MDC Health คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา ฉบับที่ 15 เดือนกรกฎาคม 2564

ฉบบั ท่ี 2 ปท ่ี 6 เดอื นกรกฎาคม 2564 ISSN 2465-4841

คลนิ กิ ศนู ยแพทยพัฒนา

www.md-center.org



๏ ทรงสืบสานพระราชกจิ พระบติ ุเรศ
ปกเกศคมุ้ เกล้าชาวสยาม
ทรงหว่ งใยทกุ ข์สุขถ้วนทกุ ยาม
สถิตท่ามหว่างพสกนิกร
๏ วโรกาสเฉลิมพระชนมพรรษา
นอ้ มสกั การบ์ าทบพติ รอดศิ ร
ตามประทีปเทยี นชยั ถวายพระพร
รอ้ ยคาำ กลอนขอพระองค์ ทรงพระเจรญิ ๚ะ๛

ดว้ ยเกล้าดว้ ยกระหมอ่ ม ขอเดชะ
ข้าพระพุทธเจา้ คณะผู้บริหาร แพทย์ ทนั ตแพทย์

และพนักงาน คลินิกศูนย์แพทยพ์ ฒั นา
(ผ้ปู ระพนั ธ์ : พลเอก นายแพทยว์ ทญั ญู ปรชั ญานนท)์



ภาพหน้าปก : ท่ปี รกึ ษากติ ตมิ ศกั ด์ิ
พระบรมฉายาลกั ษณ์พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี ินทร มหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกลา้ เจ้าอยู่หัว
พล.อ.อ.สถติ ย์พงษ์ สุขวมิ ล
สารกรรมกาMรaผgaอู้ zาำinนeวยการ พ.ต.อ.ธรรมนิธิ วนิชยถ์ นอม
พ.ท.สมชาย กาญจนมณี
นิตยสาร MDC Health ฉบับน้เี ปน็ ฉบับพิเศษ ศ.เกยี รตยิ ศ นพ.สงคราม ทรัพยเ์ จรญิ
ท่ีคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาได้จัดพิมพ์เผยแพร่ใน พล.ท. นพ.เชิดชัย เจียมไชยศรี
เดือนกรกฎาคม เพ่ือเฉลิมพระเกียรติพระบาท พล.ท. ทพ.ทวีศักดิ์ ทวศี รี
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เน่ืองในโอกาสวันเฉลิม
พระชนมพรรษา ในวนั ท่ี 28 กรกฎาคม 2564 และ ที่ปรึกษา
น้อมสำานึกในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาท่ีสุดมิได้
ท่ีทรงมีต่อพสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่า เน่ืองใน รศ. นพ.สาธิต โหตระกิตย์
วาระอันเป็นศุภมงคลน้ี ข้าพระพุทธเจ้าในนามของ รศ. นพ.สรนติ ศลิ ธรรม
ผูบ้ ริหาร แพทย์ ทนั ตแพทย์ พยาบาล และพนกั งาน พล.อ. นพ.วทัญญู ปรชั ญานนท์
คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา ขอพระราชทานพระบรม พล.ท. นพ.มาโนชญ์ จันทรศร
ราชานุญาต ถวายพระพรชยั มงคล ขอพุทธานภุ าพ นางสปุ าณี ธรานนท์
แห่งคุณพระศรีรัตนตรัย และสรรพสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในสากล พระบรมกฤษดาภินิหารแห่ง กนพร.รธมรี พกลารโตผพูอ้ ันำาธนานวนยทก์ าร
พระสยามเทวาธิราช และพระบรมเดชานุภาพแห่งสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราชเจ้า
ทุกพระองค์ ได้โปรดอภิบาลบันดาลดลให้ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ทรงพระเกษมสำาราญ รองผอู้ าำ นวยการ
เจริญพระชนมพรรษาย่ิงยืนนาน ทรงสถิตย์เป็นพระมิ่งขวัญแห่งปวงชนชาวไทย ตราบ
นิรนั ดร์กาล พญ.จริยา แสงสัจจา
นพ.พทิ ักษ์ ต้ังชนะชยั อนันต์
ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อ COVID–19
สรา้ งผลกระทบตอ่ การดาำ เนนิ ชวี ติ มาอยา่ งยาวนาน การแพรก่ ระจายของโรคไปยงั หลายพน้ื ท่ี ที่ปรกึ ษาคณะบรรณาธกิ าร
คลนิ ิกศูนย์แพทยพ์ ัฒนามนี โยบายและการดาำ เนินการต่าง ๆ ทั้งด้านการบริการผูป้ ่วย และ
ด้านบคุ ลากรคลินกิ ฯ เพ่อื ป้องกนั ความเสีย่ งในการติดเชือ้ และแพรก่ ระจายเช้ือ โดยปฏิบัติ ศ.คลินกิ เกียรติคุณ
ตามมาตรการควบคมุ และปอ้ งกนั โรค แนวทางการคดั กรองผปู้ ว่ ยอยา่ งเครง่ ครดั คลนิ กิ ศนู ย์ ทพญ. ดร.ธรี ลักษณ์ สทุ ธเสถียร
แพทยพ์ ฒั นาได้ใหค้ วามรว่ มมอื กบั ภาครฐั ในการเปน็ หนว่ ยบรกิ ารฉดี วคั ซนี ปอ้ งกนั COVID-19
ให้บริการตง้ั แต่วนั ที่ 7 มิถุนายน - วันท่ี 30 กรกฎาคม 2564 โดยลงทะเบียนล่วงหน้าตามที่ คณะบรรณาธกิ าร
ภาครฐั กำาหนด แม้วา่ การฉดี วัคซีนปอ้ งกนั COVID-19 จะสามารถลดความรุนแรงของอาการ
ป่วยและลดการเสียชีวิตลงได้บ้าง มาตรการการป้องกันการแพร่ระบาดก็ยังเป็นส่ิงสำาคัญ พล.ต. นพ.กนธรี ์ สังขวาสี
ทั้งการสวมหน้ากากอนามัย ล้างมือให้สะอาดดว้ ยนาำ้ สบหู่ รอื แอลกอฮอล์ รวมทงั้ การกินรอ้ น ศ.เกยี รติคณุ นพ.กฤษฎา รตั นโอฬาร
ช้อนตัวเอง มีสขุ อนามยั ส่วนบุคคลอยา่ งเครง่ ครัด เหลา่ นจี้ ะเป็น New normal ท่จี ะตดิ ตวั พญ.กิง่ กาญจน์ เตมิ สริ ิ
ให้เป็นนิสยั เพอื่ การปอ้ งกันโรคและแพร่กระจายของเช้อื ได้เป็นอยา่ งดี พล.ท. ผศ. นพ.ไกรวชั ร ธรี เนตร
นพ.จุล กาญจนเจตนี
อนง่ึ นติ ยสาร MDC Health ในฉบบั น้ี จะนาำ เสนอบทความในเรอ่ื งตา่ ง ๆ เกย่ี วกบั สขุ ภาพ พญ.นาำ้ เพชร รชั ตภษู ิต
ทีห่ ลากหลาย เพ่อื เผยแพร่ความรูท้ างด้านสุขภาพอนามยั ให้แกป่ ระชาชนทั่วไป โดยมุ่งหวัง นพ.ปกรณ์ โลห่ เ์ ลขา
ให้ผู้อ่านเข้าใจถึงการดูแลตนเองให้มีสุขภาพดี ตระหนักในความสำาคัญของการส่งเสริมสุข ศ.เกยี รตคิ ุณ พญ.พนู สุข จติ รนสุ นธ์ิ
ภาพและการปอ้ งกนั โรค รวมทงั้ มคี วามเขา้ ใจลกั ษณะของโรค การรกั ษาและเทคโนโลยตี า่ ง ๆ พล.อ. นพ.ภูษิต รตั นธรรม
ท่ีช่วยในการรักษา การฟื้นฟูสภาพด้านร่างกายและจิตใจ ทำาให้สามารถปรับพฤติกรรมเพื่อ ผศ. พญ.รววิ รรณ นวิ าตพนั ธุ์
ใหม้ ีคุณภาพชีวิตท่ดี ีขน้ึ นพ.วนัส ไชยตรี
พญ.วิญญารตั น์ ตันศริ ิ
นายแพทย์ธรี พล โตพันธานนท์ ทพ.สถาพร จันทร
กรรมการผ้อู ำานวยการ คลินกิ ศนู ยแ์ พทยพ์ ฒั นา รศ. นพ.สมชาย เออ้ื รตั นวงศ์
พญ.สมทรง ศิลธรรม
นพ.สมพร วงศ์อมรธรรม
พท. นพ.สธุ ี อนิ ทรชาติ
นพ.สรุ พงษ์ รัชตภูษติ
พล.อ. ทพ.อภศิ กั ด์ิ จงรกั ษ์
นพ.โอรส ทรพั ย์เจรญิ
นางสาวจีรภา อทิ ธปิ ญั ญากุล
นางสาวเนจกห์ ทฒั บวั ตบิ๊
นางสาวพรพรรษา อาลยั ญาติ
นายสรศกั ดิ์ บุญจรสั
นายคณากร คงไข่
นางสาวกมลรตั น์ คำาพนั ธ์
นบารงรสณาวพาธลอิกยาพรัชชา อมรรตั น์โรจน
นรอางงสบาวรวรรณรษมานธิกบาุตรรพรม
บแยริษกทั สไี/ซพเบิมอพรพ์ ท์ รี่น้ิ ท์กรปุ๊ จำากดั
โทร 02-6419135-8
อนาอยกนแทั บลบขิ /ิตปมารนะสานงาน
นายเสกสรร มูลทอง

6 13

โรคอ้วนในเด็ก การกระตุ้นสมองและเซลล์ประสาท
กบั สถานการณ์ COVID-19 ดว้ ยคลื่นแมเ่ หลก็

ศ. พญ.ชตุ ิมา ศริ ิกลุ ชยานนท์ นพ.ปัณณวชิ ญ์ วงศว์ ิวัฒนานนท์

19 23

SLE – COVID-19 Disease/Vaccine การคน้ หามะเร็งเตา้ นม
รู้เร็ว รักษาหาย
พ.ท. นพ.ชาตวิ ุฒิ ค้ำาชู
พญ.สลักจติ ชโู ชติรส
28
31
ไขข้อขอ้ งใจเก่ยี วกับ
การรับวคั ซีนโควดิ -19 โรคของลูกอัณฑะ

พ.ท. นพ.ธรณัส กระตา่ ยทอง พ.ท. นพ.อาคเนย์ วงษ์สวสั ด์ิ

37 42

“ฟ้าทะลายโจร” สมุนไพรใกล้ตัว ภาพกิจกรรม
คลินิกศนู ยแ์ พทย์พัฒนา
ภญ.ฐาปนีย์ ชลสวุ รรณ
45
44
ข่าวสารคลินกิ ศูนยแ์ พทยพ์ ฒั นา
ความภาคภูมใิ จ
ของคลนิ ิกศนู ย์แพทย์พฒั นา 5

ศาสตราจารย์ แพทยห์ ญิงชุติมา ศริ ิกุลชยานนท์

โรคอว้ นในเดก็กุมารเวชศาสตร์โภชนาการ

กบั สถานการณ์ COVID-19

โรคอว้ นเปน็ ปญั หาสาธารณสขุ ทสี่ าำ คญั ในศตวรรษท่ี 21 ในประเทศ
ตา่ ง ๆ ทว่ั โลกทงั้ เดก็ และผู้ใหญ่ ทงั้ ประเทศทพ่ี ฒั นาแลว้ และกาำ ลงั พฒั นา
องคก์ ารอนามยั โลกรายงานวา่ เดก็ วยั กอ่ นเรยี นจาำ นวน 38.2 ลา้ นคน และ
เดก็ อายุ 5-19 ปี จาำ นวน 340 ลา้ นคน ทวั่ โลก มภี าวะโภชนาการเกนิ และ
จาำ นวน 1 ใน 4 อยู่ในทวีปแอฟริกา และครึ่งหน่งึ อยูใ่ นทวปี เอเชีย และ
ได้บรรจเุ ปน็ วาระแหง่ โลกทตี่ อ้ งแก้ไขเร่งดว่ น1 รายงานล่าสุดของ CDC
สหรัฐอเมริกา พบว่าความชุกของโรคอ้วนในเด็กเพิ่มขึ้นมากและเพ่ิม
ตามอายุ ดงั น้ี อตั ราโรคอว้ นในเดก็ อายุ 2-5 ปี รอ้ ยละ 13.4 อายุ 6-11 ปี
รอ้ ยละ 20.3 และอายุ 12-19 ปี รอ้ ยละ 21.2 ตามลาำ ดบั 2 ประเทศสหราช
อาณาจกั ร ไดร้ ายงานขอ้ มลู ทส่ี าำ รวจลา่ สดุ กอ่ นการระบาดของ COVID-19
พบว่าร้อยละ 21 ของเด็กอายุ 10-11 ปี เป็นโรคอ้วน และเพ่ิมขึ้น
เปน็ 27.5% ในพ้นื ทย่ี ากไร้3 รายงานจากประเทศออสเตรเลยี ล่าสุดพบ
ว่ารอ้ ยละ 25 ในเด็กอายุ 2-17 ปี เป็นโรคอ้วน4 สำาหรับประเทศไทย
จากรายงานการสำารวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกายใน
ปี 25575 พบวา่ ความชุกของโรคอว้ นในเด็กท่วั ประเทศรอ้ ยละ 13.9 โดย
เฉพาะเด็กท่ีอยู่ในเขตเทศบาลมีความชุกสูงถึงร้อยละ 16.6 และสูงสุด
ในกรุงเทพมหานคร จากรายงานของชุติมา ศิริกุลชยานนท์ และคณะ
ได้ทำาการสำารวจในโรงเรียนเครือข่ายโครงการเด็กไทยดูดี มีพลานามัย
4 โรงเรียน สงั กดั สาำ นกั งานคณะกรรมการการศึกษาขัน้ พ้ืนฐาน (สพฐ.)
กระทรวงศึกษาธกิ าร กรงุ เทพมหานคร ในปี 2555 พบปญั หาโรคอ้วน
ร้อยละ 21 ซ่งึ สงู กวา่ ที่เคยสำารวจในปี 25476 (รอ้ ยละ 19.3)

โรคอ้วนในเด็กส่งผลต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิตของเด็ก
ตง้ั แตเ่ หนอื่ ยงา่ ย7 การเรยี นรชู้ า้ กวา่ เดก็ ทน่ี าำ้ หนกั ปกต8ิ การเปลย่ี นแปลง
8 ท่ีผิวหนังลักษณะป้ืนดาำ หนาขรขุ ระท่รี อบคอ รกั แร้ ขาหนบี
JULY 2021

(Acanthosis Nigricans) สัญญาณเตือนถึง

ภาวะดื้อต่ออินซูลิน9 โอกาสเกิดโรคเบาหวาน

ชนิดท่ี 210 ไขมันในเลือดสูง11 ความดนั โลหติ สูง12

ภาวะไขมนั สะสมในตบั 13นว่ิ ในถงุ นาำ้ ด1ี 4 โรคระบบ

ทางเดนิ หายใจ หอบ ภูมแิ พ้15 นอนกรน หยดุ

หายใจเป็นพัก ๆ16 ปวดข้อ17 มีโอกาสเส่ียงต่อ

โรคมะเร็งมากกว่าเด็กปกติ18 อ้วนในวัยเด็กมี

โอกาสอ้วนในวัยผู้ใหญ่19 และปัญหาทางสุขภาพ

จิตมีภาวะซึมเศร้าสูงกว่าเด็กปกติ ซึ่งล้วนมีผล

กระทบต่อการเรียนและคุณภาพชีวิตของเด็ก20

โดยเฉพาะเด็กที่เป็นโรคอ้วน มีไขมันในเลือด

สูง เบาหวาน และความดนั โลหิตสูง จะมโี อกาส

เสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจในอนาคต21 โรค

เหลา่ นจี้ ดั อยู่ในกลุ่มโรคไม่ติดต่อเร้อื รงั (NCDs) สาเหตขุ องการเกิดโรคอว้ นในเด็ก
ซึ่งส่งผลต่อการส้ินเปลืองงบประมาณค่าใช้จ่าย
จาำ นวนมากในการรกั ษาพยาบาลทงั้ ของครอบครวั ปจั จยั ทางเศรษฐกจิ สงั คมในปจั จบุ นั ของแตล่ ะครอบครวั สง่ ผลตอ่ วถิ กี ารดาำ เนนิ
และประเทศ เดก็ ทอี่ ้วนหากไม่ได้รบั การแก้ไขจะ ชีวิต (lifestyle) ซ่ึงประกอบด้วย พฤติกรรมการบริโภค (Eating behavior) อาหาร
เติบโตเปน็ ผู้ใหญท่ ่อี ว้ น จะส่งผลต่อสขุ ภาพและ พลงั งานสูง ทัง้ หวานและมนั กจิ กรรมทางกาย (Physical activity) น้อย ตลอดจน
สิ่งแวดลอ้ มที่ไม่ค่อยมกี ารเคลื่อนไหว การน่ังเลน่ เกม ดทู วี ี ฯลฯ ลว้ นเป็นปัจจยั ทีม่ ี
คุณภาพชวี ติ ในอนาคต
ความสาำ คญั สง่ ผลให้เกิดโรคอ้วนในเด็ก

1. ฐานะทางเศรษฐกิจสงั คม ครอบครัวท่ีมฐี านะดีมกั จะตามใจเด็ก โดยเฉพาะ

ด้านอาหารบริโภค ทำาให้เดก็ ไดร้ ับอาหารมากเกนิ ไปเปน็ สาเหตใุ ห้เกดิ โรคอ้วน สว่ น

เด็กในครอบครัวที่พ่อแม่มีการศึกษาน้อย รายได้น้อย เด็กมักกินอาหารท่ีราคาถูก

ไขมนั แปง้ นา้ำ ตาลสงู (energy-dense food) จะอว้ นเชน่ กนั 22 ปจั จบุ นั เดก็ ในครอบครวั

ทพี่ อ่ แมม่ กี ารศกึ ษาสงู และมคี วามตระหนกั ดา้ นของสขุ ภาพมากกวา่ ทาำ ใหม้ กี ารเลอื ก

อาหารที่ดีตอ่ สขุ ภาพ (healthy food) และใสใ่ จในการออกกำาลงั กายมากกวา่ จะช่วย

ป้องกันโรคอ้วน23 ดังน้ันโรคอ้วนในเด็กจึงพบได้ท้ังครอบครัวท่ีมีฐานะทางเศรษฐกิจ

สงั คมสูงและต่ำา

2. พฤตกิ รรมการบรโิ ภค ภาวะปกติ เราควรรบั ประทานอาหาร 3 มอ้ื คอื มอ้ื เชา้

กลางวัน และเยน็ แตใ่ นเดก็ อ้วนมักมากกวา่ 3 มอ้ื และจบุ จบิ ไม่ค่อยรับประทาน

อาหารเช้า มือ้ สำาคัญ แต่รับประทานมอ้ื ดึก ที่ไม่ควรทาำ

การงดอาหารเชา้ อาหารเช้า จัดเป็นอาหารมอ้ื แรกและอาหารมื้อสำาคญั ทส่ี ดุ ที่

รบั ประทานหลงั จากตน่ื นอน เพอื่ เพม่ิ ระดบั นา้ำ ตาลในเลอื ดใหอ้ ยใู่ นสภาวะปกติ สาำ หรบั

ดาำ เนินกจิ วตั รประจำาวัน โดยเฉพาะเดก็ วยั เรียนจะได้เรียนรอู้ ยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ แต่

ในปัจจบุ ันวิถชี วี ติ ของคนเมืองตอ้ งรีบเรง่ ออกจากบ้าน เพ่อื ไปใหท้ นั โรงเรยี นหรอื ทนั

เวลาทำางานในตอนเช้า การเตรียมอาหารเช้าจึงดูเป็นการเสียเวลา อาหารเช้าของ

นกั เรยี นสว่ นหนงึ่ จงึ มกั เปน็ ท่ีโรงเรยี น และถา้ สายไมม่ เี วลาอาจงดไปเลย คนสว่ นใหญ่

มกั มองขา้ มความสาำ คญั ของอาหารมอ้ื เชา้ และละเลยอาหารมอื้ น้ี ผลการงดอาหารเชา้

สง่ ผลตอ่ การเรยี นและสขุ ภาพของเดก็ วยั เรยี น

9

การศกึ ษาพบวา่ เดก็ ท่ไี มไ่ ดร้ บั อาหารเชา้ ความสามารถในการแก้

ปญั หาเฉพาะหนา้ ความจาำ ระยะสน้ั การจดจาำ ลดลง และขาดสมาธิ

ในการเรียน เมื่อเปรียบเทียบกับเด็กที่ได้รับประทานอาหารเช้า24

ผลต่อนำ้าหนักตัว ความเข้าใจว่าการงดอาหารเช้าจะช่วยลดนำ้า

หนกั ได้ เปน็ ความเขา้ ใจผดิ เพราะการงดอาหารเชา้ นอกจากไมช่ ว่ ย

ลดน้ำาหนัก ในทางตรงข้ามการงดอาหารเช้ายังทำาให้อัตราการ

เผาผลาญพลังงานในร่างกายต่ำากว่าคนที่รับประทานอาหารเช้า

จึงทำาให้ลดนำ้าหนักตัวได้ยากข้ึน และทำาให้มีโอกาสอ้วนได้ง่าย

แมว้ ่าจะควบคมุ การรับประทานอาหารให้น้อยลงแลว้ กต็ าม อีกทง้ั

ยังทำาใหร้ สู้ ึกหิวมากในมอ้ื ถดั ไป จะรับประทานอาหารมื้อเทีย่ งมาก

ขึ้น ตลอดจนอาหารว่างที่มพี ลงั งานและไขมันสงู 25 จนเป็นสาเหตุ

หน่ึงของโรคอว้ นและอว้ นลงพุง26

การรับประทานม้ือดึก เป็นสิ่งที่ควรหลีกเล่ียงเน่ืองจาก

รบั ประทานแลว้ เขา้ นอน เปน็ การสะสมพลงั งาน จะทาำ ใหอ้ ว้ น และ

มีผลทางลบต่อสุขภาพเนือ่ งจากอาจเกิดภาวะกรดไหลยอ้ น27

การรับประทานจุบจิบ การรับประทานจุบจิบในเด็ก น่าจะ

มาจากครอบครัวท่ีตามใจ และไม่ได้ฝึกวินัยให้กับลูก ทำาให้ได้รับ

พลังงานมากเกินความต้องการ ชนดิ ของอาหารกบั การเกดิ โรคอว้ น เปน็ ทท่ี ราบกนั ดวี า่ อาหาร

ทเ่ี ดก็ ชอบมกั เปน็ เนอื้ สตั ว์ อาหารทอดหรอื ไขมนั สงู (high fat diet)

เชน่ ไกท่ อด ลูกชิน้ ทอด ไสก้ รอก ฯลฯ เคร่ืองด่มื และอาหารทม่ี ีรส

หวานหรือนา้ำ ตาลสูง (high sugar diet) นาำ้ หวาน นาำ้ อดั ลม ขนมท่ี

เดก็ ๆ ชอบ มักเป็นประเภทมันฝรง่ั ทอด (French fries) ขนมกรบุ

กรอบ ซ่งึ ทง้ั หวาน มนั และเค็ม แตไ่ มช่ อบบรโิ ภคผัก ผลไม1้ 1

การบรโิ ภคผัก ผลไม้ นอ้ ย เดก็ ๆ โดยเฉพาะเดก็ อ้วนมกั ไม่

คอ่ ยรบั ประทานผกั ผลไม้ ทง้ั ทผี่ กั ผลไม้ เปน็ อาหารทดี่ ตี อ่ สขุ ภาพ

อุดมด้วยวิตามินและแร่ธาตุหลายชนิด ตลอดจนสารต้านอนุมูล

อิสระ และมีใยอาหารช่วยดูดซับไขมันในลำาไส้และช่วยในการ

ขับถ่าย28 3. กิจกรรมทางกาย (physical activity) ปจั จบุ ันท้ังผู้ใหญ่

การบริโภคอาหารนอกบ้านเพ่ิมมากขึ้น ค่านิยมในการ และเดก็ ใหค้ วามสำาคญั ของการออกกำาลงั กายลดนอ้ ยลง ตอ้ งการ

บริโภคอาหารนอกบ้านเพ่ิมมากขึ้น ซึ่งมักเป็นอาหารจานด่วนท่ีมี ความสะดวกสบาย อีกทง้ั มีเครื่องผอ่ นแรงต่าง ๆ ทำาให้ยิง่ ลดการ

พลงั งานสงู สง่ ผลตอ่ การบรโิ ภคผกั ผลไม้ ลดลง11,29 ในสถานการณ์ ใชพ้ ลงั งานลงตามลาำ ดบั เปน็ ผลนาำ ไปสโู่ รคอว้ น การมกี จิ กรรมทาง

COVID -19 การปรบั ตวั กบั การไมไ่ ปนอกบา้ น โดยการสง่ั อาหารมา กาย เกดิ การเคลอื่ นไหว จะมกี ารเผาผลาญพลงั งานทส่ี ะสมออกไป

สง่ ท่ีบา้ น (home delivery) คุณภาพไมแ่ ตกต่างกนั คอื ทั้งพลงั งาน ในคนปกติมักมีความคล่องตัว แต่คนที่มีนำ้าหนักเกินหรือโรคอ้วน

สงู และมกั ไมค่ รบ 5 หมู่ เกดิ การสะสมพลงั งานจากอาหารทบี่ รโิ ภค มกั จะอยุ้ อา้ ย และไมค่ อ่ ยเคลอ่ื นไหว ทาำ ใหส้ ะสมพลงั งานและอว้ น

และไม่ไดม้ กี ารเคลอ่ื นไหวรา่ งกาย มากข้นึ
10
JULY 2021

รายงานการศกึ ษาในเดก็ เลก็ อายุ 4-7 ปี ถา้ แมม่ กี จิ กรรมทาง
กาย เดก็ กจ็ ะมกี จิ กรรมทางกาย มกี ารวง่ิ เลน่ คดิ เปน็ 2 เทา่ ของเดก็
ทแี่ มไ่ มค่ อ่ ยมกี จิ กรรมทางกาย และถา้ พอ่ มกี จิ กรรมทางกาย เดก็ จะ
มกี จิ กรรมทางกายเพม่ิ เปน็ 3.5 เทา่ ของเดก็ ทพ่ี อ่ ไมค่ อ่ ยมกี จิ กรรม
และเพม่ิ เป็น 5.8 เทา่ ถ้าท้งั พ่อและแม่มีกิจกรรมทางกาย30

การดทู วี ี เลน่ เกม จาำ นวนชว่ั โมงของการดทู วี ี เลน่ เกม (screen
time) มคี วามสมั พนั ธก์ บั การเกดิ โรคอว้ น การดทู วี ที าำ ใหร้ า่ งกายไมไ่ ด้
ใชพ้ ลงั งาน ทงั้ ในเดก็ ปกตแิ ละเดก็ อว้ น นอกจากนยี้ งั เกดิ การสะสม
พลงั งานจากการทเ่ี ดก็ มกั รบั ประทานขนม โดยเฉพาะขนมขบเคย้ี ว
กรุบกรอบ ซ่ึงมีพลังงานสูงระหว่างดูทีวี และการได้รับข้อมูลจาก
โฆษณาทางทีวีเก่ียวกับผลิตภัณฑ์ขนม อาหารต่าง ๆ ซ่ึงมักให้
พลังงานสูง เด็กจะรับรู้ อยากลองและไปหาซื้อมารับประทาน31,32
ข้อแนะนาำ จาก American Academy of Pediatrics' guidelines
ไมค่ วร ใหเ้ ดก็ อายตุ า่ำ กวา่ 2 ปี ดทู วี ี และเดก็ ที่โตขน้ึ การดทู วี แี ละ
เลน่ เกมรวมไม่เกิน 2 ชัว่ โมงตอ่ วัน33

4. ปัจจัยทางส่ิงแวดล้อม เป็นปัจจัยที่มีความสำาคัญที่ทำาให้
เกดิ โรคอ้วน ขึน้ อยูก่ บั วัยตา่ ง ๆ สาำ หรบั ทารกในครรภ์ สิ่งแวดล้อม
คือครรภ์มารดา ภาวะโภชนาการของมารดาก่อนและระหว่าง
ตั้งครรภ์มผี ลต่อนาำ้ หนกั ทารกแรกเกิด เมือ่ เกดิ มาได้รบั การเล้ยี งดู
ที่ตามใจในครอบครัว พฤติกรรมการบริโภคอาหาร การเข้าถึง
แหล่งอาหารง่ายและสะดวก ส่ือโฆษณา วิถีการดำาเนินชีวิต
การขาดการออกกาำ ลงั กาย ลว้ นเปน็ ปจั จยั สาำ คญั ในการเกดิ โรคอว้ น
ในเดก็ โดยเฉพาะในสถานการณ์ COVID-19

11

แนวทางในการแก้ไขโรคอว้ นในเดก็

การปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม (Behavior modification) โดยการสรา้ งวนิ ยั ในเดก็ ผปู้ กครองและคณุ ครู ควรสรา้ งวนิ ยั ในเดก็ 3 ประการ
1. วินยั ในการกนิ สอนใหเ้ ดก็ กนิ เปน็ เวลา 3 มอ้ื เชา้ กลางวัน เยน็ ไมก่ นิ จบุ จิบ และรจู้ ักเลอื กชนิดของอาหาร
2. วินยั ในการใชเ้ วลา ผู้ปกครองควรกาำ หนดช่วงเวลาให้เดก็ และตรงตอ่ เวลา ชว่ งทาำ การบ้าน ชว่ งออกกาำ ลังกาย ช่วงให้เดก็ ชว่ ย
ทำางานบา้ นเล็ก ๆ น้อย ๆ กำาหนดเวลาเข้านอนและเวลาตนื่ นอน ไมค่ วรนอนดกึ เพราะการเจรญิ เติบโตโดยเฉพาะความสงู จะนอ้ ยกวา่
เดก็ ทนี่ อนหลบั พักผ่อนเพียงพอ เด็กทีน่ อนดกึ มกั หิว จะกินม้อื ดกึ และทำาให้อ้วน มกั ตนื่ สาย กนิ อาหารเชา้ ไม่ทนั และการเรียนจะไมม่ ี
สมาธิ ง่วง ภมู คิ ุ้มกนั น้อย เจบ็ ป่วยง่าย
3. วินัยในการใช้เงิน ควรฝึกใหเ้ ด็กรู้จักคุณคา่ ของเงนิ คดิ ก่อนซื้อ ประหยดั และรู้จกั เกบ็ ออม
จากการศึกษาพบวา่ เด็กอ้วนขาดวนิ ัยทัง้ 3 ประการ เมอ่ื เทียบกับเด็กนำ้าหนักปกตอิ ยา่ งมนี ัยสาำ คัญ34 ผปู้ กครองควรเปน็ ตน้ แบบ
ใหก้ บั ลูกในการสร้างวนิ ัย ท้ังดา้ นการกนิ การออกกาำ ลงั กาย และการใช้เงิน
ในสถานการณ์ COVID-19 เด็ก ๆ ต้องเรียน online ท่ีบ้าน ไม่ได้วิ่งเล่นกับเพื่อน ๆ ท่ีโรงเรียน ทำาให้ไม่ค่อยได้ออกกำาลังกาย
ประกอบกบั การกนิ ไมเ่ ปน็ เวลา กินจบุ จิบ เดก็ จะอ้วนและอว้ นมากข้ึน ซึ่งมโี อกาสเสยี่ งต่อการติดเชอ้ื COVID-19 และมีอาการรนุ แรง
มากกวา่ เดก็ ปกต3ิ 5 ผูป้ กครองจึงควรจัดหาอาหารครบ 5 หมู่ ให้กับลกู ทกุ ม้อื ในปรมิ าณทเ่ี หมาะสมกบั วัย ตามเวลา มผี ลไม้เป็นอาหาร
วา่ งให้กับเด็กเตรยี มไว้ในตู้เยน็ อาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ ไม่ควรนำาเข้าบ้านหรือไว้ในตูเ้ ย็น พาลกู ๆ ออกกาำ ลังกายทกุ วนั และไมน่ อนดึก
การรณรงค์ขององคก์ ารอนามัยโลก “Be Active” มจี ุดมุ่งหมายเพอื่ ชว่ ยใหเ้ ราใส่ใจออกกำาลังกายและเพ่อื ความสนกุ สนานในเวลา
เดียวกนั เด็ก ๆ ควรออกกำาลงั กายอย่างนอ้ ยวันละ 60 นาที การออกกำาลังกายเป็นประจาำ มีประโยชนต์ ่อร่างกายและจิตใจ ชว่ ยควบคมุ
นาำ้ หนกั ปอ้ งกนั โรคอว้ น36 โรคเบาหวาน เพม่ิ ความแขง็ แรงของกระดกู และกลา้ มเนอ้ื เพม่ิ ความยดื หยนุ่ ของผนงั หลอดเลอื ดชว่ ยปอ้ งกนั
โรคความดันโลหิตสูง37 หัวใจและปอดแขง็ แรง ลดไขมนั ในเลือดและที่สะสมในร่างกาย38 การเจรญิ เติบโตสมวยั และท่ีสาำ คญั ชว่ ยเพ่ิม
ภมู คิ ุม้ กนั โรค นอกจากน้ียังดีต่อสุขภาพจติ ลดความเครยี ด ภาวะซึมเศร้า และชว่ ยให้ความจำาด3ี 9
สรปุ ในสถานการณ์ COVID-19 ผ้ปู กครองจึงควรใส่ใจดแู ลสขุ ภาพของลกู ครอบครวั และตนเอง จดั อาหารทม่ี ีประโยชน์ ออก
กำาลงั กายเป็นประจำาทุกวัน ไดร้ ับอากาศบริสุทธ์ิ มอี ารมณด์ ี และนอนหลบั พกั ผอ่ นที่เพียงพอ ร่วมกบั การสวมหนา้ กากอนามัย รกั ษา
ระยะห่าง หมนั่ ล้างมอื เพือ่ ทุกคนผ่านพ้นวกิ ฤตโิ ดยปลอดภยั

ศ. พญ.ชตุ มิ า ศริ ิกลุ ชยานนท์
คลนิ ิกกุมารเวช
ตารางออกตรวจ

วนั องั คาร 14.00-19.00 น.
กรุณานดั หมายล่วงหน้าเพ่ือความสะดวกในการเขา้ รบั บริการ

โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600
12
JULY 2021

บรรณานุกรม

1. World Health Organization. Obesity and overweight. [cited 1 June 2021] Available from: https://www.who.int/news-
room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight

2. Division of Nutrition, Physical Activity, and Obesity, National Center for Chronic Disease Prevention and Health Pro-
motion. [cited 1 June 2021] Available from: https://www.cdc.gov/obesity/data/childhood.html

3. NHS Digital. National child measurement , England 2019-20 school year. 2020. https://digital.nhs.uk/data-and-in-
formation/publications/statistical/national-child-measurement-programme/2019-20-schoolyear#summary

4. Australian Health 2020. Obesity and overweight. [cited 1 June 2021] Available from: https://www.aihw.gov.au/reports/
australias-health/overweight-and-obesity

5. วชิ ยั เอกพลากร.รายงานการสาำ รวจสขุ ภาพประชาชนไทยโดยการตรวจรา่ งกาย ครงั้ ที่ 5 พ.ศ.2557 กรงุ เทพมหานคร: สาำ นกั พมิ พ์
อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซนพ์ ิมพ์ โดยสถาบันวิจัยระบบสาธารณสขุ (สวรส.)

6. Sirikulchayanonta C, Pavadhgul P, Chongsuwat R, Klaewkla J. Participatory action project in reducing childhood
obesity in Thai primary school. Asia Pac J Public Health 2011; 23: 917-927.

7. Sukhonthachit P, Aekplakorn W, Hudthagosol C, Sirikulchayanonta C. The association between obesity and blood
pressure in Thai public school children. BMC Public Health 2014; 14:729 doi: 10.1186/1471-2458-14-729.

8. Colella D, Morano M, Robazza C, Bortoli L. Body image, perceived physical ability, and motor performance in non-
overweight and overweight Italian children. Percept Mot Skills 2009; 108: 209-18.

9. Li Y, Dai Q, Jackson JC, Zhang J. Overweight is associated with decreased cognitive functioning among school-age
children and adolescents. Obesity (Silver Spring) 2008; 16: 1809-15.

10. Jones LH, Ficca M. Is Acanthosis Nigricans a reliable indicator for risk of type 2 diabetes? J Sch Nurs 2007; 23:
247-51.

11. Sirikulchayanonta C, Pavadhgul P, Chongsuwat R, Srisorrachata S. A preliminary study of hyperlipidemia in Bangkok
school children. Asia-Pacific J Public Health 2006;18(3): 15 – 9.

12. Sirikulchayanonta C , Ratanopas W, Temcharoen P, Srisorrachatr S. Self discipline and obesity in Bangkok school
children. BMC Public Health 2011, 11:158doi:10.1186/1471-2458-11-158.

13. Fu CC, Chen MC, Li YM, Liu TT, Wang LY. The risk factors for ultrasound-diagnosed non-alcoholic fatty liver disease
among adolescents. Ann Acad Med Singapore 2009; 38: 15-7.

14. Kaechele V, Wabitsch M, Thiere D, Kessler AL, Haenle MM, Mayer H, Kratzer W.Prevalence of gallbladder stone
disease in obese children and adolescents: influence of the degree of obesity, sex, and pubertal development.J Pediatr
Gastroenterol Nutr 2006 ;42:66-70.

15. Tai A, Volkmer R, Burton A. Association between asthma symptoms and obesity in preschool (4-5 year old) children.
J Asthma 2009; 46: 362-5.

16. Bixler EO, Vgontzas AN, Lin HM, Liao D, Calhoun S, Vela-Bueno A, et al. Sleep disordered breathing in children in
a general population sample: prevalence and risk factors. Sleep 2009; 32: 731-6.

17. de Sa Pinto AL, de Barros Holanda PM, Radu AS, Villares SM, Lima FR. Musculoskeletal findings in obese children.
J Paediatr Child Health 2006; 42: 341-4.

18. Moller H, Mellemgaard A, Lindvig K, Olsen JH. Obesity and cancer risk: a Danish record-linkage study. Eur J Cancer
1994; 30A: 344-50.

19. Weihrauch-Blüher S, Schwarz P, Klusmann JH. Childhood obesity: increased risk for cardiometabolic disease and

cancer in adulthood. Metabolism 2019; 92: 147-152. doi: 10.1016/j.metabol.2018.12.001. Epub 2018 Dec 5.
20. Kubo T, Furujo M, Ueda Y, Imai K, Tsukahara K, Morita H, et al. Predicting obesity in early adulthood in Japanese

women. J Paediatr Child Health 2008; 44: 33-7.
13

21. Wang F, Veugelers PJ. Self-esteem and cognitive development in the era of the childhood obesity epidemic. Obes
Rev 2008; 9: 615-23.

22. Wang Y, Zhang Q. Are American children and adolescents of low socioeconomic status at increased risk of obesity?
Changes in the association between overweight and family income between 1971 and 2002. Am J Clin Nutr 2006; 84: 707-
16.

23. Kestila L, Rahkonen O, Martelin T, Lahti-Koski M, Koskinen S. Do childhood social circumstances affect overweight
and obesity in early adulthood? Scand J Public Health 2009; 37: 206-19.

24. Gajre NS, Fernandez S, Balakrishna N, Vazir S. Breakfast eating habit and its influence on attention-concentration,
immediate memory and school achievement. Indian Pediatr 2008; 45: 824-8.

25. Dubois L, Girard M, Potvin Kent M, Farmer A, Tatone-Tokuda F. Breakfast skipping is associated with differences in
meal patterns, macronutrient intakes and overweight among pre-school children. Public Health Nutr 2009; 12: 19-28.

26. Alexander KE, Ventura EE, Spruijt-Metz D, Weigensberg MJ, Goran MI, Davis JN. Association of breakfast skipping
with visceral fat and insulin indices in overweight Latino youth. Obesity (Silver Spring) 2009; 17: 1528-33.

27. Piesman M, Hwang I, Maydonovitch C, Wong RK. Nocturnal reflux episodes following the administration of a stand-
ardized meal. Does timing matter? Am J Gastroenterol 2007; 102: 2128-34.

28. World Health Organization/Food and Agricultural Organization. A joint Fruit and Vegetable Promotion Initiative in Rio
de Janeiro 2003. Joint Press Release WHO/FAO/84 9 November 2003.

29. Ribas-Barba L, Serra-Majem L, Salvador G, Castell C, Cabezas C, Salleras L, et al. Trends in dietary habits and food
consumption in Catalonia, Spain (1992-2003). Public Health Nutr 2007; 10: 1340-53.

30. Moore LL, Lombardi DA, White MJ, Campbell JL, Oliveria SA, Ellison RC. Influence of parents' physical activity levels
on activity levels of young children. J Pediatr 1991; 118: 215-9.

31. Mu M, Liu K, He Y. Screen time and childhood overweight/obesity: A systematic review and meta-analysis. Child
Care Health Dev. 2019; 45: 744-753. Epub 2019 Jul 24; doi: 10.1111/cch.12701.

32. Bukara-Radujkovic G, Zdravkovic D. Physical activity as an important determinant in developing childhood obesity.
Med Pregl 2009; 62: 107-13.

33. Gentile DA, Oberg C, Sherwood NE, Story M, Walsh DA, Hogan M. Well-child visits in the video age: pediatricians
and the American Academy of Pediatrics' guidelines for children's media use. Pediatrics 2004; 114: 1235-41.

34. Sirikulchayanonta C , Ratanopas W, Temcharoen P, Srisorrachatr S. Self discipline and obesity in Bangkok school
children. BMC Public Health 2011, 11:158doi:10.1186/1471-2458-11-158.

35. Popkin BM, Du S, Green WD, Beck MA, Algaith T, Herbst CH, et al. Individuals with obesity and COVID-19: A global
perspective on the epidemiology and biological relationships. Obes Rev 2020 ;21:e13128. doi: 10.1111/obr.13128. Epub
2020 Aug 26. PMID: 32845580

36. Janssen I, Katzmarzyk PT, Ross R, Leon AS, Skinner JS, Rao DC, et al. Fitness alters the associations of BMI and
waist circumference with total and abdominal fat. Obes Res 2004; 12: 525-37.

37. Ishikawa-Takata K, Ohta T, Tanaka H. How much exercise is required to reduce blood pressure in essential hyper-
tensives: a dose-response study. Am J Hypertens 2003; 16: 629-33.

38. Kelley GA, Kelley KS. Aerobic exercise and lipids and lipoproteins in children and adolescents: a meta-analysis of
randomized controlled trials. Atherosclerosis 2007; 191: 447-53.

39. Guszkowska M. Effects of exercise on anxiety, depression and mood. Psychiatr Pol 2004; 38: 611-20.

14
JULY 2021

การกระตนุ้ สมองและเซลล์ประสาท

ด้วยคล่ืนแมเ่ หล็ก

เป็นเวลากว่า 30 ปี ที่เครอ่ื งกระตุ้นศีรษะด้วยคลื่นแมเ่ หลก็

เครอื่ งแรกถอื กาำ เนดิ ขนึ้ จากนัน้ มา การศกึ ษาเพ่ือตอบโจทย์เร่ือง

ประสิทธภิ าพและความปลอดภัย ด้วยการรกั ษาวธิ ีน้กี เ็ ป็นไปอย่าง

กว้างขวางและลึกซ้ึงขึ้น จนปัจจุบันเรามีคำาตอบท่ีสามารถนำามา

อธบิ ายกลไกการรกั ษาทพี่ สิ จู นท์ ราบในทางวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์

ลงลึกถึงระดบั เซลล์และโมเลกลุ ที่สำาคัญเคร่อื งมือทางการแพทย์

ใหมต่ วั นพี้ สิ จู นแ์ ลว้ วา่ ไดผ้ ลกบั การรกั ษาโรคยากทด่ี อื้ ตอ่ การรกั ษา

อย่างโรคซึมเศร้า อัมพฤกษ์ อัมพาตจากโรคหลอดเลือดสมอง

โรคพารก์ นิ สัน โรคสมองเสอ่ื ม อาการนอนไม่หลบั โรคปวดศรี ษะ
ไมเกรน อาการประสาทหลอนทางการเห็นและการไดย้ นิ ในผู้ป่วย นายแพทย์ปณั ณวิชญ์ วงศว์ ิวัฒนานนท์

จิตเภท อาการเสพติด และโรคออทิสติก เปน็ ตน้ แพทย์ผเู้ ชี่ยวชาญดา้ นเวชศาสตรฟ์ น้ื ฟู

การทำางานของเครื่องกระตุ้นสมองด้วยคล่นื แมเ่ หลก็

เครอื่ งกระตนุ้ ดว้ ยแมเ่ หลก็ ปลอ่ ยคลน่ื แมเ่ หลก็ ออกมาจากหวั คอยลท์ กุ ครง้ั ทมี่ กี ระแสไฟฟา้ วง่ิ เขา้ ไปในขดลวดภายในหวั คอยล์ คลน่ื
แม่เหล็กทแ่ี รงมากพอ สามารถเหน่ยี วนาำ ให้เกดิ กระแสไฟฟ้าในเปลือกสมองทีอ่ ย่ลู กึ ลงไป 1.5 เซนตเิ มตร การเหนี่ยวนาำ นีน้ ำาไปสูก่ าร
กระตุน้ หรอื ระงบั การทาำ งานของเซลลป์ ระสาทสมอง ขนึ้ อยู่กับความถ่ีในการกระต้นุ เหน่ยี วนาำ ส่งผลในการรักษาโรคตา่ ง ๆ ในตาำ แหนง่
เปลือกสมองที่แตกต่างกัน อาทิ โรคซึมเศร้า การกระตุ้นด้วยความถ่ีสูงที่ตำาแหน่งด้านบนถึงด้านข้างของสมองส่วนหน้าซีกซ้าย (left
DLPFC) หรอื การระงบั ดว้ ยความถี่ตาำ่ ทีต่ ำาแหน่งเดยี วกนั ซกี ขวา ล้วนไดผ้ ลในการบำาบดั อาการซึมเศรา้ สว่ นโรคอัมพาตจากหลอดเลอื ด
สมอง การกระตนุ้ ดว้ ยความถส่ี งู ทต่ี าำ แหนง่ M1 (ตาำ แหนง่ เปลอื กสมองทคี่ วบคมุ กลา้ มเนอ้ื ขอ้ มอื ) ตรงซกี สมองดา้ นทม่ี พี ยาธสิ ภาพ ชว่ ย
ฟนื้ คนื การเคลอื่ นไหวของซีกกายท่อี ่อนแรงด้านตรงกันข้ามได้ เปน็ ต้น

15

กลไกการทาำ งานของการกระตนุ้ ดว้ ยแมเ่ หลก็ ทเี่ ปลอื กสมองน้ี กลา่ วไดว้ า่ มบี ทสรปุ ลงตวั เปน็ ทน่ี า่ เชอื่ ถอื จนกระทง่ั สามารถรวบรวม
เปน็ บทความในตาำ ราทางการแพทย์ กลไกแรกกค็ อื การกระตุ้นการทาำ งานของสารสอ่ื ประสาทหลายชนิด เชน่ โดปามีน ซีโรโตนิน โอปิ
ออยด์ กาบา้ และกลตู าเมต เป็นต้น กลไกถดั มาคือการก่อให้เกดิ การกระต้นุ ระยะยาว (LTP) หรอื การยบั ยง้ั ระยะยาว (LTD) ผ่านทาง
ตัวรับท่จี ดุ เชื่อมต่อระหวา่ งเซลลป์ ระสาท กลไกสดุ ท้าย ผา่ นทางการเปล่ยี นแปลงการทาำ งานในระดบั ยนี กนั เลย

การศึกษาในหนูที่ทำาให้เกิดเนื้อสมองตายจากการอุดตันของหลอดเลือด โดยการตัดชิ้นเน้ือในสมองมาศึกษาในระดับเซลล์และ
โมเลกุล เปรียบเทียบกันระหว่างหนูทดลองกลุ่มท่ีรับการรักษา โดยการกระตุ้นสมองด้วยแม่เหล็กกับกลุ่มควบคุมที่ไม่ได้รับการรักษา
ผลปรากฏวา่ เนอื้ สมองทบ่ี าดเจบ็ จากการขาดเลอื ดในกลมุ่ รกั ษามกี ารเพมิ่ ขนึ้ ของสารโปรตนี หลายชนดิ ทแี่ สดงถงึ การสง่ เสรมิ การสรา้ ง
เซลล์ประสาทใหม่ การปกป้องเซลลป์ ระสาท การต้านการทาำ ลายเซลล์ประสาท การตา้ นการอกั เสบ และการลดพ้ืนที่การตายของเนอื้
สมอง ทั้งหมดน้ี นาำ ไปสู่การฟน้ื คนื การทำางานของเซลล์สมอง (neuroplasticity)

ภาพจาก http://freshmanmonroe.blogs.wm.edu/ ภาพจาก https://brainconnection.brainhq.com/
16
JULY 2021

ร้สู ึกอยา่ งไรขณะทำาการรักษาดว้ ยคล่ืนแม่เหลก็ ทีส่ มอง

หลายคนกงั วลวา่ การกระตนุ้ ดว้ ยคลนื่ แมเ่ หลก็ ทส่ี มองจะรสู้ กึ อยา่ งไร เปน็ อนั ตรายหรอื ไม่ อนั ทจ่ี รงิ หลกั การในการกระตนุ้ อยทู่ ก่ี าร
หาความแรงท่เี หมาะสม ซึง่ วดั ไดจ้ ากแรงกระตุ้นทต่ี าำ แหนง่ M1 แล้วทำาให้เกดิ การขยบั นวิ้ มอื หรอื ข้อมือแต่เพยี งเลก็ นอ้ ย แรงกระตุ้นที่
เหมาะสมน้ี โดยทว่ั ไปไม่ทาำ ให้รู้สกึ เจบ็ ปวดแต่อยา่ งใด ตลอดระยะเวลาของการกระต้นุ ดว้ ยความถ่ีสงู 5-10 นาที ส่วนใหญไ่ ม่รู้สกึ เจ็บ
เลย หากจะรู้สึกเจ็บบ้างก็เป็นเพียงการเจ็บบริเวณผิวของหนังศีรษะ ไม่ใช่เป็นการเจ็บในสมอง และความรู้สึกเจ็บน้ีมักเกิดกับเคร่ือง
กระตุ้นแม่เหล็กทมี่ ชี ่วงกวา้ งของคล่นื แคบ ๆ ในชว่ ง 160-280 ไมโครวินาที เครอ่ื ง TAMAS ท่ีใช้บำาบดั รกั ษาในคลนิ ิกเวชกรรมฟน้ื ฟู
คลินิกศูนย์แพทยพ์ ฒั นา มคี วามกว้างช่วงคล่นื ที่ 350 ไมโครวนิ าที จึงแทบไม่รสู้ ึกเจ็บจากการกระตนุ้ เลย

ความรสู้ กึ หลงั การกระตนุ้ ดว้ ยความแรงทเ่ี หมาะสม แตล่ ะครง้ั ผปู้ ว่ ยมกั รสู้ กึ ศรี ษะโลง่ เบาสบาย มนี อ้ ยรายทอ่ี าจรสู้ กึ ปวดมนึ ศรี ษะ
ซงึ่ เกดิ จากการกระตนุ้ ดว้ ยความแรงทมี่ ากเกนิ ไปหรอื กระตนุ้ นานเกนิ ไป และหลงั จากนน้ั สว่ นใหญม่ กั รสู้ กึ ผอ่ นคลาย อาจงว่ งนอน และ
หลบั งา่ ยขึ้น อนั เป็นเรอ่ื งปกตขิ องผลการรกั ษาวธิ นี ้ี ผู้ป่วยมติ ้องกงั วลใจแต่อยา่ งใด

17

ความถีแ่ ละระยะเวลาโดยรวมในการรักษา

ผลการรกั ษาดว้ ยแมเ่ หลก็ ทม่ี ตี อ่ สมองเกดิ ขนึ้ เปน็ ระยะเวลายาวนาน คอื ใหผ้ ลการรกั ษานานเปน็ วนั ๆ ความถี่ในการรกั ษาจงึ ขน้ึ อยู่
กับความยาวนานของผลการรักษาแต่ละครง้ั ทงั้ นี้ ยังขนึ้ อยกู่ บั ภาวะของโรคว่า อยใู่ นระยะเฉียบพลัน ก่งึ เฉยี บพลัน หรอื เรื้อรงั กลา่ ว
โดยรวม ในภาวะเฉยี บพลนั ของโรค เชน่ โรคซมึ เศรา้ เฉยี บพลนั โรคหลอดเลอื ดสมองใน 2-4 สปั ดาหแ์ รก การกระตนุ้ วนั ละครง้ั ตอ่ เนอ่ื ง
กนั 2-3 สัปดาห์ จึงจะเพียงพอ แตใ่ นระยะเรอ้ื รงั อาจกระตุ้นเพียงสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง ตอ่ เนื่องกนั 10 คร้งั เวน้ ระยะ 2-4 สปั ดาห์
ประเมนิ การรกั ษาแลว้ จึงพิจารณากระตุ้นรอบใหม่

ความถ่ขี องการกระต้นุ เพอื่ การรักษาโรคต่าง ๆ มีความแตกต่างกนั ไป ช่วง 2-3 ปี มาน้ี มีการศึกษาความถีก่ ารกระตนุ้ วันละ 2 คร้ัง
เปรยี บเทียบกับความถ่กี ารกระตุ้นแบบเดมิ ทถี่ ส่ี ุดคือวันละ 1 ครงั้ พบว่า การกระตุ้นวนั ละ 2 คร้ัง หา่ งกนั อย่างนอ้ ย 1 ชวั่ โมง ได้ผลดี
กวา่ หรือเทียบเคียงกับความถกี่ ารกระตุ้นแบบเดิม ประเด็นนี้จงึ เหมาะกบั การนำาใปใช้กบั การรกั ษาผปู้ ่วยโรคซมึ เศรา้ เฉียบพลนั ท่ีมีแนว
โน้มการฆา่ ตวั ตายสงู กระท่ังเคยมกี ารศกึ ษาใหก้ ระตนุ้ 5 คร้งั ต่อวนั ติดตอ่ กนั 3 วนั ซึง่ ใหผ้ ลไม่ต่างไปจากการกระตุน้ สปั ดาหล์ ะ 5 คร้ัง
ติดตอ่ กนั 3 สัปดาห์

ระยะโดยรวมในการรกั ษา กค็ อื จาำ นวนครง้ั ในการรกั ษาท่ีไดผ้ ลสงู สดุ ขน้ึ อยกู่ บั การตอบสนองของโรคหลงั การรกั ษา ซงึ่ แพทยส์ ามารถ
ประเมินผลหลงั การรักษาแต่ละคร้ังได้ หลายปมี าน้ี เคยมแี นวทางปฏิบัติในการรักษาโรคซึมเศรา้ วา่ ควรกระต้นุ ตดิ ต่อกนั 15 คร้งั จงึ จะ
เห็นผลชัดเจน แต่พบว่าระยะเว้นวรรคของโรค (remission) สั้นมาก คือมีอาการซึมเศร้ากลับคืนมาได้ค่อนข้างเร็ว แนวทางปฏิบัติ
ใหมท่ เี่ ป็นผลจากการวิจยั ใหม่ ๆ จงึ เนน้ ให้มกี ารกระตุ้นระยะยาวนานขึน้ คือกระตนุ้ ติดตอ่ กันนานถงึ 30 ครัง้ มหิ นาำ ซำา้ จาำ นวนนัดของ
คลนื่ แมเ่ หลก็ ท่ีใช้ในการกระตนุ้ แตล่ ะครง้ั ยงั แนะนาำ ใหเ้ พม่ิ ขน้ึ เปน็ 3 เทา่ ตวั อนั นาำ ไปสกู่ ารเวน้ วรรคของโรคซมึ เศรา้ ไดย้ าวนานถงึ 1 ปเี ตม็

18
JULY 2021

การรกั ษาแต่ละคร้ังกระตนุ้ ดว้ ยคลื่นแมเ่ หลก็ มากน้อยเพียงใด

ความแรงสงู สดุ ของคลน่ื แมเ่ หลก็ ที่ใช้ในการกระตนุ้ ผา่ นกะโหลกศรี ษะ ภาพจาก https://brainconnection.brainhq.com/
สงู ถงึ ระดบั เทสลา่ (1 เทสลา่ เทา่ กบั 10,000 เกา๊ ส)์ เครอื่ งกระตนุ้ ในปจั จบุ นั
มคี วามแรงของคลื่นสงู สุดถงึ 2.5 เทสล่า โดยทีค่ วามแรงท่สี ามารถกระตุน้
เปลอื กสมองทตี่ าำ แหนง่ M1 แลว้ เกดิ การขยบั ของนวิ้ มอื หรอื ขอ้ มอื ดา้ นตรง
กนั ขา้ มแต่เพยี งเลก็ นอ้ ย อยูท่ ี่รอ้ ยละ 25-45 ของความแรงสูงสุดสาำ หรับ
เครื่องที่มีความกว้างช่วงคล่ืน 280 ไมโครวินาที และอยู่ที่ร้อยละ 30-60
ของความแรงสงู สดุ สาำ หรบั เครอื่ งทมี่ คี วามกวา้ งชว่ งคลนื่ 350 ไมโครวนิ าที
ในทางปฏิบตั ิ ครงั้ แรกทกี่ ระตุ้น เราจะหาความแรงท่เี หมาะสมในแตล่ ะคน
โดยให้ผู้ป่วยสวมหมวกว่ายน้ำาแบบหมวกผ้า เพื่อทำาเครื่องหมายกำาหนด
ตาำ แหนง่ ท่ีใชก้ ระตนุ้ เพือ่ ใช้ในครัง้ ตอ่ ๆ ไป ทัง้ หมดทก่ี ลา่ วถงึ นี้คือการกระ
ตนุ้ 1 นัด การรักษาในแตล่ ะครง้ั เรากระตนุ้ ด้วยคล่ืนแม่เหลก็ ตอ่ เนื่องกัน
โดยเฉล่ีย 1000 นัด โดยมีการกำาหนดระยะห่างของแต่ละนัดเป็นความถ่ี
ในการกระตนุ้ ความถส่ี งู ระดับ 10 Hz (10 ครัง้ ต่อวนิ าท)ี ช่วยกระตุ้นการ
ทำางานของเซลล์ประสาทสมอง ความถ่ีตำ่าระดับ 1 Hz (1 ครั้งต่อวินาที)
ช่วยระงับการทำางานของเซลล์ประสาทสมอง โดยท่ัวไปการรักษานิยมใช้
การกระตุ้นสมองด้านท่ีมีพยาธิสภาพเป็นหลัก มีส่วนน้อยที่ใช้การระงับที่
ด้านตรงกนั ข้ามกับด้านท่มี ีพยาธิสภาพ

อาการน้อยจะรักษากันไม่ได้ แท้ท่ีจริงประเด็นไม่ได้อยู่ท่ี

ประสิทธิภาพในการรักษา แต่กลับเป็นเรื่องของค่าใช้จ่าย

สงู และการลดความเสีย่ งจากการกระตุน้ ทีศ่ ีรษะ กล่าวคือ

การกระตุ้นด้วยแม่เหล็กท่ีเหนี่ยวนำาให้เกิดไฟฟ้าในเซลล์

ประสาทสมองนั้น ความเสี่ยงคือการชัก ท่ีอาจเกิดข้ึนได้

(ตามสถิติเดิมที่ใช้โปรโตคอลการกระตุ้นแบบเดิมคือเกิด

ขึ้นได้ประมาณรอ้ ยละ 0.2) ประเด็นนตี้ ีตกไปดว้ ยการกระ

ตนุ้ แบบรวั (theta-burst) ซง่ึ มาแทนทก่ี ารกระตนุ้ ความถสี่ งู

10 Hz แบบเดมิ ชว่ ยเพมิ่ ความปลอดภยั ในการรกั ษาไดอ้ กี

มาก ส่วนประเด็นค่าใช้จ่ายสูงเมื่อเทียบกับประสิทธิภาพ

การรักษา ถือว่าคุ้มค่ากว่ากันมาก เพราะการกระตุ้นด้วย

คล่ืนแม่เหล็กน้ี เป็นการปรับเปล่ียนการทำางานของเซลล์

การกระตุน้ ดว้ ยคลน่ื แม่เหลก็ ในโรคซมึ เศรา้ ประสาทโดยตรง ไมใ่ ชเ่ พยี งการแกอ้ าการเหมอื นการรกั ษา
แบบเดมิ ๆ
โรคซึมเศร้า ถือเป็นโรคแรกสุดท่ีได้รับการรับรองจากองค์การอาหาร ประเดน็ ตอ่ มายงั มอี กี วา่ แพทยจ์ าำ นวนมากในปจั จบุ นั
และยาสหรัฐอเมริกา ในการรักษาด้วยคลื่นแม่เหล็กผ่านกะโหลกศีรษะ มิได้มีความรู้ความเข้าใจท่ีถูกต้องในเทคโนโลยีใหม่น้ี
พัฒนาการการรักษาโรคซึมเศร้ามีการปรับเปล่ียนในแนวทางปฏิบัติมา เวลาแสดงความเห็นต่อการรักษาแบบใหม่นี้เม่ือได้รับคำา
โดยตลอด จนท้ายทสี่ ดุ การรกั ษาด้วยโปรโตคอลการรกั ษาแบบกระต้นุ รวั ถามจากผู้ป่วย จึงมักทำาให้ผู้ป่วยสับสนไม่มั่นใจ อันที่จริง
(theta-burst) ทบี่ รเิ วณ DLPFC เพียง 5-10 นาที ตอ่ ครั้ง นาน 20-30 ครัง้ เทคโนโลยีการกระตุ้นด้วยแม่เหล็กที่สมองเข้ามาในเมือง
(วันละคร้งั ) ติดตอ่ กัน ไดผ้ ลดเี ยยี่ มในการรกั ษาโรคซมึ เศรา้ ชนิดดื้อตอ่ การ ไทยเรากวา่ 10 ปี แตใ่ นระยะแรก ๆ ที่โปรโตคอลการรกั ษา
รักษาด้วยยา และยังสามารถยืดระยะเว้นวรรคให้ปลอดโรคได้ยาวนานถึง รวมท้งั ผลงานการวจิ ัยท่ีไม่มากพอ ทาำ ใหผ้ ลลัพธ์การรกั ษา
1 ปีเตม็
ไม่โดดเด่นนัก และซบเซาไประยะหนึ่ง แต่ในช่วง 5 ปี
ประเด็นคำาถามในโรคซึมเศร้าก็คือ ซึมเศร้าระยะแรก อาการไม่มาก ให้หลังนี้ ผลการรักษาโดดเด่นขึ้นมากจากการรักษาตาม
รักษาด้วยวิธีนี้ได้หรือไม่ ถ้าจะอนุมานกันตามตรรกะการรักษาโรค ขนาด แนวทางปฏิบัติจากผู้เชี่ยวชาญทางยุโรปและจากสมาคม
โรคซึมเศร้าอาการหนักท่ีด้ือต่อการรักษาด้วยยา (MDD, TRD) ยังรักษา แพทย์ผู้เชี่ยวชาญนานาชาติ ส่งผลให้การรักษาวิธีนี้ได้รับ
ให้ดีขึ้นได้ แม้จะไม่ท้ังหมดก็ตาม ทำาไมอาการซึมเศร้าระยะแรกหรือที่มี การเผยแพรไ่ ปในวงกว้างขนึ้ ตามลำาดับ

19

การรักษาด้วยคล่ืนแม่เหล็กในโรคหลอดเลอื ดสมอง

ในช่วงระยะแรกของโรคหลอดเลือดสมองตีบหรือแตก ซ่ึงนาำ ไปสู่อาการแขนขาอ่อนแรงคร่ึงซีก อาจพูดไม่ชัด กลืนลำาบาก และ
มองเห็นภาพซีกเดียว การรักษาด้วยการกระตุ้นแม่เหล็กท่ีศีรษะถือเป็นส่ิงจำาเป็นและมีประโยชน์อย่างย่ิง เพราะแม่เหล็กไม่เพียงแค่
ช่วยเร่งฟ้ืนการทำางานของเซลล์ประสาท แต่ยังช่วยปกป้องเซลล์จากการบาดเจ็บเพิ่ม เพิ่มการสร้างหลอดเลือดใหม่และลดพื้นท่ีการ
ตายของเนอื้ สมอง การกระตนุ้ ตอ่ เนอื่ งกันไปอกี ในชว่ ง 3-6 เดือนแรก ซง่ึ ถอื เปน็ ช่วงเวลาทองของการฟืน้ ตวั ของสมอง ยิ่งช่วยเรง่ รดั
การฟื้นคืนการทาำ งานของเซลลส์ มองได้เป็นอย่างดี อย่างไรก็ตาม แม้จะล่วงเลยช่วงเวลาทองนี้ไปแลว้ จะก่เี ดือนกปี่ ีก็ตาม การกระต้นุ
แมเ่ หลก็ ทสี่ มองนี้ ยงั คงชว่ ยเรง่ รดั การฟน้ื ฟใู หด้ าำ เนนิ ไปไดอ้ ยา่ งตอ่ เนอื่ ง แม้ในผปู้ ว่ ยทร่ี สู้ กึ วา่ พฒั นาการการฟน้ื ฟขู องตนเองหยดุ นงิ่ ไป
แลว้ กต็ าม

ประจักษ์พยานจากงานวิจัยจำานวนมาก ชี้ให้เห็นว่า การกระตุ้นแม่เหล็กที่ศีรษะในโรคหลอดเลือดสมองนี้ได้ผลดีต่อการฟื้นฟูการ
พูด การกลนื ลาำ บาก การเคลือ่ นไหว และการมองเหน็ ภาพซีกเดียว โดยมีโปรโตคอลการกระตนุ้ และตาำ แหนง่ การกระต้นุ ที่หลากหลาย
ตามแตอ่ าการท่ีเปน็ ทัง้ นก้ี ารกระตุน้ ใชเ้ วลาไมน่ านเกนิ กว่า 15 นาที ในแต่ละคร้ัง ประเมินผลกนั เปน็ รอบ ๆ รอบละ 10 คร้งั โดยหาก
มกี ารผสมผสานการรกั ษาดว้ ยการกระตนุ้ แมเ่ หลก็ ตามตวั และแขนขาควบคกู่ นั ไป ผลการรกั ษาจะยงิ่ เดน่ ชดั ขนึ้ และยงั สามารถประเมนิ
ผลการรกั ษาคร้ังต่อคร้งั ได้อกี ด้วย

สุดท้ายนี้ เชอ่ื หรือไม่ ถา้ จะบอกวา่ ....... นพ.ปณั ณวชิ ญ์ วงศ์วิวัฒนานนท์
คลนิ กิ เวชกรรมฟนื้ ฟู
โรคหลงลืมระยะแรก ท่ีอาจเกิดจากสมองฝ่อในวัยชรา ซ่ึงพบเห็น
ได้จำานวนมาก (ยังไม่ต้องถึงขั้นเป็นโรคหลงลืมรุนแรงแบบอัลไซเมอร์) การ ตารางออกตรวจ
กระตนุ้ สมองดว้ ยแมเ่ หลก็ ชว่ ยไดด้ มี าก เหน็ ผลหลงั การกระตนุ้ กนั ครง้ั ตอ่ ครง้ั
วันองั คาร 08.00-12.00 น.
โรคไมเกรน จะเป็นมากี่ปีก็ช่าง ทนทุกข์ทรมานมามากเท่าไรก็ช่าง วนั พฤหัสบดี 09.00-13.00 น
การกระตุ้นสมองด้วยแม่เหล็ก ควบคู่กับการกระตุ้นกล้ามเน้ือต้นคอด้วย
เครอ่ื งกระตนุ้ แมเ่ หล็กตามตัว ชว่ ยใหล้ มื วนั คืนทแี่ สนโหดรา้ ยน้นั ได้ กรุณานดั หมายลว่ งหนา้

โรคออทิสติก ไม่ลองไม่รู้ ผู้ปกครองซาบซึ้งที่สุด เม่ือได้พบกับ เพอ่ื ความสะดวกในการเขา้ รบั บรกิ าร
เทคโนโลยกี ารกระตนุ้ ศรี ษะดว้ ยแมเ่ หลก็ เดก็ ตสิ ดขี น้ึ ไดช้ ดั เจน อยากใหล้ อง
โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

20
JULY 2021

SLE – COVID-19 พันโท นายแพทยช์ าตวิ ุฒิ คำ้าชู
อายุรศาสตร์โรคข้อและรูมาตสิ ซ่มั
Disease/Vaccine อายรุ ศาสตร์โรคภูมแิ พ้และภมู ิคมุ้ กันทางคลินกิ

จากการรกั ษาโรค SLE มาหลายปี มคี าำ ถามทผ่ี ปู้ ว่ ยสงสยั
มากมาย โดยเฉพาะชว่ งนเ้ี ปน็ เวลาทม่ี กี ารระบาดของโควดิ -19
จงึ สรปุ คาำ ถามทถ่ี กู ถามบอ่ ย ๆ มาใหห้ ายสงสยั ครบั

คำาถาม : เปน็ โรค SLE หรือยงั ?
คาำ ตอบ : SLE เปน็ Complex Autoimmune Disease ปญั หา

ท่พี บมากท่สี ุดในการดูแลผ้ปู ่วยคือการวินิจฉัยโรค ข้นั ตอนน้ี
สาำ คญั มาก เพราะจะสง่ ผลระยะยาวตอ่ การดาำ เนนิ ชวี ติ ของผู้
ปว่ ย ทางสมาคมโรคขอ้ ในอเมรกิ าและในยโุ รป (ACR/EULAR)
ไดท้ าำ การประชมุ รว่ มกนั เพอ่ื กาำ หนดเปน็ แนวทางในการวนิ จิ ฉยั
โรคเปน็ มาตรฐานในการวนิ จิ ฉยั โรค SLE (แผนภมู ภิ าพ 1)

จากแผนภูมิภาพน้สี รุปง่าย ๆ คือ เม่อื ผ้ปู ่วยมีอาการ
และอาการแสดงทส่ี งสยั วา่ จะเปน็ โรค SLE แพทยก์ จ็ ะทาำ การ
ตรวจเพม่ิ เตมิ โดยจะตรวจคดั กรองดว้ ยการตรวจเลอื ด : ANA
(Anti-Nuclear Antibody) และถา้ ผลตรวจพบ ANA ≥ 1:80 จะ
แปลผลวา่ ผปู้ ว่ ยมโี อกาสจะเปน็ โรค SLE ถา้ ผลตรวจเปน็ ลบหรอื
ไดค้ วามเขม้ ขน้ ของ ANA 1:40 โอกาสจะเปน็ SLE นอ้ ยมาก
ถา้ ANA ≥ 1:80 กจ็ ะทาำ การประเมนิ เพม่ิ ดว้ ยการตรวจเลอื ด
ปสั สาวะและอน่ื ๆ ตามแผนภมู ภิ าพ 1 ถา้ ประเมนิ แลว้ เขา้ เกณฑ์
การวนิ จิ ฉยั โรค กจ็ ะประเมนิ ความรนุ แรงของโรค หลงั จากนน้ั ก็
จะกาำ หนดวธิ กี ารรกั ษา

ข้อมูลสำาหรับประชาชนสามารถอ่านได้จากสมาคม
รมู าตสิ ซม่ั แหง่ ประเทศไทย : Thai Rheumatism Association
(thairheumatology.org)

แผนภูมภิ าพ 1 : ดัดแปลงจาก Arthritis Rheum 2019 Sep; 71(9): 1400-12

21

คำาถาม : ผ้ปู ว่ ยโรค SLE ถ้าติดเชื้อไวรสั โควิด-19 จะมคี วามแตกต่างจากคนทวั่ ไปอยา่ งไร?

(Allison P et al. COVID-19 and Systemic Lupus Erythematosus: Focus on Immune
Response and Therapeutics. Frontier in Immunology: Oct 2020)

คาำ ตอบ :

โดยท่วั ไปผ้ปู ่วยโรค SLE จะมีภาวะภูมิค้มุ กันท่อี ่อนแอ เส่ยี งต่อการติดเช้อื จากตัวโรคเองและจากการรับประทานยากดภูมิค้มุ กัน
(Immunosuppressive agents) ดงั นน้ั ถา้ ตดิ เชอ้ื จะทาำ ใหก้ ารตดิ เชอ้ื มอี าการรนุ แรงกวา่ คนทว่ั ไป ขณะนย้ี งั ไมม่ ขี อ้ มลู มากพอจะสรปุ ไดว้ า่ ตวั ไวรสั
โควดิ -19 สง่ ผลทาำ ให้โรค SLE กาำ เรบิ หรอื รนุ แรงขน้ึ (Antonio La Cava, Systemic lupus erythematosus and coronavirus disease 2019.
Rheumatology and Immunology Research: 2021, 15-18)
22
JULY 2021

คาำ ถาม : ผูป้ ่วย SLE มกั มคี วามกงั วลวา่ ควรฉดี วคั ซีนโควดิ -19 หรอื ไม่ คอื
1. ยาที่รบั ประทานรักษาโรคจะมีผลกบั วัคซนี หรอื ไม่?
2. วคั ซนี จะมีผลกบั ตวั โรค SLE หรอื ไม?่
3. การเปน็ โรค SLE จะทาำ ใหเ้ กดิ ผลขา้ งเคยี งจากการฉดี วคั ซนี โควดิ -19 มากกวา่ คนทว่ั ไป
หรอื ไม?่

คำาตอบ :

1. เนอ่ื งจากยาทใ่ี ชร้ กั ษาโรค SLE บางตวั เปน็ ยากดภมู ิ อาจทาำ ให้
การกระตนุ้ ภมู คิ มุ้ กนั หลงั การฉดี วคั ซนี เกดิ ขน้ึ ตาำ่ กวา่ ทค่ี วร จงึ ไดม้ คี าำ
แนะนาำ ของสมาคมโรคขอ้ และรมู าตสิ ซม่ั แหง่ ประเทศไทย วา่ ควรหยดุ
หรอื เลอ่ื นยาตวั ใดบา้ งหลงั การฉดี วคั ซนี ซง่ึ การหยดุ ยานจ้ี าำ เปน็ ทผ่ี ปู้ ว่ ย
ควรปรกึ ษากบั แพทยท์ ด่ี แู ล ถงึ ความเหมาะสมของการปรบั ยากอ่ นและ
หลงั การฉดี วคั ซนี

2. วคั ซนี ไมส่ ง่ ผลตอ่ การดาำ เนนิ โรค
3. การเปน็ โรค SLE ไมท่ าำ ใหเ้ กดิ ผลขา้ งเคยี งมากกวา่ คนทว่ั ไปครบั
โดยสรปุ จากการทผ่ี ปู้ ว่ ยโรค SLE จะมภี มู คิ มุ้ กนั การตดิ เชอ้ื ทต่ี าำ่ (จากโรค
และการรกั ษา) และเมอ่ื เกดิ การตดิ เชอ้ื แลว้ มคี วามเสย่ี งทก่ี ารตดิ เชอ้ื จะ
รนุ แรงกวา่ คนทว่ั ไป นอกจากนน้ั ผลขา้ งเคยี งจากการฉดี วคั ซนี กไ็ มต่ า่ ง
จากคนทว่ั ไป ถงึ แมว้ า่ ในกลมุ่ ผปู้ ว่ ยโรค SLE อาจเกดิ ภมู คิ มุ้ กนั ทต่ี าำ่ กวา่
คนทว่ั ไป (จากตวั โรคและยา) หลงั การฉดี วคั ซนี แตจ่ ากประโยชนแ์ ละ
ความคมุ้ คา่ กย็ งั แนะนาำ ใหฉ้ ดี วคั ซนี โควดิ -19 ในผปู้ ว่ ยโรค SLE จาก
วคั ซนี ทกุ ชนดิ ทม่ี ใี นปจั จบุ นั

23

คำแนะคนำำแกนาะรนใำหก้วาัครซในีหโ้วคัควซิดนี -โ1ค9วใดิ น1ผ9ปู้ ว่ในยโผรปู้ ค่วขยอ้ โอรักคเขส้อบอแักลเะสโบรแคลแะพโ้ภรคูมแติ พัวเ้ภอูมงติ กัวรเณองเี ฉกพรณาะเี ทฉไี่พดา้ระับทยไ่ี าดก้รดับยากด
ภมู คิ มุ้ ภกนัูมิค(มุ้imกันm(uimnomsuupnporseuspspivreesdsriuvegsd) rหuรgือsย) าหปรรือบั ยภาูมปคิรบัมุ้ ภกันูมิค(ุม้imกันm(uimnommuondoumlaotdinugladtrinugsd) rugs)

รายการรายาการยา คำแนะคนำำแกนาะรนปำรกับายราปกรดับภยูมาิหกดรือภรมู ะิหยระือเวรละยาะในเวกลาารในหก้วาคั รซในีห้วคั ซนี
ซ่ึงควรซเปง่ึ คน็ วกราเรปต็นดั กสาินรใตจัดรสว่ ินมใกจันรรว่ ะมหกวนั า่ รงะแหพวทา่ ยงแ์ผพ้ดู ูแทลยแ์ผลู้ดะูแผลปู้ แว่ลยะผ*ปู้ ่วย *

1. prednisolone < 20 มก.ตอ่ วมนั ก.หตร่ออื วเันทยี หบรเือทเ่าทยี บเท่าไม่ปรับยไมาห่ปรอืับรยะายหะรเอื วรละายในะกเวาลราใใหน้วกัคาซรีนให้วคั ซีน

2. prednisolone ≥ 20 ม≥ก.ตอ่ วมันก.หตร่ออื วเันทียหบรเอื ทเา่ทียบเท2า่ .1 กรณีอากราณรโีอราคกคางรทโ่ีแรลคะคกงทำล่ีแังลอะยกใู่ ำนลชงั ่วองยลใู่ ดนยชา่วงใลหด้วยัคาซีนใหได้ว้ัคซนี ได้
2.2 กรณีอากราณรโีอราคกไมาร่คโงรทคี่ ไแมน่คะงนทำ่ี ใแหน้วะัคนซำนี ใหได้ว้เคั มซอ่ื นี คไวดบ้เมคอ่ืุมคอวาบกาครุมใอหาส้ กงาบรหใหรอืส้ คงบงทห่ีแรลือว้คงทีแ่ ลว้
ตดิ ต่อกตันดินตาอ่นกเกันนิ นา1นเดกอืินนข้ึนเดไปือนขึ้นไป
การตอบกสารนตอองบต่อสวนคั อซงตนี ่อวาคัจลซดนี ลองาใจนลผดู้ปล่วงยในทผ่ีใชปู้ ้ย่วายขทนี่ใาชด้ยา2ข0นมาดก.ต่อวมันกข.ตึ้น่อไปวันขน้ึ ไป

3. hydroxychloroquine, chloroquine, ไมป่ รบั ยไมาหป่ รือับรยะายหะรเือวรละายในะกเวาลราใใหน้วกัคาซรีนให้วคั ซีน
sulfasalazine

4. methotrexate, leflunomide, อาจพิจาอราณจพาแิจนาระณนำาแใหน้ผะ้ปู นว่ ำยให้ผย้ปูุด่วยยาชห่ัวยคดุ รยาาวช่ัว1ค-2ราสวปั ดาหส์หปัลดังใาหห้ว์หัคลซงั นี ใหแ้ตวัค่ลซะีนคแรัง้ต่ล*ะคร้ัง

mycophenolate, azathioprine, calcineurin เฉพาะกเรฉณพาีอะากราณรโีอราคกสางรบโครงคทสี่หงบรือคโงรทค่ีหครวือบโครคมุ คไดว้ดบแีคลมุ ้วไดด้ แี ล้ว
inhibitors เชน่ cycเชloน่ sporin, tacrolimus, (การพิจากราณรพาขิจึ้นารกณับาขขน้ึนากดับจขำนนาวดนยจาำกนดวภนยมู าคิ กุ้มดกภันูมทคิ ี่ใชุ้ม้กรันวทมี่ถใชึง้ลรักวษมณถึงะลโักรษคขณอะงโผรปู้ค่วขยอ)งผ้ปู ่วย
cyclophosphamide รูปแบบรูปบั แปบรบะทรบัานประทาน

5. cyclophosphamide รูปแบบรฉปู ีดแบบฉีด หากเปน็ หไาปกไเดป้ใน็หไ้ยปาไหดล้ใหังใย้ หา้วหคั ลซงั นี ใหแ้ตวคัล่ ซะนีคแร้ังตปล่ ระะคมรา้งั ณปร1ะมสาปั ณดาหส์ *ปั ดาห์

6. ยายบั ยง้ัยาTยNบั Fย้ัง(originator และ bioแsลiะmilar) ไม่ปรับยไมาเป่ หรรบั อื ยราะเยหะรเอื วรละายในะกเวาลราใใหน้วกัคาซรีนให้วัคซีน

7. ยายับยั้งยไาซยโบัตยไค้ังนไซ์ โไตดไ้แคกน่ I์Lไ-ด6แ้ Rก,่ IL-1, IL-17, ไมป่ รบั ยไมาห่ปรอืับรยะายหะรเือวรละายในะกเวาลราใใหน้วกคั าซรีนให้วัคซีน
IL12/23, IL23

8. ยายบั ยง้ัยาJยAับKย(ง้ัtofacitinib, baricitinib) ควรแนะคนวำรใแหน้ผะ้ปู น่วำยให้ผยปู้ดุ ว่ยยาชห่ัวยคดุ รยาาวช่ัว1คสรปัาวดาหส์หัปลดังไาดห้ร์หบั ลวงั ัคไซดีนร้ บัแตวคั่ลซะีนคแร้ังต่ล*ะครั้ง

9. rituximab

9.1 การเหนกี่ยาวรนเหำในห่ียโ้ วรนคำสใงหบโ้ ร(คInสdงuบction) 9.1 พจิ ารณพาเิจลา่ือรนณวาัคเลซื่อีนนหวลัคังซจีานกหใลหังย้ จาากriใtหu้ยxiาmab แล้ว 4-8แลสว้ ปั ดาหส์ *ัปดาห์

9.2 การธำรกงาสรภธาำวระงโสรภคาสวงะบโร(คmสaงiบntenance) 9.2 นัดให้วคั นซดั ีนใหค้วรัคง้ แซรีนกคกรอ่ งั้ นแรวกันกนอ่ัดนรับวันยนาัดriรtับuยxiาmab คอรส์ ต่อคไอปรส์ 4ตส่อัปไปดาหส์ แปั นดะานหำ์ แนะนำ

วัคซีนควรัค้งทซีส่นอคงรใั้งหท้เส่ีรว็อขงใ้ึนหแเ้ รล็วะขเึ้นลอ่ื แนลใะหเย้ลา่ือนriใtหuย้xiาmab คอร์สต่อคไอปรหส์ ลตัง่อใไหป้วหัคลซังีนใหค้วรคับซแีนลคว้ รบแลว้

อยา่ งน้ออยย่า2งนสอ้ปั ยดาหส์ หัปาดกาสหภ์ หาวาะกโสรภคาสวาะมโารรคถสราอมไาดร้ ถ*รอได้

10. intravenous immunoglobulin ไมป่ รับยไมาหป่ รอืบั รยะายหะรเอื วรละายในะกเวาลราใใหน้วกัคาซรีนให้วคั ซีน

คำย่อ: TNคFำ;ยt่อu:mor necrosis factor, IL; interleukin, JAK: Janus kinase

* คำแนะนคำแในนกะานรำหใยนดุกยาราหช่ัวยคดุ รยาาวชหั่วรคอื รเาลว่ือหนรกือาเรลใ่ือหน้ยกาากรดใภหู้ยมาิ เกนด่ือภงูมจาิ เกนส่อื มงมจตากฐิ สานมมทตวี่ ่าิฐผาู้ปน่ทวย่วี ม่าผีโรูป้ ค่วทยค่ีมวีโรบคคทมุ ี่คไดวด้บีเคพมุ ียไงดพด้ อีเพทยี่จงะพใหอ้หทยีจ่ ดุะใยหา้หชั่วยคดุ รยาาวชไ่วัดค้ ราวได้
โดยโรคโไดมย่กโำรเครบิไม่กหำรเือรกบิ ำเหรริบือไกมำ่รเนุ รแิบรไงมจ่รนุ เแกรดิ งอจันตเกรดิายอแันกต่ผรูป้าย่วแยกห่ผาู้ปก่วแยพหทายก์พแิจพาทรณย์พาิแจาลรว้ ณเหา็นแวล่า้วกเหาร็นหวย่าุดกยาราหอายจุดทยำาใอหา้โจรทคำกใำหเร้โริบคจกนำถเรงึ ิบอันจนตถราึงยอนั ตราย
แก่ผู้ป่วแยกไ่ผมู้ป่ค่ววยรแไมน่คะนวรำแใหน้หะนยุดำใยหา้หยรุืดอเยลาื่อหนรยือาเลกื่อดนภยูมาิ กดารภพูมิจิ ากราณรพาิจหายรุดณยาหยรุดือยเลา่ือหนรกือาเลร่ืใอหน้วกัคาซรีนใหข้วึนัคกซับีนดขุลึ้นยกพับินดิจุลขยอพงิแนพิจขทอยง์ผแู้ดพูแทลยแ์ผลู้ดะูแกลารและการ
ตัดสนิ ใจตรัดว่ สมินกใบั จผรว่้ปู ม่วกยบัเปผ็นปู้ กว่ รยณเปี ็นๆกไรปณที ๆงั้ นไ้ีขป้ึนทอย้งั น่กู ี้ขับึ้นระอยะกู่ โับรรคะยจะำนโรวคนแจลำนะขวนาแดลยะาขทนใี่าชด้ใยนาขทณใ่ี ชะ้ในนั้นขณะนั้น

(( ๒๒

สมาคมสรมูมาาคตมสิ รซูมมั่าตแหสิ ซ่งป่มั รแะหเท่งปศรไทะเยทศ๒ไ๔ทยพฤ๒ษ๔ภพาคฤมษภพา.คศม. ๒พ๕.ศ๖.๔๒๕๖๔

ภาพประกอบจากสมาคมรูมาตสิ ซั่มแห่งประเทศไทย (www.thairheumatology.org)

24 พ.ท. นพ.ชาตวิ ุฒิ คำา้ ชู
JULY 2021 คลนิ กิ อายุรกรรม 1

ตารางออกตรวจ

วนั องั คาร 07.00-10.00 น. กรณุ านดั หมายล่วงหน้า
วันพฤหัสบดี 15.00-16.30 น. เพ่อื ความสะดวกในการเขา้ รบั บรกิ าร
วันอาทิตย์ 13.00-15.30 น. โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

แพทย์หญิงสลกั จติ ชโู ชตริ ส

รงั สวี นิ จิ ฉยั ชำานาญเฉพาะดา้ นแมมโมแกรม

การคน้ หามะเรง็ เต้านม(BreastImaging)

รู้เร็ว รักษาหาย

ปัจจุบันมีวิธีการตรวจค้นหามะเร็งหลายชนิด
ตั้งแต่เริ่มแรกหลายวิธี แล้วแต่ชนิดของโรค อาทิ
การเจาะเลอื ดดคู า่ มะเรง็ การสอ่ งกลอ้ ง ทาำ เอกซเรย์
คอมพิวเตอร์ (CT scan) MRI (คลน่ื สนามแม่เหลก็ )
เป็นต้น

แต่สาำ หรบั มะเร็งเต้านมนน้ั มีวิธีการทีง่ ่ายและ
เจ็บนอ้ ยท่ีสุดคือ การตรวจดว้ ยการทาำ แมมโมแกรม
และอัลตร้าซาวด์เตา้ นมควบคกู่ นั ไป

25

#Figure 1: เครอื่ งดิจิทัลแมมโมแกรม (Digital mammogram) #Figure 2 : หนิ ปนู ในเตา้ นม

#Figure 3 : แมมโมแกรมพบก้อน

Q: การตรวจแมมโมแกรมและอลั ตรา้ ซาวด์เพ่อื ค้นหามะเร็งเต้านม
ต่างกันอย่างไร?

A: กอ่ นอน่ื เรามาทำาความรจู้ ัก แมมโมแกรม กันกอ่ นดกี ว่า

การตรวจแมมโมแกรมเปน็ วธิ กี ารทางรงั สี โดยมเี ครอ่ื งมอื เฉพาะคอื เครอ่ื งแมมโมแกรม ซงึ่
จะใชป้ รมิ าณรงั สนี อ้ ยแตม่ คี วามสามารถตรวจหารอยโรคทล่ี ะเอยี ดและแมน่ ยาำ สงู มาก โดยทวั่ ไป
การตรวจแมมโมแกรมแตล่ ะครงั้ จะถา่ ยรปู เตา้ นมแตล่ ะขา้ งอยา่ งละ 2 รปู โดยการบบี เตา้ นมจาก
ด้านบนและดา้ นข้างเขา้ หากัน รวมทงั้ หมด 4 ภาพ ในกรณที ม่ี ีจุดนา่ สงสยั อาจจะพจิ ารณาถา่ ย
เพมิ่ เปน็ ราย ๆ ไป

สิ่งท่ีแมมโมแกรมสามารถตรวจพบได้ดีกว่าการทำาอัลตร้าซาวด์ก็คือสามารถเห็นจุดหินปูน
ในเต้านม ซ่งึ พบเฉพาะจากการตรวจแมมโมแกรมเทา่ นน้ั

ดงั นนั้ แมมโมแกรมจงึ มปี ระโยชน์ในการตรวจหามะเรง็ ระยะเรมิ่ แรก ทมี่ ขี นาด
เลก็ และยังไม่สามารถคลำาพบ รวมท้งั อลั ตร้าซาวดก์ ็ไมส่ ามารถตรวจพบได้

การตรวจอลั ตรา้ ซาวดเ์ ตา้ นม อัลตรา้ ซาวดพ์ บถงุ นา้ำ
อัลตร้าซาวดพ์ บก้อนเนอ้ื
การตรวจอัลตร้าซาวด์เป็นการตรวจโดยการส่งคล่นื เสยี งความถ่สี ูง เข้าไปใน
เนอื้ เตา้ นม เมอื่ คลนื่ เสยี งกระทบเนอื้ เยอื่ ในเตา้ นมจะสะทอ้ นกลบั มาทเ่ี ครอ่ื งตรวจ
ซ่ึงจะตรวจจับความแตกต่างของเน้ือเย่ือแต่ละชนิด สามารถแยกถุงนาำ้ ก้อนเนื้อ
และเนอื้ เย่ือเตา้ นมปกติได้

ในกรณีที่เป็นถุงน้ำาก็ค่อนข้างสบายใจเพราะไม่ใช่มะเร็ง แต่ถ้าเป็นก้อนเน้ือ
อลั ตรา้ ซาวดจ์ ะช่วยบอกขอบเขตกอ้ น รปู รา่ งลกั ษณะว่าเป็นในทางเนือ้ รา้ ยหรอื ไม่

ดังนั้น ถ้าเราใช้ท้ังแมมโมแกรมและอัลตร้าซาวด์ร่วมกันในการวินิจฉัยมะเร็ง
เตา้ นม จะทำาใหแ้ มน่ ยำามากย่งิ ข้นึ

26
JULY 2021

การตรวจแมมโมแกรมจะมปี ระโยชน์ในการคน้ หามะเรง็ ขนาด Q: เม่อื ไรควรทาำ การตรวจแมมโมแกรม?
เล็กตั้งแต่ยังคลำาก้อนไม่ได้ ซึ่งสามารถใช้ได้ดีกับคนท่ีอายุตั้งแต่ A: จากข้อมูลทางสถิติของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ ทำาให้
40 ปี ข้นึ ไป เพราะเนือ้ นมไมห่ นาแนน่ มากเกินไป ทราบว่าปัจจุบันมะเร็งท่ีพบมากท่ีสุดในผู้หญิงไทย
แต่ในคนอายนุ อ้ ยกวา่ 40 ปี เนอื้ เยอ่ื เต้านมมีความหนาแน่น คอื มะเรง็ เตา้ นม และพบวา่ อตั ราการเกดิ มะเรง็ เตา้ นม
ส่วนใหญจ่ ะอยู่ในชว่ งอายุ 40 ปี ขึน้ ไป
มาก ทาำ ใหก้ ารวนิ จิ ฉยั ดว้ ยแมมโมแกรมเปน็ ไปไดย้ าก ดงั นน้ั การใช้
อัลตร้าซาวด์จะเป็นประโยชน์มากกว่า เพราะสามารถแยกถุงนำ้า ดงั นนั้ แพทยจ์ งึ แนะนาำ ใหค้ วรทาำ การตรวจคดั กรองดว้ ยแมม
และก้อนเน้อื ออกจากกัน ทาำ ให้การวางแผนการรักษางา่ ยข้ึน โมแกรมและอัลตร้าซาวด์ตั้งแต่ 40 ปี ขึ้นไป อยา่ งนอ้ ยปลี ะ 1 ครง้ั

Q: คาำ ถามทคี่ นไขม้ กั จะถามเม่ือมาตรวจแมมโมแกรม เพราะถ้าพบมะเร็งเต้านมต้ังแต่เริ่มแรก โอกาสรักษาหายสูง
กค็ อื ตรวจแมมโมแกรมแลว้ โดนรงั สจี ะเพมิ่ ความเสย่ี ง มาก ยกเว้นในกรณีที่มีประวัติเส่ียงในครอบครัวก็จะพิจารณาเป็น
ตอ่ การเปน็ มะเร็งเตา้ นมไหมคะ? ราย ๆ ไป

A: รงั สีท่ีได้รับจากการตรวจแต่ละครั้งจะมีปริมาณ เนื่องจากการตรวจแมมโมแกรมมักจะต้องทำาควบคู่ไปกับ

อัลตร้าซาวด์เต้านมด้วย เพื่อทำาให้การตรวจวินิจฉัยมะเร็งเต้านม

นอ้ ยมาก น้อยกวา่ การตรวจเอกซเรยป์ อดประจำาปี มีความแม่นยาำ มากยง่ิ ข้ึน
อยา่ งไรก็ตามประโยชน์จากการทาำ แมมโมแกรม เพอื่ ตรวจหา

มะเร็งเตา้ นมระยะเรม่ิ แรกมีมากกว่าผลเสีย เนือ่ งจากทำาให้แพทย์ Q: เมอ่ื เราตรวจแมมโมแกรมและอลั ตรา้ ซาวดเ์ ตา้ นมแลว้
สามารถพบรอยโรคได้ตงั้ แต่เนิ่น ๆ ผู้ปว่ ยรบั การรักษาไดท้ ันทว่ งที การแปลผลเปน็ อย่างไร? ตอ้ งทาำ อย่างไรตอ่ ไป?
ลดการแพร่กระจายของโรคและลดความสูญเสียด้านอ่ืน ๆ อีก A: ส่ิงสำาคัญแรกสุดในการแปลผลแมมโมแกรมและ
หลายประการ อัลตร้าซาวด์คือความชำานาญและประสบการณ์น่า

เชื่อถือของแพทย์ผู้ตรวจ เคร่ืองมือที่พร้อมและ
ทันสมยั รวมทงั้ ทมี ศลั ยแพทย์เฉพาะทางด้านเตา้ นม
การแปลผลแมมโมแกรมและอัลตร้าซาวด์เพ่ือเป็นไปใน

ทิศทางเดียวกันท่ัวโลก เราจึงยึดหลักเกณฑ์เดียวกันของ ACR

(American College of Radiology) BIRADS (Breast Imaging

Reporting And Data system) category

27

มรี ะดบั ความรุนแรงแบ่งเป็น 6 ระดับดว้ ยกนั คือ #อลั ตรา้ ซาวด์ถงุ นำ้าธรรมดา (ระดับ 2)

# BI-RADS 0 (ระดบั 0) : ยงั ไมส่ ามารถสรุปผลได้ เนื่องจาก
ภาพยังไม่สมบรู ณ์ มบี างจดุ ทจี่ ำาเปน็ ต้องทำาการตรวจหรือถา่ ยภาพ
แมมโมแกรมหรืออลั ตร้าซาวดเ์ พ่มิ เตมิ

# BI-RADS 3 (ระดบั 3) : พบจดุ ผดิ ปกติ เช่น ก้อนเนือ้ ผิว

เรียบรูปรี/ไข่ หินปูนกลมเรียบละเอียดกระจุกเป็นกลุ่ม ท่อน้ำานม

ขยาย ถงุ นา้ำ ขนุ่ ๆ ประเมนิ แลว้ โอกาสเปน็ มะเรง็ ตาำ่ กวา่ 2% แนะนาำ

ใหต้ รวจซาำ้ ทกุ 6 เดอื น หรือถ้ากังวลมากอาจจะทาำ การเจาะชิน้ เนอ้ื

# BI-RADS 1 (ระดบั 1) : ผลแมมโมแกรมและอัลตร้าซาวด์ พิสูจน์

ปกติ ไม่มคี วามเสยี่ งกับมะเรง็ เตา้ นม แนะนำาใหต้ รวจซาำ้ ทุกปี #อัลตรา้ ซาวดภ์ าพกอ้ นเน้ือ (ระดบั 3; BIRADS 3)

Figure 6: ภาพแมมโมแกรมระดบั 1
(BIRADS 1) MLO views

CC views

# BI-RADS 2 (ระดับ 2) : ผลผิดปกติเล็กนอ้ ย ไม่ใชม่ ะเร็ง # BI-RADS 4 (ระดบั 4) : ตรวจพบสิ่งผิดปกติที่สงสัยมะเร็ง
อยา่ งเชน่ ถงุ นา้ำ ธรรมดา (ซสี ต)์ กอ้ นไขมัน และหนิ ปนู ชนดิ หยาบ/ โอกาสเปน็ มะเรง็ >2-95%
กลม กระจายทวั่ ๆ ไป หรอื กอ้ นเนอ้ื ทตี่ รวจตดิ ตามครบ 2 ปี สงิ่ เหลา่ เน่ืองจากเป็นช่วงที่กว้างมาก ดังนั้นจึงแบ่งย่อยเป็น 4A
นี้ สามารถตรวจติดตามปีละครง้ั
(โอกาสเปน็ มะเรง็ >2-10%), 4B (โอกาสเปน็ มะเรง็ >10-50%) และ

BI-RADS 2: ผลอา่ นระดบั 2 พบหินปูน 4C (โอกาสเปน็ มะเรง็ >50-95%) เมอ่ื ผลออกมาระดบั นจี้ าำ เปน็ ตอ้ ง

ทำาการเจาะพสิ ูจน์ชน้ิ เนือ้ เปน็ ลำาดับถดั ไป เพ่ือทำาการวางแผนการ

รกั ษาตอ่ ได้ทนั ทว่ งที แตไ่ มใ่ ชท่ กุ รายทีผ่ ลระดบั 4 จะเปน็ มะเรง็ มี

โอกาสไม่เป็นมากเหมือนกัน ส่วนเรื่องการเจาะช้ินเน้ือไว้จะกล่าว

ถงึ ในโอกาสตอ่ ไป

28
JULY 2021

#อัลตร้าซาวด์ภาพก้อนเนอ้ื (ระดับ 4; BIRADS 4B) #แมมโมแกรมพบก้อนขอบไม่เรียบ สงสัยมะเร็ง
(ระดับ 5; BIRADS 5)

# BI-RADS 5 (ระดับ 5) : พบสง่ิ ผิดปกติมโี อกาสเป็นเน้ือ
ร้ายมากกว่า 95% ต้องทำาการเจาะชิ้นเนื้อพิสูจน์ทางพยาธิวิทยา
ทันที เพ่อื วางแผนการรักษาท่เี หมาะสม

#อลั ตร้าซาวด์กอ้ นไม่เรียบสงสยั มะเรง็
(ระดบั 5; BIRADS 5)

# BI-RADS 6 (ระดับ 6) : ทาำ การพสิ จู นพ์ ยาธวิ ิทยาแล้ววา่
เปน็ มะเรง็ แตต่ อ้ งการตรวจแมมโมแกรมและอลั ตรา้ ซาวดซ์ า้ำ เพอ่ื
วางแผนการรักษาหรือของเกา่ ไม่ชดั เจน

ดังน้ัน ต่อไปนี้เมื่อไปตรวจแมมโมแกรมและอัลตร้าซาวด์
ควรถามแพทยว์ ่าผลอยรู่ ะดบั ไหน เพอ่ื ประโยชน์ในการตดั สินใจ
รกั ษาข้นั ต่อไป

พญ.สลกั จติ ชูโชตริ ส
แผนกรังสวี ินิจฉยั และซที ี เอม็ อาร์ไอ

ตารางออกตรวจ
วนั อังคาร 08.00-15.00 น.
วนั เสาร์ 13.00-16.00 น. (เฉพาะสัปดาห์ที่ 1 และ 3 ของเดอื น)
กรุณานัดหมายลว่ งหน้า เพอื่ ความสะดวกในการเข้ารบั บริการ

โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600
29

พันโท นายแพทย์ธรณัส กระตา่ ยทอง

แพทย์เฉพาะทางระบบทางเดินอาหารและตับ
และแพทย์เวชศาสตร์ชะลอวัย

กไขขา้อรขร้องับใจวเกัคี่ยซวกีนับโควิด-19

ถาม : ถา้ ต้องการต้ังครรภ์สามารถรบั วัคซนี ได้ไหม?
• ท่านสามารถรับวัคซีนโควิด-19 ได้ แต่แนะนำาว่าควรคุม

กำาเนิดหลังจากรับวัคซีนไปแล้วประมาณ 1 เดือน เน่ืองจากบาง
ทา่ นอาจจะมอี าการทเ่ี กดิ จากผลขา้ งเคยี งในการรบั วคั ซนี ได้ ซงึ่ อาจ
จะสับสนได้ระหว่างอาการตั้งครรภ์กบั ผลขา้ งเคยี งในการรบั วคั ซีน

ถาม : หากมีอาการแพ้วัคซีน จะมผี ลข้างเคยี งอยา่ งไร และจะ

ตอ้ งปฏิบัตอิ ย่างไร?

• สิ่งท่ีเราฉีดเข้าไปเรียกว่าเป็นชีววัตถุ ซ่ึงอาจจะมีปฏิกิริยา

กับร่างกายของเรา ได้แก่ มีไข้ มีผื่นตามตัว มีจำ้าเลือดตามตัว มี

อาการปวดศีรษะ หรือมีปวดเม่ือยตามตัว ซึ่งอาการเหล่าน้เี รียกวา่

ถาม : คนท้องสามารถรบั วคั ซนี โควดิ -19 ได้หรอื ไม?่ เป็นอาการข้างเคียงจากการได้รับวัคซีน เพราะฉะน้ันในการรักษา

• คนทอ้ งไมค่ วรไดร้ บั วคั ซนี ยกเวน้ ในกรณที ม่ี คี วามเสยี่ ง เชน่ จะเป็นการรักษาแบบประคับประคอง อย่างเช่น หากท่านมีไข้

เป็นบุคลากรทางการแพทย์ ที่จะต้องเจอกับคนไข้ที่เป็นโควิด-19 ควรนอนพกั เช็ดตวั ด่ืมนำ้าเยอะ ๆ แต่หากท่านมีอาการข้างเคยี ง

โดยแนะนำาใหฉ้ ีดหลังอายุครรภ์ 3 เดอื น ที่รุนแรง ควรไปโรงพยาบาลที่ท่านได้รับวัคซีน หรือโรงพยาบาล

ถาม : หากมปี ระจาำ เดือน สามารถฉีดวัคซีนโควิด-19 ได้หรือไม?่ ใกล้บา้ น หรือโทร. 1669 เพอื่ รบั บริการทางการแพทย์ฉุกเฉนิ

• สามารถรับวัคซนี ได้ในระหว่างท่ีมปี ระจาำ เดือนครับ
30
JULY 2021

ถาม : ผทู้ ่ีมภี ูมิคมุ้ กนั บกพรอ่ ง ควรไดร้ บั การฉีดวคั ซนี ชนดิ ใด?

• สำาหรับผู้ท่ีมีปัญหาเร่ืองภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือผู้ที่ทานยา

กดภูมิ กลุ่มนี้จะเป็นผู้ป่วยกลุ่มท่ีควรได้รับวัคซีน แต่ควรจะเป็น

วัคซีนชนิดเชื้อตาย ได้แก่ ซิโนแวค แต่จะไม่แนะนำาให้รับวัคซีน

กลมุ่ เชือ้ เป็น ซงึ่ เปน็ กลมุ่ วัคซนี ทีเ่ ปน็ Adenovirus Vector เพราะ

ฉะนั้นจะต้องแจ้งประวัติกับเจ้าหน้าท่ีอย่างละเอียดว่าเรามีปัญหา

ด้านภูมิค้มุ กนั บกพรอ่ ง และทานยากดภมู อิ ยู่ เพ่อื ทจี่ ะขอรบั วัคซีน ถาม : วคั ซนี โควดิ -19 ต่างชนดิ ตา่ งยีห่ ้อกัน สามารถฉดี สลบั
ชนดิ เชอ้ื ตายนะครับ
กันได้หรือไม?่

• จรงิ ๆ แล้ว คาำ แนะนำา เราควรจะฉีดชนิดเดยี วกัน เชน่ เชือ้

ตายกเ็ ชอ้ื ตายเหมอื นกนั แต่ถา้ หากมีความจำาเปน็ จรงิ ๆ กส็ ามารถ

ฉดี สลบั กนั ได้ ท้งั น้ี มีงานศกึ ษาพบวา่ การฉีดวัคซีนต่างชนิดกนั จะ

สามารถกระต้นุ ภมู ไิ ดด้ กี ว่า

เพนซิ ิลลิน (Penicillin)

ถาม : ผ้ทู ีเ่ คยมปี ระวตั ิเป็นโรคโควิด-19 มากอ่ น ยังจำาเปน็ ต้อง

ได้รับวัคซีนอยหู่ รือไม่?
• หลายท่าน ณ ตอนน้ีไดต้ ดิ โควิด-19 และหายแล้ว การเกดิ

ภมู ติ ามธรรมชาตหิ ลงั จากทตี่ ดิ โควดิ -19 ไปแลว้ ภมู ธิ รรมชาตจิ ะอยู่
คอ่ นข้างนานประมาณ 3-6 เดือน ดงั น้นั คำาแนะนำากค็ ือ สาำ หรับผู้ ถาม : หากมีอาการแพ้ยากลุม่ เพนิซิลลนิ หรอื ซัลฟา สามารถฉดี
ท่ีติดแล้วก็สมควรได้รับวัคซีน แต่ควรจะรับหลังจากที่หายดีแล้ว วัคซนี โควิด-19 ไดห้ รอื ไม?่
ประมาณ 3 เดือน ซึ่งรับเพียง 1 เขม็ เพ่อื กระตุ้นภมู ใิ ห้อย่ไู ดน้ าน • การฉีดวัคซีนจะไม่ได้เก่ียวข้องกับเรื่องของเพนิซิลลิน
ขน้ึ โดยเฉลีย่ แล้วอยไู่ ดป้ ระมาณ 1 ปี และฉดี กระตุ้นซาำ้ ในปีถัดไป หรือซัลฟา หรอื ยา เนื่องจากวคั ซนี เปน็ ชีววัตถุ ไม่ใชย่ า ลักษณะ
ครับ โครงสรา้ งจะไม่เหมอื นกัน แต่การแพว้ ัคซีนย่อมเกดิ ขึ้นได้ เพราะ

ฉะนั้นเราจะตอ้ งสังเกตอาการ หลังจากรบั วัคซีนไปทกุ คร้ังครับ
31

ถาม : คุณหมอมีอะไรจะฝากถงึ ประชาชน?

• คำาแนะนำาในตอนน้ีก็คือ สำาหรับผู้ท่ีมีความเส่ียงสูง ได้แก่

ถาม : เดก็ อายตุ ำ่ากวา่ 12 ปี ควรฉดี วคั ซีนโควิด-19 หรือไม่ และ ผูส้ งู อายุ 60 ปี ขึ้นไป และผ้ทู ี่มีโรคประจาำ ตวั 7 กลุ่มเสี่ยง หรือ
มีความจาำ เป็นที่จะต้องฉดี หรอื ไม?่ ผทู้ มี่ ีภูมิคุม้ กนั บกพรอ่ ง ซงึ่ กลุม่ เหลา่ น้ีเปน็ กลมุ่ เส่ียง ควรจะรีบมา
รบั วคั ซนี สว่ นประชาชนทมี่ อี ายตุ า่ำ กวา่ 59 ปี และไมม่ โี รคประจาำ ตวั
• สาำ หรบั ในเดก็ จากงานศกึ ษาวจิ ยั พบวา่ เวลาเดก็ ๆ ตดิ โควดิ -19 ก็ยังแนะนำาให้ควรรับวัคซีน เนื่องจากวัคซีนไม่ว่าจะเป็นย่ีห้อไหน
จะยงั ไมม่ อี าการรนุ แรงมาก และวคั ซนี ยงั ไมไ่ ดศ้ กึ ษาในเดก็ เพราะ ก็ตาม สามารถทจ่ี ะชว่ ยลดความเส่ียงไม่ให้เราตอ้ งเข้า ICU นอน
ฉะนน้ั เดก็ ทอ่ี ายตุ า่ำ กวา่ 12 ปี กย็ งั ไมค่ วรทจี่ ะไดร้ บั วคั ซนี แตว่ า่ ควร โรงพยาบาล และยงั ชว่ ยลดความเสย่ี งไมใ่ หเ้ กดิ การตดิ เชอื้ ลงปอด
จะระมดั ระวงั ปอ้ งกนั ทจี่ ะตดิ มากกวา่ เพราะตอนนส้ี าเหตสุ ว่ นใหญ่ เพราะฉะนั้นการรับวัคซีนย่อมได้รับประโยชน์มากกว่าการไม่รับ
กม็ าจากผ้ปู กครองท่นี าำ เชอ้ื มาติดในเดก็ วัคซีนนะครบั

พ.ท. นพ.ธรณัส กระตา่ ยทอง
แพทยเ์ ฉพาะทางระบบทางเดนิ อาหารและตับ
และแพทย์เวชศาสตรช์ ะลอวัย

ตารางออกตรวจ
วนั จันทร์ 13.30 – 16.00 น.
วันพฤหัสบดี 09.30 – 12.00 และ 13.30 – 15.00 น.
วันศุกร์ 09.30 – 12.00 น.
วันอาทติ ย์ 09.00 – 15.30 น. (เฉพาะสปั ดาหท์ ่ี 1,3,4,5 ของเดอื น)

09.30 – 15.00 น. (เฉพาะสปั ดาหท์ ่ี 2 ของเดอื น)

กรณุ านดั หมายล่วงหน้า เพือ่ ความสะดวกในการเขา้ รับบริการ
โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

32
JULY 2021

พนั โท นายแพทย์อาคเนย์ วงษ์สวัสด์ิ

ศัลยแพทยร์ ะบบทางเดนิ ปัสสาวะ

โรคของลูกอัณฑะ

อาการนาำ ทจ่ี ะทาำ ให้คณุ ผชู้ ายตอ้ งมาพบแพทย์ ได้แก่
1. อาการปวด
2. คลาำ ก้อนได้

อาการปวด มตี งั้ แต่ ปวดหนว่ ง ๆ ทัว่ ๆ ไป จนถงึ ขั้นปวดรุนแรงและเฉียบพลนั ส่วนกอ้ นท่พี บในบรเิ วณลูกอัณฑะจะมีลกั ษณะแตก
ต่างกนั ออกไปในแต่ละโรค

เพราะฉะนน้ั การซักประวตั ิและตรวจร่างกายโดยแพทย์เฉพาะทางจงึ มีความจำาเปน็ และสามารถทจ่ี ะวนิ จิ ฉยั แยกโรคได้ ดังน้ี

33

1. ลูกอัณฑะและทอ่ อสจุ ิอักเสบ

เกดิ ขึ้นไม่เรว็ มาก กอ้ นท่คี ลาำ ได้จะอยู่บรเิ วณข้าง ๆ ลูก
อณั ฑะ เปน็ ลาำ แขง็ ๆ มอี าการเจบ็ ปวด บวม แดง รอ้ น ชดั เจน
อาจจะมอี าการปัสสาวะแสบขดั ร่วมดว้ ย

สาเหตุเกิดจากการติดเชื้อ สามารถรักษาได้ด้วยยา ไม่
จาำ เปน็ ตอ้ งผา่ ตดั อาการเจบ็ ปวด บวม แดง รอ้ น มกั จะหายไป
กอ่ นหลงั จากการรกั ษาในชว่ งแรก แตก่ อ้ นจะใชเ้ วลาสกั ระยะ
ในการหายไป

2. เส้นเลือดขอดท่อี ัณฑะ

มีอาการปวดได้ ลักษณะปวดเป็นปวดหน่วงน่ารำาคาญ
ไมร่ นุ แรงมาก มกั สมั พนั ธก์ บั การยนื เดนิ และออกกาำ ลงั กาย
ก้อนจะพบเป็นก้อนเส้นเลือดฝอยโป่งพองบริเวณถุงอัณฑะ
ลกั ษณะคล้ายตวั หนอน ไม่แข็ง กดไมเ่ จ็บ

การรักษามีต้ังแต่การรักษาอาการปวดท่ัวไปจนถึงการ
ผ่าตัดผูกเสน้ เลอื ดดำา ขน้ึ อยู่กบั อาการและขอ้ บ่งช้ี

ภาพจาก drrattawachteach.blogspot.com

3. อณั ฑะบิดขัว้

อาการเด่นคืออาการปวดท่ีเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน
สัมพันธ์กับการมีกิจกรรมและออกกำาลังกายอย่างหนัก มัก
เกิดในวัยรุ่น อัณฑะมีรูปร่างผิดปกติไปจากเดิม อาจมีทั้งสี
และลกั ษณะทีผ่ ิดปกตไิ ป

ควรรบี พบแพทยถ์ อื เปน็ ภาวะฉกุ เฉนิ มคี วามจาำ เปน็ ตอ้ ง
รกั ษาโดยการผา่ ตดั อยา่ งเรง่ ดว่ น หากวนิ จิ ฉยั และรกั ษาไมท่ นั
ท่วงที อาจทำาให้เสียลูกอัณฑะขา้ งนัน้ ๆ ไป

ภาพจาก facebook Dr.SukreeSemmard

34
JULY 2021

4. อุบัตเิ หตุตอ่ ลกู อณั ฑะ

มปี ระวตั ชิ ดั เจนในสว่ นของการกระแทกหรอื ไดร้ บั บาดเจบ็ อาการปวดมกั จะรนุ แรง รว่ มกบั กอ้ นขนาดใหญจ่ ากการฉกี ขาดของหลอด
เลอื ดและผนงั ลกู อัณฑะ การรักษาแบบประคบั ประคองทำาได้ในรายทบ่ี าดเจบ็ เล็กน้อย

มคี วามจาำ เปน็ ตอ้ งรกั ษาโดยการผา่ ตดั ซอ่ มแซม โดยเฉพาะในรายทมี่ กี ารเสยี เลอื ดมาก และบาดเจบ็ รนุ แรง หากการบาดเจบ็ รนุ แรง
มากอาจถึงขัน้ ต้องตดั ลกู อัณฑะออกเพอ่ื หา้ มเลอื ด

5. นิ่วในท่อไต

อาจมอี าการนาำ เปน็ ปวดทอ้ งนอ้ ยและรา้ วลงมาทล่ี กู อณั ฑะได้
มักมีอาการปัสสาวะเป็นเลือดร่วมด้วย การรักษาต้นเหตุคือนิ่วใน
ทอ่ ไต เป็นไปตามตำาแหน่งและข้อบ่งชตี้ า่ ง ๆ หลังจากมกี ารตรวจ
วนิ ิจฉยั เพิม่ เตมิ

35

6. ถุงนาำ้ ท่อี ัณฑะ

อาการเดน่ คือก้อน เปน็ กอ้ นโตช้า นม่ิ ไมเ่ จบ็ สามารถโตขึ้นไดเ้ รอื่ ย ๆ จนบางครง้ั ทำาใหเ้ กดิ ความรำาคาญในการใสก่ างเกง และการ
เดิน ถุงนำ้าจะทำาให้ไม่สามารถคลำาลูกอัณฑะได้ เนื่องจากน้ำาล้อมรอบอยู่ ซึ่งเป็นอุปสรรคในการตรวจลูกอัณฑะด้วยตัวเอง จึงมีความ
จาำ เปน็ ในการรักษา

การรกั ษาสามารถทำาได้โดยการผา่ ตัด เปน็ ผา่ ตดั เล็กทว่ั ไป ไม่มคี วามอันตราย

7. ไสเ้ ล่ือน

มกั คลำาเป็นกอ้ นนิม่ ได้ในถุงอัณฑะ เชอ่ื มต่อไปบริเวณขาหนบี ก้อนสัมพันธก์ บั ทา่ ทาง เม่ือยืน เดิน ก้อนมักจะใหญข่ ึน้ แต่เมื่อนอน
ราบกอ้ นสามารถยุบหายไปได้

การรักษาคือการผ่าตัดซ่อมแซมผนังช่องท้อง ควรผ่าตัดก่อนที่จะเกิดปัญหาก้อนท่ีเป็นลำาไส้ไหลออกมาแล้วไม่สามารถดันกลับ
เข้าไปได้ จะเกดิ ภาวะฉกุ เฉินลำาไส้ขาดเลือด เป็นอนั ตรายถงึ แกช่ ีวิต

ภาพจาก medicthai.com

36
JULY 2021

8. เนอ้ื งอกทอ่ี ัณฑะ

เปน็ กอ้ นโตเรว็ มคี วามแขง็ ไมค่ อ่ ยเจบ็ อาจมอี าการอน่ื รว่ มดว้ ย เชน่ นาำ้ หนกั ลด เบอ่ื อาหาร คลาำ เจอกอ้ นตอ่ มนาำ้ เหลอื งทข่ี าหนบี ได้
ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการรักษา ซ่ึงต้องใช้ทั้งการผ่าตัดท่ีถูกวิธีและการรักษาด้วยยาหรือฉายแสง แล้วแต่ชนิดของ
เนื้องอกน้ัน ๆ

ภาพจาก www.szf.srgezondheidsencyclopedieglossarybbijbalcyste-testikel
ความสำาคญั ของเน้อื งอกลูกอัณฑะคือการหมัน่ ตรวจลกู อัณฑะด้วยตัวเอง ซงึ่ มวี ิธดี ังต่อไปน้ี

37

9. ปมหมันชาย

เป็นก้อนทง้ั สองข้างท่ีถงุ อัณฑะ บรเิ วณของทอ่ อสุจิทมี่ กี ารตดั และผกู ในการทาำ หมนั ชาย อาจมีอาการจุกและเจ็บได้ บางครง้ั มกี าร

อกั เสบ ไม่มคี วามอันตราย สามารถรกั ษาแบบประคบั ประคองดว้ ยยาตามอาการได้

พ.ท. นพ.อาคเนย์ วงษ์สวสั ดิ์
คลนิ ิกศลั ยกรรมทางเดินปสั สาวะ

ตารางออกตรวจ
วันจันทร์ 13.00-16.00 น.
วนั พธุ 08.00-12.00 น.

กรณุ านัดหมายลว่ งหน้า

เพ่ือความสะดวกในการเข้ารบั บริการ

โทร. 0-2105-0345, 0-2308-7600

38
JULY 2021

“ฟ้าทะลายโจร”

สมุนไพรใกล้ตัว

เภสชั กรหญงิ ฐาปนีย์ ชลสุวรรณ

เภสชั กร

“ฟา้ ทะลายโจร” สมนุ ไพรไทยทเ่ี ราไดย้ นิ ชอื่ กนั มานาน เปน็

ไมล้ ้มลกุ ในตระกลู Acanthaceae ช่อื วทิ ยาศาสตร์ คอื Androg-
raphis paniculata ในตำารายาโบราณของไทยจัดเป็นสมุนไพรท่ีมี
รสขม อยใู่ นกลมุ่ ยาเยน็ ใชบ้ รรเทาอาการไขห้ วดั แก้ไอ และเจบ็ คอ
จากสรรพคุณขา้ งตน้ จึงมผี คู้ นมากมายแนะนำาให้ใช้ฟา้ ทะลายโจร
ในชว่ งท่ีโรคโควิด-19 ระบาด ทั้งเพ่อื ปอ้ งกนั และรักษาโรค ดังนั้น
ผู้เขียนจึงมีความตั้งใจท่ีจะนำาเสนอข้อเท็จจริงเก่ียวกับสมุนไพร
ชนิดน้ี เพ่ือให้ผู้อ่านได้รับทราบประโยชน์ โทษ และข้อควรระวัง
เพื่อให้การใช้ฟ้าทะลายโจรมีความปลอดภัยและได้ประโยชน์ตาม
ต้องการ

รปู ท่ี 1 ฟา้ ทะลายโจร 39
(ภาพประกอบจาก www.thairath.co.th และ www. mcot.net)

ข้อเทจ็ จริงเกยี่ วกับฟ้าทะลายโจร ฟา้ ทะลายโจร

ข้อมูลงานวิจัยที่มีคุณภาพท้ังในระดับนานาชาติและประเทศ Andrographis paniculata
ไทยในปัจจุบัน บ่งช้ีว่า ฟ้าทะลายโจรไม่สามารถใช้สำาหรับป้องกัน
โรคโควิด-19 ในคน ดังนั้นประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยา
แห่งชาติ เร่ือง บัญชียาหลักแห่งชาตดิ า้ นสมนุ ไพร (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ.
2564 จึงระบวุ า่

• ยาสารสกัดผงฟา้ ทะลายโจรที่มี Andrographolide ไมน่ อ้ ย
กว่าร้อยละ 4 โดยน้ำาหนัก มีข้อบ่งใช้ สำาหรับอาการหวัดท่ัวไป
ประชาชนสามารถซ้ือหามารับประทานได้เอง ขนาดรับประทาน
คือ ต้องมีสารสำาคัญ Andrographolide 60-120 มิลลิกรัมต่อวัน
โดยแบ่งใหว้ นั ละ 3 ครัง้ (รับประทานยาตอ่ เนื่องเป็นเวลา 5-7 วนั
แต่ ถ้าใชย้ าตอ่ เนอื่ งเปน็ เวลา 3 วนั แล้วอาการไมด่ ขี นึ้ ควรไปพบ
แพทย์)

• ยาสารสกัดฟ้าทะลายโจรและยาจากผงฟา้ ทะลายโจร มขี อ้
บง่ ใช้ สาำ หรบั ผปู้ ่วยโควดิ -19 ทีม่ ีความรุนแรงนอ้ ย เพ่อื ลดการเกิด
โรคที่รนุ แรง ต้องใชย้ าภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้นและมีการ
ติดตามประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัย ขนาดรับประทาน
คือ มสี ารสาำ คัญ Andrographolide 180 มลิ ลกิ รัมตอ่ วัน โดยแบ่ง
ใหว้ นั ละ 3 ครงั้ (ผทู้ เ่ี รมิ่ ตดิ โรคโควดิ -19 ควรใชย้ าตงั้ แตเ่ รม่ิ ตดิ เชอื้
วันแรก ๆ แม้ไม่มีอาการ เพราะถ้าเช้ือมีปริมาณมาก สมุนไพรไม่
สามารถลดการแบ่งตวั ของเช้ือ)

อย่างไรก็ตาม ประสิทธิผลของฟ้าทะลายโจรในการรักษา

โควิด-19 ยังต้องรอผลการศึกษาจากงานวิจัยที่มีคุณภาพ และ รปู ที่ 2 ปรมิ าณสารสาำ คัญ Andrographolide
ไมแ่ นะนาำ ให้ใช้ในผปู้ ว่ ยทม่ี ปี อดอกั เสบหรอื ใชร้ ว่ มกบั ยา Favipiravir ทร่ี ะบุบนบรรจภุ ณั ฑ์
เพราะยังไม่มงี านวจิ ยั ยืนยนั ประสทิ ธผิ ลและความปลอดภัย

สารสำาคญั Andrographolide ในฟ้าทะลายโจร ออกฤทธผิ์ ่านกลไกการยบั ยง้ั การแบ่งตวั ของเช้ือและลดภมู ิคุ้มกันบางชนิดท่ที ำาให้

เกิดการอักเสบรนุ แรง (Cytokine storm) เน่อื งจากฟ้าทะลายโจรดดู ซมึ ไดน้ ้อย และต้องการระดบั ยาขนาดสูงในร่างกาย เพื่อยบั ยัง้ การ

แบง่ ตวั ของเชื้อไวรัส จงึ ควรระมัดระวังการใชย้ าเกินขนาดจนทำาใหเ้ กดิ พษิ ตอ่ ตับ

นอกจากน้นั หากตอ้ งการรับวัคซนี ปอ้ งกนั โรคโควิด-19 ควรงดรับประทานฟ้าทะลายโจร เนื่องจากมีฤทธิต์ า้ นการอักเสบผา่ น COX

inhibition ทำาใหร้ า่ งกายอาจสร้างภูมคิ ุ้มกนั ต่อโรคได้ไม่ดี ดังนัน้ แนะนำาให้ใชส้ มุนไพรอีกครัง้ หลังได้รบั วัคซีนแล้ว 2 สัปดาห์

ขอ้ ห้ามใช้ฟ้าทะลายโจร

บุคคลดังต่อไปนี้ ห้ามใชฟ้ า้ ทะลายโจรโดยเด็ดขาด ได้แก่
• หญงิ ตั้งครรภ์ หญงิ ให้นมบุตร และทารก

**เน่อื งจาก ทำาใหเ้ กิดทารกวิกลรปู **
• ผ้ทู ี่มีอาการแพ้ฟ้าทะลายโจร
• ผ้ทู ่ีมีการทำางานของตับบกพรอ่ ง
• ผทู้ ่ีใช้ยา Warfarin

**เนอื่ งจาก ทำาใหร้ ะดับยา Warfarin สงู กว่าปกติ เสยี่ ง
ตอ่ การเกิดภาวะเลือดออกในอวัยวะสาำ คัญ**

40
JULY 2021

ข้อควรระวังการใช้ร่วมกับยาหรือสมุนไพรอื่น

ยาและสมุนไพรหลายชนิดมีฤทธิ์ทำาให้เกิดพิษต่อตับ ดังนั้น
การใชฟ้ า้ ทะลายโจรรว่ มกบั ยาหรอื สมนุ ไพรดงั ตอ่ ไปน้ี จะเพมิ่ ความ
เสี่ยงการเกิดพิษตอ่ ตบั

• ยาพาราเซตามอล (Paracetamol)
• ยาลดไขมนั กลมุ่ HMG-CoA reductase inhibitors (Statins)
• กญั ชา
• กระท่อม
• สารสกัดชาเขียว
• บัวบก
• บอระเพด็
• สม้ แขก
• นำ้ามันดอกคำาฝอย
• สารสกดั เหด็ หลินจือ

41

วิธเี ลือกซอื้ ยาฟ้าทะลายโจร

• ผลิตภัณฑ์ต้องขึ้นทะเบียนยากับ อย. อย่างถูกต้อง • สถานทผี่ ลติ ต้องเปน็ โรงงานที่ได้มาตรฐาน GMP เพอ่ื ลดความ
โดยสามารถตรวจสอบเลขท่ีผลิตภัณฑ์สุขภาพ (เคร่ืองสำาอาง เสยี่ งการปนเป้อื นเชือ้ แบคทเี รยี และเชือ้ รา
อาหาร วตั ถอุ ันตรายที่ใช้ในบ้านเรือน ยา เครอื่ งมอื แพทย์) ได้
จาก https://oryor.com/oryor2015/css_check_product.php
ดังรปู ท่ี 4

รปู ท่ี 3 เลขทะเบียนยา รูปท่ี 5 สญั ลักษณก์ ารไดร้ ับรองมาตรฐาน GMP

42 รูปท่ี 4 หน้าเวบ็ ไซตส์ ำาหรบั ตรวจสอบเลขท่ผี ลิตภัณฑส์ ขุ ภาพ
JULY 2021

• ภาชนะบรรจุต้องป้องกันแสงและความช้ืนได้และมีสารดูด
ความชื้น เน่ืองจากตัวสารสำาคัญ Andrographolide จะสลายตัว
เมื่อถูกแสงและความช้นื

• ผลิตภัณฑ์ทจี่ ะซอ้ื ต้องมวี ันหมดอายมุ ากกวา่ 1 ปี วันหมด
อายทุ ี่ระบุบนบรรจภุ ณั ฑห์ รอื แผงยา

ผลิตครง้ั ท่ี / Lot No.
วนั ทผี่ ลติ / Mfd.
ยาสน้ิ อายุ / Exp.

ผลติ ครงั้ ที่ / Lot No. “บทความนเ้ี ขยี นเมอ่ื 4 มถิ นุ ายน 2564
วันทผี่ ลติ / Mfd. เนื่องจากข้อมลู เก่ยี วกบั ยาสมนุ ไพรและโรคโควิด-19
ยาส้นิ อายุ / Exp.
มีการเปล่ยี นแปลงอยา่ งรวดเร็วตลอดเวลา
รปู ท่ี 6 วนั หมดอายทุ ร่ี ะบุบนบรรจภุ ัณฑ์ ดังนั้นหากผู้ใดตอ้ งการใชข้ ้อความ
เพ่ือเผยแพรห่ รืออา้ งองิ

ควรตรวจสอบการเปลยี่ นแปลงของขอ้ มูล
กอ่ นทกุ ครัง้ ”

บรรณานกุ รม

1. ประกาศคณะกรรมการพฒั นาระบบยาแหง่ ชาติ เรอื่ ง บญั ชี

ยาหลกั แห่งชาติด้านสมนุ ไพร (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ. 2564

2. มยรุ ี ตง้ั เกยี รติกำาจาย. วารสารสมาคมเภสัชกรรมชุมชน.

2563:19(110):17-24.

3. Sa-Ngiamsuntorn K, Suksatu A, Pewkliang Y, Thongsri

P, Kanjanasirirat P, Manopwisedjaroen S, Charoensutthivarakul

รปู ท่ี 7 วนั หมดอายุทรี่ ะบุบนแผงยา S, Wongtrakoongate P, Pitiporn S, Chaopreecha J, Kongsom-
ros S. Anti-SARS-CoV-2 activity of Andrographis paniculata

จากขอ้ มลู ขา้ งตน้ ผเู้ ขยี นหวงั วา่ สามารถลดความสบั สน กงั ขา extract and its major component Andrographolide in human
lung epithelial cells and cytotoxicity evaluation in major organ
และความเข้าใจผิดในข้อมูลท่ีมีท้ังจริงและโฆษณาชวนเชื่อในโลก cell representatives. Journal of natural products. 2021 Apr
โซเชยี ล และทาำ ใหผ้ อู้ า่ นเขา้ ใจสรรพคณุ รวมถงึ เลอื กใชฟ้ า้ ทะลายโจร
ได้อยา่ งถกู ต้อง มน่ั ใจ และปลอดภยั 12;84(4):1261-70.
4. Sornchaithawatwong C, Tadtong S, Tangkiatkumjai

M. The prevalence of acceptable quality herbal products in

Thailand. Journal of Herbal Medicine. 2020:100391.

5. Thai Herbal Pharmacopoeia volume I 43

ภาพกิจกรรมคลินิกศูนย์แพทย์พัฒนา
วนั ท่ี 2 เมษายน 2564

พธิ ที าำ บญุ ตกั บาตรและพธิ ถี วายราชสดดุ เี ฉลมิ พระเกยี รติ เนอื่ งในวนั คลา้ ยวนั พระราชสมภพสมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็
พระเทพรัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี โดยมีพิธที ำาบุญตกั บาตรพระสงฆ์ จำานวน 10 รูป จากวดั พระราม 9 กาญจนาภิเษก หลงั
จากนนั้ เปน็ พธิ ถี วายราชสดดุ ีเฉลิมพระเกยี รติและกล่าวอาศิรวาทราชสดดุ ี ถวายพระพรชัยมงคล

จากนน้ั คณะผบู้ รหิ ารและตวั แทนคลนิ กิ ฯ เดนิ ทางเขา้ รว่ มถวายแจกนั ดอกไมแ้ ละลงนามถวายพระพรชยั มงคล ณ ศาลาสหทยั สมาคม
ในพระบรมมหาราชวงั

44
JULY 2021

ภาพกิจกรรมคลนิ ิกศนู ยแ์ พทย์พัฒนา
วนั ท่ี 15 มิถนุ ายน 2564

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณา
โปรดเกล้าฯ พระราชทานเจลแอลกอฮอล์ เพ่ือเป็น
ประโยชน์แก่คลินิกศูนย์แพทย์พัฒนาในมาตรการ
ป้องกนั การแพร่ระบาดโรคติดเชื้อโควิด-19

โดยมีแผนกส่ือสารองค์กร เป็นผู้แทนรับมอบ
เบอื้ งหนา้ พระบรมฉายาลกั ษณ์ ณ ศนู ยอ์ าำ นวยการใหญ่
จิตอาสาพระราชทาน 71

วันท่ี 18 มิถุนายน 2564

บุคลากรคลินิกศูนยแ์ พทยพ์ ัฒนาและประชาชนทว่ั ไป รว่ มบรจิ าคโลหติ ในโครงการ Plus 1 “เพ่มิ จาำ นวนคร้ัง เพม่ิ โลหิต เพิม่ ชีวติ ”
(ปี 2) เพ่ือสง่ เสรมิ การทาำ ความดี เพิ่มพูนการจิตสำานกึ สาธารณะ และร่วมเป็นส่วนหนึง่ ในการสนับสนุนการดาำ เนินงานของศนู ย์บรกิ าร
โลหิตแห่งชาติ ในการประชาสัมพันธ์ และจัดหาโลหิตบริจาค ด้วยการเป็นจุดรับบริจาคโลหิต เพื่อนำามาให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ป่วยที่
ตอ้ งการโลหติ ในการรักษาพยาบาล โดยมีรถเคล่ือนท่ีของสภากาชาดไทยมาให้บรกิ ารทุก ๆ 3 เดอื น

45

ความภาคภูมใิ จของคลนิ กิ ศูนย์แพทยพ์ ัฒนา

พ.ศ. 2553 - รับรองการพฒั นาคณุ ภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ข้ันท่ี 1

พ.ศ. 2554 - รบั รองการพฒั นาคณุ ภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ข้ันที่ 2

พ.ศ. 2555 - รับรองระบบบริหารงานคณุ ภาพตามมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ 2551
สำาหรับหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารทางการแพทย์
- รบั รองการพัฒนาคณุ ภาพสถานพยาบาล (Hospital accreditation) ขน้ั ท่ี 3
- รับรองมาตรฐานการรกั ษาโดยการฟอกเลือดดว้ ยเครอื่ งไตเทียม

พ.ศ. 2556 - รับรองระบบบริหารงานคุณภาพและมาตรฐาน เลขท่ี มอก. 9001-2552
(ISO 9001 : 2008)

พ.ศ. 2557 - ต่ออายกุ ารรบั รองกระบวนการคุณภาพสถานพยาบาล ครั้งท่ี 1 (1st Reaccreditation)

พ.ศ. 2558 - รบั รองระบบบริหารงานคณุ ภาพตามมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ 2555
สาำ หรับห้องปฏิบัตกิ ารทางการแพทย์ รับรองรอบท่ี 2

พ.ศ. 2559 - รับรองระบบบรหิ ารงานคุณภาพและมาตรฐาน เลขท่ี มอก. 9001-2552
(ISO 9001 : 2008)
- รับรองมาตรฐานการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในสถานประกอบการ
- รับรองมาตรฐานการรกั ษาโดยการฟอกเลอื ดด้วยเครื่องไตเทยี ม

พ.ศ. 2561 - ตอ่ อายุการรบั รองกระบวนการคณุ ภาพสถานพยาบาล คร้งั ท่ี 2 (2nd Reaccreditation)
- รบั รองระบบบริหารงานคณุ ภาพตามมาตรฐานงานเทคนิคการแพทย์ 2560
สาำ หรับห้องปฏิบัตกิ ารทางการแพทย์ รบั รองรอบท่ี 3

พ.ศ. 2562 - รบั รองระบบบรหิ ารงานคุณภาพตามมาตรฐาน เลขท่ี มอก. 9001-2559
(ISO 9001 : 2015)

- รับรองมาตรฐานการปอ้ งกนั และแก้ไขปญั หายาเสพตดิ ในสถานประกอบการ

พ.ศ. 2563 - ต่ออายกุ ารรบั รองมาตรฐานการรักษาโดยการฟอกเลอื ดดว้ ยเครือ่ งไตเทยี ม

46
JULY 2021