KP ENJIN DIESEL 1

KOD WIM IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 1 drpd 31

INSTITUSI LATIHAN
KEMAHIRAN BELIA DAN SUKAN

KERTAS PENERANGAN
(INFORMATION SHEET)

KOD DAN NAMA DLC 04 DIPLOMA TEKNOLOGI ELEKTRIK (PENJAGA JENTERA
KURSUS/COURSE ELEKTRIK A4)
CODE AND NAME 7
DLC 4722 SENGGARAAN ENJIN DIESEL
SEMESTER 01 : KOMPONEN & REKABENTUK ENJIN DIESEL

KOD DAN NAMA
SUBJEK / SUBJECT’S
CODE & NAME

BAB

OBJEKTIF /OBJECTIVE MEMBERIKAN PENDEDAHAN BERKAITAN PENGENALAN DAN
SEJARAH REVOLUSI ENJIN DIESEL SERTA KOMPONEN DAN
REKABENTUK ENJIN DIESEL.

TAJUK/TITLE KOMPONEN & REKABENTUK ENJIN DIESEL
TUJUAN/PURPOSE
KERTAS PENERANGAN INI AKAN MENERANGKAN BERKAITAN
DENGAN :

1. SEJARAH ENJIN DIESEL
2. PERBANDINGAN ENJIN DIESEL DAN PETROL.
3. ENJIN PEMBAKARAN DALAM DAN LUAR.
4. KELEBIHAN DAN KELEMAHAN ENJIN DIESEL.
5. BAHAGIAN UTAMA ENJIN
6. KOMPONEN KOMPONEN ENJIN.
7. REKABENTUK SUSUNAN OMBOH.
8. JENIS-JENIS PENGHIDUP ENJIN DIESEL
9. KOMPONEN KOMPONEN PENGHIDUP

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 2 drpd 31

PENERANGAN

1. SEJARAH ENJIN DIESEL

Rudolf Diesel, seorang warganegara Jerman, dilahirkan pada tahun 1858 di Paris di mana ibu
bapanya merupakan pendatang dari Bavaria. Beliau memperoleh pendidikan di Politeknik
Munich. Setelah tamat, beliau bekerja sebagai jurutera peti sejuk, tetapi keinginan utamanya
adalah pada reka bentuk enjin. Diesel mereka bentuk pelbagai jenis enjin haba, termasuklah
enjin udara kendalian kuasa solar. Pada tahun 1893, beliau menerbitkan satu kertas kerja
mengenai sebuah enjin pembakaran dalaman. Pada tahun 1894, beliau memfailkan paten bagi
ciptaan terbarunya iaitu enjin diesel. Diesel nyaris-nyaris terbunuh apabila enjin percubaannya
itu meletup. Walau bagaimanapun, enjinnya itu adalah yang pertama membuktikan bahawa
bahan api boleh dibakar tanpa memerlukan palam pencucuh. Beliau mengendalikan enjin
pertamanya yang berjaya dibina pada tahun 1897. Pada tahun 1898, Diesel dikurniakan U.S.
Patent 608,845 bagi "enjin pembakaran dalaman".

Di Augsburg, pada 10 Ogos 1893, model perdana Rudolf Diesel, enjin silinder besi tunggal 3.0
m dengan roda tenaga pada bahagian dasarnya, bergerak sendiri buat pertama kalinya. Diesel
menghabiskan masa dua tahun bagi menambah baik enjin tersebut dan pada tahun 1896
beliau melakukan demonstrasi model keduanya dengan kecekapan teori sejumlah 75%, tidak
seperti enjin wap yang hanya menghasilkan kecekapan 10%. Menjelang tahun 1898, Diesel
menjadi seorang jutawan. Enjinnya digunakan di loji janakuasa elektrik dan air, kereta dan lori,
serta kapal air. Ia turut digunakan di lombong-lombong, loji carigali minyak, kilang-kilang, serta
kapal-kapal besar.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 3 drpd 31

2. PERBANDINGAN ENJIN DIESEL DAN PETROL
Bagaimana enjin diesel berfungsi

Gambarajah 1 : Model enjin diesel, bahagian kiri.

Gambarajah 2 : Model enjin diesel, bahagian kanan.

Enjin diesel berbeza dengan enjin petrol melalui penggunaan nisbah mampatan udara yang
lebih tinggi untuk membakar bahan api berbanding enjin petrol yang menggunakan palam
pencucuh ("pembakaran mampatan" berbanding "pembakaran pencucuhan").

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 4 drpd 31

Selain nisbah mampatannya yang tinggi sehingga membolehkan pembakaran berlaku tanpa
sistem penyalaan berasingan, nisbah mampatan yang tinggi juga meningkatkan kecekapan
enjin. Pada enjin petrol pula, nisbah mampatan tidak boleh terlalu tinggi bagi mengelakkan
kerosakan enjin akibat pra-nyalaan atau ketukan enjin.

Pada enjin diesel, udara dimampatkan dengan nisbah mampatan lazimnya di antara 15:1 ~
22:1, meningkatkan suhu udara ke 532 °C. Pada suhu tersebut, udara di dalam kebuk
pembakaran akan membakar campuran udara-bahan api. Seterusnya bahan api yang disuntik
ke dalam kebuk pembakaran akan terbakar dengan sendirinya, menghasilkan kuasa kepada
enjin.

Jadual 1 : Perbandingan dengan enjin petrol

Perbandingan Enjin diesel Enjin petrol

Bahan api Diesel Petrol

Cara pembakaran Mampatan udara (tidak Palam pencucuh (memerlukan
memerlukan sistem penyalaan) sistem penyalaan)

Cara mematikan enjin Menyekat bekalan bahan api Mematikan sistem penyalaan

Sistem bahan api Suntikan bahan api Karburetor atau suntikan bahan
api

Kawalan kelajuan Kawalan kuantiti (campuran
Kawalan kualiti (bahan api sahaja)

udara-bahan api)

Penghidupan semasa Palam bara Injap pencekik (bagi karburetor
sejuk sahaja)

Nisbah mampatan Tinggi (15:1 ke atas) Sederhana (6:1 ~ 14:1)

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 5 drpd 31

Nisbah campuran udara- Menghampiri nisbah
Udara berlebihan stoikiometrik (14.7:1)

bahan api

Kelajuan enjin Rendah (4,500 rpm ke bawah) Tinggi (5,500 ~ 20,000 rpm)

Kilasan kemuncak Kelajuan rendah (sekitar 1,600 ~ Kelajuan lebih tinggi (sekitar

2,000 rpm) 2,500 rpm ke atas)

Kecekapan kemuncak 45% 30%

3 ENJIN PEMBAKARAN DALAM DAN ENJIN PEMBAKARAN LUAR

3.1 Definasi enjin diesel

Satu mesin menghasilkan kuasa dengan membakar minyak dalam udara yang
bertekanan tinggi dan pembakaran berlaku dalam enjin itu sendiri.

3.2 Enjin pembakaran dalam.

Enjin pembakaran dalam ialah jenis enjin yang pembakaran bahan
api dan pengoksida (biasanya udara) berlaku dalam ruang terbatas yang
dipanggil kebuk pembakaran. Tindakbalas eksotermik ini menghasilkan gas
pada suhu dan tekanan tinggi yang dibenarkan. Enjin pembakaran dalam ditakrifkan
dari fungsinya yang dilakukan oleh gas panas yang berkembang yang bertindak secara
langsung untuk menggerakkan bahagian-bahagian enjin yang pejal. Pembakaran bahan
bakar berlaku didalam enjin dalam selinder yang sama untuk menghasikan tenaga
untuk memusingkan aci engkol.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 6 drpd 31

Gambarajah 3
3.3 Enjin wap pembakaran bahan bakar berlaku diluar enjin.

DLC 4722 Gambarajah 4 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 7 drpd 31

3.4 Kelebihan enjin diesel.

a) Lebih menjimatkan bahan api berbanding enjin petrol.
b) Mempunyai kecekapan pembakaran bahan api yang lebih tinggi daripada enjin

petrol. Nilai kecekapan pembakaran kemuncak sebenar bagi enjin diesel pada
lori, bas dan kereta adalah setinggi 45%, serta mungkin akan mencecah 55%
pada masa akan datang.
c) Menghasilkan kurang karbon monoksida kerana membakar bahan api dalam
udara berlebihan.
d) Menghasilkan kurang karbon monoksida kerana membakar bahan api dalam
udara berlebihan.
e) Menghasilkan kilasan kemuncak pada kelajuan enjin rendah, menjadikannya
sesuai digunakan pada kenderaan berat.
f) Lebih tahan lama serta lebih boleh diharap kerana selain ketiadaan sistem
penyalaan elektrik, enjin diesel sememangnya dibina bagi menahan tekanan
yang sangat tinggi.
g) Tidak memerlukan palam pencucuh sebagaimana enjin petrol.

3.5 Kelemahan enjin diesel

a) Enjin diesel lazimnya lebih berat daripada enjin petrol.
b) Kadar pecutan yang lebih lambat daripada enjin petrol. Walau bagaimanapun,

pemasangan pengecas turbo serta teknologi baru seperti sistem suntikan terus
rel sepunya membantu meningkatkan kadar pecutan enjin diesel.
c) Menghasilkan jelaga hitam semasa pelepasan asap ekzos. Masalah tersebut
boleh dikurangkan dengan kawalan diesel elektronik serta penggunaan bahan
api diesel yang lebih bersih (kurang kandungan sulfur).
d) Banjaran kuasa yang kecil disebabkan banjaran putaran enjin yang terhad. Ia
merupakan sebab utama mengapa kebanyakan lori berat mempunyai kotak gear
sehingga sebanyak 18 kelajuan. Pengecas turbo geometri boleh laras
membolehkan kilasan enjin disebarkan pada banjaran kelajuan yang lebih
meluas.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 8 drpd 31

e) Enjin diesel lebih bising daripada enjin petrol disebabkan ketukan diesel.
Penggunaan minyak diesel dengan nilai setana yang lebih tinggi boleh
mengurangkan bunyi bising ketukan diesel.

3.6 Kelajuan enjin.

Enjin diesel turut dikategorikan mengikut kelajuan enjin seperti berikut:-

a) Kelajuan tinggi (1,800 rpm ke atas) - digunakan pada lori, bas, kereta, traktor,
pam serta penjana elektrik kecil. Setakat 2008, kebanyakan enjin diesel kelajuan
tinggi menggunakan suntikan tidak terus, walaupun enjin-enjin yang lebih baru
dan lebih moden mula menggunakan enjin suntikan terus rel sepunya.

b) Kelajuan sederhana (300 ~ 1,800 rpm) - digunakan pada stesen penjana
elektrik, kapal serta lokomotif kereta api. Ia menggunakan sama ada minyak
diesel ataupun minyak bahan api jenis berat, yang perlu dipanaskan terlebih
dahulu sebelum digunakan. Setakat 2007, enjin kelajuan sederhana terbesar
menghasilkan keluaran kuasa lebih kurang 22,400 kW (30,000 bhp). serta
dibekalkan oleh syarikat seperti MAN B&W, Wartsila, dan Rolls-Royce
(mengambil alih Ulstein Bergen Diesel pada tahun 1999). Enjin kelajuan
sederhana dikeluarkan sama ada dalam bentuk 2 lejang atau 4 lejang.

c) Kelajuan rendah (60 ~ 300 rpm) - digunakan pada kapal besar. Ia dibina dalam
bentuk 2 lejang sahaja dan menggunakan minyak bahan api jenis berat yang
perlu dipanaskan dahulu sebelum digunakan. Setakat 2007, enjin 4 silinder
sebaris Wärtsilä-Sulzer 14RTFLEX96-C 2 lejang diesel turbo yang dikeluarkan
oleh pemegang lesen Wärtsilä, Doosan di Korea Selatan adalah enjin diesel
paling berkuasa dalam perkhidmatan, dengan lubang silinder sebesar 960 mm,
menghasilkan keluaran kuasa setinggi 84.42 MW (114,800 bhp). Ia mula
digunakan pada September 2006, dipasang pada kapal kontena terbesar di
dunia iaitu Emma Maersk, dimiliki oleh Kumpulan A.P. Moller-Maersk.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 9 drpd 31

4 KOMPONEN ENJIN

4.1 KETERANGAN

Bagi rnembentuk sesebuah enjin, ia mesti dilengkapi dengan komponen-komponen tertentu.
Pada amnya enjin dapat dibahagikan kepada empat bahagian utama seperti dalam
gambarajah 1 dan gambarajah 2.

i. Kepala kebuk (head sylinder
ii. Blok kebuk (syilinder block)
iii. Kotak engkol (crankcase)
iv. Takungan minyak (oil sump)

DLC 4722 Gambarajah 5 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 10 drpd 31

Gambarajah 6
Komponen bahagian bahagian utama

DLC 4722 Gambarajah 7 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 11 drpd 31

4.2 KEPALA KEBUK

Kepala kebuk bagi menutup ruang selinder. Ia di perbuat daripada Loyang besi atau Loyang
aluminiun. Untuk enjin besar kepala kebuk dituang sebagai satu unit manakala untuk enjin kecil
mengunakan kumpulan kepala kebuk. Komponen-komponen yang terdapat pada kepala kebuk
ialah:

i. Injap masuk
ii. Injap keluar
iii. Injekter
iv. Pepasangan jempelang

i. Injap masuk
Terdapat dua injap bagi setiap selinder, injap masuk dan injap ekzos. Injap masuk
untuk mengawal pengaliran udara masuk dan gas keluar danpada selinder. Injap?
Dibuat daripada pancalogam keluli (alloy steel). Lihat gambarajah 2 di bawah.

Gambarajah 8

ii. Injekter
Iniekter digunakan untuk menyemburkan bahanapi ke dalam ruangan pembakaran
dalam bentuk semburan halus pada mass yang ditetapkan. Jenis-jenis injekter ialah:

Satu lubang (single hole) dan banyak lubang (multi hole)

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 12 drpd 31

Gambarajah 9
iv. Pepasangan Jempelang dan Rod Tunjal

Komponen ini yang membuka injap masuk dan injap keluar dengan bantuan rod tunjal aci
sesondol. Pepasangan jempelang mempunyai sekeru pelaras bagi menambah atau
mengurangkan kelegaan injap.

DLC 4722 Gambarajah 10 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 13 drpd 31

4.3 BLOK SILINDER

Blok selinder membentuk badan sesuatu enjin. la mempunyai ruang pennukaan untuk
kebuk selinder. Blok selinder juga mempunyai ruang penyejukan. Komponen-
komponen lain yang terdapat pada blok selinder ialah:

i. Omboh
ii. Rod rangkai
iii. Sarung kebuk
iv. Aci engkol
v. Aci sesondol
vi. Pam penyembur bahan api

4.4 TAKUNGAN MINYAK PELINCIR

Takungan minyak pelincir ialah di bahagian bawah enjin. Bahagian ini dihasilkan
dengan minyak pelincir untuk memberikan pelinciran ke bahagian-bahagian lain enjin.
Pam minyak pelincir dipasang pada bahagian ini.

4.5 OMBOH

Omboh boleh bergerak ke atas dan ke bawah. la mesti disambungkan ke mekanisme
yang mengawal pergerakan omboh.

Omboh mempunyai 2 tugas utama:

i. Memampat udara
ii. Menerima tekanan gas danpada pembakaran bahanapi dan pengembangan.

Omboh bersama dengan gelang omboh menyendal selinder dan memindahkan
tekanan gas ke rod rangkai. Lihat gambarajah 5.

Haba daripada gas diserap dan haba ini mesti dibuang untuk menjaga supaya omboh
berada dalam suhu yang selamat.

Dalam omboh yang tidak disejukkan, haba yang diserap oleh bahagian atas omboh
mengalir melalui dinding tepi omboh, kemudian melalui dinding selinder dan akhir
sekali haba mengalir ke selubung air di sekeliling selinder.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 14 drpd 31

Gambarajah 11

4.6 GELANG OMBOH
Gelang Mampatan (Compression Ring)
Ferdapat di bahagian atas omboh untuk dua tujuan:
i. Menyendal ruangan antara omboh dan sarung kebuk (liner) dan dapat
menghalang udara dari bebas keluar semasa lejang mampat atau lejang
kuasa.
ii. Mengalirkan haba daripada omboh kepada sarung kebuk yang disejukkan
oleh air.

Dibuat daripada -alloy grey cast iron-. Manakala gelang mampatan atas (top
compression ring) disalut dengan bahan yang keras (chromium-plated). Permukaan
yang bersalut dapat mengurangkan kehausan pads gelang dan dinding selinder.
Gelang omboh mempunyai tiga jenis penyambungan seperti dalam gambarajah di
bawah.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 15 drpd 31

Gambarajah 12

Apabila bebas, garis-pusat gelang omboh besar sedikjt danpada lubang selinder. Bila
dimasukkan ke dalam selinder ia akan menekan ke dinding selinder.

Gelang Pengawal Minyak (Oil Control Ring)

Diletakkan pada bahagian "skirt" omboh di bawah gelang mampatan. Fungsi gelang
pengawal minyak ialah:

i. Mengikis keseluruhan minyak pelincir yang mercik ke dalam selinder oleh aci
engkol dan rod rangkai semasa omboh turun.

ii. Melintasi lapisan minyak yang lebih semasa perjalanan omboh ke atas.
Tujuannya untuk menghalang lebihan minyak mungkin termasuk ke dalam
ruang pembakaran.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 16 drpd 31

Gambarajah 13

Rod Rangkai (Connecting Rod)

Rod rangkai menghubungkan antara omboh. dan aci engkol.

Penyambungan ini menukarkan pergerakan omboh ke atas dan ke bawah ke
pergerakan pusingan aci engkol. Rod rangkai, seperti di dalam B gambarajah dibuat
dengan dituang (cast) danpada keluli besi (alloy steel) la juga mempunyai laluan untuk
minyak pelincir.

DLC 4722 Gambarajah 14 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 17 drpd 31

Sarung Kebuk

Di dalam sarung kebuk ini omboh bergerak ke atas dan ke bawah. Sarung kebuk ini
dibuat sama ada berasingan atau bersama enjin. Kebanyakan enjin yang besar
mempunyai sarung kebuk yang boleh ditukar sekiranya berlaku kerosakan seperti
dalam gambaraJah 9.

Terdapat 2 Jenis sarung kebuk:

i. Sarung kebuk basah (wet liner)
ii. Sarung kebuk kering (dry liner)

Di dalam sarung kebuk basah, air di dalam selubung air bersentuhan terus
dengan sarung kebuk dan boleh dikeluarkan untuk penyengaraan tetapi sarung
kebuk Jenis kering tidak bersentuhan dengan air.

Gambarajah 15

Aci Engkol

Biasanya dibuat daripada pancalogam keluli, besi tuangan atau keluli tuangan. Ada
juga aci engkol yang dibuat daripada “medium” “carbon steel" dan "chrome nickel
steel" Ia dimesin dan disiapkan kepada ukuran yang tepat untuk memudahkan

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 18 drpd 31

penggegasan bahagian-bahagian yang disambungkan kepadanya seperti dalam 10
gambarajah.

Gambarajah 16

Aci Sesondol

Di dalam enjin. aci sesondol digunakan bagi membuka injap masuk dan ekzos.
Terdapat dua sesondol pada aci bagi setiap selinder untuk mengendalikan Injap masuk
dan injap keluar.

Biasanya aci sesondol dibuat daripada keluli yang dituang atau forged. Permukaan
sesondol dikeraskan untuk tahan lama. Aci sesondol dipusingkan oleh gear, rantai atau
tali sawat. Aci sesondol berpusing pada setengah pusingan aci engkol.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 19 drpd 31

Gambarajah 17

Roda Tenaga

Untuk menyimpan lebihan tenaga semasa lejang kuasa dan memulangkan tenaga
apabila omboh bergerak ke atas semasa lejang mampatan. Roda tenaga ialah satu
roda benjisim tertentu. Tujuan utama roda tenaga ialah untuk mengurangkan had laju
yang

tidak seimbang (speed fluctuation). Lihat gambarajah 12.

Dengan roda tenaga berat atau bergarispusat besar, halaju akan lebih stabil.

Gambarajah 18

Pam Penyembur Bahanapi

Untuk menolong memasukkan minyak ke dalam selinder dalam bentuk semburan halus
melalui injekter. la dibuat sama ada berasingan (satu pam untuk satu elinder) atau
berkembar sebagai satu unit. Sesetengah pam penyembur ini dioperasikan oleh aci
sesondol. Lihat gambarajah 13.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 20 drpd 31

Gambarajah 19

Rekabentuk binaan susunan omboh
i. Bentuk sebaris
ii. Bentuk “V”
iii. Bentuk rata

iv. Bentuk jejari
v. Bentuk omboh bertentangan

DLC 4722 Gambarajah 20 : Bentuk Sebaris Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 21 drpd 31

Gambarajah 21 : Bentuk “V”

Gambarajah 22 : Bentuk Rata

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 22 drpd 31

Gambarajah 23 : Bentuk jejari

DLC 4722 Gambarajah 24 Bentuk omboh bertentangan Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 23 drpd 31

Isi kandungan

1. Sejarah
2. Bahagian utama penghidup elektrik
3. Jenis penghidup lain

I. penghidup tending
II. penghidup pneumatik
III. Enjin penghidup sampingan
IV. Penghidup statik

Sejarah

Penghidup elektrik era 1920an.

Kedua-dua enjin petrol dan enjin diesel sama ada 2 lejang atau 4 lejang memerlukan omboh
untuk bergerak sebelum fasa penyalaan. Dengan kata lain, enjin mestilah digerakkan dahulu
menggunakan daya luaran sebelum ia dapat bergerak sendiri. Asalnya, engkol tangan
digunakan untuk menghidupkan enjin, tetapi ia tidak menyenangkan malah ada kalanya ia
boleh menjadi satu kerja berat. Menghidupkan enjin dengan engkol tangan juga ada kalanya
sangat berbahaya.

Walaupun engkol tangan mempunyai mekanisme gerakan lebih bagi mencegahnya, namun
apabila enjin berjaya dihidupkan, engkol tersebut boleh berputar bersama-sama aci engkol.
Tambahan pula, pemasaan penyalaan perlu ditala dengan penuh berhati-hati bagi mengelakkan
nyalaan balikan - dengan tetapan yang salah, enjin boleh menendang (berputar pada arah
terbalik) serta menarik engkol bersama-samanya, memandangkan mekanisme gerakan lebih
hanya berfungsi sehala sahaja. Jika keadaan tersebut berlaku, ia boleh mengakibatkan
kecederaan kepada pemandu, sama ada ringan ataupun berat. Enjin dengan nisbah mampatan
yang tinggi juga sangat sukar dihidupkan menggunakan engkol tangan, memandangkan ia
memerlukan lebih kekuatan fizikal.

Masalah tersebut mula diatasi seawal tahun 1899, apabila Clyde J. Coleman memohon U.S.
Patent 745,157 bagi penghidup sendiri elektrik kereta — ciptaan yang dapat berfungsi dengan
jayanya dalam semua keadaan masih belum dihasilkan sehinggalah tahun 1911 apabila Charles

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 24 drpd 31

F. Kettering dari Dayton Electric Laboratories (DELCO) mencipta dan memfailkan U.S. Patent
1,150,523 bagi penghidup elektrik pertama yang benar-benar berguna. Penghidup tersebut
mula dipasang oleh Cadillac pada kereta Cadillac Model Thirty pada tahun 1912. Penghidup
tersebut juga boleh berfungsi sebagai penjana elektrik sebaik enjin bergerak, satu konsep yang
kini dihidupkan semula dalam kenderaan hibrid. Ford Model T terus menggunakan engkol
tangan sehingga tahun 1919; menjelang tahun 1920, kebanyakan pengeluar mula memasang
penghidup elektrik pada kereta.

Bahagian utama penghidup elektrik

Penghidup elektrik

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 25 drpd 31

Gambarajah 25

Motor penghidup elektrik kereta moden.
Penghidup elektrik (juga dipanggil "motor penghidup" atau sekadar "penghidup" sahaja)
merupakan sebuah motor elektrik yang memberikan pergerakan putaran pada enjin
pembakaran dalaman pada kereta atau motosikal sebelum ia boleh bergerak sendiri.

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 26 drpd 31

Gambarajah 26

Penghidup elektrik yang diceraikan.

Bahagian utama sesebuah penghidup elektrik adalah seperti berikut (sila rujuk gambar):-

1. Perumah
2. Klac lampau gerak dan gear penghidup - berfungsi menyambung dan memutuskan

hubungan kuasa dari rotor ke gear penghidup.
3. Gegelung rotor
4. Gegelung stator
5. Berus karbon
6. Solenoid - berfungsi untuk menolak gear penghidup ke roda tenaga atau menariknya

kembali. Selain itu, solenoid juga berfungsi sebagai geganti untuk menyambung atau
memutuskan bekalan arus elektrik yang tinggi ke motor penghidup.

DLC 4722 Gambarajah 26 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 27 drpd 31

Semasa suis penghidup elektrik dihidupkan, arus elektrik yang kecil mengalir ke solenoid,
menolak gear penghidup ke roda tenaga serta menyambungkan bekalan arus tinggi ke motor
penghidup dalam masa yang sama. Seterusnya, motor elektrik membekalkan gerakan putaran
pada enjin sehinggalah ke takat di mana enjin sudah boleh dijalankan sendiri. Pada takat ini,
aliran kuasa dari motor elektrik mestilah diputuskan kerana semasa enjin sudah hidup, ia akan
mengakibatkan motor elektrik berputar terlalu laju sehingga boleh merosakkan motor
penghidup itu sendiri. Klac lampau gerak memutuskan hubungan kuasa dari motor penghidup,
dan apabila suis penghidup dilepaskan, gear penghidup ditarik semula, memutuskan
sepenuhnya hubungan kuasa dengan enjin.

Penghidup tendang

Penghidup tendang merupakan satu kaedah yang digunakan bagi menghidupkan enjin dengan
menendang ke bawah tuas penghidup, yang disambungkan ke enjin melalui satu gear sala,
dengan kaki. Sebelum tahun 1970an, semua motosikal dihidupkan dengan menggunakan
penghidup tendang, tetapi sejak pertengahan dekad 1970an motosikal yang lebih besar mula
menggunakan penghidup elektrik. Kini, hanya motosikal kecil serta skuter kecil sahaja yang
masih dilengkapi penghidup tendang.

Penghidup pneumatik

Sesetengah turbin gas serta enjin diesel yang lebih besar, seperti pada lori besar,
menggunakan penghidup pneumatik. Penghidup pneumatik terdiri daripada satu turbin yang
disambungkan pada roda tenaga sebagaimana penghidup elektrik, serta satu sistem pneumatik
pusat yang turut dikongsi bersama-sama sistem brek pneumatik. Semasa suis penghidup
dihidupkan, belakan udara mampat dilepaskan pada turbin untuk menghidupkan enjin.

Enjin penghidup sampingan

Bagi enjin yang sangat besar seperti pada kapal, sebuah enjin sampingan yang lebih kecil turut
dipasang pada enjin utama bagi tujuan menghidupkan enjin. Bagi sesetengah aplikasi, kedua-
dua enjin tersebut boleh berkongsi sistem sejukan dan sistem pelinciran. Penggunaan kaedah

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 28 drpd 31

ini mampu memanjangkan hayat enjin di samping menjadikan enjin utama lebih mudah
dihidupkan.

Penghidup statik

Satu lagi cara yang boleh digunakan bagi menghidupkan enjin ialah dengan menggunakan
kaedah penghidup statik. Ia tidak memerlukan sebarang motor elektrik, tetapi menggunakan
alat-alat pengesan bagi menentukan kedudukan sebenar setiap omboh, kemudiannya mengatur
pemasaan sistem suntikan bahan api serta sistem penyalaan untuk memutarkan enjin.[1]
Sungguhpun demikian, kaedah ini masih lagi dalam peringkat pembangunan.

PENGHIDUP HYDRAULIK

Gambarajah 27

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 29 drpd 31

Gambarajah 28

DLC 4722 Gambarajah 29 Versi 3.0 (2018)

Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 30 drpd 31

PENGHIDUP ANGIN

Penghidup jenis angin adalah penghidup yang mengunakan kuasa tekanan angin yang tinggi
untuk mengerakkan permulaan enjin. Penghidup jenis ini memerlukan set penjanaan angin
sama ada mengunakan kuasa elektrik atau enjin khas.

Gambarajah 30

Gambarajah 31

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)

Kod Wim IKBN/DLC 4722/KP(1/6) Muka surat : 31 drpd 31

Gambarajah 31

Rujukan :
NOTA ELEKTRIKAL
NOTA MEKANIKAL

DLC 4722 Cawangan Teknikal & Kualiti Latihan Versi 3.0 (2018)