ขุนช้างขุนแผน

พิเคราะห ์ ดูท ้ งัยามอัฐกาล ก็บันดาลฤกษ์แรงเป็ นหนักหนา มิรู้ที่จะแถลงแจ้งกิจจา กอดเม ี ยเมินหนา ้ น ้ า ตากระเด ็ น จึงแกล้งเพทุบายท านายไป ฝันอยา่งน ้ ี มิใช่จะเกิดเขญ ็ เพราะวิตกหมกไหม้จึงได้เป็ น เน ้ ื อเยน ็ อยกู่บัผวัอยา่กลวัทุกข ์ พรุ่งน ้ ี พ ี่จะแกเสนียด ้ ฝัน แลว ้ ทา มิ่งสิ่งขวญั ให ้ เป็ นสุข มิให้เกิดราคีกลียุค อย่าเป็ นทุกข์เลยเจ้าจงเบาใจ ถอดควำมได้ว่ำ เมื่อขุนแผนได้ฟังความฝันของนางวันทองก็รู้ว่าเป็ นลางบอกเหตุร้ายที่จะ เกิดข ้ึ น แต่ไม่รู้ จะบอกนางวนัทองยงัไงเลยปลอบใจนางวนัทองจ ึ งแกลง ้ บอก ปลอบใจนางวันทองว่าเป็ นเพราะนางคิดมากไปไม่ได้จะเกิดเหตุร้ายหรอก อยู่ กบัพ ี่ไม่ตอ ้ งกลวัเด ี๋ยวพรุ่งน ้ ี จะแกส้ิ่งไม่เป็ นมงคลให ้ และทา สิ่งด ี ทา ให ้ นางม ี ความสุขไม่ให ้ เกิดสิ่งร ้ ายๆ สบายใจได ้ ค ำศัพท์ อัฐกาล หมายถ ึ งอฐัเคราะห ์ ค ื อตา แหน่งดาวเคราะห ์ ท ้ งั8 ตามตา รา โหราศาสตร์ เสนียด หมายถึง ไม่เป็ นมงคล

คร ้ันว่ารุ่งสางสว่างฟ้ า สุริยาแย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล จะกล่าวถึงพระองค์ผู้ทรงชัย เนาในพระท ี่นงั่บลัลงักร ์ัตน ์ พร้อมด้วยพระก านัลนักสนม หมอบประนมเฝ้าแหนแน่นขนัด ประจา ต ้ งัเครื่องอานอยู่งานพัด ทรงเคืองขัดขุนช้างแต่กลางคืน แสนถ่อยใครจะถ่อยเหมือนมันบ้าง ทกุอยา่งท ี่จะชวั่อา ้ ยหวัล ื่น เวียนแต่เป็ นถ้อยความไม่ข้ามคืน น ้ า ย ื นหยงั่ ไม่ถ ึ งยังดึงมา ถอดควำมได้ว่ำ วนัรุ่งข ้ึ นสมเด ็ จพระพนัวษาประทบับนบลัลงักม ์ ี นางกา นลัและสนมหมอบเฝ้ า อยู่ต ้ งัเคร ื่องกินและอยงู่านพดัตามหนา ้ ท ี่สมเด ็ จพระพนัวษาขดัเค ื องขนุชา ้ ง ต ้ งัแต่เวลากลางค ื น ทรงเห ็ นว่าขนุชา ้ งเป็ นคนชวั่คอยแต่ม ี คด ี ความกบัผูอ ้ื่น ค ำศัพท์ เครื่องอาน หมายถึง เครื่องกิน น ้ า ย ื นหยงั่ ไม่ถ ึ ง หมายถึง น ้ า ล ึ กเกินกว่าเทา ้ จะหยงั่ถ ึ ง

คราวน ้ นั ฟ้ องกนัดว ้ ยวนัทอง นี่มันฟ้องใครอีกอ้ายชาติข้า ด าริพลางทางเสด็จยาตรา ออกมาพระท ี่นงั่จกัรพรรดิ พระสูตรรูดกร่างกระจ่างองค์ ขุนนางกราบลงเป็ นขนัด ท ้ งัหนา ้ หลงัเบ ี ยดเส ี ยดเย ี ยดยดั หมอบอดัถดักนัเป็ นหลนั่ ไป ทอดพระเนตรมาเห็นขุนช้างเฝ้า เออใครเอาฟ้องมันไปไว้ไหน พระหมื่นศรีถวายพลันในทันใด รับไว้คลี่ทอดพระเนตรพลัน ถอดควำมได้ว่ำ คราวก่อนก ็ฟ้ องร ้ องเร ื่องวนัทองคร ้ังน ้ ีไม่ทรงทราบว่าจะฟ้ องใครอ ี ก พระองค ์ จ ึ งเสด ็ จออกมาท ี่พระท ี่นงั่จกัรพรรดิเมื่อม่านรูดออกขุนนางก็พร้อมกันกราบ ลงหมอบเฝ้ากันอยู่มากมายตามล าดับ ทรงทอดพระเนตรเห็นขุนช้างเข้าเฝ้าอยู่ จึงตรัสถามขุนนางว่าจะฟ้องใคร หมื่นศรี จึงถวายฎีกาให้ทอดพระเนตร ค ำศัพท์ พระสูตร หมายถึง ม่าน

พอทรงจบแจ้งพระทัยในข้อหา ก็โกรธาเคืองขุ่นหุ่นหัน มันเคี่ยวเข็ญท าเป็ นอย่างไรกัน อีวันทองคนเดียวไม่รู้แล้ว ราวกับไม่มีหญิงเฝ้าชิงกัน หร ื ออ ี วนัทองน ้ นัมนัม ี แกว ้ รูปอา ้ ยชา ้ งชวั่ชา ้ ตาบอ ้ งแบว ไม่เห็นแววที่ว่ามันจะรัก ใครจะเอาเป็ นผัวเขากลัวอาย หัวหูดูเหมือนควายที่ตกปลัก คราวน ้ นัเป็ นความกูถามซกั ตกหนักอยู่กับเฒ่าศรีประจัน ถอดควำมได้ว่ำ พอทอดพระเนตรเสร ็ จก ็ กริ้ วว่าเร ื่องวนัทองคนเด ี ยว ทา ไมไม่จบกนัเส ี ยท ี เหมือนกับไม่มีผู้หญิงคนอื่นอีกแล้ว และทรงไม่เห็นว่าวันทองจะมีใจรักขุน ช้าง ใครก็ไม่อยากได้ขุนช้างไปเป็ นผัว เพราะดูรูปร่างหน้าตาน่าเกลียด ค ำศัพท์ โกรธา หมายถึง โกรธ ปลัก หมายถึง แอ่งที่เป็ นโคลน

วันทองกูสิให้กับไอ้แผน ไยแล่นมาอยกู่บัอา ้ ยชา ้ งนนั่ จมื่นศรีไปเอาตัวมันมาพลัน ท ้ งัวนัทองขนุแผนอา ้ ยหม ื่นไวย ฝ่ายพระหม ื่นศร ีไดร ้ับสั่ง ถอยหลังออกมาไม่ช้าได้ สั่งเวรกรมวงัในทนั ใด ตา รวจในวิ่งตะบึงมาถึงพลัน ข ้ึ นไปบนเร ื อนพระหม ื่นไวย แจง ้ ขอ ้ รับสงั่ ไปขมีขมัน ขุนช้างฟ้องร้องฎีกาพระทรงธรรม์ ให ้ หาท ้ งัสามท่านน ้ นัเขา ้ไป ถอดควำมได้ว่ำ คราวก่อนก ็ ยกวนัทองให ้ กบัขนุแผนไปแลว ้ ทา ไมจ ึ งมาอยกู่บัขนุชา ้ งอ ี กจึง ให้จมื่นศรีไปน าตัววันทอง ขุนแผนและจมื่นไวย พระหม ื่นศร ีไดร ้ับคา สั่งให ้ ถอยหลงัออกมาในไม่ชา ้ และสั่งหารในวงัทนัท ีให ้ ทหารวิ่งมาอยา่งเร่งร ี บและ ข ้ึ นไปบนเร ื อนพระหม ื่นไวยและแจง ้ รับสั่งให ้ ร ี บไปในทนัท ี ขนุชา ้ งไดย ้ื นคา ร ้ องทุกขใ์ ห ้ พระเจา ้ แผ่นดินให ้ เร ี ยกท ้ งัสามคนมาเขา ้ เฝ้ า

คราน ้ นัวนัทองเจา ้ พลายงาม ไดฟ้ ังความคร ้ ามครั่นหวนั่ ไหว ขุนแผนเรียกวันทองเข้าห้องใน ไม่ไว้ใจจึงเสกด้วยเวทมนตร์ ส ี ข ้ ี ผ ้ึ งส ีปากกินหมากเวทย ์ ซึ่งวิเศษสารพัดแก้ขัดสน น ้ า มนัพรายน ้ า มนัจนัทน ์ สรรเสกปน เคยคุ้มขังบังตนแต่ไรมา แล้วท าผงอิทธิเจเข้าเจิมพักตร์ คนเห็นคนทักรักทุกหน้า เสกกระแจะจวงจันทร์น ้ า มนัทา เสร็จแล้วก็พาวันทองไป ถอดควำมได้ว่ำ ตอนน ้ นันางวนัทองและพลายงามไดฟ้ ังคา รับสั่งแลว ้ รู้ส ึ กต ื่นเตน ้ และขุนแผนเรียก นางวนัทองเขา ้ไปขา ้ งในห ้ อง เพราะไม่ไวใ้ จเลยเสกมนตร ์ใส่นางวนัทอง เอาข ้ีผ ้ึ ง มาปากและกินหมากที่ลงมนตร ์ไว ้ มนัเป็ นของที่ช่วยแกป้ ัญหาทุกอยา่ง มีท ้ งั น ้ า มนัพรายและน ้ า มนัจนัทน ์ ที่ใชพ ้ ลางตวัมาตลอด แลว ้ นา ผงเสน่ห ์ มาทาหนา ้ เพื่อให้คนที่เห็นที่ทักทุกคนต่างหลงรักตนและเสกเครื่องหอมที่ท าด้วยไม้จันทร์ท า ให ้ เป็ นน ้ า มนัพอทา เสร ็ จแลว ้ ก ็ พานางวนัทองออกไป ค ำศัพท์ ผงอิทธิเจ หมายถึง เป็นผงดินสอที่น ามาผัดหน้าส าหรับเป็นเสน่ห์ท าให้คนรัก กระแจะ หมายถึง ผงเครื่องหอมต่างๆส าหรับทาหรือเจิม จวงจันทร์ หมายถึง เครื่องหอมที่เจือด้วยไม้จวงและไม้จันทร์

คราน ้ นัทองประศร ี ผูม ้ ารดา คร ้ันไดแ ้ จง ้กิจจาไม่นิ่งได ้ เด ็ กเอ ๋ ยวิ่งตามมาไวไว ลงบันไดงันงกตกนอกชาน พลายชุมพลกอดก้นทองประศรี กูมิใช่ช้างขี่ดอกลูกหลาน ลุกข ้ึ นโขยง่ โกง ้โคง ้ คลาน ซมซานโฮกฮากอ้าปากไป คร ้ันถ ึ งย ้ งัอยปู่ระตูวงั ผูร ้ับสั่งเร่งรุดไม่หยดุได ้ ขุนแผนวันทองพระหมื่นไวย เข้าไปเฝ้าองค์พระภูมี ถอดควำมได้ว่ำ เม ื่อแม่ของนางวนัทองไดร ู้้ ข่าวก ็ ร ้ อนใจรีบเรียกลูกหลานให ้ วิ่งตามมาให ้ รีบลงจาก บันไดจนตกออกนอกชาน พลายชุมพลก็เข้ากอดก้นนางทองประศรี นางทองประศรีจึง ตะโกนบอกว่าพลายชุมพลว่าตนไม่ใช่ชา ้ งแลว ้ ก ็ ลุกข้ึ น เม ื่อถ ึ งหนา ้ประตูวงัท้งัสามคน จึงรีบเข้าไปเข้าเฝ้าพระมหากษัตริย์

คราน ้ นัพระองคผ ์ูท ้ รงเดช ปิ่นปักนคเรศเรืองศรี ั เห็นสามราเข้ามาอัญชลี พระปรานีเหมือนลูกในอุทร ด้วยเดชะพระเวทวิเศษประสิทธิ์ เผอิญคิดรักใคร่พระทัยอ่อน ตรัสถามอย่างความราษฎร ฮา ้ เฮย ้ ดูก่อนอีวนัทอง เมื่อมึงกลับมาแต่ป่ าใหญ่ กูสิให้อ้ายแผนประสมสอง คร ้ันกูขดัใจให ้ จา จอง ตัวของมึงไปอยู่แห่งไร ถอดควำมได้ว่ำ เม ื่อพระพนัวสาเห ็ นท ้ งัสามคน(ขุนชา ้ ง พระไวยและนางวนัทอง)เดินเขา ้ มาก ็ เกิด ความเอ็นดูอย่างลูก จึงตรัสถามความว่าเมื่อกลับมาจากป่ าที่ตัดสินให้ไปอยู่กับ ขุนแผนเป็นอย่างไร

ท าไมไม่อยู่กับอ้ายแผน แล่นไปอยู่กับอ้ายช้างใหม่ เดิมมึงรักอ้ายแผนแล่นตามไป คร ้ันยกให ้ เตน ้ กลบัเล่นตวั อยู่กับอ้ายช้างไม่อยู่ได้ เกิดรังเกียจเกลียดใจด้วยชังหัว ดูยกัใหม่ยา ้ ยเก่าเฝ้ าเปล ี่ยนตวั ตกว่าชวั่แลว ้ ม ึ งไม่ไยด ี คราน ้ นัวนัทองไดร ้ับสั่ง ละล้าละลังประนมก้มเกศี หวัสยองพองพรั่นทนัท ี ทูลคดีพระองค์ผู้ทรงธรรม์ ถอดควำมได้ว่ำ ให ้ไปอยกู่บัขนุแผนทา ไมถ ึ งไม่ไปอยู่แต่กลบัไปอยกู่บัขนุชา ้ ง ท ้ งัๆท ี่แต่ก่อน รักกบัขนุแผนไม่ใช่เหรอพอจะยกให ้ไปอยกู่บัขนุชา ้ งก ็ รังเก ี ยจขนุชา ้ งข ้ึ นมา เปลี่ยนไปเปลี่ยนมามันไม่ดี เม ื่อนางวนัทองไดร ้ับสั่งก ็ รู้ส ึ กละลา ้ ละลงัจ ึ ง ประนมมือไหว้เหนือหัว นางรู้สึกกลัวมาก

ขอเดชะละอองธุลีบาท องค์หริรักษ์ราชรังสรรค์ เมื่อกระหม่อมฉันมาแต่อารัญ คร ้ งัน ้ นั โปรดประทานขนุแผนไป คร ้ันอยมู่าขนุแผนตอ ้ งจา จอง กระหม่อมฉนัม ี ทอ ้ งน ้ นัเติบใหญ่ อยู่ที่เคหาหน้าวัดตะไกร ขุนช้างไปบอกว่าพระโองการ ม ี รับสั่งโปรดประทานให ้ กระหม่อมฉันไม่ไปก็หักหาญ ย ื ้ อยดฉุด ุคร่าท าสามานย์ เพื่อนบ้านจะช่วยก็สุดคิด ถอดควำมได้ว่ำ นางวันทองทูลขอพระพันวษาว่า เมื่อตอนที่ออกจากป่ าพระองค์ยกหม่อมฉัน ให ้ ขนุแผน ต่อมาขนุแผนถูกเขา ้ คุก ดิฉนั ไดต ้้ งัทองขนุชา ้ งก ็ เขา ้ มากระหม่อม ไปอยู่ด้วยโดยอ้างว่าเป็ นพระบัญชาของพระองค์ มาฉุดกระหม่อมไปเพื่อน บ้านก็เกรงกลัวเพราะคิดว่าเป็ นพระบัญชาของพระองค์

ดว ้ ยขนุชา ้ งอา ้ งว่ารับสั่งให ้ ใครจะขัดขืนไว้ก็กลัวผิด จนใจมิไปก็สุดฤทธิ์ ชีวิตอยู่ใต้พระบาทา คราน ้ นัพระองคผ ์ูท ้ รงภพ ถ้าฟังจบกริ้ วขนุชา ้ งเป็ นหนกัหนา มีพระสิงหนาทตวาดมา อา ้ ยบา ้ เยอ่หยิ่งอา ้ ยลิงโลน ตกว่ากูหาเป็ นเจ้าชีวิตไม่ มึงถือใจว่าเป็ นเจ้าที่โรงโขน เป็ นไม่มีอาชญาสิทธิ์ คิดถึงโดน เที่ยวท าโจรใจคะนองจองหองครัน ถอดควำมได้ว่ำ พระพนัวษาไดฟ้ ังขนุชา ้ งทูลก ็ ทรงกริ้ ว ตวาดเส ี ยงดงัลนั่ ว่าถ้าพระองค์ไม่เป็ น กษัตริย์ ขุนช้างก็คงมองไม่เห็นหัว จะต้องเฆี่ยนเสียด้วยหวาย ค ำศัพท์ พระสิงหนาท หมายถึง เสียงตวาดของผู้ที่มีอ านาจซึ่งดังราวกับเสียงค าราม ของราชสีห์

เล ้ ี ยงม ึ งไม่ไดอ ้ า ้ ยใจร ้ าย ชอบแต่เฆี่ยนสองหวายตลอดสัน แล้วกลับความถามข้างวันทองพลัน เออเมื่อมันฉุดคร่าพามึงไป ก็ช้านานประมาณได้สิบแปดปี คร ้ังน ้ ี ทา ไมม ึ งจ ึ งมาได ้ นี่มึงหนีมันมาฤๅว่าไร ฤๅว่าใครไปรับเอามึงมา วนัทองฟังถามให ้ คร ้ ามครั่น บังคมคัลประนมก้มเกศา ขอเดชะพระองค์ทรงศักดา พระอาญาเป็ นพ้นล้นเกล้าไป ถอดควำมได้ว่ำ พระพันวษาก็ตรัสถามนางวันทองว่า เมื่อขุนช้างฉุดไปเป็ นเวลาประมาณ 18 ปี ท าไมถึงหนีมาได้ หนีมาเองหรือว่าใครไปรับมา นางวันทองได้ฟังค าถามก็ รู้สึกกลัว ค ำศัพท์ ตลอดสัน หมายถึง ตลอดสันหลัง

คร ้ังน ้ ี จม ื่นไวยน ้ันไปรับ กระหม่อมฉันจึงกลับคืนมาได้ มิใช่ย้อนยอกท านอกใจ ขุนแผนก็มิได้ประเวณี แต่มาน ้ นัเวลาสักสองยาม ขุนช้างจึงหาความว่าหลบหนี ขอพระองค์จงทรงพระปรานี ชีวีอยู่ใต้พระบาทา ถอดควำมได้ว่ำ นางวันทองกราบทูลสมเด็จพระพันวษาว่าจมื่นไวยไปรับตอนกลางคืน ขุนช้าง จึงคิดว่าหนีออกมา ขุนแผนก็ไม่ได้ท าอะไรไม่ดีไม่งาม นางทูลขอความกรุณา จากสมเด็จพระพันวษา

คราน ้ นัพระองคผ ์ูท ้ รงเดช ฟังเหตุขุ่นเคืองเป็ นหนักหนา อ้ายหมื่นไวยท าใจอหังการ์ ตกว่าบ้านเมืองไม่มีนาย จะปรึกษาตราสินให้ไม่ได้ จ ึ งทา ตามน ้ า ใจเอาง่ายง่าย ถ้าฉวยเกิดห่าฟันกันล้มตาย อันตรายไพร่เมืองก็เคืองกู อีวันทองกูให้อ้ายแผนไป อ้ายช้างบังอาจใจท าจู่ลู่ ฉุดมนัข ้ึ นชา ้ งอา ้ งถ ึ งกู ตะคอกขู่อีวันทองให้ตกใจ ถอดควำมได้ว่ำ เมื่อพระพันวษาได้ฟังความจากนางวันทอง ก็โกรธจมื่นไวยที่ท าการอุกอาจท า เหมือนบ้านเมืองไม่มีกฎหมาย ถ้าเกิดมีการฆ่าฟันล้มตาย ประชาชนจะขุ่น เคืองพระพันวษาได้ทางด้านขุนช้างก็ผิดที่ไปฉุดตัวนางวันทองมา แล้วยังอ้าง ชื่อพระพันวษาไปข่มขู่พาตัวนางวันทองมา ค ำศัพท์ ตกว่า หมายถึง ราวกับว่า ตราสิน หมายถึง แจ้งความไว้เพื่อเป็ นหลักฐาน จู่ลู่ หมายถึง หุนหันพลันแล่น ในความว่า “อ้ายช้างบังอาจใจท าจู่ลู่”

ชอบตบให้สลบลงกับที่ เฆี่ยนตีเสียให้ยับไม่นับได้ มะพร้าวห้าวยัดปากให้สาใจ อ้ายหมื่นไวยก็โทษถึงฉกรรจ์ มึงถือว่าอีวันทองเป็ นแม่ตัว ไม่เกรงกลัวเว้โว้ท าโมหันธ์ ไปรับไยไม่ไปในกลางวัน อา ้ ยแผนพ่อน ้ันก ็ เป็ นใจ มันเหมือนวัวเคยขาม้าเคยขี่ ถึงบอกกูว่าดีหาเชื่อไม่ อ้ายช้างมันก็ฟ้องเป็ นสองนัย ว่าอ้ายไวยลักแม่ให้บิดา ถอดควำมได้ว่ำ เฆี่ยนตีขุนช้างให้สลบคาที่ แล้วเอามะพร้าวห้าวยัดปาก จมื่นไวยก็มีความผิด ฉกรรจ์ที่ไปพาตัวนางวันทองมากลางดึก คงจะมีขุนแผนผู้เป็ นพ่อคอยหนุน หลัง เพราะว่าขุนช้างเอาเรื่องมาบอกพระพันวษาว่า จมื่นไวยฉุดนางวันทอง กลับไปให้พ่อถือว่าเป็ นความผิด ค ำศัพท์ วัวเคยขาม้าเคยขี่ หมายถึง คุ้นเคยกันมาอย่างดี รู้ทีกัน เข้าใจในท านองของกัน และกัน สา นวนน ้ ี ส่วนมากใชก ้ บัคนท ี่เคยเป็ นสาม ี ภรรยากนั

เป็ นราคีข้อผิดมีติดตัว หมองมัวมลทินอยู่หนักหนา ถ้าอ้ายไวยอยากจะใคร่ได้แม่มา ชวนพ่อฟ้องหาเอาเป็ นไร อัยการศาลโรงก็มีอยู่ หรือว่ากูตัดสินให้ไม่ได้ ชอบทวนด้วยลวดให้ปวดไป ปรับไหมให้เท่ากับชายชู้ มนัเกิดเหตุท ้ งัน ้ ี ก ็ เพราะหญิง จ ึ งห ึ งหวงช่วงชิงยงุ่ยงิ่อยู่ จ าจะตัดรากใหญ่ให้หล่นพรู ให ้ ลูกดอกดกอยแู่ต่กิ่งเด ี ยว ถอดควำมได้ว่ำ ถ้าจมื่นไวยอยากได้ตัวแม่ ท าไมไม่พาพ่อมาฟ้องศาล หรือคิดว่าพระพันวษา ไม่สามารถตัดสินให้ได้ ต้องลงโทษด้วยลวดและปรับ ส่วนขุนช้างก็บังอาจ อา ้ งราชโองการควรตบให ้สลบ แลว ้ เอามะพร ้ าวยดัปากแลว ้ รับสั่งว่าจะตอ ้ ง แกป้ ัญหาน ้ ีให ้ จบเส ี ยท ี ตอ ้ งตดัรากใหญ่(ปัญหา) ให ้ เหล ื อลูกดอกกิ่งเด ี ยว(ให ้ นางวันทองตัดสินใจเลือกเพียงหนึ่ง) ค ำศัพท์ ทวนด้วยลวด หมายถึง เฆี่ยนตีด้วยหนังที่ท าเป็ นเส้นยาวๆซึ่งเรียกว่าลวดหนัง รากใหญ่ หมายถึง นางวันทอง

อีวันทองตัวมันเหมือนรากแก้ว ถ้าตัดโคนขาดแล้วก็ใบเหี่ยว ใครจะควรสู่สมอยู่กลมเกลียว ให ้ เด ็ ดเดี่ยวรู้ กนัแต่วนัน้ี เฮ้ยอีวันทองว่ากระไร ม ึ งต้งัใจปลดปลงให ้ ตรงที่ อย่าภวังค์กังขาเป็ นราคี เพราะมึงมีผัวสองกูต้องแค้น ถ้ารักใหม่ก็ไปอยู่กับอ้ายช้าง ถา ้ รักเก่าเขา ้ ขา ้ งอา ้ ยขุนแผน อยา่เวียนวนไปให ้ คนมนัหมิ่นแคลน ถ้าแม้นมึงรักไหนให้ว่ามา ถอดควำมได้ว่ำ นางวันทองเหมือนกับรากแก้วถ้าตัดโคนได้แล้วใบก็จะเหี่ยวไปเอง พระพันวษาตรัสว่า นางวนัทองจะตกลงยงัไงอยา่ลงัเลเพราะมีท้งัผวัและลูกถา ้ รักใหม่ก ็ให ้ไปอยกู่บัขุน ช้าง แต่ถ้ารักก็เลือกขุนแผน อย่าชักช้าคนจะนินทาเอาได้ จะเลือกใครก็ว่ามา

คราน้นัวนัทองฟังรับสั่ง ให้ละล้าละลังเป็ นหนักหนา คร้ันจะทูลกลวัพระราชอาญา ขุนชา ้ งแลดูตายกัคิ้วลน พระหมื่นไวยใช้ใบ้ให้แม่ว่า บุ้ยปากตรงบิดาเป็ นหลายหน วันทองหมองจิตคิดเวียนวน เป็ นจนใจนิ่งอยไู่ม่ทูลไป คราน้นัพระองคท ์ รงธรณินทร ์ หาไดย ้ินวนัทองทูลข้ึ นไม่ พระตรัสความถามซักไปทันใด หรือมึงไม่รักใครให้ว่ามา ถอดควำมได้ว่ำ นางวนัทองไดฟ้ ังคา พระพนัวษาก ็ เกิดลงัเลว่าจะเล ื อกใคร มองไปทางขุนชา ้ งก ็ ยกัคิ้ว มองไปทาง หม ื่นไวยก ็ ทา ปากบุย ้ไปตรงพ่อวนัทองคิดวนไปวนมาก ็ ยงัไม่ทูลอะไรแก่พระพนัวษา พระพันวษาไม่เห็นว่านางวันทองทูลอะไร ทรงตรัสถามต่อว่าจะไม่รักใครให้ว่ามา

จะรักชู้ชังผัวมึงกลัวอาย จะอยู่ด้วยลูกชายก็ไม่ว่า ตามใจกูจะให้ดังวาจา แต่น้ีเบ้ื องหนา ้ ขาดเด ็ ดไป นางวันทองรับพระราชโองการ ให้บันดาลบังจิตหาคิดไม่ อกุศลดลมวัให ้ ชวั่ใจ ดว ้ ยสิ้นในอายทุี่เกิดมา คิดคะนึงตะลึงตะลานอก ดังตัวตกพระสุเมรุภูผา ให ้ อุธจัอดัอ้นัตนัอุรา เกรงผิดภายหน้าก็สุดคิด ถอดควำมได้ว่ำ จะไปอยู่กับลูกไหม ตามแต่ใจ แต่ถ้าตอบมาแล้วจะเปลี่ยนแปลงไม่ได้ นางวันทองรับ พระราชโองการดงัน้นัก ็ คิดไม่ออกถ ึ งเวลาสิ้นอายุจ ึ งเกิด “อกุศล” ทา ให ้ประหม่าและ เกรงว่าจะตัดสินใจผิด

จะว่ารักขุนช้างกระไรได้ ที่จริงใจมิได้รักแต่สักหนิด รักพ่อลูกห่วงดังดวงชีวิต แม้นทูลผิดจะพิโรธไม่โปรดปราน อย่าเลยจะทูลเป็ นกลางไว้ ตามพระทัยท้าวจะแยกให้แตกฉาน คิดแลว ้ เท่าน้นัมิทนันาน นางก้มกรานแล้วก็ทูลไปฉับพลัน ความรักขุนแผนก็แสนรัก ด้วยร่วมยากมานักไม่เดียดฉันท์ สู้ล าบากบุกป่ ามาด้วยกัน สารพันอดออมถนอมใจ ถอดควำมได้ว่ำ จะว่ารักขุนช้างก็ไม่ได้เพราะตนไม่ได้รัก ถ้าเกิดทูลพระพันวษาผิดก็จะเป็ นทูล จึงทูล เป็ นกลางๆตามแต่พระทัยของพระพันวษาว่าจะตัดสินใจอย่างไร จึงทูลออกไปว่า ขุนแผนน้นัก ็ แสนรักร่วมทุกขร ์่วมสุขดว ้ ยกนัมานาน

ขุนช้างแต่อยู่ด้วยกันมา ค าหนักหาได้ว่าให้เคืองไม่ เงินทองกองไว้มิให้ใคร ข้าไทใช้สอยเหมือนของตัว จมื่นไวยเล่าก็เลือดที่ในอก ก็หยิบยกรักเท่ากันกับผัว ทูลพลางตวันางเริ่มระรัว ความกลัวอาญาเป็ นพ้นไป คราน้นัพระองคผ ์ูท ้ รงภพ ฟังจบแคน ้ คลงั่ดงัเพลิงไหม ้ เหมือนดินประสิวปลิวติดกับเปลวไฟ ดูดู๋เป็ นได้อีวันทอง ถอดควำมได้ว่ำ ขุนช้างอยู่ด้วยกันมาก็ไม่เคยท าเรื่องให้ขุ่นเคืองใจและมีเงินทองบ่าวไพร่ใช้ไม่ขัดสน ส่วนจมื่นไวยที่เป็ นลูกชายก็เป็ นเหมือนเลือดในอก ย่อมรักเท่ากับรักผัวอยู่แล้ว ทูล เสร ็ จนางวนัทองก ็ สั่นดว ้ ยความกลวัหลงัจากนางวนัทองทูล พระพนัวษากริ้วอยา่งมาก เหมือนดินประสิวที่โดนไฟแล้วปะทุ

จะว่ารักข้างไหนไม่ว่าได้ น้า ใจจะประดงัเขา ้ ท้งัสอง ออกนนั่เขา ้ นี่มีสา รอง ยิ่งกว่าทอ ้ งทะเลอนัล้า ล ึ ก จอกแหนแพเสาส าเภาใหญ่ จะทอดถมเท่าไรไม่รู้สึก เหม ื อนมหาสมุทรสุดซ้ึ งซ ึ ก น้า ล ึ กเหล ื อจะหยงั่กระทงั่ดิน อิฐผาหาหาบมาทุ่มถม ก ็ จ่อมจมสูญหายไปหมดสิ้น อีแสนถ่อยจัญไรใจทมิฬ ดงัเพชรนิลเกิดข้ึ นในอาจม ถอดควำมได้ว่ำ นางวนัทองไม่ยอมบอกว่าจะเล ื อกใคร พระพนัวษารับสั่งด่านางวนัทองว่ารักขา ้ งไหน เล ื อกไม่ถูกจะเอาไวส้ า รองท้งัสองยิ่งว่าความล ึ กของทะเลทอดสมอลก ึ เกินจะหยงั่ถ ึ งได ้ คนถ่อยจญั ไรใจทมิฬ เหม ื อนเพชรที่เกิดในสิ่งสกปร

รูปงามนามเพราะน้อยไปหรือ ใจไม่ซื่อสมศักดิ์เท่าเส้นผม แต่ใจสัตว์มันยังมีที่นิยม สมาคมก็แต่ถึงฤดูมัน ม ึ งนี่ถ่อยยิ่งกว่าถ่อยอีทา ้ ยเม ื อง จะเอาเร ื่องไม่ไดส้ ักสิ่งสรรพ ์ ละโมบมากตัณหาตาเป็ นมัน สักร้อยพันให้มึงไม่ถึงใจ ว่าหญิงชวั่ผวัยงัคราวละคนเดียว หาตามตอมกันเกรียวเหมือนมึงไม่ หนักแผ่นดินกูจะอยู่ไย อ้ายไวยมึงอย่านับว่ามารดา ถอดควำมได้ว่ำ หน้าตาสวยงามชื่อเพราะน้อยไปหรือถึงได้จิตใจไม่ซื่อเท่ากับเส้นผม เลวกว่าสัตว์ เพราะสัตว์ยังมีฤดูผสมพันธุ์ หญิงชั่วยงัมีผวัคราวละคน จะอยใู่ห ้ หนกัแผ่นดินทา ไม ทรงหันไปตรัสกับหมื่นไวยว่าอย่านับนางวันทองเป็ นแม่ให้อายเขา

กูเล้ียงม ึ งถ ึ งให ้ เป็ นหัวหม ื่น คนอื่นรู้ว่าแม่ก็ขายหน้า อา ้ ยขุนชา ้ งขุนแผนท้งัสองรา กูจะหาเมียให้อย่าอาลัย หญิงกาลกิณีอีแพศยา มันไม่น่าเชยชิดพิสมัย ที่รูปรวยสวยสมมีถมไป ม ึ งตดัใจเสียเถิดอีคนน้ี เร่งเร็วเหวยพระยายมราช ไปฟันฟาดเสียให้มันเป็ นผี อกเอาขวานผ่าอย่าปรานี อย่าให้มีโลหิตติดดินกู เอาใบตองรองไว้ให้หมากิน ตกดินจะอัปรีย์กาลีอยู่ ฟันให ้ หญิงชายท้งัหลายดูสั่งเสร ็ จเสด ็ จสู่ปราสาทชยั ถอดควำมได้ว่ำ รับสั่งขุนชา ้ งกบัขุนแผนพระองคจ ์ ะทรงหาเมียใหม่ให ้ แลว ้ รับสั่งให ้ เอานางวนัทองไป ประหารชีวิต เอาขวานผ่าอก แล้วเอาใบตองมารองเลือดให้หมากิน อย่าให้เลือดอัปรีย์ กาลีตกถ ึ งพ้ื นดินเลยรับสั่งเสร ็ จก ็ เสด ็ จเขา ้สู่ปราสาทที่ประทบั

บรรณำน ุ กรม จันทิภากบิลโรจน์. (2565). เอกสารประกอบการเรียนเรื่องขุนช้างขุนแผน. สืบค้น 7 มิถุนายน 2567. จากhttps://www.slideshare.net เด็กม.6/7 นบ.รุ่น81. (2566). ถอดค าประพันธ์ขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา สืบค้น 6 มิถุนายน 2567. จาก http://for-m6.blogspot.com นิศากรจรชื่น. (2022). ขุนช้างขุนแผน ตอน ถวายฎืกา. สืบค้น 10 มิถุนายน 2567. จากhttps://fliphtml5.com หนังสือเรียนรายวิชาพ้ื นฐานวิชาภาษาไทยวรรณคดีวิจักษ์(พิมพค ์ ร้ังที่๑๗). (๒๕๖๖).กรุงเทพ องค์การค้าของ สกสค. Harae0_04. (2014). ถอดความขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา. สืบค้น 6 มิถุนายน 2567. จากhttps://wewantknowless.wordpress.com

ค ำน ำ รายงาน เรื่อง ขุนช้างขุนแผน ตอนขุนช้างถวายฎีกาเล่มน ้ ี จดัทา ข ้ึ นเพื่อ รายงานผลการศึกษาค้นคว้าประกอบการเรียนรู้รายวิชาภาษาไทย รหัสวิชา ท๓๓๑๐๑ภาคเรียนที่ ๑ ปี การศึกษา ๒๕๖๗ ช ้ นัมธัยมศึกษาปี ที่๖ ซึ่งประกอบด้วยค าประพันธ์ ถอดค าประพันธ์ การอธิบายค าศัพท์ ตลอดจน ประโยชน์หรือคุณค่าในวรรณคดี คณะผูจ ้ ดัทา หวงัเป็ นอยา่งยิ่งว่ารายงาน เรื่องขุนช้างขุนแผนตอนขุนช้าง ถวายฎีกาเล่มน ้ ีจะเป็ นประโยชน์ต่อผู้ที่สนใจศึกษา เรื่องขุนช้างขุนแผนตอน ขุนช้างถวายฎีกา ไม่มาก ก็น้อย หากมีข้อผิดพลาดประการใด คณะผู้จัดท า ขออภัยมา ณ ที่น ้ ีด้วย คณะผู้จัดท า

สำรบัญ ค าน า ก สารบัญ ข ถอดค าประพันธ์และอธิบายค าศัพท์ยาก ๑-๗๔ คุณค่าของวรรณคดี ๗๕-๗๖ บรรณานุกรม ๗๗

ค ุ ณค ่ ำของวรรณคด ี คุณค่ำด้ำนวรรณศิลป์ ๑.๑อุปมา คราวน ้ นัเม ื่อตามไปกลางป่า หน้าด าเหมือนหนึ่งทามินหม้อไหม้ ชนะความงามหน้าดังเทียนชัย เขาฉุดไปเหมือนลงทะเลลึก ๑.๒ อติพจน์ จะกล่าวถึงขุนแผนแสนสนิท เรื่องฤทธิ์ลือจบพิภพไหว อยู่บ้านสุขเกษมเปรมใจ สมสนิมพิสมัยด้วยสองนาง ๑.๓ สัมผัสพยัญชนะ ตะโกนเรียกในห้องวันทองเอ๋ย หาขานรับเช่นเคยสักค าไม่ ท ้ งัขา ้ วของมากมายก ็ หายไป ปากประตูเปิ ดไว้ไม่ใส่กลอน พลางเรียกหาข้าไทอยู่ว้าวุ่น อีอุ่นอีอิ่มอีฉิมอีสอน อีมีอีมำอีสำคร นิ่งนอนไยหวามาหา ๑.๔ สัมผัสเสียงสระ คราน ้ นัพระองคผ ์ูท ้ รงเดช ปิ่นปักนัคเรศเรืองศรี เห็นสามรำเข้ามำอัญชลี พระปรานีเหมือนลูกในอุทร ด้วยเดชะพระเวทวิเศษประสิทธิ์ เผอิญคิดรักใคร่พระทัยอ่อน ตรัสถามอย่างความราษฎร ฮา ้ เฮย ้ ดูก่อนอีวนัทอง

๒.คุณค่ำด้ำนสังคม ๒.๑ กำรปกครอง พระมหากษัตริย์ทรงมีอ านาจสูงสุดในการปกครองบ้านเมืองและ ดูแลราษฎร ตัดสินคดีความต่าง ๆ ๒.๒ ค่ำนิยม ผูห ้ ญิงในสมยัน้นั ไม่มีสิทธ์ิดา เนินชีวิตดว ้ ยตนเอง ตอ ้ งเช ื่อฟังและปฏิบตัิตามที่สามี บอกเสมอ ๒.๓ ควำมเชื่อ ในสมยัก่อนคนไทยมีความเช ื่อเกี่ยวกบัเวทมนตร ์ คาถาของขลงัและการเล้ียงผี ๒.๔ ควำมรักระหว ่ ำงแม ่ กับลูก ความรักของแม่ที่มีต่อลูก จากบทประพันธ์กล่าวได้ว่า ด้วยความที่ลูกรักแม่ จึงไปรับ แม่กลับมาจากขุนช้าง ๓.คุณค่ำด้ำนกำรน ำไปใช้ในชีวิตประจ ำวัน ๑. ควรมีการตัดสินใจที่ดี รอบคอบและมีเหตุผล ๒.ควรรักเดียวใจเดียว