงชีวิตอยู่ในสังคมอย่างมี
ความสขุ แตก่ ารรกั ษาทจี่ ะให้ไดผ้ ลดนี น้ั ตอ้ งเรม่ิ การกั ษาตง้ั แตร่ ะยะแรกของโรค
ก่อนข้อจะถูกทำาลาย ผู้ป่วยต้องติดตามการรักษา รับประทานยาอย่างต่อเนื่อง
สมำ่าเสมอ นอกจากนี้การดูแลตนเอง โดยการทำาความเข้าใจต่อโรค และสร้าง
กาำ ลงั ใจ หลกี เลย่ี ง ยาชดุ สมนุ ไพร อาหารเสรมิ หรอื ยาอนื่ ทย่ี งั ไมผ่ า่ นการรบั รอง
งดสูบบหุ ร่ี และงดดม่ื สรุ า ผูป้ ่วยควรได้ฝึกการบรหิ ารขอ้ และการออกกาำ ลังกาย
อย่างสมา่ำ เสมอ ก็จะทาำ ให้ผปู้ ว่ ยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ สามารถใชช้ วี ิตไดป้ กติ
หรอื ใกลเ้ คยี งเชน่ คนปกติ

รศ. นพ.สมชาย เออื้ รัตนวงศ์
แพทยอ์ ายุรศาสตร์โรคข้อและรูมาติสซม่ั
ตารางออกตรวจ

วันอังคาร 07.00-16.00 น.

วันพธุ 13.00-16.00 น.

วันพฤหัสบดี 13.00-16.00 น.

วนั ศุกร์ 07.00-11.00 น.

วันอาทติ ย์ 13.00-17.00 น.

กรุณานดั หมายลว่ งหน้าเพ่ือความสะดวกในการเขา้ รบั บริการ

โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

13

ส่งิ สำาคญั ที่

"ผปู้ ่วยปวดเรอ้ื รัง"
อาจมองขา้ มไป

ผชู้ ว่ ยศาสตราจารย์ พลโท นายแพทย์ไกรวัชร ธีรเนตร

แพทยห์ ัวหนา้ คลินกิ เวชกรรมฟ้นื ฟู

หากท่านเป็นผู้หน่ึงท่ีมีอาการปวดอย่างยาวนาน ไม่ว่า
จะเป็นจากโรคปวดของข้อต่อ หรือจากเส้นเอ็น หรือกล้าม
เน้ือ และจัดว่าเรือ้ รังเมอ่ื ปวดนานเกนิ 3 เดือน ส่วนใหญ่จะ
ไดร้ ับการรกั ษามาหลายอย่าง ทั้งการนวด การใช้ยาทา ทาน
ยาหรือฉีดยา อาการอาจดีข้ึนสักระยะหน่ึงแต่ก็กลับมาปวด
ใหม่ และก็ได้รับการรักษาซ้ำาด้วยวธิ ีเดมิ อกี จนเริม่ รสู้ ึกกังวล
ถงึ ผลกระทบจากการใชย้ าเปน็ เวลายาวนาน หรอื อาจเปน็ ผทู้ ่ี
มีประวตั ิแพ้ยา ซึง่ ไม่สามารถใชย้ ารกั ษาอาการปวดได้ และ
แม้จะพยายามหลีกเล่ียงการใช้ยา และเพียรพยายามมาทำา
กายภาพบาำ บดั อยา่ งสมาำ่ เสมอเปน็ ระยะเวลานานหลายเดอื น
แล้ว แต่อาการปวดก็ยังไมด่ ีข้นึ เทา่ ที่ควร เช่น ดขี ้นึ เพียงช่วง
เวลาทท่ี าำ กายภาพบาำ บดั เทา่ นนั้ หากหยดุ ทาำ อาการกก็ ลบั คนื
มาใหม่ บทความนมี้ วี ตั ถปุ ระสงคน์ าำ เสนอสงิ่ ทผ่ี ปู้ ว่ ยดงั กลา่ ว
ไมค่ วรมองขา้ ม ดงั ต่อไปนี้

14
APRIL 2021

1. อาหาร

ของหวาน ขนมหวานตา่ ง ๆ แปง้ ขาว เชน่ ขา้ วขาว ขนมปงั ขาว แปง้ ซาลาเปา ฯลฯ ทมี่ ดี ชั นนี า้ำ ตาลสงู (high glycemic index) อาหาร
ทปี่ รงุ ดว้ ยนา้ำ มนั จากเมลด็ พชื (vegetable seed oils) ชนดิ ไมอ่ ม่ิ ตวั หลายตาำ แหนง่ (polyunsaturated fatty acid-PUFA) สกดั ดว้ ยวธิ ที าง
อตุ สาหกรรมซง่ึ ใชค้ วามรอ้ นสงู ใชส้ ารเคมเี ปน็ ตวั ทาำ ละลายตวั เรง่ ปฏกิ ริ ยิ า กระบวนการฟอกสเี พอ่ื ใหเ้ กบ็ อยไู่ ดน้ าน รปู ลกั ษณข์ องนาำ้ มนั ดู
ใสดี ไมม่ กี ลนิ่ ไมม่ รี ส มสี ดั สว่ นของกรดไขมนั omega-6 ทมี่ ากเกนิ ไป และใชก้ นั อยา่ งแพรห่ ลายในครวั เรอื นในปจั จบุ นั ตวั อยา่ งเชน่ นา้ำ มนั
ขา้ วโพด นาำ้ มนั ถว่ั เหลอื ง นาำ้ มนั เมลด็ ทานตะวนั นาำ้ มนั เมลด็ ฝา้ ย นาำ้ มนั ราำ ขา้ ว นาำ้ มนั คาโนลา ฯลฯ แมว้ า่ จะใช้โดยไมท่ อด และจะเพม่ิ ความ
เสยี่ งมากขน้ึ หากใชท้ อดดว้ ยความรอ้ นสงู และเสยี่ งอยา่ งยง่ิ หากใชท้ อดซา้ำ แลว้ ซา้ำ อกี เนอื้ สตั วร์ วมทงั้ ไขมนั ชนดิ อมิ่ ตวั ทแี่ ทรกอยใู่ นเนอ้ื
สตั ว์ การรบั ประทานอาหารดงั กลา่ วขา้ งตน้ เปน็ จาำ นวนมากอยา่ งสมา่ำ เสมอ ลว้ นสามารถกระตนุ้ ใหเ้ กดิ การอกั เสบในระดบั เซลลจ์ ากกลไก
หลายประการ ทส่ี าำ คญั กค็ อื อนมุ ลู อสิ ระทก่ี อ่ oxidative stress และการอกั เสบทเ่ี รอ้ื รงั ทาำ ใหเ้ นอ้ื เยอ่ื ของโครงสรา้ งภายในรา่ งกายสว่ นตา่ ง ๆ
รวมท้งั ระบบกลา้ มเนือ้ ขอ้ ตอ่ กระดกู ออ่ น เส้นเอน็ อ่อนแอลงเรอื่ ย ๆ จนเสอื่ มสภาพ ส่วนของเน้ือเยื่อท่เี สือ่ มสภาพ จะมีความไม่แข็ง
แรงและบาดเจ็บได้งา่ ย แม้จะเปน็ การใชง้ านธรรมดา ๆ ในชวี ิตประจาำ วัน และเกิดการอกั เสบและปวดเรื้อรงั ตามมาไดอ้ กี ตอ่ หนง่ึ มาถงึ
ระยะนห้ี ลายคนจะนกึ วา่ เปน็ เพราะตนเองเรม่ิ อายมุ ากขน้ึ เพราะแทบทกุ อวยั วะกจ็ ะเสอ่ื มและทยอยเปน็ โรคเรอ้ื รงั ตา่ ง ๆ มากขน้ึ โดยเข้าใจ
วา่ เปน็ เรอ่ื งธรรมดาของคนสงู วยั ทม่ี อี วยั วะตา่ ง ๆ เสอ่ื ม ปวดกลา้ มเนอ้ื ขอ้ ตอ่ ไปทว่ั ภมู ติ า้ นทานโรคตาำ่ จนมกี ารใชค้ าำ วา่ Inflamm-aging
และ Immunosenescence กับสภาวะดังกล่าว แต่หากพิจารณาให้ดีแล้ว ปัจจัยซ้ำาเติมที่สำาคัญก็น่าจะมาจากอาหารที่คุ้นเคยและรับ
ประทานแบบเดิมอย่างต่อเนื่องทุกวนั น่ันเอง ทจ่ี ริงแลว้ ธรรมชาตขิ องรา่ งกาย
จะพยายามซ่อมแซมและปรับตัวเองอยู่เสมอ ซึ่งถือเป็นพ้ืนฐานสำาคัญของ
กระบวนการฟนื้ ฟู แตจ่ ะมากหรอื นอ้ ยขนึ้ อยกู่ บั ปจั จยั ทเ่ี ราเตมิ เขา้ ไป ใหเ้ ปน็ ไปใน
ทางเกอื้ กลู หรอื ขดั ขวางตอ่ การซอ่ มแซมดงั กลา่ ว ในเรอื่ งของอาหาร เราจงึ ควร
หลกี เลยี่ งหรอื งดนาำ้ ตาล ของหวาน ของทอด ทดแทนแปง้ ขาว ขา้ วขาวดว้ ยขา้ ว
ชนดิ ไมข่ ดั สี ขนมปงั ชนดิ โฮลวที ใชน้ าำ้ มนั ประกอบอาหารทม่ี คี วามปลอดภยั และ
มปี ระโยชนต์ อ่ สขุ ภาพ โดยใชว้ ธิ ผี ลติ แบบสกดั เยน็ เชน่ นาำ้ มนั มะกอกแบบสกดั
เยน็ ทมี่ สี ารตา้ นอนมุ ลู อสิ ระ หรอื นา้ำ มนั มะพรา้ วสกดั เยน็ หลกี เลย่ี งแหลง่ โปรตนี
ทม่ี าจากเนอ้ื สัตวม์ ากเกินความจาำ เปน็ ทดแทนดว้ ยโปรตนี จากธัญพืช เชน่ พชื
ตระกลู ถว่ั เหด็ และเตา้ หู้ และเพมิ่ ปรมิ าณและความถกี่ ารบรโิ ภคผกั สดทมี่ คี วาม
หลากหลายท้งั สแี ละชนดิ ผลไม้สดท่ีไมห่ วานจัด สมนุ ไพรสดตา่ ง ๆ ล้วนมีสาร
พฤกษา (phytonutrients) ทมี่ ปี ระโยชนต์ อ่ ร่างกายมากมาย เชน่ วิตามนิ เกลอื
แร่ และมีสารชว่ ยตา้ นการอักเสบและอนุมลู อิสระชว่ ยฟ้ืนฟสู ภาพร่างกายได้

15

2. ยา

ยารกั ษาโรคประจำาตัวบางอย่างทต่ี อ้ งทานเปน็ ประจำา บางชนิดอาจเกดิ ฤทธข์ิ ้างเคียงที่เกย่ี วข้องกับอาการปวด และอักเสบเกดิ ข้นึ
ได้ ทพ่ี บบอ่ ย ไดแ้ ก่ ยาลดระดบั ไขมนั ในเลอื ด โดยมงุ่ ลดระดบั ไขมนั ตวั ไมด่ ี Low Density Lipoprotein–LDL และเพม่ิ ระดบั ไขมนั ดี High
Density Lipoprotein-HDL ไดแ้ ก่ ยากลมุ่ สเตตนิ (statins) ทท่ี าำ ใหเ้ กดิ Statin-Associated Muscle Symptoms (SAMS) แตใ่ นทางคลนิ กิ
อาจพบได้ทง้ั การปวดกล้ามเนื้อ และเสน้ เอ็น ข้อตอ่ ตา่ ง ๆ เช่น ขอ้ เขา่ ข้อไหล่ ขอ้ ต่อกระดกู สนั หลงั ท้งั ระดับคอและระดบั เอว รายงาน
อบุ ตั ิการณท์ เ่ี กิดข้นึ มากนอ้ ยตา่ งกนั ขน้ึ อย่กู ับแหลง่ ทนุ ของงานวจิ ยั ตงั้ แต่นอ้ ยกวา่ 1% (ทุนจากบริษทั ยา) 10-25% (ทุนจากแหลง่ อ่นื )
และประมาณ 60% จากบางรายงานของการศึกษาดว้ ยวธิ ีสังเกตการณ์ กลไกของ SAMS เก่ยี วขอ้ งกบั การปิดกั้นการสังเคราะห์ LDL
ท่ีมีเส้นทางรว่ มกนั กับการผลิตโคเอนไซม์คิวเทน็ (Coenzyme Q10-Co Q10) และวติ ามินดี (ผา่ น mevalonate pathway) ท่ชี ว่ ยตา้ น
อนมุ ลู อสิ ระและลดอาการปวดได้ และเชน่ เดยี วกนั กบั เรอ่ื งอาหาร กลมุ่ อาการแบบนอ้ี าจทาำ ใหผ้ ปู้ ว่ ยเขา้ ใจวา่ ปวดเกดิ จากการเสอื่ มตาม
อายแุ ตเ่ พยี งอยา่ งเดยี ว แทท้ จี่ รงิ แลว้ การปวดทเ่ี กดิ ขนึ้ ในกรณนี มี้ ที างบรรเทาและฟน้ื ฟสู ภาพรา่ งกายได้ โดยอาจพจิ ารณาเสรมิ Co Q10
และวติ ามนิ ดี (ควรปรกึ ษาและใชต้ ามดลุ ยพนิ จิ ของแพทยห์ รอื เภสชั กร) ปรบั ปรงุ การรบั ประทานอาหารโดยแนวทางตามขอ้ 1 ทกี่ ลา่ วมา
แล้ว ซง่ึ นา่ จะได้ผลดที ้ังการควบคุมระดับ LDL ทด่ี ขี นึ้ และอาการปวดที่ลดลงไดจ้ ากการอักเสบทลี่ ดลง และหากการควบคุมระดับไขมัน
สูงได้ผลเป็นอยา่ งดี จะสามารถลดปริมาณการใชย้ าสเตตินลงได้ อยา่ งไรกต็ ามการลดการใชย้ าควรปฏิบัติตามดลุ ยพนิ จิ ของแพทยเ์ ปน็
หลัก

16
APRIL 2021

3. อิรยิ าบถทเ่ี ป็นกลาง
แมจ้ ะมกี ารพดู ถงึ อริ ยิ าบถกบั ความปวดอยเู่ ปน็ ประจาำ แตเ่ ทา่ ทพี่ บบอ่ ยมกั จะเปน็ การพดู ตาม ๆ กนั มา มากกวา่ ความเขา้ ใจอยา่ งแท้

จริงของกลไกและช่วงระยะของการปวดท่ีต่างกัน เช่น มีการบอกกันต่อ ๆ มาไม่ให้นอนหนุนหมอนหรือลดความหนาของหมอนลงใน

ผปู้ ่วยท่ปี วดคอ บา่ ไหล่ จากโรคกระดกู คอเสือ่ ม (แต่เม่อื ปฏบิ ัติตาม กลบั มอี าการปวดมากข้นึ ) การบอกให้ผูป้ ่วยกระดูกสันหลังเส่อื มท่ี

มสี ภาวะช่องกระดูกสนั หลงั แคบ และมีอาการปวดหลังร้าวลงขา เดินตัวเอียงและหลังคอ่ มให้ฝนื ยดื ให้ตวั ตรง (แตผ่ ลลัพธท์ ำาให้อาการ

ปวดหลังลงขามากขน้ึ ) หรอื การบอกผ้ปู ่วยปวดไหล่ทมี่ ีการอกั เสบของเสน้ เอ็นซ้อนอยู่กบั ความเสอ่ื มที่ยกแขนขน้ึ ได้ไมส่ ดุ rotator cuff

syndrome, impingement syndrome อดทนฝืนปวดและยกแขนขนึ้ ไปในมุมทย่ี ังปวดมาก ดว้ ยความเข้าใจไปว่าผปู้ ่วยเปน็ โรคไหล่ตดิ

frozen shoulder ซงึ่ การกระทำาตามคาำ บอกเล่าท่ผี า่ นมา อาจเป็นส่ิงทซ่ี าำ้ เติมอาการปวดอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์ในระยะของการปวดชว่ ง

น้นั ๆ

ส่ิงสำาคัญท่ีควรทราบและเรียนรู้ในทางปฏิบัติที่แท้จริงก็คือ เรียนรู้ให้เข้าใจและเข้าถึงการปฏิบัติอิริยาบถท่ีเป็นกลาง

(neutral posture) สำาหรับแต่ละสภาวะให้ได้ ซึ่งเป็นอิริยาบถของร่างกายส่วนที่มีปัญหาปวด ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงของการ

หยุดพักหรือขณะเคลื่อนไหวที่มีอาการปวดน้อยที่สุด และควรคงเอาไว้ให้ได้นานที่สุด การฝึกอิริยาบถท่ีเป็นกลางไม่ใช่ท่า

ของการออกกำาลังกายหรือการบริหารโดยตรง แต่เป็นการฝึกทักษะในการดูแลตนเอง (coping skills) อย่างหน่ึง ซ่ึงต้อง

มีการฝึกฝนให้เกิดข้ึนอย่างสมำ่าเสมอและต่อเน่ือง คร้ังใดที่มีการเผลอหลุดออกนอกอิริยาบถที่เป็นกลาง (บ่อยคร้ังที่

อาการปวดจะเป็นตัวเตือน) ก็ให้กลับคืนสู่อิริยาบถท่ีเป็นกลางต่อไปให้ได้เร็วท่ีสุด ท่านสามารถฝึกอิริยาบถท่ีเป็นกลางได้ทันที

ที่แพทย์ได้ประเมินและแนะนำาว่าจะต้องปฏิบัติอย่างไร อิริยาบถท่ีเป็นกลางของแต่ละรายแม้จะเป็นโรคเดียวกันก็อาจแตกต่าง

กันได้ในรายละเอียด และจะปรับเปล่ียนไปได้ตามระยะและโครงสร้างของโรคท่ีเปลี่ยนไป ข้อดีของการควบคุมอิริยาบถที่เป็น

กลางให้ได้บ่อย ๆ และมากพอก็คอื การป้องกนั อาการปวดและสว่ นของเน้ือเยอ่ื ท่มี ีการอักเสบจากการบาดเจบ็ ใหฟ้ น้ื ตัวได้ทันระหว่าง

กระบวนการฟ้ืนฟูสภาพ และยังสามารถเคล่ือนไหวส่วนอ่ืน ๆ ของร่างกายได้ต่อไป โดยไม่กระทบกระเทือนส่วนที่ยังมีปัญหาอักเสบ

และปวดอยู่ แต่ข้อจาำ กดั ของการฝกึ อิริยาบถท่เี ป็นกลางกค็ ือ ตอ้ งฝกึ ฝนและทำาดว้ ยตนเอง ไม่สามารถเกดิ ข้นึ ได้จากการรับประทานยา

หรอื การทาำ กายภาพบำาบดั แบบปอ้ นให้ (passive treatment เชน่ การนวดประคบ อบ ดงึ ฯลฯ) ใด ๆ ในชว่ งแรกของการเรยี นร้บู างราย

อาจตอ้ งใช้ตวั ชว่ ย เชน่ เฝือกออ่ นที่ใสพ่ ยงุ รวมทง้ั เป็นตัวชว่ ยเตอื นใหร้ ู้ตัวไดม้ ากข้นึ ถึงการควบคุมอริ ิยาบถ และผปู้ ่วยจะทำาได้สำาเร็จ

จะต้องมีสตริ ทู้ นั อริ ิยาบถของตนเองอยู่เสมอ เพราะเหตนุ ี้ จงึ มผี ูป้ ่วยจาำ นวนมากท่ยี งั ปวดแลว้ ปวดอีกเป็นเวลานาน ๆ เนือ่ งจากท่ีผา่ น

มามกั พง่ึ แตก่ ารรักษาแบบ passive treatment เพียงส่วนเดยี ว แม้จะเกิดความสบายช่ัวคราวหลงั ทาำ กายภาพบาำ บดั ใหม่ ๆ แตก่ ็ไมอ่ าจ

ตามไปคมุ้ ครองปอ้ งกนั อาการปวดในชวี ติ ประจาำ วนั ได้ ดงั นนั้ ผปู้ ว่ ยทม่ี อี าการปวดเรอื้ รงั จงึ ควรเรยี นรแู้ ละฝกึ ปฏบิ ตั ทิ กั ษะนี้ จนเกดิ ความ

ชำานาญควบคู่ไปกับการทาำ กายภาพบาำ บดั แบบ passive treatment ดว้ ยเสมอ วธิ ีการนี้จาำ เป็นและควรนำามาใชเ้ ปน็ อย่างยิ่ง สำาหรับโรค

ท่มี คี วามผิดปกตขิ องโครงสรา้ งทอี่ าการปวดแปรตามอริ ยิ าบถ (posture dependent pain) ทยี่ งั อยูใ่ นระยะทพ่ี อแก้ไขไดแ้ ละไม่มขี ้อบ่ง

ชท้ี ี่ชดั เจนในการรักษาด้วยวิธีการผ่าตดั ตวั อย่างเช่น กลุ่มอาการปวดคอ ปวดหลัง รา้ วลงขา ปวดไหล่ ฯลฯ เปน็ ตน้ 17

4. ท่ากายบริหารและการออกกำาลังกาย

ทา่ บรหิ าร เปน็ สง่ิ ทผี่ ปู้ ว่ ยจาำ นวนมากมกั ถามหากอ่ นอนื่ เมอ่ื เกดิ ชีวติ ประจาำ วัน นอกจากน้ีการกำาหนดให้ท่าบริหารทำาเป็นชุด ๆ ไป
อาการปวด อาจเนอื่ งจากมคี าำ พดู วา่ “หากปวดสว่ นไหนตอ้ งบรหิ าร มจี ดุ สน้ิ สดุ ของการบรหิ าร ผปู้ ว่ ยอาจคดิ วา่ บรหิ ารเสรจ็ แลว้ กเ็ พยี ง
ส่วนนั้นให้แข็งแรง” ซึ่งไม่เป็นจริงเสมอไป ท่าบริหารร่างกายมัก พอ ไม่ตอ้ งดแู ลตัวเองอยา่ งอืน่ ๆ อกี ทาำ ใหผ้ ปู้ ่วยทีม่ อี าการปวด
กำาหนดเอาไวอ้ ยา่ งชัดเจน และมกั ใหท้ ำาเป็นจาำ นวนคร้ังซำ้า ๆ ตาม เรื้อรัง ละเลยในการควบคุมอิริยาบถที่เป็นกลางในชีวิตประจาำ วัน
ที่กำาหนด เพื่อหวังผลให้ร่างกายปรับตัวในทางบวก ในส่ือสังคม และอาการปวดกย็ งั ไม่ไดร้ บั การแก้ปญั หาทตี่ รงประเดน็
ออนไลน์ มขี อ้ มลู ของทา่ บรหิ ารตา่ ง ๆ ทว่ั ไปจาำ นวนมาก ซง่ึ ตอ้ งกลน่ั ส่วนการออกกำาลังกายโดยท่ัวไปมักหมายถึงการเคล่ือนไหว
กรองใหด้ กี อ่ นนาำ มาใช้ บางครง้ั ทา่ บรหิ ารอาจคละกนั ดว้ ยทา่ ทชี่ ว่ ย ของร่างกาย หรอื บางสว่ นของร่างกาย เพือ่ เพ่ิมความแขง็ แรงของ
และทา่ ทที่ าำ ใหอ้ าการกาำ เรบิ ไดห้ ากนาำ มาใชผ้ ดิ โรค ตวั อยา่ งเชน่ ทา่ ระบบกล้ามเน้ือ กระดูก ข้อ และการไหลเวียนของระบบหลอด
บรหิ ารทม่ี กี ารแหงนหนา้ หงายคอมากไป อาจทาำ ใหป้ วดมากขนึ้ ในผู้ เลือดและหัวใจ การออกกำาลังกายเปรียบเสมือนการเปิดเครื่อง
ปว่ ยทม่ี อี าการเสอ่ื มของกระดกู คอ แตอ่ าจดตี อ่ อาการตงึ ของกลา้ ม รไี ซเคลิ ขยะให้รา่ งกาย มปี ระโยชน์ทั้งในแง่สง่ เสรมิ ป้องกัน รักษา
เนอื้ คอและหนา้ อกดา้ นหนา้ ทา่ หมนุ วงลอ้ อาจดตี อ่ การฟน้ื ฟหู วั ไหล่ และฟน้ื ฟโู รคตา่ ง ๆ รวมทง้ั อาการปวดเรอื้ รงั ไดอ้ ยา่ งมาก การออก
ทข่ี อ้ ยดึ ตดิ เรอ้ื รงั แตอ่ าจทาำ ใหป้ วดมากขน้ึ ในกรณปี วดไหลจ่ ากเสน้ กำาลังกายสามารถกระทาำ ได้ดว้ ยตนเองอย่างงา่ ย ๆ ท่สี ะดวก เช่น
เอ็นเส่ือมและมีการอักเสบแทรกซ้อนอยู่ กล่าวโดยรวมแล้วแม้ การเดิน การถีบจักรยาน หรือการออกกำาลังกายด้วยเครื่องออก
ทา่ บริหารจะมปี ระโยชนอ์ ยูก่ ็จรงิ แตก่ ็ควรใชเ้ พื่อเสริมสรา้ งสภาพ กำาลังกายหลายประเภทในศูนย์กีฬา โดยไม่เน้นท่าทางการออก
รา่ งกายระดับพื้นฐานให้ดขี น้ึ เชน่ คลายอาการเกรง็ ของกล้ามเนื้อ กำาลังกายเหมือนท่าบริหาร ผู้เร่ิมต้นควรทำาอย่างค่อยเป็นค่อยไป
เพิ่มความแขง็ แรงของกล้ามเนื้อและขอ้ ต่อ เพิม่ ความออ่ นตวั และ ไม่หักโหมและค่อย ๆ เพ่มิ เมื่อรา่ งกายปรับตวั ดขี น้ึ
ยืดหยุ่นของร่างกายมากกว่าใช้เพ่ือแก้อาการปวดได้ทุกเรื่องใน

18
APRIL 2021

5. อารมณ์

อารมณเ์ ปน็ อาหารทางใจ แต่จะไม่มาแบบ 3 ม้ือ เหมือนอาหารทางกาย เพราะวา่ สามารถเกดิ ข้นึ ทกุ ขณะจิตไม่เว้นแม้กระท่ังช่วง
นอนหลับ เพราะมกี ารเปล่ยี นแปลงได้ไวมากและเกดิ ข้ึนเสมอ ๆ ตลอดเวลาไมท่ างใดกท็ างหนึง่ จงึ มีความสำาคญั ตอ่ การเปลีย่ นแปลง
ของรา่ งกายได้ทุกทท่ี ุกเวลา อารมณ์ทีห่ ดห่หู รอื อาการจิตตก กงั วล เศรา้ หมอง อยูใ่ นแดนลบ และทางพุทธศาสนา อาจถอื เปน็ อกุศล
จิตชนิดหน่ึงเพราะเป็นการเบียดเบียนตนเอง ไม่ว่าจะมีหรือไม่มีสาเหตุทางกายนำามาก่อน อารมณ์อาจเป็นเหตุชักนำาให้มีอาการปวด
ข้ึนมาได้ จึงมีความเช่ือมโยงกันอย่างใกล้ชิด อาการปวดและอารมณ์ท่ีเศร้าหมองหดหู่ จึงสามารถเป็นได้ท้ังเหตุและผลซึ่งกันและกัน
และวนเวียนได้ยาวนาน นอกจากน้ี ยังเป็นตัวทำาลายกำาลังใจและตัดโอกาสท่ีจะกลับมาต่อสู้ให้ตนเองพ้นจากความเจ็บป่วยและความ
ทกุ ขด์ ังกล่าว การฟ้ืนฟูสภาพในกรณีอาการปวดเรื้อรงั ผู้ป่วยและญาตติ อ้ งเปน็ อันหนง่ึ อนั เดียวกนั และเขา้ ใจเป้าหมายเดียวกนั แพทย์
ก็ตอ้ งเขา้ ใจปัญหาของผู้ป่วยทุกดา้ น ผปู้ ว่ ยและญาติต้องมีศรทั ธา มีความสมาำ่ เสมอ มีความมุง่ มน่ั และมีทศั นคติต่อวิธีการฟ้ืนฟทู ตี่ ้อง
เรมิ่ ปฏบิ ตั ใิ หเ้ กดิ ขน้ึ ดว้ ยตนเอง (active rehabilitation) ใหม้ ากขนึ้ ดว้ ยการแนะนาำ จากแพทยแ์ ละการทาำ กายภาพบาำ บดั อยา่ งเปน็ ขนั้ ตอน
โดยพึ่งพาการรกั ษาและฟนื้ ฟูสภาพแบบป้อนให้ (passive modalities) เพียงเท่าทจี่ ำาเป็นในระยะแรก ๆ เทา่ นนั้

กล่าวโดยสรุป ขั้นตอนของการดูแลรักษาและ ผศ. พล.ท. นพ.ไกรวัชร ธีรเนตร
ฟน้ื ฟอู าการปวดทย่ี ดื เยอ้ื เรอื้ รงั อาจเปรยี บเทยี บไดด้ งั น้ี คลนิ กิ เวชกรรมฟ้นื ฟู

การดแู ลตน้ นา้ำ ไดแ้ ก่ การปรบั อาหาร และอารมณ์ ตารางออกตรวจ
ลดสัดส่วนของอาหารไม่ดี เพิ่มสัดส่วนของอาหารที่ดี
วันจันทร์ 16.00-20.00 น.
ปรับอารมณ์ให้อยู่ในแดนบวกหรือเป็นกลาง การออก วนั อังคาร 14.00-20.00 น. (เฉพาะสัปดาห์ท่ี 2, 4 ของเดือน)
กำาลังกายและกายบริหารเพ่ือเสริมสร้างสมรรถภาพ
16.00-20.00 น. (เฉพาะสัปดาหท์ ่ี 1, 3, 5 ของเดือน)
ร่างกาย วันพธุ 13.00-17.00 น.
การดแู ลกลางนา้ำ ไดแ้ ก่ ทกั ษะการเคลอื่ นไหวและ วันพฤหสั บดี 16.00-20.00 น.

คงอริ ยิ าบถทเ่ี ปน็ กลางเอาไว้ใหต้ อ่ เนอื่ ง เพอื่ ใหร้ า่ งกาย 14.00-20.00 น. (เฉพาะสปั ดาห์ที่ 2 ของเดอื น)
วนั ศุกร์ 16.00-20.00 น.
ซ่อมแซมตนเองได้ทันเวลา กรณุ านัดหมายล่วงหนา้ เพ่ือความสะดวกในการเข้ารบั บรกิ าร
การดูแลปลายนำ้า ได้แก่ การรักษาปลายเหตุทั้ง โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

หลาย เชน่ การทานยา การทำากายภาพบำาบัด รวมทัง้ 19
กายบรหิ ารบางชนดิ

ซ่ึงในระยะแรกอาจต้องดูแลพร้อมกันไปท้ังสาม
ส่วน และลดการดแู ลปลายน้ำาลงเมอ่ื อาการทุเลา โดย

ยังคงการดแู ลตน้ นา้ำ กลางน้ำา ให้ได้ตอ่ เนอื่ ง

ดาวนซ์ นิ โดรม

แพทยห์ ญิงพิมลพรรณ ต่างววิ ฒั น์

แพทย์ผู้เช่ยี วชาญดา้ นสตู ิ-นรีเวช

World Down Syndrome Day หรอื วนั ดาวนซ์ นิ โดรมโลก
ตรงกับวันท่ี 21 มีนาคม ของทุกปี ถูกจัดขึ้นเป็นคร้ังแรกท่ี
ประเทศสงิ คโปร์ เม่ือวนั ที่ 21 มนี าคม 2549 เพอื่ บง่ ชีถ้ ึงความ
ผิดปกติของโครโมโซมคู่ท่ี 21 องค์การดาวน์ซินโดรมท่ัวโลก
จะจดั งานเพอื่ ใหส้ าธารณชนเพมิ่ ความตระหนกั รเู้ กย่ี วกบั กลมุ่
อาการดาวน์ ประเทศไทยโดยกระทรวงสาธารณสขุ ก็มกี ารจัด
กจิ กรรมรณรงค์ เพอ่ื ใหเ้ หน็ ความสาำ คญั และใหเ้ ดก็ กลมุ่ อาการ
ดาวน์ไดม้ โี อกาสแสดงความสามารถและแลกเปลย่ี นเรยี นรกู้ นั
ทุกปี

20
APRIL 2021

กลมุ่ อาการดาวน์คอื อะไร

กลุ่มอาการดาวน์ หรือดาวน์ซินโดรม เป็น
โรคทางพันธุกรรมท่ีเกิดจากความผิดปกติของ
โครโมโซมคทู่ ี่ 21 เกินมา 1 แทง่ เกดิ ขึ้นกับทารก
ประมาณ 1 ใน 800 คน เดก็ กล่มุ อาการดาวน์ มี
ความบกพร่องในการเรียนรู้ การใช้ภาษาและการ
เคลื่อนไหวของร่างกายตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึง
ระดบั ท่มี าก ไอควิ เฉลยี่ ประมาณ 50 นอกจากนี้ ยัง
อาจพบหวั ใจพกิ ารแตก่ าำ เนดิ ตอ่ มไทรอยดบ์ กพรอ่ ง
ระบบทางเดินอาหารผิดปกติ ซึ่งจำาเป็นต้องได้รับ
การดแู ลต้ังแตแ่ รกเกดิ

หญงิ ต้งั ครรภ์จะทราบได้อยา่ งไร

"วา่ ตนเองมีความเสย่ี ง"
1. อายขุ องหญงิ ตั้งครรภ์ ณ วนั ทคี่ รบกาำ หนด
คลอด
โอกาสพบทารกกลุ่มอาการดาวน์จะเพิ่มข้ึนตาม
อายุของหญิงต้ังครรภ์ แม้ว่า การท่ีลูกเกิดมาเป็น
กลมุ่ อาการดาวนม์ คี วามสมั พนั ธก์ บั อายทุ เ่ี พมิ่ ขนึ้ ของ
แม่ แตใ่ นความเปน็ จรงิ กลบั พบวา่ รอ้ ยละ 75-80 ของ
ทารกกลุ่มอาการดาวน์เกิดมาจากแม่ที่อายุน้อยกว่า
35 ปี ที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะสัดส่วนของหญิงต้ังครรภ์
ทีม่ าคลอดเมื่ออายุเกนิ 35 ปี มีเพยี งร้อยละ 10 ของ
หญงิ คลอดทง้ั หมด ดงั นน้ั หญงิ ตง้ั ครรภท์ กุ คนมคี วาม
เส่ียง แตจ่ ะสูงหรอื ต่ำาแตกตา่ งกนั ไปในแต่ละคน

21

2. ความหนาของนา้ำ ทีส่ ะสมบรเิ วณตน้ คอทารกจากการตรวจคลน่ื เสียงความถ่สี ูง

การวัดความหนาของนำ้าท่ีสะสมบริเวณต้นคอทารก (Nuchal Translucency) โดยการตรวจคล่ืนเสียงความถ่ีสูงผ่านทางหน้าท้อง
ซง่ึ จะทาำ ในขณะอายุครรภ์ 10-14 สัปดาห์

3. การตรวจหาสารชวี เคมีในเลือดหญงิ ตง้ั ครรภ์

เปน็ การตรวจคัดกรองเพ่อื ประเมนิ ความเส่ยี ง แล้วนำาไปประกอบการตัดสินใจทจ่ี ะเลอื กตรวจวนิ จิ ฉัยก่อนคลอด ซง่ึ เป็นการตรวจ
แบบรกุ ลาำ้ ทอี่ าจเกดิ ความสญู เสยี ตอ่ ทารกจากการทาำ หตั ถการได้ การตรวจคดั กรองมหี ลายวธิ ี สามารถทาำ ไดท้ งั้ ในไตรมาสแรกและไตรมาส
ท่ี 2 แตก่ ารตรวจคดั กรองท่ีอายคุ รรภ์นอ้ ยกว่า 16 สปั ดาห์ มคี วามเหมาะสมมากท่สี ุด เพราะมีเวลามากพอในการสืบคน้ เพ่ิมเติม และ
สามารถตัดสินใจยุตกิ ารตงั้ ครรภ์ไดห้ ากพบว่าทารกเปน็ กลุ่มอาการดาวน์

หากผลการตรวจคัดกรองรายงานวา่ มีความเส่ยี งสงู ไม่ได้หมายความวา่ ทารกในครรภจ์ ะเป็นกลมุ่ อาการดาวน์ และมใิ ชข่ ้อบ่งชี้ใน
การยตุ กิ ารตง้ั ครรภ์ จาำ เป็นตอ้ งมีการตรวจยืนยันด้วยการวนิ จิ ฉยั กอ่ นคลอดแบบรุกลา้ำ เสมอ ส่วนผลการตรวจคดั กรองท่มี ีความเสย่ี งตำา่
มไิ ดบ้ อกวา่ ทารกในครรภ์ไมเ่ ปน็ กลมุ่ อาการดาวน์ แตม่ คี วามเสย่ี งตาำ่ เกนิ กวา่ ทจ่ี ะแนะนาำ ใหร้ บั การตรวจวนิ จิ ฉยั กอ่ นคลอดแบบรกุ ลาำ้ กรณี
น้แี นะนำาให้มาฝากครรภ์ตามปกตแิ ละตดิ ตามทารกหลงั คลอด

22
APRIL 2021

4. การตรวจวนิ จิ ฉยั ก่อนคลอด (Prenatal Diagnosis)

เป็นการนำาเอาเซลล์ของทารกมาตรวจเพ่ือนับจำานวนโครโมโซมของทารกในครรภ์ โดยสามารถตรวจได้หลายวิธี ขึ้นอยู่กับความ
เหมาะสมและสภาวะของหญิงตงั้ ครรภแ์ ตล่ ะราย

1. การตัดช้ินเน้อื รก (Chorionic Villous Sampling)
2. การเจาะน้ำาคร่ำา (Amniocentesis)
3. การเจาะเลือดทางสายสะดือ (Cordocentesis)

การเจาะนา้ํ ครํา่
เปน็ การตรวจวนิ จิ ฉยั กอ่ นคลอดท่ีได้รับความนยิ มและปฏบิ ตั ิกันมาอยา่ งแพร่หลาย และมีอตั ราเส่ียงต่อแม่และทารกในครรภ์น้อย
กว่าวิธีอื่น เป็นการดูดเอาน้ำาท่ีอยู่รอบตัวทารกมาส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อตรวจนับโครโมโซมของทารกในครรภ์ โดยท่ัวไปจะใช้
เวลาประมาณ 3-4 สัปดาห์ จงึ จะทราบผล

ภาวะแทรกซ้อนทอ่ี าจพบ ได้แก่ การเจ็บบรเิ วณที่เจาะหรือปวดเกร็งบริเวณท้องนอ้ ย มีโอกาสแทง้ ทารกตาย หรอื เจบ็ ครรภค์ ลอด

ก่อนกำาหนด พบได้ประมาณร้อยละ 0.5 23

หากพบวา่ ทารกในครรภ์เปน็ กลุม่ อาการดาวน์

แพทย์จะให้คำาปรึกษาแก่หญิงต้ังครรภ์และสามี โดยให้ข้อมูลเกี่ยวกับผลการตรวจและทางเลือกในการตัดสินใจยุติการต้ังครรภ์
หรอื จะตงั้ ครรภต์ อ่ ไปตามปกติ กรณที ตี่ ดั สนิ ใจตง้ั ครรภต์ อ่ จะตอ้ งมกี ารวางแผนในการดแู ลรกั ษา สง่ เสรมิ พฒั นาการอยา่ งตอ่ เนอื่ งและ
เหมาะสม

24
APRIL 2021

สิทธิประโยชนท์ ีห่ ญงิ ตง้ั ครรภ์จะไดร้ บั

ประเทศไทยมีนโยบายสำาคัญในการสร้างหลักประกันสุขภาพ
แกป่ ระชาชนทกุ คน รฐั บาลไดท้ มุ่ งบประมาณ 100 ลา้ นบาท ตงั้ แต่
วันที่ 1 ตุลาคม 2563 เริ่มเปิดให้บริการตรวจเลือดเพื่อคัดกรอง
ทารกกลมุ่ อาการดาวนแ์ กห่ ญงิ ตง้ั ครรภท์ กุ กลมุ่ อายุ ทกุ คน ทกุ สทิ ธิ์
ครอบคลมุ ทว่ั ประเทศ โดยจดั ใหม้ เี ครอื ขา่ ยบรกิ ารแบบเบด็ เสรจ็ ใน
ทกุ จังหวดั หญิงตง้ั ครรภท์ ุกคนสามารถเข้ารับคำาปรกึ ษา ตรวจคัด
กรอง ตรวจยืนยันวินิจฉัยก่อนคลอด ตลอดจนถึงการยุติการต้ัง
ครรภ์ในกรณพี บว่าทารกเปน็ กล่มุ อาการดาวน์ ได้ท่สี ถานพยาบาล
ของรัฐและเอกชนท่ีขึ้นทะเบียนกับสำานักงานหลักประกันสุขภาพ
แห่งชาติ ช่วยให้หญิงตั้งครรภ์ได้มีโอกาสเข้าถึงบริการและเข้าถึง
ขอ้ มลู เพอื่ การตดั สนิ ใจและเตรยี มความพรอ้ มแกต่ นเอง ทงั้ นเ้ี พอ่ื
กอ่ ใหเ้ กดิ ความเทา่ เทยี มในสงั คม ดงั คาำ มน่ั ของรฐั บาลวา่ เรา “จะไม่
ทิง้ ใครไว้ข้างหลัง” “No one left behind”

ขอบคณุ ภาพประกอบจากกรมอนามยั กระทรวงสาธารณสขุ

พญ.พิมลพรรณ ต่างววิ ฒั น์
คลินกิ สตู -ิ นรเี วช

ตารางออกตรวจ

วนั เสาร์ 08.30-12.00 น.

กรุณานัดหมายล่วงหน้า
เพ่ือความสะดวกในการเขา้ รับบรกิ าร
โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

25

ฟันร้าว ทนั ตแพทยห์ ญงิ ปาจรยี ์ กลุ วฒั นาภรณ์

ภยั เงยี บยคุ โควดิ ทันตแพทยเ์ ฉพาะทางด้านคลองรากฟัน

เชอ่ื หรอื ไมว่ า่ หมอพบคนไขท้ มี่ าดว้ ยอาการฟนั รา้ วเยอะขนึ้ มากใน
ช่วงปที ี่ผ่านมา สาเหตนุ า่ จะเป็นเพราะอะไร อาการฟันร้าวมีลักษณะ
อย่างไร และมีการรักษาแบบใดได้บ้าง รวมทั้งเราจะป้องกันโอกาส
การเกิดฟนั รา้ วไดอ้ ย่างไรบ้าง เชญิ ตดิ ตามกันไดเ้ ลยค่ะ

สาเหตขุ องฟันร้าว

• อบุ ตั เิ หตุ หรอื การกดั โดนของแขง็ อยา่ งแรงโดยไมร่ ตู้ วั เชน่ กดั โดนกระดกู
ช้นิ เล็ก ๆ เม็ดพริกเลก็ ๆ ในอาหาร

• การกัดของแขง็ เป็นนิสยั เช่น น้าำ แข็ง ถัว่ หมกู รอบ
• ลักษณะการสบฟันผิดปกติ ซึ่งสามารถทำาให้เกิดแรงลงบนฟันปริมาณ
มากกว่าปกตแิ ละเกิดฟันรา้ วได้
• การกดั เคน้ ฟนั ตอนนอน หรอื จากความเครยี ด เรยี กวา่ Bruxism ซง่ึ สงั เกต
อาการไดจ้ าก มคี วามปวดเมอื่ ยกลา้ มเนอ้ื บดเคยี้ ว (บรเิ วณแกม้ ) โดยเฉพาะหลงั
ตนื่ นอน หรอื คนรอบขา้ งอาจไดย้ นิ เสยี งคนไขน้ อนกดั ฟนั ขณะนอนตอนกลางคนื
และบอกคนไข้โดยตรง

26
APRIL 2021

อาการของฟนั ร้าว

• อาการหลกั เบื้องตน้ ทเ่ี ดน่ ชดั มาก คอื เสียวฟนั เมือ่ กดั ฟนั หรือเคย้ี วอาหาร โดยมกั จะเป็นความรสู้ กึ เสยี วจ๊ดี จนคนไขต้ อ้ งหลกี
เลี่ยงการเคีย้ วโดนบรเิ วณน้ัน

• อาจมอี าการเสียวฟนั เมือ่ ดื่มหรอื รับประทานอาหารรอ้ น/เยน็ ร่วมด้วย
• หากมกี ารอักเสบมากของเนือ้ เยอ่ื ภายในฟนั อาจทำาให้มีอาการปวดขึน้ มาเองโดยไมม่ สี ่งิ กระตนุ้ หรอื ปวดหลงั ดื่มหรือทานอาหาร
รอ้ น/เยน็ เป็นระยะเวลาหน่ึงหากเร่มิ มอี าการผิดปกติ ควรรีบพบทันตแพทย์เพ่อื ทาำ การวินจิ ฉยั

สาเหตุของอาการเสียวจี๊ดเม่ือเกิดฟันร้าว เป็นเพราะว่าเมื่อ
มีแรงลงบนฟัน เช่นจากการกดั เน้ือฟนั ทร่ี า้ วจะแยกออกจากกัน
เกิดการกระตุ้นของเหลวในท่อเนื้อฟัน (dentinal tubules) ซึ่ง
จะไปกระตุ้นเส้นประสาทในสว่ นของโพรงประสาทฟนั ทาำ ให้เกดิ
อาการเสยี วโดยเฉพาะเวลาปลอ่ ยจากการกัด

การวินจิ ฉยั

• ฟันร้าวโดยส่วนใหญ่ไม่สามารถเห็นรอยร้าวได้ในภาพถ่าย
รังสี แต่อย่างไรก็ตามทันตแพทย์จำาเป็นต้องถ่ายภาพรังสีบริเวณ
ทีม่ อี าการไวป้ ระกอบการวนิ ิจฉัย

• ฟันร้าวส่วนใหญ่มักจะดูปกติในภาพถ่ายรังสี ด้วยเหตุนี้จึง
ยากในการวินิจฉัย มีการศึกษาว่าฟันร้าวมักเกิดกับฟันกรามใหญ่
ลา่ งซส่ี ดุ ทา้ ย และสามารถเกดิ ขน้ึ โดยทฟ่ี นั ไมเ่ คยไดร้ บั การอดุ ใดๆ
หรือไดร้ ับการอุดขนาดเล็ก1 ท้งั นี้นา่ จะเพราะเปน็ ตาำ แหนง่ ฟันทร่ี ับ
แรงมากที่สดุ ในชอ่ งปาก

• ทนั ตแพทยจ์ ะทำาการตรวจเพ่มิ เตมิ ในช่องปาก ประกอบไป
ด้วย การเคาะตัวฟัน คลำาเหงอื กบรเิ วณปลายรากฟนั ทดสอบจุด
กัดเจ็บโดยใช้อุปกรณ์เฉพาะท่ีเป็นลักษณะคล้ายแท่งกัด (tooth
slooth)

• การทดสอบการรับรู้ความรู้สึกร้อน/เย็น ของฟัน
• ทนั ตแพทยจ์ ะสอบถามอาการและปจั จยั เสย่ี งทอ่ี าจทาำ ใหเ้ กดิ
ฟันร้าว เช่น มีการกัดโดนของแข็งมากหรือไม่ มีนิสัยกัดฟันเวลา
เครียด หรือกัดฟนั เวลานอนหรือไม่

27

การรกั ษา

การรักษาข้ึนอยู่กับว่า รอยร้าวอยู่บริเวณใดของตัวฟัน ท้ังนี้หมอจะอธิบายลักษณะ
ของฟนั ให้เห็นภาพง่าย ๆ ดงั นี้

• Crown คอื ส่วนของฟันที่โผลม่ าในช่องปาก
• Root คอื ราก ซง่ึ เช่อื มอยูก่ ับกระดูกขากรรไกร
• Enamel ปกคลมุ ตวั ฟัน
• ใต้ enamel คือ dentin ซ่งึ เปน็ สว่ นของเนือ้ ฟันทงั้ ในสว่ นของ crown และ root
• โพรงตรงกลางฟัน คือ บรเิ วณของเสน้ ประสาทและเส้นเลอื ด

แนวทางการรกั ษา ข้นึ อยกู่ บั กรณตี า่ ง ๆ ดงั ตอ่ ไปนี้

1. รอยร้าวอยู่ในบริเวณ enamel หรือลงไปถึง
dentin และยังไม่มีอาการของโพรงประสาทฟันอักเสบ
จะทาำ การรักษาดว้ ยการทาำ ครอบฟนั

2. รอยร้าวลกึ แตย่ ังไมถ่ งึ พน้ื โพรงประสาทฟนั อาจ
มีอาการของโพรงประสาทฟันอักเสบหรือโพรงประสาท
ฟันติดเช้ือร่วมด้วย ในกรณีน้ีคุณหมอรักษารากฟันจะ
เรม่ิ ทำาการรกั ษารากฟนั ก่อน โดยทข่ี ณะท่กี รอฟนั เขา้ ไป
ในโพรงประสาทฟัน คุณหมอสามารถเห็นความลึกของ
รอยรา้ วในตวั ฟนั ไดด้ ว้ ยการสอ่ งกลอ้ ง microscope และ
จะสามารถบอกได้วา่ ฟนั ซ่นี ั้น ๆ ควรทาำ การรกั ษาต่อหรือ
ถอนฟัน โดยข้ึนอยู่กับความลึกของรอยร้าวท่ีเห็นจาก
microscope การใช้ microscope ช่วยดูรอยร้าวน้ันเปน็
สิ่งจำาเป็น เน่ืองจากรอยร้าวมักมีขนาดเล็กมากจนบ่อย
คร้ังที่ไม่สามารถมองเห็นขอบเขตของรอยร้าวทั้งหมด
ไดด้ ว้ ยตาเปลา่

ทีนี้เรากลับมาพูดถึงแผนการรักษาหลังจากท่ีคุณ
หมอทราบขอบเขตของรอยร้าวแล้ว โดยแบ่งออกเป็น
2 กรณี ตามความลึกของรอยร้าว ดงั น้ี

การตรวจขอบเขตฟนั รา้ วดว้ ยการใช้ dental operating microscope

28
APRIL 2021

2.1 รอยร้าวยงั ไปไม่ถงึ พ้นื โพรงประสาทฟนั
ในกรณนี อี้ าจยงั พอรกั ษารากแลว้ ครอบฟนั เพอ่ื รกั ษาฟนั ไว้ใชง้ านในระยะเวลาหนงึ่ ซง่ึ ผปู้ ว่ ยตอ้ งทาำ ความเขา้ ใจกอ่ นวา่ ฟนั ทร่ี า้ วใน

ลักษณะนม้ี ีการพยากรณ์โรคท่ีไมแ่ น่นอน แมว้ า่ ครอบฟันไปแลว้ แต่ถ้ามแี รงบดเคยี้ วท่ีสูงมาก ชอบทานอาหารแข็งมากเป็นประจำา หรือ
มนี สิ ยั นอนกดั ฟนั หรอื กดั เนน้ ฟนั เวลาทาำ งาน ฟนั ทร่ี กั ษามานนั้ กอ็ าจมอี ายกุ ารใชง้ านท่ีไมน่ าน เนอ่ื งจากรอยรา้ วยงั สามารถรา้ วตอ่ ลงไป
ลกึ ขนึ้ ถงึ บรเิ วณรากฟนั ได้ ถา้ เปน็ เชน่ นนั้ แลว้ คณุ หมอจะแนะนาำ ใหถ้ อนฟนั ซนี่ น้ั ออก เนอ่ื งจากเชอื้ โรคสามารถแทรกเขา้ ไปในรอยรา้ วท่ี
อย่ใู ตค้ รอบได้ และจะทำาให้เกดิ การติดเช้ือในท่ีสดุ โดยมีตัวอยา่ งงานวิจัยทศี่ กึ ษาการอยูร่ อดของฟนั ร้าวที่ได้รับการรักษารากและครอบ
ฟนั ผลออกมาว่าอยรู่ อดทปี่ ระมาณ 90% ในระยะเวลาตดิ ตามผล 2 ปี1

2.2 รอยรา้ วทล่ี กึ เข้าในถึงพ้นื โพรงประสาทฟัน หรอื อาจลกึ เข้าไปในคลองรากฟัน
ในกรณีนี้ไม่สามารถรกั ษาได้ เนื่องจากเหตผุ ลทีก่ ล่าวไปขา้ งตน้ วา่ รอยร้าวทอ่ี ยู่ใตข้ อบครอบฟัน จะมเี ชือ้ โรคแทรกเข้าไปและอาจ

ทำาใหเ้ กิดการตดิ เชอ้ื อย่างรวดเรว็ ดงั นั้นคุณหมอจะแนะนาำ ใหถ้ อนฟันออกในกรณนี ี้

สาำ หรบั บทความนี้ หมออยากจะเน้นถึงสาเหตุสำาคัญท่ีมสี ว่ นทาำ ให้เกดิ รอยร้าวในฟันท่ีเรยี กวา่ การกัดฟัน หรือการเคน้ ฟนั ไม่ว่าจะ
ตอนกลางคนื ท่ีไมร่ ตู้ วั หรอื ตอนกลางวนั ขณะทาำ งานกต็ าม เนอื่ งจากเปน็ ภยั เงยี บทเ่ี ราควบคมุ ไดย้ าก ซง่ึ การกดั เคน้ ฟนั นนั้ เกดิ จากกลา้ ม
เน้อื บดเค้ียวหดเกร็งตัวและทำาให้เกิดการกัดฟัน ซ่งึ มีแรงลงที่ฟนั ปรมิ าณมากถึง 30-55 กโิ ลกรัม โดยเฉลี่ย โดยทีผ่ ชู้ ายมกั มีแรงกัดสูง
กวา่ ผหู้ ญงิ (ลองเปรยี บเทยี บกบั เวลามคี นนา้ำ หนกั 50 กโิ ลกรมั มาเหยยี บเทา้ เราสคิ ะ เหน็ ภาพไหมคะวา่ แรงเยอะขนาดไหน) ดว้ ยแรงกดั

29

ทส่ี งู นี้ เราจงึ ควรใชง้ านฟนั ตามทส่ี มควรและเทา่ ทจ่ี าำ เปน็ โดยพยายามไมเ่ พม่ิ แรงใหก้ บั ฟนั นอกหนา้ ทขี่ องมนั เชน่ การกดั ฟนั และเคย้ี ว
อาหารแขง็ มากเปน็ นสิ ยั ความเครยี ดเปน็ ตวั การสาำ คญั ทกี่ อ่ ใหเ้ กดิ พฤตกิ รรมกดั ฟนั ไมว่ า่ จะเปน็ ตอนนอน หรอื ตอนทาำ งาน โดยเฉพาะใน
ชว่ งโควิดระบาดนี้ ซึ่งหลาย ๆ ท่านอาจได้รับผลกระทบด้านลบ เชน่ การเปล่ยี นแปลงลกั ษณะงาน การทีต่ ้องออกจากงาน การหยดุ งาน
รายได้ทีล่ ดลง ความวติ กกงั วลในเรอื่ งอนื่ ๆ ที่เพ่ิมข้นึ ลว้ นส่งผลใหเ้ กิดความเครยี ดมากกวา่ ปกตไิ ด้ทง้ั สิ้น

หมอจงึ เหน็ วา่ เปน็ เรอ่ื งสาำ คญั อยา่ งยง่ิ ทเ่ี ราควรมคี วามเขา้ ใจวา่ สภาพจติ ใจกส็ ามารถสง่ ผลโดยตรงตอ่ รา่ งกาย และในกรณนี ค้ี อื ฟนั
ของเรา ดงั นนั้ ถา้ ทา่ นใดคดิ วา่ มปี ญั หานอนกดั ฟนั สามารถรบั การปรกึ ษาจากคณุ หมอได้ ในกรณที พ่ี บวา่ มพี ฤตกิ รรมนอนกดั ฟนั คณุ หมอ
อาจแนะนาำ ให้ใส่ night guard เพอื่ ลดแรงท่ีลงบนตวั ฟันขณะนอนหลับ และใหค้ าำ แนะนำาต่าง ๆ เพื่อลดพฤติกรรมนี้ได้ค่ะ

ในส่วนของการกัดเน้นฟันระหว่างทำางานน้ัน มีทางแก้ไข เช่น ปรับท่าทางการน่ังทำางานให้กระดูกสันหลังตรงตามธรรมชาติและ
ปลอ่ ยขากรรไกรลา่ งตามสบาย โดยทฟี่ นั ไมส่ บกนั เนอื่ งจากเวลาทฟี่ นั ของเราจะสบกนั ควรมแี ค่ 3 เวลา คอื เวลาเคยี้ วอาหาร กลนื และ
พูดเทา่ นั้น

Night Guard มีหลายแบบควรปรึกษาทันตแพทย์ เพ่ือรับการรักษาทีเ่ หมาะสม

เราควรหันมาดูแลใส่ใจฟันของเราให้ดีต้ังแต่วันน้ี เพราะฟันดีคือการบดเค้ียวดี ซ่ึงส่งผลให้การย่อยอาหารเป็นไปได้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ และในทส่ี ดุ จะส่งผลตอ่ สขุ ภาพโดยรวมของร่างกายนะคะ

บรรณานุกรม
1. Kang, S. H., Kim, B. S., & Kim, Y. (2016). Cracked Teeth: Distribution, Characteristics, and Survival after Root Canal
Treatment. Journal of Endodontics, 42(4), 557-562.

ทพญ.ปาจรีย์ กลุ วฒั นาภรณ์

คลนิ กิ ทันตกรรม
ตารางออกตรวจ

วนั จนั ทร์ 13.00–16.00 น.

วนั องั คาร 13.00–16.00 น.

วันพฤหัสบดี 13.00–16.00 น.

กรุณานดั หมายล่วงหน้า เพื่อความสะดวกในการเข้ารับบรกิ าร

โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

30
APRIL 2021

นายแพทยเ์ อกพจน์ นมิ่ กุลรตั น์ 31

แพทย์เฉพาะทางดา้ นประสาทวทิ ยา

ทำาไมคนเราจึงแก่ ?

คณุ เคยไปงานเลย้ี งรนุ่ เพอื่ นสมยั มธั ยม แลว้ พบวา่ เพอ่ื นทเ่ี รา
เจอเมอ่ื 10-20 ปีกอ่ น ตอนนี้ผมหงอก หน้าแก่กว่าวยั หลายคน
มีโรคประจำาตวั โรคหวั ใจ โรคเบาหวาน หรือแมก้ ระทง่ั มะเร็ง บาง
คนเสียชีวิตไปก่อนวัย อะไร?? ทำาให้เพ่ือนรุ่นเดียวกัน ท่ีอายุเท่า
กันหรือใกล้เคยี งกนั แกก่ วา่ อายุ เปน็ โรคได้แตกตา่ งกัน เกย่ี วขอ้ ง
กบั การใช้ชวี ิต อาหารการกนิ หรอื ฐานะ หรอื อะไรกันแนท่ ีท่ าำ ให้
คนเราเจบ็ ปว่ ย เมอื่ คณุ หาคาำ ตอบไมไ่ ด้ กจ็ ะโทษเวรกรรม หรอื โทษ
ส่ิงตา่ ง ๆ รอบตัว

เม่อื ประมาณ 36 ปที ีแ่ ลว้ นักวจิ ัยทางชีววทิ ยา ชอ่ื เอลิซาเบธ
แบล็คเบริ ์น (Elizabeth Blackburn) ชาวอเมรกิ นั ไดค้ น้ พบสารตัว
หนงึ่ ชอื่ เทโลมเี รส (Telomerase) ทอี่ ยใู่ นหนว่ ยเลก็ ทสี่ ดุ ในรา่ งกาย
คนเรา ที่เรียกว่า เซลล์ (Cell) ซ่ึงทำาให้เราแก่ช้า อายุยืนยาวข้ึน
รา่ งกายเสอื่ มโทรมชา้ ลงและภมู ติ า้ นทานของรา่ งกายดขี น้ึ สารตวั
นี้จะทำาให้ส่วนปกป้องเซลล์ไม่ให้ถูกทำาลายเร็ว ดังนั้นเราก็อาจจะ
คดิ ไปต่อว่า ถ้าเรามเี ทโลมีเรสมาก ๆ ทาำ ใหค้ นเราก็ไมม่ ีวนั แก่ ไม่มี
วันตายเปน็ อยา่ งนนั้ หรอื แต่ผลจากงานวิจยั พบวา่ ถา้ ในเซลล์ของ
เรามีเทโลมเี รสมากไป จะทาำ ใหเ้ ซลล์แบ่งตัวไม่มีทส่ี น้ิ สดุ เกิดเปน็
เซลล์มะเร็งขึ้น แสดงว่าต้องมีปริมาณสารเทโลมีเรสที่เหมาะสม
คนเราถึงไม่แก่เร็ว ถ้าเช่นน้ันมีวิธีหรือการกระทำาอะไรที่ทำาให้สาร
ตวั นมี้ อี ยใู่ นปรมิ าณทเ่ี หมาะสม จงึ ไดม้ กี ารทาำ วจิ ยั และคน้ พบปจั จยั
ทมี่ ผี ลกระทบตอ่ สารเทโลมเี รสทเี่ พม่ิ ขน้ึ ทที่ าำ ให้ แกช่ า้ ปว่ ยชา้ การ
ค้นพบนี้ ทาำ ให้ได้รางวลั โนเบล สาขาการแพทย์ เมอ่ื ปี พ.ศ. 2552

ผลงานวิจัยพบว่า ปจั จัยทท่ี ำาให้คนเราแกช่ า้ และอายุยนื มีดังน้ี

1. ใหม้ คี วามคดิ และมมุ มองชวี ติ ในแงบ่ วก คอื มองทกุ อยา่ งมที างออกมากกวา่ หนง่ึ ทางและมโี อกาสและทางออกทดี่ เี สมอ การคดิ บวก
ไมใ่ ชม่ องโลกสวยไปหมด แต่เป็นการมองโลกตามความเป็นจรงิ ทีม่ นั เปน็ ยกตวั อยา่ งเหตกุ ารณ์ คุณกำาลังยืนเขา้ แถวซอ้ื ของอยดู่ ี ๆ กม็ ี
คน ๆ หน่งึ มาแซง แนน่ อนความคิดแรกคุณจะรสู้ กึ โกรธ อยากจะพูดว่าดว้ ยคำาทร่ี ุนแรง หรอื ยิง่ ไปกวา่ น้นั อาจใช้การกระทำาทร่ี ุนแรงขนึ้
นน่ั คอื การคดิ ในดา้ นเดยี ว ซงึ่ คนเราความคดิ ในครงั้ แรกจะเปน็ ลบไวก้ อ่ นเสมอ ใหค้ ณุ ดงึ ความคดิ วา่ เหตปุ จั จยั ทคี่ นนน้ั มาแซงคณุ มเี หตุ
อ่ืน ๆ อีกมากมาย เช่น คนนั้นอาจเป็นโรคสมองเสอื่ ม ไม่รูก้ ารปฏบิ ัติตัวในสงั คม คนนั้นอาจต้องรบี ซอ้ื เพอ่ื จะไปใหค้ นป่วยเป็นอมั พาต
อยทู่ บ่ี า้ น ซงึ่ ถกู ทงิ้ ไวค้ นเดยี ว ขณะทม่ี าซอ้ื ของจงึ ตอ้ งรบี กลบั ใหเ้ รว็ ทสี่ ดุ ความคดิ และมมุ มองทางบวกไมส่ ามารถเกดิ ขนึ้ เอง ตอ้ งใหก้ าร
ฝึกฝนอย่างสมำ่าเสมอ แรก ๆ จะยากสาำ หรับทุกคน เพราะมนุษย์มกี ลไกปอ้ งกนั ตวั เอง ซงึ่ เปน็ สญั ชาตญาณดงั้ เดมิ จึงตอ้ งคิดลบไวก้ ่อน
วธิ ที ผ่ี มแนะนำา เม่ือมีความคิดใดเข้ามา ให้เราสมมุติตวั เองยืนอยู่ตรงกลางเคร่ืองหมายบวก เหมอื นยนื อยูบ่ นถนนกลางส่แี ยก เราหมุน
ตัวไปรอบ ๆ ขณะยนื อยู่ เราจะเหน็ ทางอยู่ 4 ทาง นัน่ คอื เราต้องคิดให้ไดว้ ่า มีทางออกของความคิดนน้ั ไดม้ ากกวา่ เมอื่ เราฝกึ ตอ่ เนอ่ื ง
อยา่ งสมาำ่ เสมอ เราจะแปลกใจในตัวเองว่า รู้สกึ ชวี ติ มีความสขุ และดูอ่อนวยั ขึ้น

2. การตอบสนองต่อความเครียด ในความรู้สึกท้าทายและได้
ประโยชน์จากความเครียดนั้น เมื่อเราเกิดความเครียดให้เผชิญ
ความเครยี ดนนั้ ดว้ ยความตน่ื เตน้ มน่ั ใจและเอาชนะกบั สง่ิ ทเี่ ครยี ด
นนั้ จากการวจิ ยั พบว่ากลุ่มคนที่มคี วามเครียด ไมไ่ ด้มีผลต่อความ
แก่ หรือเจ็บป่วยทุกราย ความเครียดที่จะมีผลต่อร่างกาย คือ
ความเครียดท่ีคน ๆ นั้นมองว่าเป็นส่ิงที่คุกคามชีวิต ทำาร้ายชีวิต
เทา่ นนั้ สว่ นกลมุ่ คนทว่ี า่ ความเครยี ดเปน็ สง่ิ กระตนุ้ ใหเ้ ขม้ แขง็ เกดิ
แรงผลกั ดนั ใหต้ อ้ งแกป้ ญั หาไมใ่ ชค่ ดิ วนกบั ปญั หา และมองวา่ ตอ้ ง
ผา่ นไปให้ได้ จะพบวา่ เซลลแ์ กช่ า้ และโอกาสเจบ็ ปว่ ยนอ้ ยกวา่ จาก
การวจิ ยั นเี้ ปน็ ตวั ยนื ยนั วา่ ความเครยี ดไมไ่ ดเ้ ปน็ สง่ิ ทไี มด่ ตี ามความ
เข้าใจของเรา แตม่ มุ มองตอ่ ความเครียดท่ีแย่ ๆ ต่างหากที่ไม่ดี ยกตวั อย่าง เมื่อเราถกู หมอบอกวา่ ป่วยเปน็ มะเรง็ การตอบสนองต่อ
ความเครียด คือ เราจะมชี ีวติ อีกนานเทา่ ไร ครอบครัวจะอยู่ยงั ไง มนั จะเจ็บปวดมากไหม ซง่ึ เปน็ การตอบสนองในทางคุกคามกบั จติ ใจ
ถ้าเรามองความเครียดน้ันวา่ เราตอ้ งทำาตัวใหแ้ ข็งแรง ปรบั ให้ทานอาหารมปี ระโยชนม์ ากข้ึน เตรียมใหพ้ รอ้ มกบั การรักษา นีค่ อื การตอบ
สนองความเครียดที่ดีกับร่างกาย

32
APRIL 2021

3. การออกกาำ ลงั กาย ลกั ษณะการออก
กำาลังกายท่ีมีผลชะลอความแก่ และ
อายุยืน มี 2 ชนดิ คอื การออกกำาลัง
กายแบบแอโรบิค คือการเคลื่อนไหว
ร่างกายต่อเนื่องโดยไม่หยุด เป็นเวลา
45 นาที และทำา 3 ครั้งต่อสัปดาห์
เชน่ เดิน วิ่ง ถีบจกั รยาน ว่ายนา้ำ เตน้
แอโรบิค และการออกกำาลังกายแบบ
หนักเบาสลับกัน ทำาให้หัวใจเต้นเร็ว
แรง ในช่วงสั้น ๆ สลับกับช่วงพักฟื้น
ตวั อยา่ ง เดนิ เรว็ 5-10 นาที สลับเดิน
ช้า 1-2 นาที ส่วนการออกกำาลังกาย
แบบมีแรงต้าน เช่น ยกนำ้าหนัก แทบ
ไมม่ ผี ลตอ่ การชะลอความแกข่ องเซลล์
เลย ดงั นน้ั การเลอื กชนดิ การออกกาำ ลงั
กายที่เหมาะสมก็มีผลต่อสุขภาพอย่าง
แทจ้ รงิ

4. อาหาร เรามกั จะได้ยินวา่ กนิ คลีน กนิ อาหารเพอ่ื สุขภาพ แล้วมันเพ่อื สุขภาพจรงิ ไหม จากงานวจิ ยั พบวา่ อาหารที่ทาำ ให้เซลลแ์ กช่ า้ ลง
ไดแ้ ก่ ผกั ผลไม้ ถั่ว เมลด็ พืชต่าง ๆ สาหร่ายทะเล ปลาท่มี ี โอเมกา้ -3 เช่น ปลาแซลมอน ปลาแมคเคอเรล ปลาทูน่า หรอื ปลาซาร์ดีน
กาแฟ และที่สำาคญั อาหารทั้งหมดนต้ี อ้ งไมผ่ า่ นการแปรรูป คอื อาหารที่ทาำ ออกมาไมส่ ามารถบอกได้วา่ ทาำ จากอะไร เชน่ ไสก้ รอก เนย
ถ่วั ขนมปงั ของหมกั ดอง สว่ นอาหารที่มีผลทาำ ให้เซลล์แกเ่ รว็ ขึ้น ได้แก่ เน้ือแดง ไสก้ รอก ขนมปังขาว นา้ำ อัดลม เครื่องด่มื แอลกอฮอล์

33

ถา้ เรานำาเอาทงั้ 4 ปจั จัยซ่ึงมงี านวจิ ัยยืนยนั ไปใช้ ทำาให้
ม่ันใจได้ว่า เราจะมีสุขภาพดี ดูอ่อนเยาว์กว่าวัย มีชีวิต
บ้ันปลายที่มีความสุขท่ีแท้จริง อย่างไรก็ตาม แม้การค้นพบ
น้ที าำ ใหเ้ รารู้สารที่ทำาใหม้ นษุ ยม์ ีอายุยืนยาว นักวจิ ยั ได้ทดลอง
เพิ่มสารตัวนี้ (เทโลมีเรส) เขา้ ไป ก็ไมส่ ามารถทำาให้เซลล์ไม่
ตายได้ ซ้ำาร้ายจะทำาให้เกิดเซลล์แบ่งตัวไม่หยุดจนเกิดเป็น
มะเรง็ ในท่สี ุด เป็นการยนื ยันกฎธรรมชาตวิ ่า มนษุ ยแ์ ละส่ิงมี
ชวี ติ ทัง้ หลายจะต้องตายอย่างแนน่ อน ไม่มใี ครหนีพน้ ให้เรา
ใชช้ วี ติ อยอู่ ยา่ งมสี ตทิ กุ ขณะและไมป่ ระมาท เราจะมคี วามสขุ
และรับมอื กับปญั หาทุกอย่างในชีวติ ดว้ ยดี

นพ.เอกพจน์ น่มิ กลุ รัตน์

คลนิ กิ ระบบประสาท
ตารางออกตรวจ

วนั จนั ทร์ 09.00-15.00 น. (เฉพาะสปั ดาห์ที่ 2, 4, 5 ของเดือน)

วนั ศกุ ร์ 09.00-16.00 น. (เฉพาะสปั ดาหท์ ี่ 1, 3 ของเดอื น)

วันอาทติ ย์ 08.00-15.00 น. (เฉพาะสปั ดาห์ที่ 1 ของเดือน)

กรุณานดั หมายลว่ งหนา้ เพ่ือความสะดวกในการเข้ารบั บรกิ าร

โทร. 0-2105-0345 , 0-2308-7600

34
APRIL 2021

เภสชั กรหญิงฐาปนยี ์ ชลสุวรรณ

เภสชั กร

How to Take Care of Diabetes in Older Adults?

(การดูแลผู้ป่วยเบาหวานสูงอายุ)

ผอู้ า่ นมผี สู้ งู อายทุ อี่ ยใู่ นความดแู ลของทา่ นเปน็ เบาหวานหรอื ไม?่ เราตอ้ งดแู ลผสู้ งู อายทุ เ่ี ปน็ เบาหวานในครอบครวั ของเราอยา่ งไร?
กอ่ นทจ่ี ะตอบคาำ ถามเหลา่ นี้ ตอ้ งเขา้ ใจกอ่ นวา่ เปา้ หมายของการดแู ลผปู้ ว่ ยเบาหวานสงู อายุ คอื อะไร? ไมใ่ ชแ่ คก่ ารควบคมุ ระดบั นา้ำ ตาล
ใหม้ คี า่ ทด่ี ตี ามเกณฑเ์ ทา่ นนั้ แตห่ มายรวมถงึ การดแู ลใหผ้ ปู้ ว่ ยมคี ณุ ภาพชวี ติ ทดี่ ี ดาำ เนนิ ชวี ติ ไดอ้ ยา่ งสะดวกสบายดว้ ยตนเอง ไมเ่ กดิ โรค
แทรกซอ้ น และมคี วามสมั พนั ธท์ ด่ี กี บั คนรอบขา้ ง ในบทความน้ี ผเู้ ขยี นมคี วามตง้ั ใจทจี่ ะเนน้ ยา้ำ ถงึ ประเดน็ สาำ คญั ทคี่ วรไดร้ บั การดแู ลและ
ตรวจตดิ ตามในผปู้ ว่ ยเบาหวานสงู อายุ เพอื่ ใหท้ กุ ครอบครวั สามารถสอ่ื สารกบั แพทยผ์ ทู้ าำ การรกั ษาไดเ้ ขา้ ใจตรงกนั ดแู ลผสู้ งู อายใุ นบา้ น
ได้อย่างเหมาะสม และใช้ชีวติ ร่วมกันอยา่ งมคี วามสุข

ข้อมูลอุบัติการณ์ปัจจุบันพบว่า “เบาหวาน” เป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในกลุ่มผู้สูง 190
อายุ กว่า 1 ใน 4 ของผู้ที่มีอายุ 65 ปี ข้นึ ไปเปน็ เบาหวาน นอกจากนี้ พบว่า คร่ึงหน่งึ ของผสู้ งู
อายมุ ี “ภาวะกอ่ นเบาหวาน” (Prediabetes: หมายถงึ การทรี่ ะดบั นาำ้ ตาลในเลอื ดหลงั อดอาหาร 35
ข้ามคนื 8-12 ชว่ั โมง มรี ะดบั นำ้าตาลในเลือดระหวา่ ง 100-125 มิลลกิ รมั /เดซลิ ติ ร หรือ ระดับ
นา้ำ ตาลสะสม (HbA1C) 5.7-6.4% หรอื ระดบั น้ำาตาลในเลอื ดภายหลังการทดสอบด้วยวธิ กี นิ
กลูโคส 75 กรมั ทเี่ วลา 2 ชว่ั โมง มคี า่ 140 แต่ไมเ่ กนิ 199 มลิ ลิกรมั /เดซลิ ิตร) ซ่ึงเป็นภาวะท่ี
มโี อกาสเสย่ี งตอ่ การเปน็ เบาหวานในอนาคต โดยจาำ นวนผสู้ งู อายทุ ป่ี ว่ ยดว้ ยเบาหวานมจี าำ นวน
เพม่ิ ขนึ้ อยา่ งรวดเรว็ ในชว่ งทศวรรษทผ่ี า่ นมา และการทผี่ สู้ งู อายเุ ปน็ เบาหวานจะเพมิ่ ความเสยี่ ง
ของการเสยี ชวี ติ กอ่ นวยั อนั ควร ความสามารถในการใชช้ วี ติ ประจาำ วนั ดว้ ยตนเองลดลง เกดิ การ
สญู เสยี ของมวลกลา้ มเนอื้ เกดิ โรคแทรกซอ้ นไดม้ ากกวา่ ผทู้ ่ีไมเ่ ปน็ เบาหวาน เชน่ โรคความดนั
โลหติ สงู โรคหวั ใจ และโรคหลอดเลอื ดสมอง เปน็ ตน้ ยง่ิ ไปกวา่ นนั้ ผสู้ งู อายมุ กั มกี ารใชย้ ารกั ษา
โรคหลายชนดิ ซึง่ หลายครง้ั มีความซา้ำ ซ้อนของยาท่ีไดร้ บั มาจากหลายแหล่ง มปี ญั หาเรื่องการ
หลงลมื หรอื มภี าวะซมึ เศรา้ มปี ญั หากลนั้ ปสั สาวะไมไ่ ด้ มคี วามเสยี่ งทจ่ี ะเกดิ การพลดั ตกหกลม้
ไดง้ า่ ยและเกดิ ความเจบ็ ปวดนานกวา่ คนทวั่ ไป ซง่ึ ปญั หารว่ มเหลา่ นส้ี ง่ ผลใหค้ ณุ ภาพชวี ติ ของผู้
สงู อายลุ ดลง ดงั นน้ั การรกั ษาเบาหวานในผสู้ งู อายใุ หป้ ระสบความสาำ เรจ็ จาำ เปน็ ตอ้ งพจิ ารณา
ปจั จยั หลายอยา่ งประกอบกนั ไดแ้ ก่ สภาวะโรคทางกาย สภาพจติ ใจผปู้ ว่ ย ความสามารถในการ
ใชช้ วี ิตประจำาวนั ด้วยตนเอง และความสมั พนั ธ์กับผู้อืน่ รอบข้าง เป็นต้น

36 จากขอ้ มลู ขา้ งตน้ เปา้ หมายระดบั นา้ำ ตาล จงึ ไมใ่ ชค่ วามสาำ เรจ็
APRIL 2021 เดียวในการดูแลผู้ป่วยเบาหวานสูงอายุ ยังมีปัจจัยอ่ืนที่ต้องได้รับ
การตรวจตดิ ตามและรักษาอกี มาก เพ่ือใหบ้ รรลุเปา้ หมายอ่ืน เช่น
การป้องกันโรคแทรกซ้อน โดยเฉพาะโรคหัวใจและโรคทางหลอด
เลอื ด การเพม่ิ คณุ ภาพชวี ติ ดงั นนั้ สง่ิ ทผี่ ปู้ ว่ ยเบาหวานสงู อายตุ อ้ ง
ได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด เพ่ือให้บรรลุเป้าหมายความสำาเร็จดัง
กลา่ ว ไดแ้ ก่

การประเมินระบบการรับรดู้ า้ นระบบประสาท
(NEUROCOGNITIVE FUNCTION)

ผ้ทู ่ีมอี ายุ 65 ปี ขึน้ ไป ควรได้รับการตรวจคัดกรองเพื่อคน้ หา
ความผิดปกติในระยะแรกเร่ิมของภาวะถดถอยเกี่ยวกับความจำา
และการคิด และต้องมีการตรวจติดตามเป็นระยะอย่างน้อยเป็น
ประจำาทุกปี

ความสำาคัญของการท่ีผู้ป่วยมีความจำาและความคิดปกติ คือ
สามารถปฏิบัติตามแผนการรักษาได้อย่างถูกต้อง หากผู้ป่วยเกิด
ภาวะถดถอยของความจำาและความคิด จำาเป็นต้องมีผู้ดูแลอย่าง
ใกล้ชิด เพอื่ ไมใ่ ห้เกิดปัญหาหลงลืมจนเกิดปัญหาท่ีเกยี่ วเนอ่ื งจาก
การใช้ยาผิด

ภาวะนาำ้ ตาลในเลือดตาำ่ (HYPOGLYCEMIA)

เน่ืองจากผู้ป่วยเบาหวานสูงอายุมีความเสี่ยงท่ีจะเกิดภาวะ
น้ำาตาลในเลือดต่ำาได้ง่ายกว่าผู้ป่วยเบาหวานท่ีอายุน้อย ดังนั้นผู้
ดูแลต้องคอยสังเกตว่า ผู้สูงอายุมีอาการใจสั่น กระสับกระส่าย
รู้สึกหิว มึนงง ซ่ึงส่งผลให้สมองขาดน้ำาตาล ถา้ ไม่ได้รบั การแก้ไข
จะเกดิ อาการชักและหมดสติตามมาได้

สาำ หรบั การรักษาภาวะนาำ้ ตาลในเลือดต่ำาท่ีไมร่ นุ แรง
(ผปู้ ว่ ยรูส้ กึ ตวั )

• ถ้าอาการเกิดขึ้นกอ่ นมือ้ อาหาร ให้รับประทานมอื้ น้นั ทันที
• ถ้าอาการเกิดขึ้นระหว่างม้ืออาหาร แนะนำาให้รับประทาน
อาหารทม่ี คี าร์โบไฮเดรต 15 กรมั ชนดิ ดดู ซมึ ชา้ (อยา่ งใดอยา่ งหนงึ่ )
เช่น ขนมปัง 1 แผน่ , กล้วยหรือแอปเปล้ิ 1 ผล, โยเกิรต์ 200 กรมั ,
นมจดื 1 กล่อง, ข้าวต้มหรือโจ๊กครงึ่ ถว้ ย เปน็ ต้น
• ถ้าอาการเกิดข้ึนโดยไม่สัมพันธ์กับมื้ออาหารหรือเกิดใน
ช่วงกลางคืน แนะนำาให้รับประทานอาหารท่ีมีคาร์โบไฮเดรต 15
กรัม ชนิดดดู ซึมเร็ว (อย่างใดอย่างหนึง่ ) เช่น นา้ำ ส้มคั้น 120-180
มิลลลิ ติ ร, น้ำาผงึ้ หรอื น้ำาหวาน 1 ช้อนโตะ๊ , ลกู อม 3 เม็ด, นาำ้ ตาล
1 ชอ้ นโต๊ะ เปน็ ตน้ อาการจะดีข้ึนภายใน 15-20 นาที หรอื เจาะ
นำา้ ตาลปลายนวิ้ แล้วมีคา่ มากกว่า 70 มิลลกิ รมั /เดซลิ ติ ร
• หากอาการยังไม่ดีข้ึนหรือเกิดภาวะน้ำาตาลในเลือดต่ำาแบบ
รนุ แรง (ไม่รู้สกึ ตวั ) ให้โทรเรยี กรถพยาบาลทนั ที
นอกจากน้ัน ผู้ดูแลต้องแจ้งแพทย์ถึงปัญหาท่ีเกิดขึ้นในทุก
ครง้ั ทผี่ ปู้ ว่ ยพบแพทยต์ ามนดั เพอื่ ทแี่ พทยจ์ ะไดป้ ระเมนิ สาเหตแุ ละ
ปัจจัยเส่ียงต่อการเกิดภาวะน้ำาตาลตำ่า และจะได้ปรับการรักษาให้
เหมาะสมต่อไป

ปรับเป้าหมายในการรักษาตามภาวะโรคร่วมของผู้ป่วย

ผู้ป่วยเบาหวานสูงอายุโดยทั่วไปควรควบคุมระดับน้ำาตาลสะสม (HbA1C)
ให้อยู่ในช่วง 7.0–7.5% และความดันโลหิตไม่เกิน 140/90 มิลลิเมตรปรอท
เพือ่ ไม่ใหเ้ กิดภาวะแทรกซ้อนจากการท่นี ำ้าตาลในเลอื ดสูงเกนิ ไป แตห่ ากผปู้ ่วย
มโี รครว่ มหลายอยา่ งหรือมีภาวะความจาำ ถดถอย ควรปรับลดเกณฑก์ ารควบคมุ
ระดบั นาำ้ ตาลสะสม (HbA1C) เปน็ 8.0–8.5% และความดนั โลหติ ไมเ่ กนิ 150/90
มลิ ลิเมตรปรอท

หากผปู้ ว่ ยมคี วามเสย่ี งทจี่ ะเกดิ โรคหวั ใจและโรคทางหลอดเลอื ด อาจจาำ เปน็
ทแ่ี พทยจ์ ะตอ้ งใหย้ าลดความดนั โลหติ และ/หรอื ยาลดระดบั ไขมนั ในเลอื ดกลมุ่
Statin

การปรับพฤติกรรมการใชช้ วี ิตประจาำ วัน

นอกจากการจำากัดการบริโภคคาร์โบไฮเดรตแล้ว ผู้สูงอายุต้องได้รับสาร
อาหารจำาเป็นอย่างครบถ้วน รับประทานโปรตีนอย่างเพียงพอ เพ่ิมการรับ
ประทานอาหารจากพืช โดยต้องรับประทานให้หลากหลาย ซ่ึงอาหารท่ีมีข้อมูล
ชัดเจนในปัจจุบันพบว่า ลดโอกาสการเกิดเบาหวานในผู้ที่มีภาวะก่อนเบาหวาน
(Prediabetes) คอื อาหารเมดเิ ตอร์เรเนียนและ DASH diet (เน้นธญั พืชและ
ถ่ัวตา่ ง ๆ ขา้ วขดั สนี ้อย ผกั และผลไม้ ปลา ไขมนั ไม่อิม่ ตัวจากพชื จาำ กัดการดืม่
แอลกอฮอลแ์ ละอาหารทมี่ นี า้ำ ตาลสงู ) พยายามเพมิ่ กจิ กรรมทางกายรว่ มกบั ออก
กาำ ลงั กายทง้ั แบบแอโรบกิ ควบคไู่ ปกบั การออกกาำ ลงั กายแบบเพม่ิ ความแขง็ แรง
ของกลา้ มเน้อื อยา่ งสมาำ่ เสมอ นอกจากนนั้ ตอ้ งคุมนำา้ หนกั ตัวให้อยู่ในเกณฑ์ท่ี
เหมาะสม โดยผปู้ ว่ ยท่ีสามารถลดนาำ้ หนักตัวไดท้ กุ 5-7% จากนำ้าหนักตงั้ ตน้ จะ
ลดความเสี่ยงการเกิดโรคหัวใจและโรคทางหลอดเลือด

รูปท่ี 1 สดั สว่ นการรับประทานแบบเมดเิ ตอรเ์ รเนยี น รูปที่ 2 สัดส่วนการรับประทาน DASH diet

(ภาพประกอบจาก https://www.aarp.org/health/healthy-living/info-2018/top-diets-fd.html) (ภาพประกอบจาก https://blog.ohiohealth.com/dash-diet-lower-

blood-pressure/) 37

การใชย้ าอย่างเหมาะสม

จากทก่ี ลา่ วขา้ งตน้ วา่ ผปู้ ว่ ยเบาหวานสงู อายมุ คี วามเสย่ี งตอ่ การเกดิ ภาวะนาำ้ ตาลในเลอื ดตาำ่ ไดง้ า่ ยกวา่ ผปู้ ว่ ยทอ่ี ายนุ อ้ ย และหนงึ่ ใน
ปัจจยั ที่ทาำ ใหเ้ กิดภาวะนาำ้ ตาลในเลอื ดต่ำา คือ การใชย้ าที่ไม่เหมาะสม เนอ่ื งจากยาหลายชนิดมโี อกาสท่ีจะทาำ ให้เกิดภาวะนำา้ ตาลในเลอื ด
ตาำ่ ได้ง่าย ดังนน้ั หากผูป้ ว่ ยเกิดภาวะน้ำาตาลในเลอื ดตำ่าบอ่ ยครัง้ เมือ่ แพทย์ได้ปรบั การใชย้ าให้แลว้ ผดู้ แู ลควรปฏบิ ัตติ ามคำาแนะนำาการ
ใช้ยาหรอื การปรบั ยาในกรณที ีผ่ ู้ป่วยรับประทานอาหารได้ลดลง อย่างเครง่ ครดั

การดูแลผูป้ ว่ ยระยะสุดทา้ ยท่ีเปน็ เบาหวาน

ในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ความจำาเป็นของการควบคุมระดับนำ้าตาลและระดับความดันโลหิตอย่างเข้มงวดไม่ได้มีความจำาเป็นมากนัก ยิ่งไป
กว่าน้ัน การใช้ยาลดไขมันในเลือดก็ไม่ได้มีความสำาคัญต่อภาวะโรคเช่นผู้ป่วยท่ียังช่วยเหลือตัวเองได้ตามปกติ บางกรณีเม่ือผู้ป่วยไม่
สามารถรับประทานอาหารได้ตามปกติเช่นเดิมแพทย์อาจงดยาลดไขมันในเลือด รวมถึงยาอื่น ๆ สิ่งสำาคัญท่ีสุดสำาหรับการดูแลผู้ป่วย
กลุ่มนี้ คอื ระมดั ระวังไมใ่ ห้ผู้ปว่ ยเกิดภาวะขาดนาำ้ หรือเกดิ ภาวะนาำ้ ตาลในเลือดตำ่า การดแู ลสภาพจิตใจไมใ่ หเ้ กิดความเครยี ด ซงึ่ จะสง่
ผลกระทบใหร้ ะบบการทาำ งานของรา่ งกายยงิ่ แยล่ งไปกวา่ เดมิ ดงั นน้ั เปา้ หมายสาำ คญั สาำ หรบั ผปู้ ว่ ยกลมุ่ นี้ คอื การดแู ลใหผ้ ปู้ ว่ ยดาำ รงชวี ติ
ในวาระสุดทา้ ยอยา่ งมคี วามสขุ และสงบ

38
APRIL 2021

จากท่กี ล่าวมาข้างต้นท้งั หมด เปน็ เพยี งหลักการทั่วไปท่ีผปู้ ว่ ยเบาหวานสูงอายรุ วมถงึ ผู้ดแู ลควรให้ความสำาคญั กับการสังเกต และ
ให้ข้อมูลจำาเป็นเกี่ยวกับภาวะเหล่าน้ีแก่แพทย์ผู้ทำาการรักษา อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยแต่ละรายมีพฤติกรรมการใช้ชีวิตประจำาวัน มีปัญหา
หรือปัจจัยอื่นท่อี าจสง่ ผลกระทบต่อผลการรกั ษา ดงั นน้ั ส่งิ สาำ คัญทส่ี ุด คือ การให้ขอ้ มลู ที่ถกู ต้อง ครบถ้วนแก่แพทยผ์ ้ทู ำาการรกั ษา และ
ปฏบิ ัติตามคาำ แนะนำาการดูแลตนเอง การใชย้ าให้ถูกต้องและเคร่งครดั เพราะการรกั ษาเบาหวาน ไมไ่ ดม้ ีเป้าหมายแค่การทาำ ให้คา่ ระดับ
นา้ำ ตาลในเลอื ดไดต้ ามเกณฑ์ แตห่ มายถึง การบรรลเุ ปา้ หมายสงู สุด คือ การป้องกนั ไมใ่ ห้เกดิ ภาวะแทรกซ้อนจากโรคหวั ใจหรือโรคทาง
หลอดเลอื ด และทา้ ยทส่ี ดุ ผสู้ งู อายมุ คี ณุ ภาพชวี ติ ทดี่ ี มคี วามสมั พนั ธอ์ นั ดกี บั ผอู้ นื่ และสามารถดาำ รงชวี ติ ประจาำ วนั แบบพง่ึ พาตนเองได้
อย่างมคี วามสขุ ใน “สังคมผสู้ งู อายุ” ตลอดไป

บรรณานกุ รม
1. American Diabetes Association. 12. Older Adults: Standards of Medical Care in Diabetes—2021. Diabetes Care. 2021
Jan;44(Supplement 1):S168-79.
2. Laiteerapong N, Huang E. Diabetes in older adults. In Diabetes in America. 3rd ed. Cowie C, Casagrande S, Menke A, et
al., Eds. Bethesda, MD, National Institutes of Health, 2017, pp.16.11–16.26 (NIH publ. no. 17-1468)
3. Centers for Disease Control and Prevention. National Diabetes Statistics Report: estimates of diabetes and its burden
in the United States, 2020. Accessed 18 January 2021. Available from https://www.cdc.gov/diabetes/pdfs/data/statistics/
national-diabetes-statistics-report.pdf
4. Sudore RL, Karter AJ, Huang ES, et al. Symptom burden of adults with type 2 diabetes across the disease course: dia-
betes& aging study. J Gen Intern Med 2012;27:1674–1681

39

เบาหวานขึ้นจอตา

แพทย์หญิงสรญั ญา สมิทธารกั ษ์

จักษแุ พทย์ผู้เชย่ี วชาญจอตาและว้นุ ตา

โรคเบาหวาน (diabetes mellitus)
เป็นภาวะที่ร่างกายมีระดับน้ำาตาลในเลือดสูงกว่าปกติ ซ่ึงในระยะยาวจะส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อหลอดเลือด ทำาให้มีภาวะ
แทรกซอ้ นในระบบตา่ ง ๆ ของรา่ งกายตามมา เชน่ ตา ไต ระบบเสน้ ประสาทและหลอดเลอื ด สาำ หรบั ภาวะแทรกซอ้ นทางตาทเี่ ปน็ สาเหตุ
ทสี่ ามารถนาำ ไปสกู่ ารสญู เสยี การมองเหน็ ทส่ี ำาคญั คือ ภาวะเบาหวานขึน้ จอตา (diabetic retinopathy)

ปัจจยั เส่ียงของภาวะเบาหวานขึ้นจอตา

• ระยะเวลาท่ีเป็นเบาหวาน ย่ิงเป็นเบาหวานมานาน ยิ่งมี
โอกาสพบภาวะเบาหวานขึน้ จอตาไดม้ ากข้นึ และรุนแรงขึน้

• ระดับน้ำาตาลในเลือดที่สูงและแกว่งตัวมาก หากสามารถ
ควบคมุ ระดบั นา้ำ ตาลในเลอื ดไดด้ ี จะลดโอกาสการเกดิ และลดความ
รุนแรงของเบาหวานขึ้นจอตาได้

• โรคทางกายอนื่ ๆ ได้แก่ ความดันโลหติ สงู ไขมันในเลือด
สูง โรคไต ซึง่ สง่ ผลตอ่ ความผิดปกตขิ องเสน้ เลือด และอาจทำาให้
เบาหวานขึน้ จอตาแย่ลงได้

• ภาวะตง้ั ครรภ์ในหญงิ ทเ่ี ปน็ เบาหวาน อาจทาำ ใหเ้ บาหวานขนึ้
จอตาเร็วข้ึน หรือหากมีภาวะเบาหวานข้ึนจอตาอยู่แล้ว อาจทำาให้
รุนแรงมากย่ิงขึน้

40
APRIL 2021

เบาหวานข้นึ จอตา แบ่งเปน็ 2 ระยะ ตามความรนุ แรงของโรค ได้แก่
1. เบาหวานข้นึ จอตาระยะท่ียงั ไมม่ ีการสร้างหลอดเลือดใหม่ (non-proliferative

diabetic retinopathy หรือ NPDR) ผนงั หลอดเลอื ดของจอตาในผ้ปู ว่ ยเบาหวานขึน้
จอตาจะมคี วามออ่ นแอ มกี ารเปลย่ี นแปลงของเสน้ เลอื ดขนาดเลก็ ทจ่ี อตา ทาำ ใหห้ ลอด
เลอื ดฝอยโปง่ พอง และเกดิ จดุ เลอื ดออกเลก็ ๆ (dot and blot hemorrhages) กระจาย
อยทู่ ว่ั ไป ซง่ึ เปน็ สง่ิ ตรวจพบอยา่ งแรกในผปู้ ว่ ยทเ่ี รม่ิ มภี าวะเบาหวานขน้ึ จอตา นอกจาก
นอ้ี าจมนี าำ้ และไขมนั รวั่ ออกมาจากหลอดเลอื ดเหลา่ น้ี ทาำ ใหจ้ อตาบวมนาำ้ และมจี ดุ ไขมนั
สีเหลอื ง (lipid exudates)

2. เบาหวานขึ้นจอตาระยะท่ีมีการสร้างหลอดเลือดใหม่ (proliferative diabetic
retinopathy หรอื PDR) เกิดจากการมภี าวะอดุ ตันของหลอดเลือดฝอยเลก็ จนจอตา
ขาดเลือด ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดการ
สร้างหลอดเลือดใหม่ (neovascu-
larization) โดยหลอดเลอื ดทร่ี ่างกาย
สรา้ งข้นึ ใหม่เหล่านี้ มลี กั ษณะเปราะ
บางและแตกงา่ ย อาจทาำ ใหเ้ กดิ ภาวะ
เลือดออกในวุ้นตา หรือมีพังผืดมา
หุ้มเส้นเลือดที่ผิดปกติเหล่านี้ ทำาให้
เกิดการดึงร้ังจอตา กลายเป็นภาวะ
จอตาหลุดลอก โดยจะทำาให้ผู้ป่วย
มีการมองเห็นท่ีแย่ลงมาก จากทั้ง
ภาวะเลอื ดออกในวนุ้ ตาและภาวะจอ
ตาหลดุ ลอกจากพงั ผดื ดงึ ร้ังจอตา

นอกจากนี้ สาเหตอุ นื่ ของอาการตามวั ทพ่ี บไดบ้ อ่ ยคอื การบวม
บรเิ วณจดุ ภาพชดั (diabetic macular edema) ซงึ่ สามารถพบได้ใน
เบาหวานขน้ึ จอตาทกุ ระยะ เกดิ จากการทมี่ นี า้ำ และไขมนั รว่ั ออกจาก
หลอดเลอื ดบรเิ วณจดุ ภาพชดั ซงึ่ เปน็ บรเิ วณสาำ คญั ท่ีใช้ในการมอง
เหน็ ดงั นนั้ หากมกี ารบวมของจดุ ภาพชดั รว่ มดว้ ย กจ็ ะสง่ ผลใหก้ าร
มองเหน็ แยล่ งได้ แมจ้ ะเปน็ เบาหวานขน้ึ จอตาในระยะทยี่ งั ไมร่ นุ แรง

อาการ

ในเบาหวานขึ้นจอตาระยะแรก อาจไม่มีอาการหรือความผิด
ปกติใด ๆ แต่เมอ่ื ความรนุ แรงมากข้ึนหรือมภี าวะแทรกซ้อนอ่นื ๆ
ร่วมด้วย อาจทำาให้เกิดความผิดปกติในการมองเห็นได้ เช่น มอง
เห็นเงาดำาคล้ายหยากไย่ลอยไปมา มองเห็นภาพบิดเบี้ยว ตามัว
ลง ไปจนถงึ สูญเสยี การมองเห็นได้ อย่างไรกต็ าม ในบางรายอาจ
ไม่สังเกตเห็นความผิดปกติแม้จะมีเบาหวานขึ้นจอตาระยะรุนแรง
ก็ตาม ดังนั้น การตรวจตาโดยจกั ษแุ พทย์จะชว่ ยให้ทราบว่ามีภาวะ
เบาหวานขึ้นจอตาหรือไม่ มีความรุนแรงมากน้อยเพียงใด หรือมี
ภาวะแทรกซ้อนอ่ืน ๆ ร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงแนวทางการรักษา
และการปฏบิ ัติตัวของผู้ปว่ ย

41

การตรวจคัดกรองเบาหวานข้นึ จอตาโดยจกั ษแุ พทยค์ วรตรวจเมื่อไหร่?

ในผปู้ ว่ ยเบาหวานชนดิ ที่ไมต่ อ้ งพงึ่ อนิ ซลู นิ แนะนาำ ใหต้ รวจคดั กรองภาวะเบาหวานขนึ้ จอตาทนั ทที ี่ไดร้ บั การวนิ จิ ฉยั เนอื่ งจากอาจมี
ภาวะน้ำาตาลสูงมานานหลายปกี ่อนท่จี ะไดร้ บั การวนิ จิ ฉัย ส่วนในผปู้ ว่ ยเบาหวานที่ตอ้ งพงึ่ อินซูลิน แนะนำาให้ตรวจตาครง้ั แรกท่ี 5 ปี หลงั
ไดร้ บั การวนิ จิ ฉยั วา่ เปน็ เบาหวาน ในกรณที ต่ี รวจตาแลว้ ไมพ่ บวา่ มเี บาหวานขนึ้ จอตา แนะนาำ ใหผ้ ปู้ ว่ ยทกุ รายตรวจตดิ ตามปลี ะ 1 ครงั้ แต่
หากตรวจพบว่ามเี บาหวานข้นึ จอตาแลว้ แพทยอ์ าจนัดตรวจติดตามบ่อยข้นึ ขน้ึ อย่กู ับระยะและความรนุ แรงท่ีตรวจพบ

ในผู้ป่วยท่ีมีเบาหวานอยเู่ ดิมและตง้ั ครรภ์ ควรได้รบั การตรวจตาภายในชว่ ง 3 เดือนแรกของการต้งั ครรภ์ และตรวจติดตามอยา่ ง
นอ้ ยทกุ ๆ 3 เดอื น ไปจนกระทั่งคลอดบตุ ร เนอื่ งจากการตง้ั ครรภ์อาจทำาใหเ้ กดิ เบาหวานขน้ึ จอตา หรือทำาให้เบาหวานขน้ึ จอตาทีม่ ีอยู่
แลว้ รนุ แรงมากขนึ้ ได้

42 ต้องเตรยี มตวั อย่างไร?
APRIL 2021
การตรวจตาโดยจกั ษุแพทย์ ประกอบด้วยขน้ั ตอนดงั ตอ่ ไปน้ี
• การซักประวัติ ได้แก่ ประวัติเกี่ยวกับโรคเบาหวาน ระยะ
เวลาท่ีเป็น การควบคุมระดับน้ำาตาลในเลือด โรคประจำาตัวอื่น ๆ
อาการผดิ ปกตเิ กย่ี วกบั การมองเหน็ หรอื อาการผดิ ปกตทิ างตาอนื่ ๆ
• การทดสอบระดบั การมองเห็น
• การตรวจส่วนหนา้ ของลูกตา
• การขยายม่านตาเพ่ือประเมินเบาหวานข้ึนจอตาอย่าง
ละเอยี ดโดยการหยอดยาขยายมา่ นตา ซ่งึ จะทำาใหม้ อี าการตาพร่า
มัวอยปู่ ระมาณ 4-6 ช่ัวโมง หลงั หยอดยาขยายมา่ นตา ดงั นั้นจงึ
ไมแ่ นะนาำ ให้ผปู้ ว่ ยขับรถมาเอง
• การตรวจเครอ่ื งมือพเิ ศษอ่นื ๆ หากจาำ เปน็ เชน่ ในกรณที ่ี
พบวา่ มกี ารบวมของจดุ ภาพชดั รว่ มดว้ ย แพทยอ์ าจพจิ ารณาสง่ ถา่ ย
ภาพโดยเครอ่ื งสแกนจอประสาทตา เพอื่ ประเมนิ และวางแผนการ
รกั ษา

SUGAR

การรักษา

การรกั ษาเบาหวานขน้ึ จอตานนั้ มงุ่ หวงั ให้โรคไมล่ กุ ลามไปจาก
ภาวะที่เป็นอยู่ รวมถงึ ฟื้นฟหู รือประคบั ประคองระดบั การมองเหน็
โดยการรักษาเบาหวานขึ้นจอตา ประกอบดว้ ย

• การควบคมุ ระดบั นา้ำ ตาลในเลอื ดและนา้ำ ตาลสะสมใหอ้ ยใู่ น
เกณฑ์ปกติ ซึ่งการควบคมุ ระดบั นา้ำ ตาลในเลือดอยา่ งเขม้ งวด พบ
ว่าสามารถลดความเส่ียงของการเกิดเบาหวานขึ้นจอตา อีกทั้งยัง
ช่วยชะลอการลุกลามของเบาหวานข้ึนจอตาท่ีมีอยู่เดิมไม่ให้แย่ลง
ได้ รวมถึงการควบคุมโรคประจำาตัวอืน่ ๆ เช่น โรคความดันโลหติ
สูง ไขมันในเลือดสูง และโรคไต ก็จะช่วยชะลอความรุนแรงของ
เบาหวานขน้ึ จอตาได้

• การรกั ษาดว้ ยเลเซอร์ มขี อ้ บง่ ชค้ี อื ผปู้ ว่ ยเบาหวานขนึ้ จอตา
ระยะทม่ี กี ารสรา้ งหลอดเลอื ดใหม่ โดยการยงิ เลเซอรแ์ บบกระจาย
ทว่ั ๆ บนจอตา ซึง่ จะสง่ ผลให้หลอดใหม่ฝ่อตัวลง ป้องกันการเกิด
ภาวะเลอื ดออกในจอตาหรอื วุน้ ตา รวมถึงผปู้ ่วยท่ีมีจดุ ภาพชัดบวม
จากเบาหวานบางรายที่สามารถใช้วิธีการยิงเลเซอร์เพื่อรักษาได้
โดยจะยงิ เลเซอรเ์ ฉพาะจดุ ไปยงั บรเิ วณทมี่ กี ารบวมของจดุ ภาพชดั
เพื่อใหบ้ ริเวณทีบ่ วมลดลง

• การฉดี ยาเขา้ วนุ้ ตา ซงึ่ เปน็ ยาในกลมุ่ ทส่ี ามารถยบั ยง้ั การรว่ั
ของหลอดเลือด และมีฤทธท์ิ าำ ใหห้ ลอดเลือดใหม่ฝ่อลงได้ ใช้ในผู้
ป่วยท่ีมีจุดภาพชัดบวมจากเบาหวานหรือในผู้ป่วยท่ีอยู่ในระยะท่ีมี
หลอดเลอื ดใหม่ สว่ นยาอนื่ ๆ ทม่ี กี ารฉดี เขา้ วนุ้ ตา ไดแ้ ก่ ยาในกลมุ่
corticosteroids เพือ่ รกั ษาภาวะจุดภาพชัดบวม

43

• การผา่ ตดั วนุ้ ตาและจอตา ซงึ่ มขี อ้ บง่ ชค้ี อื ในรายทมี่ เี ลอื ดออก
ในวุ้นตาซ่ึงไม่สามารถดูดซึมไปเองได้ หรือผู้ป่วยที่มีภาวะจอตาหลุด
ลอกจากพังผืดดึงร้ังจอตา จำาเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพ่ือซ่อมแซม
จอประสาทตาท่ีหลุดลอกและป้องกันการลุกลามจากการดึงรั้งของ
พังผืด โดยผู้ป่วยกลุ่มน้ีอาจมีระดับการมองเห็นหลังผ่าตัดไม่ดีมาก
นัก ท้งั น้ขี ้นึ อย่กู บั ความรุนแรงของโรค

พญ.สรญั ญา สมทิ ธารกั ษ์
คลินิกจกั ษุ

ตารางออกตรวจ
วันจนั ทร์ 13.00-16.00 น. (เฉพาะสปั ดาห์ที่ 1, 3, 5 ของเดือน)

13.00-19.00 น. (เฉพาะสปั ดาห์ท่ี 2, 4 ของเดอื น)
วันพุธ 13.00-16.00 น.
วนั เสาร์ 17.00-19.00 น.
วนั อาทิตย์ 17.00-19.00 น.
กรณุ านัดหมายล่วงหนา้
เพือ่ ความสะดวกในการเข้ารบั บริการ
โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600
44
APRIL 2021

ภาพกจิ กรรมคลนิ ิกศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา
วันท่ี 5 ธนั วาคม 2563

พิธีทำาบุญตักบาตรและพิธีบำาเพ็ญกุศลอุทิศถวายเป็นพระราชกุศล เนื่องในวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพพระบาทสมเด็จพระบรม
ชนกาธเิ บศร มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยนิมนต์พระสงฆ์ จำานวน 10 รปู จากวัดพระราม 9 กาญจนาภิเษก รับ
บิณฑบาต ณ ลานหน้าอาคารราชเวชชาคาร และพิธถี วายราชสดุดี นอ้ มรำาลึกในพระมหากรณุ าธคิ ณุ ผู้บริหาร ขา้ ราชบริพาร แพทย์
ทนั ตแพทย์ พนักงาน และประชาชน รว่ มถวายบังคมหนา้ พระบรมฉายาลกั ษณ์

วันท่ี 8 ธนั วาคม 2563

คณะผบู้ รหิ าร นำาโดย นายแพทย์ธรี พล โตพันธานนท์ กรรมการผอู้ ำานวยการ แพทย์หญงิ จริยา แสงสัจจา รองผ้อู ำานวยการ และ
หัวหน้าส่วนการพยาบาล เขา้ ศกึ ษาดูงานคลินกิ ผู้สงู วัยสุขภาพดี ณ โรงพยาบาลจฬุ าลงกรณ์

45

ภาพกจิ กรรมคลนิ กิ ศูนยแ์ พทยพ์ ัฒนา
วนั ท่ี 9 ธันวาคม 2563

พิธีบวงสรวงองคค์ รุฑ เนื่องในโอกาสวันครบรอบอญั เชญิ องค์ครุฑขึ้นประดิษฐาน ณ อาคารบวรเวชรกั ษ์

วนั ท่ี 14 ธันวาคม 2563

บคุ ลากรคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาและประชาชนทั่วไป รว่ มบรจิ าคโลหิตในโครงการ Plus 1 “เพิม่ จาำ นวนคร้ัง เพิม่ โลหติ เพ่ิมชวี ติ ”
เพอื่ ส่งเสริมการทำาความดี เพ่ิมพูนการมจี ิตสาธารณะ และรว่ มเป็นส่วนหนึง่ ในการสนบั สนุนการดาำ เนินงานของศูนยบ์ รกิ ารโลหิตแห่ง
ชาติ ในการประชาสมั พนั ธ์ และจดั หาโลหติ บรจิ าค ดว้ ยการเปน็ จดุ รบั บรจิ าคโลหติ เพอ่ื นาำ มาใหค้ วามชว่ ยเหลอื แกผ่ ปู้ ว่ ยทต่ี อ้ งการโลหติ
ในการรักษาพยาบาล โดยมีรถเคล่อื นที่ของสภากาชาดไทยมาใหบ้ ริการทกุ ๆ 3 เดือน

46
APRIL 2021

ภาพกิจกรรมคลนิ ิกศูนยแ์ พทยพ์ ัฒนา
วนั ท่ี 23-24 ธันวาคม 2563

โครงการ “อบรมความรเู้ ชงิ ปฏบิ ตั กิ าร เพอื่ ฟน้ื ฟู พฒั นาศกั ยภาพ” แกแ่ กนนาำ สขุ ภาพ โดยมงุ่ เนน้ การสง่ เสรมิ สขุ ภาพและการปอ้ งกนั
โรค และเพ่ือพัฒนาศักยภาพในการดูแลสุขภาพเบอ้ื งต้นให้แก่ตนเอง ครอบครวั ชุมชนและสังคม

มอบกระเชา้ สวัสดปี ใี หม่ 2564

เนอื่ งในศภุ วาระขน้ึ ปีใหม่ 2564 คณะผูบ้ ริหาร หัวหน้าฝา่ ย หวั หน้าส่วน และแผนกส่ือสารองคก์ ร เปน็ ตัวแทนคลนิ ิกฯ เดนิ ทางเขา้
เย่ียมและมอบกระเชา้ สวสั ดปี ใี หม่ ใหก้ ับโรงพยาบาล บริษัทคสู่ ัญญา สอื่ มวลชน และหน่วยงานภาคีเครอื ข่ายตา่ ง ๆ

47

ภาพกิจกรรมคลินกิ ศนู ย์แพทย์พฒั นา
วนั ท่ี 6 มกราคม 2564

ศูนย์ประสานและพัฒนาความร่วมมือราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์
กระทรวงสาธารณสุข เข้าศึกษาดูงานเย่ียมชมการดำาเนินงานของ
คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา และหารือแผนการดำาเนินงานการดูแลผู้
สงู อายแุ บบบรู ณาการ และการจดั บรกิ ารทางการแพทย์ โดยมี นาย
แพทยธ์ รี พล โตพนั ธานนท์ กรรมการผอู้ าำ นวยการ นายแพทยพ์ ทิ กั ษ์
ตงั้ ชนะชยั อนนั ต์ และแพทยห์ ญงิ จรยิ า แสงสจั จา รองผอู้ าำ นวยการ
เข้าร่วมตอ้ นรับและชี้แจงขอ้ มูล

48
APRIL 2021

ภาพกจิ กรรมคลนิ กิ ศูนย์แพทย์พฒั นา
วันที่ 13 มกราคม 2564

กรรมการผอู้ าำ นวยการ รองผอู้ าำ นวยการ พร้อมด้วยหัวหน้าฝา่ ย หวั หนา้ ส่วน เดนิ ทางเขา้ ถวายแจกันดอกไม้และลงนามถวายพระพร
สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ให้ทรงหายจากพระอาการประชวร ณ ศาลาสหทัย
สมาคม ในพระบรมมหาราชวงั

49

ภาพกิจกรรมคลินิกศูนย์แพทยพ์ ฒั นา
วันที่ 26 มกราคม 2564

พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ พระราชทานแอลกอฮอลเ์ จล เพอ่ื เปน็ ประโยชนแ์ กค่ ลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา
ในมาตรการปอ้ งกนั การแพรร่ ะบาดโรคตดิ เชอื้ โควดิ -19 โดยมี แพทยห์ ญงิ จรยิ า แสงสจั จา รองผอู้ าำ นวยการ เปน็ ผแู้ ทนรบั มอบเบอ้ื งหนา้
พระบรมฉายาลักษณ์ ณ ห้องประชุม 1 ชนั้ 2 ศนู ยอ์ าำ นวยการใหญ่จติ อาสาพระราชทาน 71

50
APRIL 2021