MDC Health คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา ฉบับที่ 16 เดือนธันวาคม 2564

ฉบบั ท่ี 3 ปท ่ี 6 เดอื นธนั วาคม 2564 ISSN 2465-4841

wคลwนิ wกิ ศ.mนู ยdแ-cพeทnยteพ rัฒ.oนrgา



ภาพหน้าปก : ที่ปรกึ ษากติ ติมศกั ด์ิ
วันท่ี ๑๓ สิงหาคม ๒๕๒๘ เสดจ็ พระราชดำาเนนิ ไปทอดพระเนตรโครงการอ่างเก็บน้ำาหว้ ยเรือ บ้านดงน้อย ตำาบลดง
มะไฟ และโครงการอา่ งเกบ็ นาำ้ หว้ ยเดียก อนั เน่ืองมาจากพระราชดำาริ บ้านนาคำา ตาำ บลหว้ ยยาง อาำ เภอเมือง จงั หวดั พล.อ.อ.สถิตย์พงษ์ สขุ วมิ ล
สกลนคร และทรงเยยี่ มราษฎร พ.ต.อ.ธรรมนิธิ วนชิ ย์ถนอม
พ.ท.สมชาย กาญจนมณี
สารกรรมกาMรaผgaูอ้ zำาinนeวยการ ศ.เกยี รติยศ นพ.สงคราม ทรัพย์เจริญ
พล.ท. นพ.เชิดชยั เจียมไชยศรี
นิตยสาร MDC Health ฉบับนี้ได้จัดพิมพ์ พล.ท. ทพ.ทวศี ักดิ์ ทวีศรี
เผยแพร่ในเดือนธันวาคม เพื่อน้อมเกล้าน้อม
กระหม่อมรำาลึกในพระมหากรุณาธิคุณ พระบาท ทป่ี รกึ ษา
สมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิตร ที่พระองค์ทรงมีต่อพสก รศ. นพ.สาธิต โหตระกติ ย์
นิกรชาวไทย ซ่งึ เมอื่ วันที่ 13 ตลุ าคม 2564 คลินิก รศ. นพ.สรนติ ศลิ ธรรม
ศูนย์แพทยพ์ ฒั นา จดั พิธีบำาเพญ็ กศุ ลถวายเปน็ พระ พล.อ. นพ.วทัญญู ปรัชญานนท์
ราชกุศลและพิธีถวายราชสดุดี เน่ืองในโอกาสวัน พล.ท. นพ.มาโนชญ์ จันทรศร
คล้ายวันสวรรคต รวมทงั้ ไดจ้ ดั พมิ พ์นติ ยสาร MDC นางสุปาณี ธรานนท์
Health นาำ เสนอบทความในดา้ นตา่ ง ๆ เพอ่ื เผยแพร่
ความรทู้ างดา้ นสขุ ภาพใหแ้ กป่ ระชาชนทว่ั ไป โดยมงุ่ กรรมการผู้อำานวยการ
หวงั ใหผ้ อู้ า่ นเขา้ ใจถงึ การดแู ลตนเองใหม้ สี ขุ ภาพทดี่ ี
ตระหนกั ในความสาำ คญั ของการสง่ เสรมิ สขุ ภาพและ นพ.ธีรพล โตพันธานนท์
การป้องกนั โรค รวมท้งั เข้าใจลักษณะของโรค การรักษาและเทคโนโลยีต่าง ๆ ที่ชว่ ยในการ
รักษา การฟื้นฟูสภาพด้านร่างกายและจิตใจ ทำาให้สามารถปรับพฤติกรรมเพ่ือให้มีคุณภาพ รองผู้อาำ นวยการ
ชีวติ ทีด่ ขี ึ้น นิตยสารน้ีให้เป็นวิทยาทานแกผ่ สู้ นใจ โดยไม่คดิ มูลค่า
พญ.จรยิ า แสงสัจจา
ในรอบปที ผ่ี ่านมา สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคตดิ เช้อื COVID–19 สร้างผลกระ นพ.พิทักษ์ ตัง้ ชนะชัยอนันต์
ทบตอ่ การดาำ เนนิ ชวี ติ มาอยา่ งยาวนาน คลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นายงั คงเขม้ งวดในกระบวนการ
ทำางาน ทัง้ ดา้ นการบรกิ ารผ้ปู ว่ ย และด้านบุคลากรคลินิกฯ เพือ่ ปอ้ งกันความเสย่ี งในการตดิ ที่ปรกึ ษาคณะบรรณาธิการ
เช้ือและแพร่กระจายเชื้อ โดยปฏิบัติตามมาตรการควบคุมและป้องกันโรค แนวทางการคัด
กรองผปู้ ว่ ยอยา่ งเครง่ ครดั อกี ทง้ั คลนิ กิ ฯ ได้ใหค้ วามรว่ มมอื กบั ภาครฐั ในการเปน็ หนว่ ยบรกิ าร ศ.คลินกิ เกยี รติคุณ
ฉดี วคั ซนี ปอ้ งกนั COVID-19 โดยใหบ้ รกิ ารตง้ั แตเ่ ดอื นมถิ นุ ายนจนถงึ ปจั จบุ นั เพอื่ สง่ เสรมิ ให้ ทพญ. ดร.ธรี ลกั ษณ์ สทุ ธเสถยี ร
ประชาชนมีภมู ิค้มุ กนั โรคอย่างท่วั ถึง
คณะบรรณาธกิ าร
ในสว่ นของการดาำ เนนิ งาน คลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นาไดม้ กี ารพฒั นาทงั้ ดา้ นโครงสรา้ งและ
การให้บริการ เพ่อื ให้ผู้รับบริการไดร้ ับความสะดวกสบาย โดยเปิดให้ใช้อาคารจอดรถรองรบั พล.ต. นพ.กนธีร์ สังขวาสี
ผู้รับบริการและบุคลากรได้อย่างเพียงพอ รวมถึงการให้บริการทางกายภาพบำาบัดท่ี ชั้น 1 ศ.เกียรตคิ ุณ นพ.กฤษฎา รตั นโอฬาร
และขณะน้คี ลินกิ ฯ มกี ารปรับปรงุ ห้องผา่ ตัด ช้นั 5 อาคารราชเวชชาคาร โดยระหว่างทป่ี ดิ พญ.กิง่ กาญจน์ เตมิ สริ ิ
ปรบั ปรงุ คลินิกฯ ยงั คงรองรบั การให้บริการในเรอ่ื งการผ่าตัดตา โดยผู้รับบริการสามารถเข้า พล.ท. ผศ. นพ.ไกรวชั ร ธีรเนตร
รบั การผา่ ตดั ตาทคี่ ลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา ฉะเชงิ เทรา การใหบ้ รกิ ารแบบครบวงจร ตงั้ แตจ่ ดั นพ.จุล กาญจนเจตนี
รถรบั -สง่ พรอ้ มเจ้าหน้าทด่ี ูแลทุกขั้นตอน อีกทง้ั ปัจจบุ ันคลนิ ิกศูนยแ์ พทยพ์ ัฒนาฉะเชงิ เทรา พญ.นาำ้ เพชร รชั ตภษู ติ
ได้มีการขยายการให้บริการรักษาพยาบาลเพิ่มเติมในด้านหู คอ จมูก และอายุรกรรมท่ัวไป นพ.ปกรณ์ โล่ห์เลขา
ให้การรักษาพยาบาลตามมาตรฐานของการประกอบวิชาชีพ เพ่ือให้ผู้รับบริการได้รับการ ศ.เกียรตคิ ณุ พญ.พนู สขุ จติ รนสุ นธ์ิ
รักษาพยาบาลที่มีประสิทธิภาพและได้รับความปลอดภัยสูงสุด และในเดือนมกราคม 2565 พล.อ. นพ.ภูษติ รตั นธรรม
จะเปดิ ใหบ้ รกิ ารศูนยอ์ าหาร ชัน้ 2 อาคารใหม่ ทก่ี วา้ งขวางและสะดวกสบายมากยิง่ ข้ึน เปน็ ผศ. พญ.รววิ รรณ นิวาตพันธุ์
ศนู ย์รวมอาหารและเครื่องดืม่ ร้านโกลเด้นเพลส และผูค้ ้าจากลานชงโคมารวมกัน เพ่ือเพม่ิ นพ.วนัส ไชยตรี
ความสะดวกสบายใหก้ บั ผรู้ บั บรกิ ารและบคุ ลากรของคลินกิ ฯ พญ.วิญญารตั น์ ตนั ศริ ิ
ทพ.สถาพร จนั ทร
นายแพทยธ์ ีรพล โตพนั ธานนท์ รศ. นพ.สมชาย เอื้อรตั นวงศ์
กรรมการผ้อู ำานวยการ คลินิกศูนยแ์ พทย์พัฒนา พญ.สมทรง ศลิ ธรรม
นพ.สมพร วงศ์อมรธรรม
พท. นพ.สธุ ี อินทรชาติ
นพ.สุรพงษ์ รัชตภษู ิต
พล.อ. ทพ.อภศิ ักด์ิ จงรักษ์
นพ.โอรส ทรพั ยเ์ จรญิ
นางสาวจรี ภา อิทธิปญั ญากุล
นางสาวเนจก์หทัฒ บัวตบิ๊
นางสาวพรพรรษา อาลัยญาติ
นายสรศกั ด์ิ บุญจรัส
นายคณากร คงไข่
นางสาวกมลรัตน์ คำาพนั ธ์

บรรณาธกิ าร

นางสาวพลอยพชั ชา อมรรัตน์โรจน

รองบรรณาธกิ าร

นางสาววรรษมน บุตรพรม

แยกสี/พิมพ์ท่ี

บริษัท ไซเบอร์พร้ินท์กรปุ๊ จำากัด
โทร 02-6419135-8

ออกแบบ/ประสานงาน

นายนัท ลขิ ติ มาน
นายเสกสรร มลู ทอง

4 12

Covid-19 สมุนไพรสร้างภมู คิ ุ้มกัน
กับโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด เสรมิ พลงั ช่วยตา้ น โควดิ -19

นพ.ปกรณ์ โลห่ ์เลขา คณุ อญั ญาณี อิศรางกรู ณ อยุธยา

20 25

ชวี ิตวถิ ีใหม่ เพอื่ ลดความเสีย่ ง Breast Cancer Hot Topic
จากการติดเชอ้ื โควดิ -19 (เรอื่ งเล่าเตา้ นม)

ภญ.ฐาปนยี ์ ชลสวุ รรณ พ.ต. นพ.ปยิ ศกั ด์ิ ทหราวานิช

31 34

เทคโนโลยกี ารเจาะตรวจชิ้นเนื้อมะเรง็ Magnification in Dentistry
ต่อมลูกหมาก โดยใช้ภาพคล่นื แมเ่ หลก็ ไฟฟา้
ทพญ.ปาจรีย์ กุลวฒั นาภรณ์
ผสานกับอลั ตรา้ ซาวดน์ ำาวถิ ี
42
พ.ท. นพ.อาคเนย์ วงษ์สวสั ด์ิ
ความภาคภูมิใจ
38 ของคลินิกศูนย์แพทยพ์ ัฒนา

ภาพกจิ กรรม 5
คลินกิ ศนู ย์แพทยพ์ ัฒนา

43

ขา่ วสารคลนิ ิกศูนย์แพทย์พัฒนา

Covid-19

กบั โรคหัวใจและหลอดเลือด

สง่ิ สำาคัญสาำ หรับผูป้ ว่ ยโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด

• ผปู้ ว่ ยกลมุ่ นเี้ มอ่ื ตดิ เชอ้ื โควดิ -19 แลว้ จะมคี วามเสย่ี งสงู ทจ่ี ะเกดิ ภาวะ
แทรกซ้อน ต้องรักษาตัวในโรงพยาบาลนานและมีอัตราการเสียชีวิตสูงกว่า
ผ้ปู ว่ ยท่ีไมม่ โี รคหวั ใจและหลอดเลือด

• คณุ เปน็ กลมุ่ เสย่ี งสงู ดงั นน้ั จงึ มคี วามสาำ คญั มากทค่ี ณุ ตอ้ งไดร้ บั วคั ซนี
ปอ้ งกนั การตดิ เชอ้ื โควดิ -19 นอกจากนคี้ วรไดร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั ไขห้ วดั ใหญแ่ ละ
วคั ซีนปอ้ งกนั โรคปอดอกั เสบจากเชื้อแบคทเี รียชนดิ นวิ โมคอคคสั ร่วมดว้ ย

• ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือดต้องดูแลสุขภาพให้ดี รับประทาน
อาหารที่ดีต่อสุขภาพ หม่ันออกกำาลังกาย ทานยารักษาโรคประจำาตัวให้
สมำา่ เสมอ ทาำ จติ ใจใหเ้ บิกบาน และยงั คงตอ้ งมาพบแพทย์เปน็ ประจาำ ตามนัด
หมาย เพอ่ื ใหร้ า่ งกายแขง็ แรงทสี่ ดุ พรอ้ มรบั มอื กบั เชอื้ โควดิ -19 ทอ่ี าจตดิ มาได้

นายแพทย์ปกรณ์ โล่หเ์ ลขา

แพทย์หวั หนา้ คลนิ ิกหัวใจและหลอดเลอื ด

โควดิ -19 (Covid-19) เปน็ โคโรนาไวรัสชนิด RNA สายพนั ธ์ุใหม่ทีพ่ บครัง้ แรกในปี 2019 โดยเร่ิม
แพร่ระบาดในประเทศจีน แล้วกระจายลุกลามไปท่ัวโลก ก่อให้เกิดปัญหาทางสาธารณสุข
เศรษฐกิจและสังคมระดับโลกตามมา เช้ือไวรัสโควิด-19 ก่อให้เกิดการติดเชื้อรุนแรงต่อระบบ
ทางเดินหายใจ นำาไปสู่ปอดบวม ปอดอักเสบ ระบบทางเดินหายใจล้มเหลว และสามารถ
ลุกลามไปอวัยวะอ่ืน ๆ ได้ จนทำาให้ผู้ป่วยเสียชีวิตจำานวนมากจากการระบาดไปทั่วทั้งโลก
(Pandemic Disease)

6
DECEMBER 2021

จากข้อมูลองค์การอนามัยโลกพบว่าผูป้ ่วยทตี่ ิดเช้อื โควดิ -19 น้นั จำานวนหนงึ่ ติดเช้ือโดยไมแ่ สดงอาการใด ๆ และในกลุ่มทตี่ ดิ เชอื้
แลว้ แสดงอาการน้ันพบวา่

80% ของผมู้ อี าการจะมีอาการเพยี งเล็กนอ้ ยและหายไดเ้ อง โดยไมจ่ าำ เป็นทีจ่ ะต้องใหก้ ารรกั ษาในโรงพยาบาล
15% มอี าการหนกั ทต่ี ้องรบั การรักษาในโรงพยาบาล
และ 5% ท่มี ีอาการรนุ แรงถงึ ขน้ั วกิ ฤต ต้องดแู ลเป็นพเิ ศษ และบางสว่ นในกลมุ่ นีอ้ าจถงึ แก่ชวี ติ
แต่ถ้าเรามาพิจารณาในกลุ่มผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือดที่ติดเชื้อโควิด-19 ร่วมด้วย พบว่าสัดส่วนความรุนแรงจะมากกว่าค่า
เฉล่ยี ทก่ี ลา่ วขา้ งตน้
นอกจากเชอื้ โควดิ -19 จะเขา้ ทาำ ลายระบบทางเดนิ หายใจโดยตรงแลว้ อกี ระบบทกี่ อ่ ใหเ้ กดิ ความรนุ แรงและถงึ แกช่ วี ติ ไดเ้ ชน่ กนั คอื
ระบบไหลเวียนโลหิต หัวใจและหลอดเลือดนนั่ เอง ผู้ป่วยที่มีโรคหัวใจและหลอดเลอื ดเมอ่ื ติดเชื้อโควิด-19 แล้ว มักมอี าการหนกั และมี
ภาวะแทรกซ้อนทร่ี นุ แรงกว่า ผปู้ ่วยท่ีไมม่ ีโรคประจำาตวั ซ่งึ อาจรนุ แรงจนต้องเขา้ รับการรกั ษาในโรงพยาบาลนานกว่า อยใู่ นแผนกผ้ปู ่วย
วกิ ฤตมากกว่าและถึงแก่ชวี ิตได้มากกวา่

โควิด-19 มคี วามเกี่ยวขอ้ งกบั โรคหวั ใจและหลอดเลอื ดอยา่ งไร

เช้อื ไวรัสโควิด-19 นั้นจะกอ่ ให้เกิดการอักเสบในระบบตา่ ง ๆ ซึง่ มีผลกับระบบหัวใจและหลอดเลอื ดทง้ั ทางตรงและทางอ้อม ไม่ว่า
จะเข้าทำาลายเนื้อปอดโดยตรง ทำาใหก้ ารแลกเปล่ียนออกซิเจนทปี่ อดกบั ระบบไหลเวยี นโลหติ ผิดปกติ จงึ สง่ ผลให้อวยั วะต่าง ๆ รวมทั้ง
หวั ใจขาดออกซเิ จนตามมา ทาำ ใหก้ ารทาำ งานของหวั ใจผดิ ปกติ และเชอ้ื โควดิ -19 เอง สามารถเขา้ ทาำ ลายกลา้ มเนอ้ื หวั ใจได้โดยตรงอกี ดว้ ย 7

โรคทพ่ี บบอ่ ยทที่ าำ ใหก้ ารตดิ เชอ้ื โควดิ -19 รนุ แรงขนึ้ ได้ และอาจเปน็ โรครว่ มทพ่ี บในผปู้ ว่ ยโรคหวั ใจ
และหลอดเลือด ไดแ้ ก่

• ความดนั โลหิตสงู ทง้ั กลมุ่ ที่ไมเ่ คยทราบว่าตัวเองเป็นและ • โรคปอด โรคหลอดลมอดุ กน้ั เรอื้ รงั และกลมุ่ ทสี่ บู บหุ ร่ี ปอด
กลมุ่ ทที่ ราบแตไ่ มค่ วบคมุ ความดนั โลหติ ใหด้ ี ไมย่ อมรบั ประทานยา จะไมด่ ีเป็นทุนเดมิ อยู่แล้วทาำ ให้โรคโควดิ -19 รนุ แรงขึ้น
ใหส้ มา่ำ เสมอ

• เบาหวาน ท้ังที่ไม่เคยทราบว่าเป็นและกลุ่มท่ีทราบแต่ • โรคชรา อายุมาก ระบบต่าง ๆ ทำางานได้ไมม่ ีประสทิ ธภิ าพ

ควบคมุ น้าำ ตาลได้ไม่ดีพอ ยอ่ มเส่ียงกับการตดิ เชอ้ื และมีอาการรุนแรงได้

• โรคอว้ น

8
DECEMBER 2021

โควิด-19 กอ่ ใหเ้ กิดผลแทรกซ้อนกบั หวั ใจและหลอดเลอื ดอยา่ งไรบา้ ง

• โรคหัวใจขาดเลอื ดเฉยี บพลนั กลา้ มเนอ้ื หัวใจตาย ซึ่งอาจ • โรคหวั ใจเตน้ เรว็ และผดิ จงั หวะ อาจเตน้ เรว็ ขน้ึ จากอาการ
เปน็ ไดท้ งั้ แบบเกดิ ลมิ่ เลอื ดอดุ ตนั หลอดเลอื ดหวั ใจแบบเฉยี บพลนั ไข้ หรอื การขาดนาำ้ ชว่ งเจบ็ ปว่ ยรนุ แรงจากการตดิ เชอื้ โควดิ -19 หรอื
(Myocardial Infarction type 1) หรอื อาจเกดิ จากปรมิ าณออกซเิ จน อาจเตน้ ผดิ จงั หวะแบบรนุ แรง โดยเฉพาะ โรคหวั ใจเตน้ พลว้ิ (Atrial
ทมี่ าเลยี้ งหวั ใจไมเ่ พยี งพอตอ่ ความตอ้ งการ (Myocardial Infarction Fibrillation; AF) ซง่ึ เสย่ี งตอ่ การเกดิ ลมิ่ เลอื ดในหอ้ งหวั ใจแลว้ หลดุ
type 2) ซ่ึงพบได้บ่อยกว่าแบบแรก จะมาด้วยอาการเจ็บหน้าอก ไปอดุ ตนั สว่ นตา่ ง ๆ ของรา่ งกาย โดยเฉพาะสมองนาำ ไปสโู่ รคสมอง
แบบเดียวกัน อาจแยกได้ยาก อาจต้องทำาการฉีดสีดูหลอดเลือด ขาดเลือดตามมาได้
หัวใจ (Coronary Angiogram: CAG) โดยตรงต่อไป

• โรคหวั ใจลม้ เหลว (Heart Failure) มกั เปน็ ภาวะตามมาของ
• โรคกล้ามเน้ือหัวใจอักเสบ (Myocarditis) และเย่ือหุ้ม หวั ใจขาดเลอื ดเฉยี บพลนั หรอื กลา้ มเนอ้ื หวั ใจอกั เสบ ดงั ทก่ี ลา่ วขา้ งตน้
หวั ใจอกั เสบ (Pericarditis) จากไวรสั โควดิ -19 เขา้ ทำาลายกล้าม
เนอื้ หวั ใจและเย่ือหุ้มหวั ใจโดยตรง

9

• โรคหลอดเลอื ดสมองตบี ตนั เฉยี บพลัน (Stroke) อาจเกดิ
จากลม่ิ เลอื ดทห่ี วั ใจหลดุ มาจากหวั ใจเตน้ พลว้ิ ผดิ จงั หวะ (AF) หรอื
เปน็ ทหี่ ลอดเลอื ดสมองโดยตรงจากผนงั หลอดเลอื ดอกั เสบจากเชอื้
โควดิ -19 แล้วกอ่ ให้เกิดล่มิ เลือดเองได้

• โรคลิ่มเลือดต่าง ๆ เช่น ลิ่มเลือดอุดตันท่ีขาและที่ปอด
อาจเป็นผลโดยตรงจากโควิด-19 เอง ที่เข้าไปทำาลายผนังเซลล์
ของหลอดเลือด ก่อให้เกิดการอักเสบของผนังหลอดเลือดนำาไป
สู่การเกิดลิ่มเลือดอุดตันตามมา หรืออาจจากการท่ีผู้ป่วยไม่ค่อย
เคล่ือนไหวหรือติดเตียงขณะป่วยหนัก จึงเกิดล่ิมเลือดได้ง่ายจาก
ระบบไหลเวยี นโลหิตทำางานได้ไมด่ ี

• ในเดก็ อาการอักเสบรนุ แรงของหลาย ๆ อวยั วะ (Multi-
system Inflammatory Syndrome in Children: MIS-C) ภาวะ
แทรกซอ้ นทก่ี ลา่ วนพ้ี บไดน้ อ้ ยมากในเดก็ แตม่ คี วามรนุ แรงจากการ
อกั เสบทเี่ กดิ ขน้ึ หลาย ๆ อวยั วะพรอ้ มกนั และอาจลกุ ลามมาทห่ี วั ใจ
จนมีอาการคลา้ ยโรค Kawasaki ได้

อาการทางหวั ใจที่พบไดห้ ลงั จากหายจากการตดิ เช้ือโควดิ -19

ในผปู้ ว่ ยบางรายท่ีหายจากการติดเชื้อโควิด-19 แลว้ แต่ยงั มอี าการอ่อนเพลยี ไม่มแี รง เนอ่ื งจากระบบตา่ ง ๆ ในรา่ งกายยงั กลับมา
ทาำ งานได้ไมเ่ ตม็ ท่แี ละอาจมภี าวะซมึ เศรา้ ร่วมด้วย ถา้ ผปู้ ว่ ยยังมีอาการดงั กลา่ วหลังจากการตดิ เช้ือโควดิ -19 มาตง้ั แต่ 1 เดือน ขนึ้ ไป
และอาการยังคงอย่ยู าวนาน 3-6 เดือน หลงั จากหายจากการติดเชือ้ โควดิ -19 มาแลว้ เราจะเรียกกลมุ่ อาการดงั กลา่ วว่า Long Covid
ซง่ึ ต้องการการรักษาและดูแลต่อไป อาการอนื่ ๆ ท่เี ก่ยี วขอ้ งกบั ระบบหัวใจและหลอดเลือด ไดแ้ ก่

• อาการวิงเวียน เหน่อื ยงา่ ย เพลีย อาจจากการเจ็บปว่ ยรุนแรงทว่ั ไปทพ่ี บได้ในโรคอนื่ ๆ ได้ เช่นกัน
• อาการหนา้ มดื วงิ เวยี น ใจสน่ั เวลาลกุ ยนื รว่ มกบั หวั ใจเตน้ เรว็ และความดนั โลหติ ลดตาำ่ ลงเวลาเปลยี่ นทา่ ทาง (Postural Orthostatic
Tachycardia Syndrome: POTS) อาจพบได้หลงั จากหายจากการตดิ เชื้อโควิด-19 ไปแล้ว เปน็ ความผิดปกติของระบบประสาทอตั โนมัติ
ท่มี หี น้าทค่ี วบคมุ การไหลเวียนโลหิตและอตั ราการเตน้ ของหวั ใจ

10
DECEMBER 2021

แนวทางการป้องกันความรุนแรงหรือลดความเสี่ยงในการติดเชื้อโควิด-19 ในผู้ป่วยโรคหัวใจและ
หลอดเลือด ได้แก่

• การสวมหน้ากากอนามยั การลา้ งมอื การใช้ alcohol gel การเว้นระยะห่าง หลีกเลยี่ งการสมั ผสั ใบหน้า ตา จมกู ปาก และการ
หลกี เลีย่ งการอยู่ในที่ ๆ มีคนแออัดและท่ีมกี ารระบายอากาศไม่ดีพอ

• การไดร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั การตดิ เชอ้ื โควดิ -19 ซง่ึ ปจั จบุ นั รฐั เปน็
ผู้ดูแลวัคซีนตามความเหมาะสมของกลุ่มต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นวัคซีน
ชนดิ เชอื้ ตาย ได้แก่ วัคซีนของบรษิ ทั Sinovac, Sinopharm วัคซนี
ชนดิ ตวั นำาไวรสั (Viral-vector) ของบริษัท Astra Zeneca และวคั ซีน
ชนดิ mRNA ของบรษิ ทั Pfizer และ Moderna เปน็ ตน้ ผปู้ ว่ ยโรคหวั ใจ
และหลอดเลือดโดยส่วนใหญ่ควรได้รับวัคซีนนี้ตามความเหมาะสม
ตอ่ ไป

• การได้รับวัคซีนป้องกันโรคติดเช้ือทางเดินหายใจอื่น ๆ ที่มี
อาการแสดงคลา้ ยกบั การตดิ เชอ้ื โควดิ -19 ไดแ้ ก่ วคั ซนี ปอ้ งกนั ไขห้ วดั
ใหญ่ และวคั ซนี ปอ้ งกนั ปอดอกั เสบและตดิ เชอื้ กระแสโลหติ จากเชอื้
แบคทีเรียนิวโมคอคคัส

• ถา้ รสู้ กึ วา่ ไมส่ บายเปน็ หวดั เจบ็ คอ มไี ข้ ควรไดร้ บั การตรวจคดั
กรองเบอ้ื งตน้ ดว้ ย Antigen Test Kit (ATK) โดยเรว็ อาจทาำ เองทบี่ า้ น
หรอื ท่คี ลนิ กิ หรอื ตามโรงพยาบาล เพือ่ เขา้ ถึงการรักษาโดยเรว็ ท่ีสดุ 11

• ดูแลโรคหัวใจและโรคประจำาตัว รับประทานยาโรคประจำาตัวให้สมำา่ เสมอ
และไมข่ าดยา

• พบแพทยต์ ามนดั หมายไมว่ า่ ทางตรงหรอื พบแพทยแ์ บบทางไกล (Telemed-
icine) แนะนาำ วา่ ไม่ควรขาดยา และไม่ควรขาดการตดิ ตอ่ กับแพทย์ทดี่ ูแลโรคหัวใจ
ของทา่ น

• รบั ประทานอาหารทดี่ ตี อ่ สขุ ภาพหวั ใจ หลกี เลยี่ งสมนุ ไพร หา้ มทานฟา้ ทะลาย
โจรแบบป้องกันท้ัง ๆ ท่ียังไม่มีอาการและหลีกเลี่ยงฟ้าทะลายโจรเมื่อป่วยเป็น
โควดิ -19 แลว้ เพราะจะรบกวนกบั ยาหวั ใจ และรบกวนกบั ยาตา้ นไวรสั Favipiravir
ที่ใช้ในการรักษาโดยตรงได้ การทานร่วมกันจะเพิ่มผลข้างเคียง ก่อให้เกิดตับ
อักเสบได้

• ออกกาำ ลงั กายใหส้ มาำ่ เสมอ แมว้ า่ ในชว่ งท่ีไมส่ ามารถออกไปนอกบา้ นไดจ้ าก
มาตรการของรฐั อาจตอ้ งจัดหาอปุ กรณ์เพิ่มเตมิ เพอ่ื ออกกำาลังกายภายในบา้ น

12
DECEMBER 2021

• ดแู ลสขุ ภาพใจ พบวา่ กลมุ่ โรคเรอื้ รงั ตา่ ง ๆ และโรคหวั ใจ
นนั้ จะมปี ญั หาโรคซมึ เศรา้ มากกว่ากลมุ่ อนื่ ๆ การทำาจติ ใจให้
แจม่ ใสไมเ่ ครยี ดไปกบั สถานการณต์ า่ ง ๆ มากจนเกนิ ไป จาก
ข้อมลู องค์การอนามยั โลก พบว่า 1 ใน 2 ของผูป้ ว่ ยโควดิ -19
จะรู้สึกโดดเดี่ยว จากมาตรการควบคุมและการกักตัว
เมื่อเจ็บป่วยจากการติดเชื้อโควิด-19 ก่อให้เกิดความวิตก
กังวล โรคซึมเศร้า รู้สึกโดดเดี่ยวถูกทอดท้ิงเพ่ิมขึ้นและ
ภาวะทางจิตใจดังกล่าวนั้น สามารถกระตุ้นให้โรคหัวใจและ
หลอดเลือดกาำ เรบิ ได้

สดุ ทา้ ย โดยสรปุ ผปู้ ว่ ยโรคหวั ใจและหลอดเลอื ด ตอ้ งไดร้ บั วคั ซนี ปอ้ งกนั การตดิ เชอ้ื โควดิ -19 รกั ษามาตรการการเวน้ ระยะหา่ ง
และการสวมใส่หน้ากากอนามัยอย่างสม่ำาเสมอ พยายามดูแลสุขภาพตัวเองให้ดี รับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ หม่ันออกกำาลัง
กาย รบั ประทานยารกั ษาโรคประจำาตัวให้สมำ่าเสมอ ทำาจิตใจใหเ้ บกิ บาน และยงั คงตอ้ งมาพบแพทยเ์ ป็นประจำาตามนดั หมายท้งั ทาง
ช่องทางปกตหิ รอื ชอ่ งทางเลือกอ่นื ๆ เพอื่ ใหร้ ่างกายแข็งแรงที่สดุ พรอ้ มรบั มอื กับเช้ือโควิด-19 ท่ีอาจตดิ มาโดยไมค่ าดคดิ ต่อไป

นพ.ปกรณ์ โลห่ ์เลขา
คลินิกหัวใจและหลอดเลอื ด
ตารางออกตรวจ

วนั จันทร์ 13.00-16.00 น.
วันองั คาร 08.00-12.00 น.
วนั พฤหสั บดี 08.00-12.00 น.
วนั อาทติ ย์ 13.00-16.00 น.
กรณุ านดั หมายลว่ งหนา้ เพอ่ื ความสะดวกในการเขา้ รบั บรกิ าร
โทร. 0-2308-7600

13

สมนุ ไพรสรา้ งภมู คิ ้มุ กัน
เสริมพลัง ชว่ ยต้าน โควิด-19

ชวี ติ และพฤตกิ รรมประชากรไทยในชว่ ง 2 ปี ทผ่ี า่ นมา ทตี่ อ้ งผา่ นสถานการณ์โควดิ -19
ไปให้ได้ การดูแลป้องกันตัวเองแบบนิวนอร์มอล และรักษาสุขภาพให้แข็งแรง ด้วยการ
กนิ อาหารใหค้ รบ 5 หมู่ พักผ่อนใหเ้ พียงพอ วันละ 6-8 ชั่วโมง ออกกำาลังกายเป็นประจาำ
นอกจากน้ีคนไทยยังหันมาให้ความสำาคัญกับสมุนไพรมากข้ึน ซึ่งเป็นโอกาสอันดีในการ

พัฒนาสมุนไพรในประเทศ เพ่ือเตรียมการรองรับการแพร่ระบาดทั้งโรคอุบัติใหม่ อุบัติซ้ำา คุณอญั ญาณี อิศรางกูร ณ อยธุ ยา

ที่ไม่สามารถคาดเดาได้ สมุนไพร มีทั้งคุณและโทษ มีสรรพคุณออกฤทธิ์ร้อน ฤทธิ์เย็น นกั กำาหนดอาหาร
ทีอ่ าจจะเหมาะสมหรือไม่เหมาะสมเฉพาะตวั

การเรยี นรเู้ รอื่ งสมนุ ไพรไทย และหตั ถการทางแพทยแ์ ผนไทย
ณ คลนิ กิ แพทยแ์ ผนไทย โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตาำ บลเกาะแกว้

ยาสมุนไพร หมายถึง ยาท่ีไดจ้ ากพชื สัตว์ แร่ธาตุ ท่ียงั มิได้
ผสมปรุงหรือแปรสภาพสมนุ ไพร นอกจากจะใชเ้ ปน็ ยาแลว้ ยังใช้
ประโยชน์เป็นอาหาร ใช้เตรียมเป็นเคร่ืองดื่ม ใช้เป็นอาหารเสริม
เปน็ สว่ นประกอบในเครอื่ งสาำ อาง ใชแ้ ตง่ กลน่ิ แตง่ สอี าหารและยา
ตลอดจนใชเ้ ป็นยาฆา่ แมลงอกี ดว้ ย ในทางตรงกนั ข้าม มีสมุนไพร
จำานวนไม่น้อยที่มีพิษ ถ้าใช้ไม่ถูกวิธีหรือใช้เกินขนาดจะมีพิษถึง
ตายได้ ดงั นนั้ การใชส้ มนุ ไพรจงึ ควรใชด้ ว้ ยความระมดั ระวงั และใช้
อย่างถูกต้อง ปัจจุบันมีการตื่นตัวในการนำาสมุนไพรมาใช้พัฒนา
ประเทศมากขนึ้

14
DECEMBER 2021

การจาำ แนกสมนุ ไพร 10 รสชาติ

รส ใช้เปน็ เคร่ืองบ่งบอกถงึ สารประกอบสาำ คญั และสรรพคุณของสมนุ ไพรได้ แพทย์แผนโบราณแบง่ รสยาเปน็ 3 รส กวา้ ง ๆ คอื
รสเย็น รสร้อน รสสุขมุ ซง่ึ เรยี กวา่ ยารสประธาน
ยารสประธาน ไดแ้ ก่

ยารสร้อน ใช้เป็นยาประเภทขับลม แก้จุกเสียดแน่นท้อง เช่น ขิง ข่า พริกไทย ดีปลี เบญจกูล คนทีสอทะเล กระเพราแดง
กระวาน เป็นต้น

ยารสเย็น ใช้เป็นยาประเภทลดไข้ เช่น เกสรดอกไม้ต่าง ๆ รากมะเฟือง ตำาลึง สารภี เถารางจืด ใบพิมเสน รากลำาเจียก เมล็ด
ฟักข้าว เป็นต้น

ยารสสุขุม ใช้เป็นยาแก้ลม หน้ามืด ใจสั่น เช่น โกศต่าง ๆ เทียน กฤษณา อบเชย จันทน์เทศ ชะลูด

15

นอกจากยารสประธานแลว้ ยังแบ่งเป็นรสยอ่ ย ๆ ได้ออกเป็น 10 รส คือ
1. ยารสฝาด มีสรรพคุณในทางสมานแผล แก้ทอ้ งรว่ ง แกบ้ ิด บาำ รงุ ธาตุ
2. ยารสหวาน มสี รรพคุณทำาให้ชมุ่ ชนื่ บาำ รงุ กาำ ลงั แกอ้ ่อนเพลีย
3. ยารสเมาเบอื่ มสี รรพคณุ แก้ไขพ้ ษิ แมลงสตั วก์ ดั ตอ่ ย สมนุ ไพรพวกนจี้ ะมสี ารพวกไกลโคไซด์ และอลั คาลอยด์ ถา้ รบั ประทาน
มากจะเกิดอาการมึนงง กดประสาท
4. ยารสขม สรรพคณุ สำาหรบั บาำ รุงโลหติ และดี กระตนุ้ ให้เจรญิ อาหาร
5. ยารสเผ็ดรอ้ น สรรพคณุ แกล้ มจกุ เสียด แน่นเฟ้อ บาำ รงุ ธาตุ บรรเทาอาการชาำ้ บวม เคล็ดขดั ยอก แสลงกับโรคไข้พษิ ร้อน
6. ยารสมนั สรรพคณุ แกเ้ สน้ เอน็ พกิ าร บาำ รงุ ไขขอ้ บาำ รงุ เสน้ เอน็ เพมิ่ พลงั งานใหร้ า่ งกาย แสลงกบั โรคบดิ ดซี า่ น ไอและมเี สมหะ
7. ยารสหอมเย็น สรรพคณุ บาำ รงุ หวั ใจ แก้รอ้ นใน กระหายนา้ำ ออ่ นเพลยี บาำ รงุ ครรภ์ แสลงกบั โรคในลาำ ไส้
8. ยารสเคม็ สรรพคณุ รักษาโรคผวิ หนงั เนา่ เป่ือย น้ำาเหลอื งเสีย บาำ รงุ ธาตุ ช่วยย่อยอาหาร แก้เถาดานในท้อง แสลงกับโรค
กระเพาะอาหารพกิ าร
9. ยารสเปรี้ยว สรรพคณุ แก้เสมหะ ฟอกโลหิต แก้ไอ แก้กระหายนำ้า บาำ รุงผิว แสลงกบั โรคทอ้ งรว่ ง
10. ยารสจดื สรรพคุณขับปัสสาวะ แก้ไข้ แก้ร้อนใน กระหายน้ำา ถอนพษิ ปวดแสบ ปวดรอ้ น แสลงกับโรคหน้ามืด

รองศาสตราจารย์ เภสชั กรหญิงยุวดี วงษก์ ระจ่าง และเภสัชกรวสุ ศภุ รัตนสิทธิ ภาควชิ าสรีรวทิ ยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัย
มหิดล ได้ให้ขอ้ แนะนาำ ที่สำาคัญ ดังนี้

1. ศกึ ษารายละเอยี ดเกีย่ วกับสมนุ ไพรนั้น ๆ ว่าเหมาะสมตอ่ การนาำ มาใช้หรือไม่ และรถู้ งึ การใชอ้ ย่างถกู ตอ้ ง โดยอาจจะใชห้ ลกั
ดงั นี้ คอื ใช้ให้ถกู ตน้ ใช้ให้ถกู ส่วน ใช้ให้ถกู ขนาด ใช้ให้ถกู วธิ ี ใช้ใหถ้ ูกกบั โรค

2. การเลือกผลิตภัณฑ์สมุนไพรมาใช้น้ัน ควรท่ีจะรู้ว่าในผลิตภัณฑ์นั้นประกอบด้วยสมุนไพรอะไรบ้าง เพราะหากมีอาการไม่พึง
ประสงค์เกิดขึ้นจะไดท้ ราบวา่ เกดิ จากสมุนไพรชนดิ ใด เพือ่ จะได้เกบ็ ไวเ้ ปน็ ข้อมูลในการระวงั การใชต้ อ่ ไป

3. หม่ันสังเกตความผิดปกติทีอ่ าจเกดิ ข้ึนระหวา่ งการใช้สมุนไพร
4. ไมค่ วรใชส้ มนุ ไพรตดิ ตอ่ กนั เปน็ เวลานาน ๆ หากจาำ เปน็ หรอื มคี วามประสงคท์ จ่ี ะใชส้ มนุ ไพรเปน็ เวลานาน ควรมกี ารตรวจรา่ งกาย

ทัง้ กอ่ น ระหว่าง และหลงั การใช้สมนุ ไพรเปน็ ระยะ ๆ ได้แก่ ตรวจการทำางานของตบั เช่น ตรวจเอนไซม์ตบั (AST, ALT) การ
ทาำ งานของไต (BUN, Cr) ความดนั โลหติ ระดบั นา้ำ ตาลในเลอื ด เปน็ ตน้
5. หากเกดิ อาการผดิ ปกติเกิดขน้ึ ในระหว่างการใชส้ มนุ ไพร ควรหยุดใช้ และปรึกษาแพทย์หรอื เภสชั กร
6. หญงิ มคี รรภห์ รอื ใหน้ มบตุ ร และเดก็ ไมค่ วรทจ่ี ะใชส้ มนุ ไพรถา้ ไมจ่ าำ เปน็ โดยเฉพาะสมนุ ไพรทย่ี งั ไมม่ ขี อ้ มลู ยนื ยนั ความปลอดภยั
16 เนือ่ งจากสารบางชนิดในสมนุ ไพร สามารถผา่ นรก ขับออกทางนา้ำ นม หรือมีผลต่อการเจริญเตบิ โตได้
DECEMBER 2021

สมุนไพรฤทธ์ิร้อน ฤทธิ์เย็น

สมุนไพรฤทธิ์ร้อน สังเกตได้จากเมื่อเรารับประทานแล้วรู้สึกว่า
ร่างกายร้อน ๆ อุณหภูมิอาจสงู ขนึ้ ถา้ ดื่มนำ้าตามจะรสู้ กึ สดชนื่ หรือ
มสี ปี สั สาวะเขม้ ปรมิ าณนอ้ ย สเี ขม้ คอื สรี อ้ นจะดนั ธาตรุ อ้ นออก ถา้
รบั ประทานมากเกินหรอื เปน็ ประจำา อาจทำาใหเ้ กดิ อาการร้อนในได้
ตวั อย่างกลุ่มนี้ เช่น พรกิ ตะไคร้ ขมิ้น ไพล ขงิ ข่า ใบกะเพรา ตน้
หอม กระเทียม หอมแดง กระชาย พรกิ ไทย รากถว่ั พู โสมจนี โสม
เกาหลี เครอื่ งเทศ หน่อไม้ฝร่ัง บที รูท กะหล่ำา แครอท สาหรา่ ย
ฟกั ทอง ขนนุ สกุ ทเุ รยี น ลาำ ไย ลน้ิ จี่ และยงั มกี ลมุ่ ตวั อยา่ งสมนุ ไพร
ฤทธริ์ อ้ นเยน็ ผสมกนั เชน่ ผกั กาดนา เปลอื กและใบมะกรดู เปลอื ก
และใบมะนาว สาบเสือ ไมยราบยกั ษ์ ไมยราบเล็ก โกฐจุฬาลมั พา
ใบหนาด เปน็ ตน้

สมนุ ไพรฤทธเิ์ ยน็ เมอ่ื รบั ประทานเขา้ ไป จะรสู้ กึ เยน็ สดชน่ื มากขนึ้ ปสั สาวะสใี สและปรมิ าณมากกวา่ ฤทธริ์ อ้ น กลมุ่ สมนุ ไพรฤทธเ์ิ ยน็ เปน็
ทน่ี ยิ มในประเทศไทยเราทมี่ อี ากาศรอ้ น แตห่ ากรบั ประทานปรมิ าณมากเปน็ ประจาำ อาจทาำ ใหเ้ กดิ อาการหนาวเยน็ ภายใน ไดแ้ ก่ เกก๊ ฮวย
ยา่ นาง ใบเตย ผักบ้งุ อ่อมแซบ บัวบก หญา้ ปักก่งิ ว่านกาบหอย ว่านหางจระเข้ รางจดื สายบวั บวบ หวั ผักกาด สะระแหน่ ผกั สลดั ผัก
เปด็ นา้ำ มะกรดู นาำ้ มะนาว บอระเพด็ ฟา้ ทะลายโจร เปน็ ตน้

ดร.ใจเพชร กลา้ จน (หมอเขยี ว) นกั วชิ าการอิสระ ผเู้ ช่ยี วชาญด้านการแพทย์วิถีธรรม กรมการแพทยท์ างเลอื กและแพทยแ์ ผนไทย
กระทรวงสาธารณสขุ ไดแ้ นะนาำ ในการเลอื กสมนุ ไพร เพอื่ ทจี่ ะเอามาปรบั สมดลุ รอ้ นเยน็ ใหพ้ อเหมาะกบั ชวี ติ ของเรา แบบงา่ ยทส่ี ดุ กค็ อื
“ลองกนิ ด”ู ถา้ กนิ อาหารชนดิ นน้ั แลว้ ดม่ื นาำ้ ตามรสู้ กึ สดชนื่ แสดงวา่ สงิ่ นนั้ มฤี ทธริ์ อ้ น ตอ้ งการนา้ำ พอรบั นาำ้ จะสดชน่ื แตถ่ า้ ดม่ื นาำ้ ตามแลว้
จืดผิดปกติ แสดงว่าส่งิ นั้นมีฤทธ์ิเยน็

17

จะเห็นได้ว่า ประเทศไทยมีสมนุ ไพรมากมายท่ีมสี รรพคณุ ท่ีช่วยสง่ เสริมภูมิคมุ้ กนั ปอ้ งกันและยบั ยัง้ การแบง่ ตวั ของไวรสั สายพนั ธุ์
ต่าง ๆ ซึ่งใช้มาตั้งแต่โบราณกาลท้ังในการนำามาปรุงอาหารแบบสด ๆ ทำาเป็นเคร่ืองแกง น้ำาพริก รับประทานในชีวิตประจำาวัน และ
ยังได้ใช้ภูมิปัญญา ประสบการณ์ในการทดลองนำามาปรุงเป็นตำารับยาจากสมุนไพรรักษาโรคได้จริง ดังน้ัน เม่ือเราได้รับรู้ถึงสรรพคุณ
ประโยชน์อันมหาศาลจากสมุนไพรไทย ทัง้ จากตาำ รับโบราณ และการคน้ ควา้ วิจัยทางวิทยาศาสตร์ในยุคปจั จบุ นั นับเป็นโชคดีอย่างยิ่งที่
เราสามารถหยิบยกนำามาใช้ประกอบอาหารรับประทาน เพ่ือสร้างภูมิคุ้มกันเสริมพลังต้านโควิด-19 ท่ียังคงสภาพเป็นไวรัสตัวหน่ึงและ
จะอย่กู ับโลกนี้ไปอีกนาน ซงึ่ ถ้าเพือ่ นำามาใช้ในการรักษาโรคตามวิถแี พทย์แผนไทย ก็จำาเป็นท่ีจะต้องเรยี นรู้ขอ้ มูลเฉพาะ แตถ่ ้าเปน็ การ
นำามาใช้ประกอบเป็นอาหารรบั ประทานในชีวิตประจาำ วนั ในรปู แบบกินสด ทาำ เปน็ อาหารคาวเมนหู ลากหลายท้งั นาำ้ พริก เครอื่ งแกง หรือ
ใสส่ ดในผดั เผด็ เลศิ รส รวมท้ังขนมหวาน เคร่อื งดื่มตา่ ง ๆ ก็สามารถทำาได้ โดยตอ้ งเลือกใช้ใหห้ ลากหลาย ปรมิ าณไมม่ ากเกนิ ไป ไมเ่ ขม้
ขน้ จัดรายการอาหารให้หมนุ เวียน ไม่ซาำ้ ซากจาำ เจ เช่น นำ้าใบบวั บก น้าำ ใบเตย น้าำ อญั ชนั มะนาว นา้ำ กระเจย๊ี บพทุ รา นำ้าแกน่ ฝางตะไคร้
น้าำ ใบยา่ นาง น้ำาพ๊นั ชอ์ ญั ชันมะนาวตะไคร้ น้ำาพนั้ ช์แก่นฝางสบั ปะรด นา้ำ มะตูม นาำ้ เก๊กฮวย นา้ำ สาำ รอง นำา้ ดอกคำาฝอย น้ำาเกา๋ กีพ้ ทุ รา นำ้า
เสาวรส นาำ้ หญา้ หวานพทุ รา นาำ้ พน๊ั ชอ์ ญั ชนั ดอกคาำ ฝอย นาำ้ ออ้ ยแดง หรอื ทาำ เปน็ ขนมไทยตา่ ง ๆ โดยใชส้ มนุ ไพร หมอ่ น ใบเตย ขงิ มะตมู
แก่นฝาง อัญชัน เปน็ สว่ นประกอบ เชน่ ขนมลืมกลนื ขนมตม้ ขนมกลว้ ย วุ้นกะทิรสสมุนไพรตา่ ง ๆ ขนมช่อมว่ งไส้สมุนไพร บัวลอยนา้ำ
ขงิ ตะโกอ้ ัญชนั ใบเตย บวั ลอยสาคอู ัญชนั มะพรา้ วออ่ น บุหลันดันเมฆ จึงขอยกตัวอย่าง เมนเู ครือ่ งดื่มสขุ ภาพพลงั งานต่ำา เมนูซปุ ใส
ที่ใชส้ มนุ ไพรไทยเป็นสว่ นประกอบ ที่สามารถดึงเอาสรรพคุณตามข้อมูล วจิ ยั ที่ไดเ้ รยี บเรยี งมาจากผ้ทู รงคุณวุฒิ มาเป็นแทนเครือ่ งด่มื
สมุนไพรผสมนำา้ ตาล นา้ำ อัดลม ชา กาแฟ โดยใช้นำา้ หญ้าหวานแทน นาำ้ ตาลทเี่ รามักดม่ื ระหวา่ งม้ือจนน้าำ หนักเพม่ิ ขนึ้ นอกเหนอื จากเมนู
อาหารท่ีสามารถทาำ รับประทานไดง้ า่ ย ๆ หรือส่ังซื้อได้อย่างสะดวกรวดเรว็

18

DECEMBER 2021

น้ำาหญา้ หวาน ใชห้ ญา้ หวานแหง้ /สด ประมาณ 1 ทพั พี ตม้ ในน้ำา
500 มิลลลิ ิตร 2-3 นาที พอเดือด ปดิ ไฟ ท้งิ ไว้พออุ่น กรองเอาแต่
นาำ้ เก็บแชเ่ ย็นไว้ใช้ในปริมาณ น้ำาสมุนไพร 100 มลิ ลิลิตร ต่อนา้ำ
หญ้าหวาน 1 ช้อนโต๊ะ (มีรสเฝื่อนติดลิ้นเล็กน้อย ใช้มากไปอาจ
ทำาให้นาำ้ เสียรสชาติ)

นาำ้ กะเพรา

สว่ นประกอบ ใบกะเพรา 25 กรมั

ตะไคร้ซอยบาง 15 กรมั

น้ำามะนาว 1 ช้อนโตะ๊

นาำ้ หมกั ผกั ผลไม้ (Infused water) เปน็ การทาำ นา้ำ ดม่ื เยน็ ๆ ทท่ี าำ ให้ นาำ้ ผง้ึ 2 ชอ้ นโต๊ะ

สดชื่น จากพืช ผกั ผลไม้ สมนุ ไพรตา่ ง ๆ ตามที่ยกตัวอยา่ งมา นำ้าสะอาด 240 มลิ ลิลิตร

ท้งั หมด อะไรก็ไดท้ ี่ชอบในรสชาติ กลนิ่ สี ล้างให้สะอาด นำามา นาำ้ โซดา 240 มิลลิลิตร (ตามชอบ)

บุบ ทุบ ขยี้ พอให้ได้สรรพคุณต่าง ๆ ออกมา ไมต่ อ้ งปั่น ไม่ต้อง วิธที ำา เกลือปน่ ¼ ชอ้ นชา

ตม้ ผสมกับนำา้ แขง็ ในเหยอื ก แล้วเตมิ น้าำ ด่มื ลงไปใหเ้ ต็ม แช่เยน็ 1. ตม้ นาำ้ 240 มิลลลิ ติ ร พอเดอื ด ใส่เกลือ ใบกะเพรา ตะไคร้ ต้ม
ไว้ สามารถดม่ื เมอ่ื ไหรก่ ็ได้ นาำ้ หมดกเ็ ตมิ ใหมไ่ ด้ แนะนาำ ใหด้ ม่ื หมด ต่อพอเดือด ยกลงพกั คลายร้อน
ภายใน 2 วัน (ป้องกันการปนเป้ือน) ช่วยให้ด่ืมน้ำาในปริมาณท่ี 2. ป่ันส่วนผสมข้อ 1 ให้ละเอียด แลว้ กรองดว้ ยกระชอนตาถี่ เอา
เหมาะสมกับตวั เรา โดยใชส้ ูตร นา้ำ หนัก x 2.2 x 30/2 = ปริมาณ กากออก (ถ้าชอบกากไม่ต้องเอาออกก็ได)้
นำา้ เปน็ มิลลลิ ิตร เช่น น้ำาหนักตัว 60 กโิ ลกรัม เทา่ กับ 60 x 2.2 3. เติมนำ้าผ้งึ นำา้ มะนาว คนใหเ้ ขา้ กัน เตมิ โซดา พรอ้ มเสริ ฟ์ ได้ท้ัง
x 30/2 = 1,980 มิลลิลิตร ต่อวัน (1 แกว้ เทา่ กบั 240 มิลลิลิตร) แบบอุน่ และเยน็
19

นา้ำ สลัดสมุนไพร

สว่ นประกอบ ขิงสับละเอยี ด 1 ช้อนโตะ๊

หอมแดงสบั ละเอียด 1 ช้อนโต๊ะ

กระเทียมสับละเอยี ด 1 ช้อนโตะ๊

ออริกาโนปน่ ½ ชอ้ นโต๊ะ

พริกไทยดำาป่น ½ ช้อนชา

โชยุ 8 ชอ้ นโตะ๊ คาลามันชิ (Calamansi)

นาำ้ มะนาว 3 ช้อนโต๊ะ ส่วนประกอบ สม้ จ๊ีดขนาดกลาง 5 ลกู

นำา้ หญา้ หวาน 3 ชอ้ นโต๊ะ น้ำาผ้งึ 1-2 ชอ้ นโตะ๊

น้ำามนั มะกอก 3 ชอ้ นโตะ๊ โซดา 200 มลิ ลิลติ ร

วธิ ีทำา เกลือปน่ เลก็ นอ้ ย

1. นำาขงิ หอมแดง กระเทียม ออริกาโน พริกไทยดาำ ปน่ ใส่ลงใน วิธีทาำ

ขวดปากกว้าง (เก็บนำ้าสลัดแช่เย็นได้) 1. ผา่ ครึง่ ส้มจี๊ด ใส่ลงในแกว้ พร้อมด่ืม

2. เติมโชยุ นาำ้ มะนาว นำ้าหญ้าหวาน น้ำามนั มะกอก ลงไปในขวดท่ี 2. ใชห้ ลงั ชอ้ นบสี้ ม้ จดี๊ พอให้ไดก้ ลน่ิ เนอ้ื และผวิ สม้ หอม ๆ ใสน่ าำ้ ผง้ึ

มีสว่ นผสมของแหง้ ในขอ้ 1 ลงไป คนให้เข้ากนั

3. เขยา่ ทกุ อย่างในขวดใหเ้ ข้ากนั เกบ็ แช่เยน็ ไวร้ ับประทานกบั ผัก 3. เตมิ โซดา เกลอื ลงไป คนใหเ้ ขา้ กนั อกี ครง้ั เปน็ เครอ่ื งดมื่ ธรรมชาติ

สลดั หรือเหยาะบนปลา หมู ไก่ ไขต่ ้ม แทนนำา้ สลดั เข้มขน้ ได้ ดืม่ ได้ทั้งอุน่ และเยน็

เห็ดต้มขมิ้น

ส่วนประกอบ เห็ดออรินจหิ นั่ พอดคี ำา 20 กรัม

เหด็ ฟางผา่ ซกี 20 กรมั

เห็ดนางฟ้า 20 กรมั

ขมิน้ เหลอื งบุบพอแตก 1 ท่อน (1นว้ิ )

กระเทียมบุบพอแตก 3 กลีบ

หอมแดงบบุ พอแตก 3 หวั เลก็

ส้มแขกแห้ง (สมุนไพรภาคใต)้ 1-3 ชนิ้

น้าำ สะอาด 250 มิลลลิ ติ ร

เกลือแกง ½ ชอ้ นชา

นำา้ หญา้ หวาน 1 ชอ้ นโตะ๊

วิธีทำา

1. ตัง้ นำ้า ใส่เกลอื แกง ขมิ้น หอมแดง กระเทียม สม้ แขก พอเดือด

2. ใสเ่ หด็ ทง้ั หมดลงไป เมอื่ เดอื ดแลว้ จะไดร้ สเคม็ เปรย้ี ว ตกั ใสช่ าม

เติมน้ำาหญ้าหวาน และปรงุ รสอืน่ ไดต้ ามชอบ

20
DECEMBER 2021

ซุปหวั หอมใบหม่อน

สว่ นประกอบ หอมแดงซอย 1 ชอ้ นโต๊ะ

หอมหวั ใหญ่ซอย 2 ชอ้ นโตะ๊

ใบหมอ่ นออ่ นซอยเปน็ เสน้ 2 ช้อนโต๊ะ

น้าำ สะอาด 250 มลิ ลิลิตร

น้ำามันมะกอก 1 ชอ้ นชา

เกลือแกง ½ ชอ้ นชา

ไวนข์ าว 2 ชอ้ นโต๊ะ

พรกิ ไทยดาำ เลก็ นอ้ ย

วธิ ีทำา

1. ผัดหอมแดง หอมหวั ใหญ่ ในน้ำามันมะกอก ใช้ไฟกลาง ๆ

2. ผดั พอนุ่มเติมไวน์ เกลอื ใบหมอ่ นและนำ้า ตัง้ ต่อประมาณ 3-5

นาที ตักใส่ภาชนะ โรยพริกไทยดำา พรอ้ มรับประทาน

สมนุ ไพรต่าง ๆ สามารถใชแ้ ทนการปรงุ รสไดเ้ ปน็ อย่างดี โดย
เฉพาะในการป้องกนั โรค NCDs เราสามารถเลือกใช้ดงึ สรรพคุณ
ของสมุนไพร 10 รสชาติ มาประกอบอาหารให้ได้ประโยชน์ต่อ
สุขภาพจริง ๆ โดยการทำาเองจะดีท่ีสุด คาดว่าเป็นการยากมากท่ี
จะหาซ้อื มาบรโิ ภคได้ หรืออาจราคาแพงทจ่ี ะบริโภคทุกวนั

คณุ อัญญาณี อิศรางกูร ณ อยุธยา
นักกำาหนดอาหาร

ตารางออกตรวจ

วนั องั คาร 09.00-16.00 น.
วันพฤหัสบดี 09.00-16.00 น.

กรุณานดั หมายลว่ งหนา้

เพื่อความสะดวกในการเขา้ รับบริการ

โทร. 0-2308-7600

21

ชีวติ วิถีใหม่ เภสชั กรหญิงฐาปนยี ์ ชลสุวรรณ

เภสัชกร

เพ่ือลดความเสีย่ งจากการติดเช้อื โควิด-19
(New Normal Lifestyle in this Covid-19 Pandemic)

ปลายปี พ.ศ. 2562 มนษุ ยชาตไิ ด้รับทราบข่าวการเกดิ โรคอบุ ตั ใิ หมใ่ นประเทศจีน
ซ่งึ สรา้ งความสูญเสียทง้ั ต่อชวี ิตและทรัพย์สนิ อยา่ งมากมาย และจากนัน้ ไมน่ าน การ
แพรร่ ะบาดของโรคนี้ได้กระจายเป็นวงกว้างครอบคลุมพื้นทีจ่ นแทบจะเรยี กได้วา่ ไม่มี
ประเทศใดในโลกทร่ี อดพน้ จากความยากลาำ บากน้ี จนถงึ ปจั จบุ นั แมว้ า่ ระยะเวลาจะผา่ น
มาเกอื บ 2 ปี แลว้ แตภ่ าพความเงียบเหงาจากการปิดเมืองเพ่ือคมุ การระบาด ภาพผู้
ปว่ ยติดเชอื้ ท่อี าการหนกั มีจำานวนมากจนล้นโรงพยาบาล ภาพบคุ ลากรทางการแพทย์
ทาำ งานหนกั จนเกนิ ขดี ความสามารถทมี่ นษุ ยค์ นหนงึ่ จะทนได้ ภาพผคู้ นตกงานจากภาวะ
เศรษฐกจิ ตกตา่ำ ทง้ั หมดนยี้ งั คงตดิ ตาตรงึ ใจจนไมอ่ าจลบเลอื นความรสู้ กึ หดหู่ จากการ
พยายามเอาตัวรอดเพื่อให้พ้นจากความยากลำาบากนั้น อย่างที่ทุกท่านทราบดีแล้วว่า
ตน้ เหตุของเรื่องราวท้ังหมดน้ี คือ “โรคติดเชือ้ ไวรสั โคโรนา 2019 (โควิด-19)”

“โควิด-19” เปน็ หนึ่งในไวรัสสายพันธ์ุโคโรนา ทำาใหเ้ กิดการตดิ เชื้อในระบบทาง
เดินหายใจของมนุษย์ การแพร่กระจายของโรคเกิดจากการสัมผัสสารคัดหล่ังที่ปน
เป้ือนเชื้อ ในชว่ งแรกของการระบาด ตัวโรคทาำ ให้เกิดความสญู เสยี เปน็ วงกว้างทัว่ ท้ัง
โลก มนษุ ยชาตติ า่ งรว่ มมอื กนั และทดลองทกุ วถิ ที าง เพอ่ื ความอยูร่ อดและคาดหวงั วา่
จะเอาชนะและกาำ จัดเชอ้ื โรคนี้ให้หมดไปได้ อย่างไรก็ตาม เนื่องจาก “โควิด-19” เปน็
เชอื้ ไวรัส อยา่ งท่เี ราทราบกันดีว่า เชื้อไวรสั มคี วามสามารถในการแพร่พันธแุ์ ละกลาย
พนั ธเ์ุ พื่อเอาตวั รอดไดง้ า่ ยมากเชน่ กนั ดงั นนั้ เราจึงประสบปญั หาการดือ้ ของเชื้อโรค
ต่อการรักษาด้วยยาและด้ือต่อการยับยั้งการติดเชื้อของโรคด้วยวัคซีน อย่างไรก็ตาม

ในทุกวกิ ฤตจิ ะมโี อกาสด้วยเสมอ โดยนับแต่โรคไดอ้ บุ ัตขิ ึ้นมาจนกระท่งั ถงึ ปัจจุบันนี้ จากความร่วมมอื ของนกั วทิ ยาศาสตรแ์ ละบุคลากร
ทางการแพทย์ทัว่ ท้งั โลก ทำาให้เรามีชดุ ความร้แู ละความเขา้ ใจเก่ียวกบั เชื้อโรคและการเจบ็ ป่วยมากขึ้น เราเกิดความเขา้ ใจแลว้ วา่ ความ
พยายามทจี่ ะกาำ จดั เชอื้ โรคใหห้ มดไป “อาจจะทาำ ไมไ่ ด”้ และเราเขา้ ใจการดาำ เนนิ ของโรคมากขนึ้ วา่ เมอ่ื เกดิ การตดิ เชอ้ื เกดิ ความเจบ็ ปว่ ย
โรคจะสร้างความรุนแรงได้มากน้อยแค่ไหนในบุคคลแตล่ ะกลุ่ม ดังนน้ั ผู้เขยี นจึงมีความมุ่งหวงั ทจี่ ะรวบรวมขอ้ มูลที่จำาเปน็ ท่ปี ระชาชน
22 ทว่ั ไปควรทราบ เพ่ือให้สามารถปฏบิ ตั ิตวั “ใชช้ วี ติ วถิ ีใหม่เพือ่ ลดความเส่ียงจากการติดเชอ้ื โควดิ -19”
DECEMBER 2021

“การใชช้ วี ติ วถิ ีใหม่ (New Normal Lifestyle)” หมายถงึ การ
ใชช้ วี ติ ประจาำ วนั โดยปฏบิ ตั ติ วั แตกตา่ งจากความเคยชนิ เดมิ ปจั จบุ นั
คาำ แนะนำาระดบั นานาชาตจิ ากองค์การอนามยั โลก (World Health
Organization; WHO) และระดับประเทศโดยกรมควบคุมโรค ตา่ ง
เน้นยำ้าและให้ความสำาคัญกับแนวทางปฏิบัติสำาหรับประชาชน
ทว่ั ไป เพอื่ ปอ้ งกนั ตนเองจากการเจบ็ ปว่ ยและลดความเสยี่ งตอ่ การ
เสยี ชีวิต ดังน้ี

1. รับวัคซีนป้องกันการติดเช้ือโควิด-19 ถึงแม้ว่าวัคซีน
ในปัจจุบันจะมีมากมายหลายรูปแบบ แต่ไม่มีตัวใดในปัจจุบันน้ี
ท่ีสามารถป้องกันการติดเช้ือได้ 100% และความหวังท่ีจะเกิด
ภมู คิ มุ้ กนั หมู่ (Herd immunity) ดว้ ยการรบั วคั ซนี เกดิ ขน้ึ ไดย้ ากมาก
อย่างไรก็ตาม การรับวัคซีนจะช่วยลดความรุนแรงจากการติดเช้ือ
จนป่วยหนักและลดความเส่ียงต่อการเสียชีวิต โดยเฉพาะวัคซีน
ท่มี ีประสิทธภิ าพสงู อย่าง mRNA vaccine และ Protein subunit
vaccine เป็นต้น เป็นการลดความสูญเสียและลดภาระงานของ
ระบบสาธารณสุข ซ่ึงจะสง่ ผลกระทบต่อผู้ป่วยกล่มุ อนื่

2. ออกจากบา้ นเมอื่ จาำ เปน็ เทา่ นนั้ และเวน้ ระยะหา่ งจากคนอน่ื
อยา่ งน้อย 1-2 เมตร หลกี เล่ียงการเข้าไปในพืน้ ที่ทมี่ ีคนหนาแนน่
แออดั หรอื พน้ื ทปี่ ดิ โดยเฉพาะผทู้ มี่ ภี มู คิ มุ้ กนั บกพรอ่ ง (เชน่ ผปู้ ว่ ย
มะเรง็ ผู้ติดเช้อื HIV ผทู้ ่ีไดร้ บั ยากดภูมคิ ุ้มกนั ) ผทู้ ีม่ โี รคประจำาตัว
(เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง โรค
ระบบทางเดนิ หายใจ โรคภมู ิแพ้ โรคเบาหวาน) เดก็ หญิงตั้งครรภ์
และผ้สู ูงอายุ

3. เมอ่ื อย่นู อกบา้ นสวมหนา้ กากอนามยั ตลอดเวลา
4. ก่อนสวมหน้ากากอนามยั หลังถอดหน้ากากอนามยั และ
ทุกคร้งั ทสี่ ัมผัสหนา้ กากอนามยั ต้องล้างมือทันที

23

รูปที่ 1 วิธีการสวมหนา้ กากอนามยั อย่างถกู ต้อง (ภาพประกอบจาก https://www.moph.go.th)
5. ไมใ่ ช้หนา้ กากอนามยั ชนิดมีวาล์ว

24 รูปที่ 2 หนา้ กากอนามัยท่ีควรใช้ (ภาพประกอบจาก https://timesofindia.indiatimes.com)
DECEMBER 2021

รปู ท่ี 3 วิธกี ารลา้ งมือท่ถี ูกตอ้ ง (ภาพประกอบจาก https://multimedia.anamai.moph.go.th) 25

6. กอ่ นรบั ประทานอาหาร หลงั ใชห้ อ้ งนา้ำ หรอื หลงั จากไอ จาม หรอื หลงั สมั ผสั จดุ เสย่ี งทมี่ ผี ู้ใชง้ านรว่ มกนั ในทส่ี าธารณะ ลา้ งมอื บอ่ ย ๆ
ดว้ ยนำา้ สะอาดและสบู่ หรือเจลแอลกอฮอลท์ กุ ครั้ง ซึง่ ความเขม้ ข้นของเอธลิ แอลกอฮอล์รอ้ ยละ 60-95 โดยปริมาตร คือ ความเข้มข้น
ท่ีเหมาะสมต่อการฆา่ เช้ือ

รปู ที่ 4 ตวั อย่างจดุ สงั เกต 7. หากไอ จาม ใชผ้ า้ เชด็ หนา้ หรอื กระดาษทชิ ชหู รอื ใชข้ อ้ พบั บรเิ วณขอ้ ศอกปดิ ปากและ
ความเขม้ ขน้ ของเจลแอลกอฮอล์ จมกู กระดาษทิชชทู ี่ใชแ้ ลว้ ใหท้ ้งิ ลงถงั ขยะ หลังจากน้นั ลา้ งมือทันที

บนบรรจุภัณฑ์ 8. หม่นั สงั เกตอาการตนเอง หากมีอาการไอ เจบ็ คอ มนี า้ำ มูก จมกู ไม่ได้กล่นิ ล้นิ ไมร่ บั
รส ให้แยกตัวจากผ้อู น่ื และไปรับการตรวจรกั ษาท่ีโรงพยาบาลใกล้บา้ นทันที

นอกจากการปฏบิ ตั ติ ามคำาแนะนำาใชช้ ีวิตวิถใี หมแ่ ลว้ สิ่ง
ท่ีสำาคัญในภาวะทมี่ ีการแพรร่ ะบาดเปน็ วงกว้าง คือ การดแู ล
สภาพจิตใจของตนเองไม่ให้เครียดเกินไป หาวิธีผ่อนคลาย
ความเครียด เช่น การออกกำาลังกายท่ีเหมาะสมกับสุขภาพ
ฟังเพลง ร้องเพลง หรือเล่นดนตรี ปลูกต้นไม้ ทำาสวน จัด
หอ้ ง ตกแต่งบ้าน เล่นกบั สตั วเ์ ลย้ี ง สวดมนต์ นั่งสมาธิ การ
ฝึกหายใจคลายเครยี ด ทาำ บุญตักบาตร เปน็ ตน้ อย่างไรกต็ าม
องค์ความรู้เก่ียวโควิด-19 มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ขอ้ มลู ทีถ่ ูกในวนั น้ี อาจลา้ สมัยและถูกเปล่ียนแปลงด้วยหลัก
ฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ถูกค้นพบใหม่ได้เสมอ ดังน้ัน ควร
ติดตามข้อเท็จจริงและใช้วิจารณญาณในการรับรู้ด้วยนะคะ
แล้วเราทุกคนจะสามารถปรับตัวและก้าวข้ามวิกฤติการณ์น้ี
ไปด้วยกันคะ่

บรรณานุกรม
1. Abuga K, Nyamweya N. Alcohol-Based Hand Sanitizers in COVID-19 Prevention: A Multidimensional Perspective.
Pharmacy. 2021 Mar;9(1):64.
2. Eyre DW, Taylor D, Purver M, Chapman D, Fowler T, Pouwels K, Walker AS, Peto TE. The impact of SARS-CoV-2
vaccination on Alpha and Delta variant transmission. medRxiv. 2021 Jan 1.
3. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (2021). Science Brief: COVID-19 Vaccines and Vaccination,
cited 13 Oct 2021. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/science/science-briefs/fully-vaccinated-people.html
4. World Health Organization (2021). Advice for the public: Coronavirus disease (COVID-19) , cited 13 Oct 2021.
https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public
5. กรมควบคุมโรค (2564). แนวทางปฏิบัติเพ่ือการป้องกันโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) หรือโควิด-19 สำาหรับ
ประชาชนทั่วไปและกลุ่มเสี่ยง, สืบค้นเมื่อ 13 ต.ค. 2564. https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/file/int_protection/

26 int_protection_030164.pdf

DECEMBER 2021

พันตรี นายแพทย์ปิยศกั ด์ิ ทหราวานิช

ศลั ยแพทยเ์ ฉพาะทางดา้ นเตา้ นม

Breast Cancer Hot Topic

(เรื่องเล่าเตา้ นม)

มะเร็งเตา้ นม ปจั จบุ นั เปน็ มะเรง็ ทพ่ี บได้บอ่ ยท่ีสุดในเพศหญงิ โดยเราพบวา่ ในประชากรผู้หญิงท่วั ไปทกุ ๆ 8-10 คน จะพบคนเปน็
มะเรง็ เต้านม 1 คน และพบวา่ สัดสว่ นผ้ปู ว่ ยอายนุ อ้ ยค่อย ๆ สงู ขน้ึ ตามลำาดบั ทกุ ๆ ปี สดั สว่ นคนไข้ที่เป็นมาก (ระยะ 3-4) ตามตา่ ง
จังหวดั ยังคงสัดสว่ นถงึ เกือบ 30% ของคนไขท้ งั้ หมด ผิดกบั คนไข้ในเมืองหรือปรมิ ณฑลที่สว่ นใหญจ่ ะเป็นโรคระยะต้น (early stage
breast cancer, ระยะ 1-2) แสดงให้เหน็ ว่าความตน่ื รู้ และสนใจสุขภาพ ยังมนี ้อยในตา่ งจังหวัด

ในที่นี้อยากเล่าให้ฟังหลายประเด็น แต่จะไม่
ลงรายละเอียดจนเกินไป เพราะอยากให้เป็นการ
อ่านและรับรู้ได้ง่ายชนิดว่า ฟันธง ได้ว่า ควรเป็น
อย่างไร ควรทำาอยา่ งไร โดยทกุ อย่างมหี ลกั วชิ าการ
และขอ้ มูลรองรับ แตจ่ ะไมข่ อกล่าวในท่นี ี้

ขอเริ่มจากหัวข้อที่จะเล่า เผ่ือใครสนใจหัวข้อ
ไหนก็ไปอ่านเฉพาะอันน้ัน หรือรู้หมดแล้วก็ไม่ต้อง
อา่ นให้เสยี เวลาได้

• อาการเต้านมทีค่ วรมาพบแพทย์
• การรักษามะเร็งเต้านมให้ได้ผลดี หายขาด
สูงงงงง ๆ ๆ ๆ ๆ งองูล้านตัว แทบไม่เปน็ กลบั มาอีก
เคา้ ทาำ กนั อย่างไร
• มากกวา่ รกั ษาคอื การปอ้ งกนั มไี หม? วคั ซนี ?

27

อาการเตา้ นมที่ควรมาพบแพทย์

เวลาออก OPD ทกุ ครงั้ กจ็ ะมคี าำ ถามนเ้ี สมอ จงึ อยากมาเลา่ ให้
ฟงั วา่ แมจ้ ะไมม่ อี าการอะไรกค็ วรมาเพอื่ ตรวจคดั กรอง จดุ ประสงค์
เพื่อให้เจอโรคก่อนมีอาการ การรักษาจะได้ผลท่ีดีเป็นท่ีน่าพอใจ
ประเด็นการตรวจคัดกรองขอเล่าคร่าว ๆ ดังนี้ ทั่ว ๆ ไปแนะนำา
อายตุ ง้ั แต่ 40 ปี ควรทำา Mammogram+Ultrasound เปน็ ประจาำ
ทุกปี ในกรณีท่ีมีคนในครอบครัว (ร่วมสายเลือด) เดียวกันเป็น
มะเร็งเต้านม 1 ท่าน ให้สมาชิกผหู้ ญิงในครอบครวั เริ่มตรวจท่อี ายุ
ของคนไข้ตอนตรวจพบ -10 เช่น คนไขพ้ บว่าเปน็ ตอนอายุ 45 ปี
สมาชิกผู้หญิงในครอบครัวควรมาพบแพทย์เพื่อเร่ิมตรวจคัดกรอง
ตอนอายุ 35 ปี เป็นตน้

อาการทจ่ี ะเล่าต่อไปน้ี หากเกิดขน้ึ แล้ว ตอ้ งมาพบแพทย์
• คลำาพบก้อนที่เต้านม บริเวณรักแร้หรือไหปลาร้า (จกปลา
ต่อนได้ในไห ไมต่ ้องมานะครับ)
• มีน้ำาออกจากหัวนม (กรณีสีออกแดงหรือเป็นเลือด พบมี
โอกาสวา่ เปน็ มะเร็งสงู )
• อาการเจบ็ เตา้ นมทแ่ี ปลกไปจากชว่ งกอ่ นมปี ระจาำ เดอื น หรอื
ปวดตลอดไมด่ ขี น้ึ แมว้ า่ อาการปวดนน้ั ๆ จะพอทนได้
• เตา้ นมมีรปู ร่างหรอื ขนาดผดิ ไปจากเดมิ
เคยมคี นไขว้ ยั กลางคนใหป้ ระวตั วิ า่ ไปซอ้ื อาหารเสรมิ ทช่ี ว่ ยให้
ผิวพรรณเต่งตงึ ลดวัยได้มาทาน พอทานไปซกั พัก พบว่าเต้านมที่
หย่อนคลอ้ ยทงั้ 2 ขา้ ง มขี ้างนงึ ค่อย ๆ ดีขึ้น ดตู งึ ขน้ึ แนน่ และเต็ม
ขึ้น หวั นมเลอ่ื นยกหดไปอยูส่ งู ข้ึน (นมดูสาวข้นึ 1 ขา้ ง) ดีใจมากจึง
ทานต่อโดยเพมิ่ การทานเป็น 2 เทา่ ตอ่ วัน หวังใหเ้ ตา้ นมอีกข้างดู
สาวข้นึ เร็ว ๆ ผลปรากฏวา่ ผา่ นไปแต่ละเดือน ข้างท่ีหย่อนคลอ้ ยก็
ยงั คงเดิม ข้างที่สาวขนึ้ กลับแนน่ และแขง็ ข้ึน หัวนมค่อย ๆ หดจน
ในหญงิ อายนุ อ้ ยแนะนาำ เร่ิมตรวจต้งั แตอ่ ายุ 20 ปี หรอื น้อย บมุ๋ ผิดไปจากธรรมชาติ จึงมาพบผมและตรวจพบวา่ เป็นมะเรง็
กว่า กรณีเร่ิมมีเพศสัมพันธ์เพราะหายาคุมกำาเนิดมาทานกันแล้ว • ผื่นท่ีลานหัวนม หัวนมหรือผิวหนังเต้านม ย่ิงถ้าทาครีมยา
(ในประสบการณ์ของผมพบคนไข้มะเร็งอายุน้อยท่ีสุดคือ 19 ปี) ดา้ นผิวหนังแล้วไมด่ ีข้นึ ใน 2 สปั ดาห์
ท่วั ไปการคดั กรองในผหู้ ญงิ อายุนอ้ ยจะทาำ แต่ Ultrasound เตา้ นม • เตา้ นมบวม ผวิ หนาเหมอื นเปลอื กสม้ หรอื บวมแดงดอู กั เสบ

28
DECEMBER 2021

การรกั ษามะเรง็ เต้านมให้ไดผ้ ลดี ทำาอยา่ งไร

ขอเพยี ง 3 คำา สน้ั ๆ ง่าย ๆ ทาำ ให้ได้ ผลการรกั ษาจะดี

เร็ว

เมือ่ ทราบผลการวนิ จิ ฉัย ควรเร่มิ การรักษาให้เร็วทสี่ ดุ หลาย
ท่านมักถามว่าต้องเร็วแค่ไหน มีเวลาคิด เวลาเตรียมตัวมากน้อย
แค่ไหน คาำ ตอบคอื 1 เดอื น มีงานวิจยั ว่าทุก ๆ 30 วัน ท่ผี ่านไป
ประสทิ ธิผลของการรกั ษาจะลดลงไปเร่ือย ๆ จึงแนะนาำ วา่ ควรเร่ิม
การรักษาให้ไดภ้ ายใน 1 เดือน หลงั กระบวนการตรวจวินจิ ฉัย (การ
เจาะช้ินเน้ือ) ทว่ั ๆ ไปการรักษาเรมิ่ ตน้ ดว้ ยการผ่าตดั

ครบ
การรักษามะเร็งเต้านมเป็นการรักษาแบบผสมผสาน (multi-modality) แต่การรักษาหลักเพื่อหวังผลหายขาดคือการผ่าตัด การ

รักษาอ่ืน ๆ เช่น เคมีบำาบัด ฉายแสง ทานยาต้านฮอร์โมน เหล่าน้ีเป็นการรักษาเสริม (adjuvant treatment) จะพิจารณาให้ เมื่อมี

ข้อบ่งช้วี ่าจำาเปน็ และชว่ ยให้โอกาสหายขาดเพมิ่ ขนึ้ โอกาสกลับเป็นซาำ้ นอ้ ยลง

การผา่ ตดั จงึ มคี วามสาำ คญั เพราะเปน็ หวั ใจหลกั ของการรกั ษา หลกั การของการผา่ ตดั คอื ตอ้ งไมใ่ หเ้ หลอื กอ้ นมะเรง็ กบั คนไขอ้ กี หลงั

ผ่าตดั ง่าย ๆ กค็ ือเอาก้อนมะเร็งออกให้หมด ดงั นั้นการผ่าตดั พน้ื

ฐานแรกเริ่มคือการตดั ทั้งเตา้ เพื่อม่ันใจวา่ ไมม่ ีก้อนเหลืออีก ตอ่ มา

ไดพ้ ฒั นาวธิ กี ารผา่ ตดั สงวนเตา้ (ควา้ นกอ้ นมะเรง็ อยา่ งกวา้ ง ๆ) แต่

หลักสำาคัญก็ยังคงเดิม ฉะนั้นศัลยแพทย์ผู้ผ่าตัดต้องม่ันใจว่าไม่มี

กอ้ นอนื่ ทส่ี งสยั มะเรง็ อกี ในเตา้ ทจ่ี ะผา่ นน้ั ทง้ั น้ีโดยสว่ นตวั จงึ จาำ เปน็

ตอ้ งอาศยั รงั สแี พทยเ์ ฉพาะทางทม่ี ปี ระสบการณ์ ผลอา่ นเปน็ ทเ่ี ชอ่ื

ถือได้ จะชว่ ยในการตดั สนิ ใจเลอื กการผ่าตัดที่เหมาะสมได้ แนวการผ่าตตั ที่หลงเหลือก้อน
คณุ ภาพของการผา่ ตดั ตอ้ งดี คอื จะตอ้ งไมม่ ี Positive margin แนวแสดงขอบเขตการผา่ ตดั ทดี่ ี

จากผลเน้อื การคว้านก้อน หากพบมี จะต้องแจง้ คนไขแ้ บบตรงไป

ตรงมาเพอื่ ผา่ ตดั ซาำ้ ดว้ ยการไปควา้ นเพม่ิ หรอื เปลยี่ นเปน็ การตดั เตา้

เพราะการพบ Positive margin นั้น หมายถึงยังมเี นอื้ มะเรง็ อยู่ใน

เตา้ จะบอกวา่ ให้เคมบี ำาบัดหรือฉายแสงไปชว่ ยแก้ไขไม่ได้ ไมเ่ ปน็ เน้อื จากการคว้านกอ้ นท่ีดี ก้อนท่ี positive margin 29
ท่ยี อมรับโดยสากล เพราะการกลับเปน็ ซา้ำ อีกจะสูง

หากพจิ ารณาวา่ ควรรบั การรกั ษาเสรมิ แบบใด ควรรบั การรกั ษา มากกวา่ รกั ษาคือการป้องกนั
ใหค้ รบตามทแี่ นะนาำ ไมว่ า่ จะเคมี ฉายแสง หรอื ทานยาต้าน ขอให้
มั่นใจว่าแพทย์ผู้รักษาพิจารณาถึงความปลอดภัยก่อนจะแนะนำา คำาถามยอดนิยมตลอดกาลคือ ป้องกันได้ไหม มีวัคซีนไหม
เสมอ ยกตัวอย่างกรณีเคมีบำาบัด จะพิจารณาสูตรเคมีท่ีดีที่สุด ตรวจคัดกรองเรื่อย ๆ มันเหมือนกับรอให้เป็นแล้วค่อยรักษาเลย
สำาหรับคนไข้นั้น ๆ ฉะน้ันสูตรเคมีที่ดีท่ีสุด ไม่ใช่สูตรท่ีแรงท่ีสุด อยากมวี ธิ ีแบบวา่ ป้องกนั มากกว่า เปน็ คาำ พูดของคนไขท้ ี่ไดย้ ินเป็น
ไมใ่ ช่แพงที่สดุ แต่เปน็ สตู รท่เี บาทส่ี ุด ท่ีให้ผลการรกั ษาดีทสี่ ดุ ขอ ประจำา ตอบส้นั ๆ คอื ป้องกันได้ แตอ่ ธบิ ายยาววว.. จึงมาขอตอบ
ให้คนไข้ทุกท่านสบายใจได้ ตรงนล้ี ะกนั นะครบั (ตอบในหอ้ งตรวจจะเสยี เวลามาก เกรงใจทา่ น
ทย่ี งั รอตรวจครบั )

จบจริง ก่อนอื่นขอปูพ้ืนความรู้เล็กน้อยก่อนว่ามะเร็งเต้านมอาจแบ่ง
ได้เป็น 2 ชนดิ ใหญ่ ๆ ตามการตอบสนองตอ่ ฮอร์โมน (hormone
การรับการรักษาเสรมิ นั้นจะรับเป็นคอร์ส จงึ ควรรับให้ครบตาม receptor positive, hormone receptor negative) และส่วนใหญ่
นัด เช่น เคมีถ้าเป็นสูตร 4 คร้ัง กค็ วรรบั ครบท้งั 4 ครงั้ , ฉายแสง ของมะเรง็ เต้านมเป็นชนิด receptor positive
30 ครงั้ กค็ วรรบั ใหค้ รบตามนน้ั หากรบั ได้ไมค่ รบ ประสทิ ธภิ าพการ

รกั ษากจ็ ะลดทอนลงไปตามส่วน

ฉะนน้ั จงึ มแี นวความคดิ วา่ ถา้ เราลดการตอบสนองตอ่ ฮอร์โมน
ได้ โอกาสการเป็นมะเร็งเตา้ นมควรลดลง ซึง่ จากงานวิจยั ก็พบว่า
จริง จนสามารถนำามาใช้แนะนำาเป็นแนวทางปฏิบัติป้องกันจริงได้
(Recommendation Guideline) วธิ ที ่ีใชม้ ี 2 วิธี คือ

1. ใช้ยาทานต้านฮอร์โมน เรียกวิธีน้ีว่า chemoprevention
(แต่ไม่ใช่ยาเคมีนะ) ยาท่ีใช้ก็คือยาต้านท่ีเราเคยนำามาใช้ในการ
รกั ษาน่ันเอง อาทิ tamoxifen, raloxifene, aromatase inhibitor

30
DECEMBER 2021

2. การผา่ ตัด ผา่ เพอ่ื ลดการตอบสนองด้วย การตดั รงั ไข่ ซ่ึง จากประสบการณส์ ว่ นตวั ที่ได้ใชเ้ ทคนคิ นผ้ี า่ ตดั มาเกอื บ 10 ปี

เปน็ แหล่งผลติ ฮอร์โมนออกทั้ง 2 ขา้ ง ทงั้ เคสผา่ เพอื่ ปอ้ งกนั มะเรง็ เตา้ นม (คนไขม้ า request เพอื่ ผา่ แบบ

ท้ัง 2 วิธีน้ีพบว่า ให้ผลในการป้องกันมะเร็งเต้านมได้ 60-70% นี้โดยเฉพาะ) ผา่ ตดั รกั ษาผฉู้ ดี เสรมิ เตา้ นม (paraffinoma) ผา่ รกั ษา

เฉพาะแต่ชนิด hormone receptor positive ซลิ โิ คนแตกรว่ั เขา้ ในเนอ้ื เตา้ นม และการผา่ รกั ษามะเรง็ เตา้ นม ผล

จึงเริ่มคิดว่าจะทำาอย่างไรถึงจะป้องกันมะเร็งเต้านมได้ท้ัง 2 ดา้ นความสวยงามเปน็ ทนี่ า่ พอใจกบั คนไข้ ผลในดา้ นการรกั ษาและ

ชนิด ง่ายมาก ก็ไม่มเี ตา้ นมซะกส็ ิ้นเร่ือง ยังไมต่ ้องวิจัยกเ็ ดาผลได้ ปอ้ งกนั ไดต้ ามขอ้ มลู งานวจิ ยั สากล คอื เทยี บเทา่ การตดั ทง้ั เตา้ แบบ

วา่ นา่ จะจรงิ และนา่ จะเปน็ การปอ้ งกนั ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพสงู สดุ เรียบ

เกิน 90% และผลการวิจัยก็เป็นเช่นน้ัน ช่วงแรกน้ันการผ่าตัดก็ ปจั จบุ นั นน้ั จะแนะนาำ วธิ กี ารปอ้ งกนั ตา่ ง ๆ ขา้ งตน้ กบั คนไขท้ มี่ ี

แนะนำาตดั เตา้ นมแบบเรยี บ ๆ ทง้ั 2 ขา้ ง ซงึ่ เรยี กวา่ prophylactic ความเสย่ี งตอ่ มะเรง็ เตา้ นมสงู ไมแ่ นะนาำ กับคนไข้หญงิ ทวั่ ไป โดย

bilateral simple mastectomy ก็มีจำานวนการทำาไม่มาก (ก็แน่ซิ เฉพาะวิธีการ chemoprevention

ผหู้ ญงิ คนไหนจะอยากทำา)

ต่อมาได้พัฒนาเทคนิคการตัดเต้าแบบใหม่ขึ้นพร้อมกับการ

เสริมสร้างหน้าอกข้ึนมาใหม่ในการผ่าตัดคราวเดียวกัน การผ่าตัด

น้ีไดเ้ กบ็ รปู ลกั ษณภ์ ายนอกของเตา้ นมไวท้ ง้ั หมด ตดั ออกแตเ่ ฉพาะ

เน้ือเต้านมข้างในทั้งหมดแล้วเสริมสร้างใหม่แทนท่ีของเดิม จาก

งานวิจัยกย็ ังพบวา่ ให้ผลเชงิ ป้องกนั ได้มากกว่า 90% เช่นเดมิ จงึ

เป็นท่ีนิยมอย่างแพร่หลายในต่างประเทศ เพราะการผ่าตัดในมือ

ศัลยแพทย์ผู้เช่ียวชาญแทบไม่พบผลข้างเคียงแต่อย่างใด คนไข้

ได้ท้ังลดความเสี่ยงมะเร็งเต้านมกว่า 90% และได้หน้าอกใหม่

ที่สามารถปรับให้ได้รูปทรงตามต้องการ เรียกวิธีการผ่าตัดนี้ว่า

prophylactic bilateral nipple sparing mastectomy with imme- เต้านมก่อนการผ่าตดั หลังการผา่ ตัด prophylactic
prophylactic nipple nipple sparing mastectomy
diate breast reconstruction เทคนคิ นี้ได้ถกู นำามาพิสูจน์ใช้ในการ sparing mastectomy
รกั ษามะเรง็ เตา้ นมกใ็ หผ้ ลการรกั ษาทเี่ ทยี บเทา่ การตดั เตา้ นมทงั้ เตา้ with implant
แบบเรียบ base reconstruction 31

วคั ซีนมไี หม

ขา่ วดีคอื กำาลังอยใู่ นขนั้ วจิ ัยพฒั นา ดว้ ยเทคโนโลยีการพฒั นาวคั ซีนสมัยใหมท่ ี่ใชก้ ับ COVID-19 ได้ถูกนำามาใช้กบั การพัฒนาวัคซนี
ป้องกันมะเร็งเต้านมชนิด TRIPLE NEGATIVE เพราะพบวา่ มะเรง็ ชนิดนแ้ี สดงหนาม protein เฉพาะ จงึ นำาลักษณะโปรตนี เฉพาะน้ีมา
ผลติ วัคซนี และเม่ือต้นปที ่ีผ่านมา (Jan 2021) US FDA ไดอ้ นุมตั ิใช้ในการวจิ ยั เฟสท่ี 1 ซึง่ ตามกระบวนการพฒั นาวคั ซนี โดยปกตติ อ้ ง
ใช้เวลาอกี 5-10 ปี เปน็ อย่างน้อย กวา่ จะไดน้ ำาออกมาใช้ได้ทั่วไป

พ.ต. นพ.ปิยศกั ดิ์ ทหราวานชิ
คลนิ กิ ศลั ยกรรม

ตารางออกตรวจ
วันจันทร์ 13.00-16.00 น.
วนั พุธ 13.00-17.00 น.
วันอาทติ ย์ 13.00-17.00 น.
กรณุ านดั หมายลว่ งหนา้ เพือ่ ความสะดวกในการเขา้ รับบรกิ าร
โทร. 0-2308-7600

32
DECEMBER 2021

เมทคะเโนรโล็งยตีกา่อรเมจาะลตรูกวหจชมิ้นาเนกื้อ

โดยใช้ภาพคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าผสานกับอัลตร้าซาวด์นำาวิถี

(MRI/ULTRASOUND FUSION GUIDED PROSTATE BIOPSY)

พันโท นายแพทยอ์ าคเนย์ วงษส์ วัสด์ิ มะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate Cancer) เป็นมะเร็งที่พบ
บอ่ ยประมาณอนั ดบั ท่ี 4-5 ของผชู้ ายไทย และเปน็ โรคทมี่ แี นวโนม้
ศลั ยแพทยร์ ะบบทางเดนิ ปสั สาวะ จะพบมากขนึ้ อยา่ งตอ่ เนอ่ื งในประชากรเพศชายท่วั โลก

ผปู้ ว่ ยในระยะเรมิ่ แรกมกั ไมม่ อี าการแสดงใด ๆ ดงั นนั้ การกรอง
เจาะเลอื ดหาคา่ PSA (Prostatic-specific-antigen) ซึง่ เปน็ สารท่ี
จะถกู ผลติ มากขนึ้ กว่าปกตใิ นผปู้ ว่ ยมะเรง็ ต่อมลูกหมาก จงึ มีความ
สาำ คัญ โดยแนะนำาใหเ้ ริ่มตรวจในผชู้ ายท่มี อี ายมุ ากกวา่ 50 ปี หรอื
มีประวัติมะเร็งตอ่ มลกู หมากในครอบครัว

33

เม่ือตรวจพบวา่ คา่ PSA สูงมากขนึ้ กวา่ ปกติ ใน
สมยั กอ่ นแพทยจ์ ะทาำ การ “สมุ่ ตรวจ” ชน้ิ เนอ้ื ทบี่ รเิ วณ
ต่อมลูกหมากไปตรวจวินิจฉัย โดยการสอดเครื่องมือ
อัลตร้าซาวด์เข้าไปทางทวารหนักของผู้ป่วย เพื่อดู
รูปร่างของต่อมลูกหมาก และใช้เข็มเข้าไปเจาะตัด
ช้ินเน้ือ ซ่ึงวิธีนี้มีความแม่นยำาเพียงประมาณร้อยละ
60 ทำาให้ผู้ป่วยบางรายต้องกลับมาสุ่มเจาะต่อมลูก
หมากใหม่ซ้ำาอีกครง้ั เพราะยงั ตรวจไมพ่ บมะเรง็ ต่อม
ลกู หมากในการตรวจครัง้ แรก

แตด่ ว้ ยเทคโนโลยที างการแพทย์ในปจั จบุ นั การ
ตรวจวนิ จิ ฉยั ดว้ ยภาพคลน่ื แมเ่ หลก็ ไฟฟา้ (MRI) ทาำ ให้
แพทย์สามารถบ่งช้ีตำาแหน่งความผิดปกติของต่อม
ลูกหมากได้อย่างชัดเจน เปรียบได้กับการมีแผนท่ี
นำาทางให้แพทย์หาตำาแหน่งของก้อนมะเร็งในต่อม
ลูกหมาก เมื่อนำาภาพคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าน้ีมาผสาน
พร้อมกับการทำาอัลตร้าซาวด์แบบ Real-Time (MRI
/ULTRASOUND FUSION GUIDED PROSTATE
BIOPSY) ทำาให้แพทย์สามารถกำาหนดบริเวณท่ีเจาะ
ตรวจชิ้นเนื้อออกมาตรวจวินิจฉัยได้อย่างแม่นยำาถึง
รอ้ ยละ 80-90 โดยไมต่ อ้ งใชว้ ธิ กี ารสมุ่ ตดั แบบดงั้ เดมิ
ท่มี ีความแมน่ ยำานอ้ ยกวา่

การเตรยี มตวั กอ่ นตรวจวนิ จิ ฉยั ดว้ ยวธิ นี เ้ี นอ่ื งจาก
ผู้ป่วยต้องได้รับการตรวจด้วยเครื่องคล่ืนแม่เหล็ก
ไฟฟ้ากอ่ น จงึ มีขอ้ จำากดั สำาหรับผู้ป่วยบางกลุ่ม ไดแ้ ก่
ผปู้ ว่ ยทมี่ โี ลหะอยใู่ นรา่ งกาย เชน่ เคยไดร้ บั การผา่ ตดั
ใสล่ น้ิ หวั ใจเทยี มหรอื ขอ้ เทยี มโลหะ เนอ่ื งจากโลหะใน

34
DECEMBER 2021

รา่ งกายของผู้ปว่ ยจะไปรบกวนการทาำ งานของคลื่น
แม่เหล็ก ทำาให้ไม่สามารถสร้างภาพต่อมลูกหมาก
ออกมาได้

หลงั จากไดภ้ าพคลนื่ แมเ่ หลก็ ไฟฟา้ แลว้ แพทย์
จะทำาการนัดผู้ป่วยมาทำาการเจาะตรวจช้ินเน้ือ
โดยจะทำาการแทงเข็มผ่านผิวหนังบริเวณด้านล่าง
ลกู อณั ฑะ (Transperineal) ซง่ึ มคี วามจาำ เปน็ จะตอ้ ง
ทำาเร่ืองนอนโรงพยาบาลเป็นผู้ป่วยใน เนื่องจาก
หัตถการนี้จำาเป็นจะต้องวางยาสลบแก่ผู้ป่วย และ
มีการเตรียมลำาไส้ก่อนสอดเคร่ืองมืออัลตร้าซาวด์
เข้าไปทางทวารหนัก

ผู้ป่วยที่รับประทานยาในกลุ่มยาละลายลิ่ม
เลือด ต้องหยุดรับประทานยาก่อนการทำาหัตถการ
เปน็ เวลาอยา่ งนอ้ ย 7 วนั หรอื ตามทแ่ี พทยส์ งั่ ความ
เสย่ี งของการตรวจวธิ นี ้ี ไดแ้ ก่ การตดิ เชอื้ แทรกซอ้ น
ปสั สาวะเปน็ เลอื ด ปสั สาวะลำาบาก ความเจบ็ ปวด
หลังการตรวจ อาการเหล่าน้ีพบได้น้อยมาก
เม่ือเทยี บกับวธิ ีสุ่มตรวจแบบดง้ั เดมิ

พ.ท. นพ.อาคเนย์ วงษส์ วสั ด์ิ
ศลั ยแพทยร์ ะบบทางเดินปสั สาวะ
(คลินิกบวร 1)

ตารางออกตรวจ
วนั จนั ทร์ 13.00-16.00 น.
วนั อังคาร 14.00-17.00 น.
วันพธุ 08.00-12.00 น.

กรณุ านัดหมายลว่ งหนา้

เพ่ือความสะดวกในการเขา้ รบั บริการ

โทร. 0-2308-7600

35

ทนั ตแพทยห์ ญิงปาจรีย์ กลุ วัฒนาภรณ์

Magnification in Dentistryทนั ตแพทยเ์ ฉพาะทางด้านคลองรากฟัน

งานทนั ตกรรมโดยเฉพาะงานรกั ษารากฟนั นน้ั
ต้องการความแม่นยำาและการใส่ใจรายละเอียด
ทสี่ งู มาก ประสทิ ธภิ าพในการทาำ งานนน้ั ขนึ้ อยกู่ บั
ปัจจัยหลายอย่าง เช่น การฝึกฝน ทักษะ และ
ประสบการณ์ของทันตแพทย์ ในสมัยก่อนน้ัน
งานรักษาคลองรากฟันเป็นท่ีกล่าวถึงกันในแง่ที่
ว่า เป็นงานที่ทำาในที่มืดและแคบและทัศนวิสัย
ในการทาำ งานน้อยมาก เนอื่ งจากเปน็ การทำางาน
ในตัวฟันและลึกลงไปในคลองรากฟัน ซึ่งการ
ที่มองเห็นได้น้อยและต้องพ่ึงพาทักษะทางด้าน
ประสาทสัมผัสเป็นหลักนั้น ทำาให้ความแม่นยำา
และความรวดเร็วในการทาำ งานลดลง แตใ่ นช่วง
20 ปี ทผ่ี า่ นมา ไดม้ กี ารพฒั นาในดา้ นความรแู้ ละ
เครอ่ื งมอื ตา่ ง ๆ ในงานรกั ษารากฟนั ไปอยา่ งมาก
โดยเรม่ิ มกี ารใช้ microscope ในงานรกั ษารากฟนั
เม่ือช่วงต้นปี 1990 เป็นต้นมาในสหรัฐอเมริกา
และเรม่ิ มกี ารใชง้ าน microscope แพรห่ ลายขน้ึ
เรอื่ ย ๆ หลังจากนั้น

36

DECEMBER 2021

นอกจากการใช้ microscope แล้ว ยังมีการเร่ิมใช้ Loupes ช่วยในการรักษารากฟันเช่นกัน แต่เม่ือเปรียบเทียบดูแล้ว พบว่า
microscope นน้ั มขี ้อดีกวา่ การใช้ loupes มาก โดย loupes น้ันตอ้ งใส่ไวบ้ นศรี ษะ โดยอาจใช้แสงสอ่ งเพมิ่ ดว้ ยหรือไมก่ ็ได้ ซงึ่ loupes
น้นั มขี อ้ จาำ กดั เรือ่ งนำา้ หนักและเลนส์ทจ่ี าำ กัด

ภาพจาก Microsurgical
Endodontics 2019

ในทางตรงกันข้าม การใช้ microscope จะไมม่ ีขอ้ จาำ กัดเหลา่ นี้ เน่ืองจากเปน็ เครอื่ งตั้งไว้ทพ่ี นื้ หรอื ห้อยจากเพดาน ดงั น้นั นา้ำ หนัก
จากจาำ นวนเลนสท์ ีเ่ พ่มิ ข้ึนจึงไมเ่ ปน็ ปญั หา ซ่ึงชว่ ยทำาให้การมองเหน็ และทา่ ทางในการทาำ งานของทันตแพทย์ดขี นึ้ มาก

การออกแบบ loupes นัน้ เปน็ แบบใหม้ ุมของ binoculars เอนเข้าหาศนู ย์กลาง เพ่ือให้ผู้ใช้โฟกสั สายตาไปทวี่ ตั ถุ ทำาใหต้ าต้อง
ปรับใหเ้ อนเขา้ หาศูนย์กลางเช่นกัน ซ่งึ ทำาให้เกิดความลา้ ของกลา้ มเนือ้ ตาไดง้ ่าย เปรียบเหมอื นกับการเพ่งมองวตั ถุระยะใกลเ้ ปน็ เวลา
นาน ๆ ในทางกลบั กนั binoculars ของ microcope จะขนานกัน โดยมี prisms มาช่วยให้แสงเขา้ ตาแบบขนาน จึงทำาให้เหมอื นการมอง
วัตถทุ อี่ ยใู่ นระยะไกล เปน็ การมองตรงไปขา้ งหน้า ทำาให้กลา้ มเน้ือตามีความอ่อนล้าน้อยลงมาก ทส่ี าำ คญั microscope ช่วยให้สามารถ
นั่งทำางานหลงั ตรงได้ ไมต่ อ้ งก้ม ทาำ ใหล้ ดปญั หาปวดคอและหลงั ของทนั ตแพทย์ได้อยา่ งมาก

37

Naked eye, 1x กำาลังขยายของ microscope สามารถปรับได้ตามความเหมาะ
สมของงาน โดยมกี าำ ลงั ขยายในชว่ ง 4x-25x ในขณะทก่ี าำ ลงั ขยายของ
Loupes, 3x Scope, 15x loupes อยูท่ ่ี 2.5x-6x เท่าน้นั โดยกำาลังขยายของ microscope แบง่
เป็น 3 ชว่ ง ตามความเหมาะสมในการใชง้ าน ดงั น้ี

• Low magnification 2x-8x ใช้ในการดูทัศนยี ภาพการทาำ งาน
โดยรวม

• Mild magnification 8x-16x ใช้ระดบั นี้ในการทาำ งานเป็นหลัก
• High magnification 16x-25x ใช้ในการสำารวจรายละเอียด
ที่เล็กมาก ๆ
ทง้ั นก้ี ารใช้ microscope ต้องอาศยั การฝกึ และเรียนรูท้ ค่ี อ่ นข้าง
มากในการท่ีจะใช้งานเครื่องได้อย่างมีประสิทธิภาพและคล่องแคล่ว

ภาพจาก AAE.org

การใชง้ าน microscope ในงานรกั ษารากฟัน

• หาคลองรากฟนั ทต่ี ีบตนั
• ร้ือเครอ่ื งมอื ท่หี ักค้างในรากฟนั
• รอื้ เดอื ย
• ซ่อมรูทะลใุ นตวั ฟันและรากฟนั
• ชว่ ยให้การกรอเนอ้ื ฟันลดลง เนื่องจากความแม่นยำาในการทำางานเพม่ิ ขึน้
• ช่วยให้เห็นรอยรา้ วขนาดเล็กในฟันท่อี าจมองไม่เหน็ ด้วยตาเปลา่
• ช่วยในทุกขั้นตอนงานศัลยกรรมปลายรากฟัน ซ่ึงต้องการกำาลังขยายสูงในการ
ทาำ งาน
• สามารถใช้บันทึกวิดีโอ หรือรูปถ่ายขณะทำาการรักษาได้ ซึ่งจะช่วยให้การสื่อสาร
กับทนั ตแพทยผ์ ู้เกี่ยวข้องและคนไข้เขา้ ใจการรกั ษาได้ง่ายขึ้น และเห็นภาพชัดเจน
• ชว่ ยใหท้ า่ ทางการทาำ งานของทนั ตแพทยม์ ลี กั ษณะทด่ี ขี น้ึ ปอ้ งกนั การปวดหลงั จาก
การกม้ ทำางาน

ผลการรักษารากฟนั ท่ดี ขี น้ึ จากการใช้ microscope

หลักการของงานรักษารากฟันคือการทำาความสะอาดคลอง
รากฟนั ใหม้ ากทส่ี ดุ ไมว่ า่ จะดว้ ยการรกั ษารากฟนั แบบปกติ หรอื การ
ผา่ ตดั ปลายรากฟนั ดงั นนั้ การใชก้ าำ ลงั ขยายของ microscope ยอ่ ม
ชว่ ยใหท้ นั ตแพทยเ์ หน็ รายละเอยี ดตา่ ง ๆ ในฟนั ไดม้ ากกวา่ การมอง
ดว้ ยตาเปลา่ หรือการใช้ loupes หลายเท่า จงึ ทาำ ให้ประสิทธิภาพ
ในการรักษารากฟันสูงขึ้นอย่างมีนัยสำาคัญ เช่น มีการศึกษาหน่ึง
พบวา่ เม่อื ใช้ microscope ทนั ตแพทยส์ ามารถหาคลองราก MB2
(โดยส่วนใหญ่ ในฟันกรามบนอาจมรี ากฟนั หน่ึงท่มี ี 2 คลองรากใน
1 รากฟนั ซงึ่ มกั จะหายาก และบอ่ ยครง้ั ทหี่ าไมพ่ บเนอ่ื งจากมขี นาด
เล็กมาก) ในฟันกรามบนซี่แรก เพมิ่ เปน็ 93% เทยี บกับเมือ่ ใชต้ า
เปล่าท่ี 73%1 ซึ่งการหาคลองรากเจอครบนั้น ทำาให้การทำาความ
สะอาดคลองรากทั่วถึงข้ึน และย่อมทำาให้เกิดผลการรักษาที่ดีขึ้น
ตามลำาดับ หรือแมแ้ ตก่ ารผ่าตัดปลายรากฟนั ก็ได้ผลการรักษาท่ดี ี
ขึ้นเมื่อใช้ microscope ในการรักษาเมื่อเทียบกับการใช้ตาเปล่า
เปน็ สดั สว่ นสงู ถงึ 93.5% เมอื่ ใช้ microscope รว่ มกบั การใชว้ ธิ กี าร
ผา่ โดยใช้ ultrasonic preparation เทียบกบั 59% เมือ่ ใชต้ าเปลา่
และวธิ กี ารผา่ แบบเก่า2

38
DECEMBER 2021

จากท่ีได้กล่าวมา จะเหน็ ว่าการใช้ microscope รว่ มในการรักษาคลองรากฟนั นนั้ ชว่ ยเพ่ิมประสิทธภิ าพ และขยายขอบเขตความ
สามารถในการรักษาเป็นอย่างมาก รวมท้ังช่วยประหยัดเวลาในการรักษา เน่ืองจากมีความแม่นยาำ ในการมองเห็นมากขึ้น และช่วยยืด
อายุการทำางานของทันตแพทย์ เน่อื งจากความเหนือ่ ยล้าจากการทาำ งานลดลงอกี ด้วย
บรรณานุกรม

1. Stropko JJ. Canal morphology of maxillary molars: clinical observations of canal configurations. J Endod 1999;25:446–50
2. Setzer FC, Shah S, Kohli M, Karabucak B, Kim S. Outcome Of Endodontic Surgery: A Meta-Analysis Of The Literature -

Part 1: Comparison Of Traditional Root- End Surgery And Endodontic Microsurgery. J Endod. 2010;36:1757-1765.

ทพญ.ปาจรีย์ กุลวัฒนาภรณ์
คลินิกทนั ตกรรม

ตารางออกตรวจ
วันจันทร์ 13.00-16.00 น.
วันองั คาร 13.00-16.00 น.
วนั พฤหสั บดี 13.00-16.00 น.
กรุณานดั หมายลว่ งหนา้
เพอื่ ความสะดวกในการเขา้ รับบริการ
โทร. 0-2308-7600

39

ภาพกจิ กรรมคลนิ ิกศนู ย์แพทย์พฒั นา

วนั ที่ 17 กันยายน 2564

บคุ ลากรคลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นาและประชาชนทว่ั ไป รว่ มบรจิ าคโลหติ ในโครงการ Plus 1 “เพม่ิ จาำ นวนครง้ั เพม่ิ โลหติ เพมิ่ ชวี ติ ” (ปี 2)
เพอ่ื ส่งเสริมการทำาความดี เพมิ่ พูนการมจี ติ สำานกึ สาธารณะ และร่วมเปน็ ส่วนหนึ่งในการสนบั สนนุ การดำาเนินงานของศูนยบ์ ริการโลหิต
แห่งชาติ ในการประชาสัมพนั ธ์ และจัดหาโลหิตบริจาค ดว้ ยการเปน็ จดุ รับบริจาคโลหติ เพ่ือนาำ มาให้ความชว่ ยเหลอื แกผ่ ้ปู ว่ ยที่ต้องการ
โลหติ ในการรกั ษาพยาบาล โดยมีรถของสภากาชาดไทยมาใหบ้ ริการทกุ ๆ 3 เดอื น

วันท่ี 29 กันยายน 2564

แพทยห์ ญงิ จรยิ า แสงสจั จา รองผอู้ าำ นวยการคลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา และหวั หนา้ สว่ น คลนิ กิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา ฉะเชงิ เทรา พรอ้ ม
ดว้ ยแผนกสือ่ สารองค์กร เป็นตัวแทนคลนิ กิ ฯ เข้าร่วมแสดงความยินดกี บั แพทยห์ ญิงสมบัติ ชตุ มิ านุกลู ผู้อาำ นวยการโรงพยาบาลพทุ ธ
โสธร เน่ืองในโอกาสย้ายไปดำารงตำาแหน่ง ผู้อำานวยการโรงพยาบาลระยอง

40
DECEMBER 2021

ภาพกิจกรรมคลินกิ ศนู ย์แพทย์พฒั นา

วนั ที่ 29 กันยายน 2564

คลนิ กิ ศนู ยแ์ พทย์พฒั นาจดั พิธที ำาบญุ ประจำาปี ครบรอบ “วนั ทรงเจิม” เพอ่ื ราำ ลกึ ถึงพระมหากรณุ าธคิ ุณของพระบาทสมเด็จพระบรม
ชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ทท่ี รงพระกรณุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ มพระราชทานทนุ ทรพั ยส์ ว่ นพระองค์
จดั ตั้ง บรษิ ทั บ้านบึงเวชกิจ จาำ กัด เพอ่ื บรหิ ารงานคลินกิ ฯ พระราชทานนามวา่ “ศูนยแ์ พทย์พัฒนา” และพระราชทาน “รูปกากบาทสาม
มิติ” ให้เปน็ สัญลกั ษณ์ และเม่ือวนั ที่ 29 กนั ยายน 2541 พระองค์ไดเ้ สดจ็ พระราชดาำ เนินมายังคลินิกศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา เปน็ การส่วน
พระองค์ ในโอกาสนี้ทรงเจิมสริ ิมงคลบนแผน่ ศิลาฤกษ์จาำ ลอง ซึ่งปัจจบุ ันประดษิ ฐานอยทู่ ่ี ชัน้ 1 อาคารบวรเวชรกั ษ์

41

ภาพกจิ กรรมคลินิกศนู ย์แพทย์พัฒนา

วนั ท่ี 13 ตลุ าคม 2564

คลินกิ ศูนย์แพทย์พฒั นาจดั พิธบี ำาเพ็ญกศุ ลถวายเปน็ พระราชกศุ ลและพธิ ีถวายราชสดดุ ี พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหา
ภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร เนอื่ งในวันคลา้ ยวันสวรรคต โดยมีพระสงฆ์ 10 รูป จากวดั พระราม 9 กาญจนาภิเษก สวด
พระพุทธมนต์ และพิธีถวายราชสดุดี น้อมรำาลึกในพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิตร

42
DECEMBER 2021

ภาพกจิ กรรมคลนิ กิ ศูนย์แพทยพ์ ฒั นา

วนั ที่ 17 พฤศจกิ ายน 2564

คลนิ ิกศนู ย์แพทยพ์ ฒั นา จดั กิจกรรมซอ้ มอพยพหนีไฟ ประจำาปี 2564 เพื่อใหบ้ ุคลากรมคี วามรแู้ ละทกั ษะในการปอ้ งกันและการเข้า
ระงบั เหตุอคั คีภัยไดอ้ ย่างถกู ตอ้ ง

43

ความภาคภูมใิ จของคลนิ กิ ศูนยแ์ พทย์พฒั นา

พ.ศ. 2553 - รับรองการพฒั นาคุณภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ขนั้ ที่ 1

พ.ศ. 2554 - รบั รองการพฒั นาคุณภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ขน้ั ท่ี 2

พ.ศ. 2555 - รับรองระบบบรหิ ารงานคุณภาพตามมาตรฐานงานเทคนคิ การแพทย์ 2551
สาำ หรับหอ้ งปฏบิ ตั ิการทางการแพทย์
- รบั รองการพัฒนาคุณภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ข้ันท่ี 3
- รับรองมาตรฐานการรักษาโดยการฟอกเลือดดว้ ยเครอ่ื งไตเทยี ม

พ.ศ. 2556 - รับรองระบบบรหิ ารงานคณุ ภาพและมาตรฐาน เลขที่ มอก. 9001-2552
(ISO 9001 : 2008)

พ.ศ. 2557 - ต่ออายกุ ารรับรองกระบวนการคุณภาพสถานพยาบาล คร้งั ที่ 1 (1st Reaccreditation)

พ.ศ. 2558 - รับรองระบบบริหารงานคณุ ภาพตามมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ 2555
สาำ หรบั ห้องปฏบิ ัติการทางการแพทย์ รบั รองรอบท่ี 2

พ.ศ. 2559 - รับรองระบบบริหารงานคุณภาพและมาตรฐาน เลขที่ มอก. 9001-2552
(ISO 9001 : 2008)
- รบั รองมาตรฐานการป้องกนั และแก้ไขปัญหายาเสพตดิ ในสถานประกอบการ
- รับรองมาตรฐานการรักษาโดยการฟอกเลอื ดดว้ ยเคร่ืองไตเทยี ม

พ.ศ. 2561 - ตอ่ อายุการรับรองกระบวนการคุณภาพสถานพยาบาล ครง้ั ท่ี 2 (2nd Reaccreditation)
- รบั รองระบบบรหิ ารงานคุณภาพตามมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ 2560
สาำ หรบั หอ้ งปฏบิ ัติการทางการแพทย์ รับรองรอบที่ 3

พ.ศ. 2562 - รับรองระบบบรหิ ารงานคณุ ภาพตามมาตรฐาน เลขท่ี มอก. 9001-2559
(ISO 9001 : 2015)
- รับรองมาตรฐานการป้องกนั และแก้ไขปัญหายาเสพตดิ ในสถานประกอบการ

พ.ศ. 2563 - ตอ่ อายุการรับรองมาตรฐานการรกั ษาโดยการฟอกเลือดดว้ ยเครื่องไตเทียม

44