บทที่ 5 การพยาบาลผู้คลอดที่มีความผิดปกติเกี่ยวกับปัจจัยการคลอด

- การใส่มือไปด้านหลังของไหล่หลังทารก แล้วผลักไหล่หลังไปด้านหน้ า 180 องศา
แบบ corkscrew (Wood’s corkscrew maneuver)

ภาพแสดงท่า Rubin maneuver

48

- การใช้มือกดด้านหลังของไหล่หน้ าทารกมาด้านหน้ า (Rubin maneuver or Reverse woods)
- การทำคลอดแขนหลังก่อน (delivery of posterior arm)

ภาพแสดง ท่าการทำคลอดแขนหลังก่อน

49

- การจัดผู้คลอดอยู่ในท่ามือ 2 ข้าง ยันพื้นและคุกเข่า 2 ข้าง ทำให้ไหล่หลังเคลื่อนต่ำ
ลงมา (Gaskin maneuver or all-fours position) แพทย์ผู้ทำคลอดดึงศีรษะของ
ทารกลงล่างพร้อมกับให้ผู้คลอดเบ่ง
- การหักกระดูกไหปลาร้า (fracture of clavicle)

ภาพแสดงท่า Gaskin maneuver

50

7. การพยาบาลผู้คลอดที่ปากมดลูกเปิดช้า
7.1) ผู้คลอดที่อยู่ในระยะปากมดลูกเปิดช้านานเกิน 8 ชั่วโมง ประเมินจากเวลาที่เริ่มเจ็บครรภ์
จริง และตรวจทางช่องคลอดเพื่อประเมินการเปิดขยายของปากมดลูกใหม่
7.2) ผู้คลอดที่มีการเปลี่ยนแปลงของการเปิดขยายของปากมดลูก ให้ประเมินการเปิดขยายของ
ปากมดลูกต่อทุก 4 ชั่วโมง ถ้ายังไม่เข้าระยะปากมดลูกเปิดเร็วหลังชักนำการคลอด 8 ชั่วโมง
ควรเตรียมการผ่าตัดคลอด
7.3) ประเมินการหดรัดตัวของมดลูก

1. มดลูกหดรัดตัวมากผิดปกติ ดูแลการได้รับยานอนหลับ หรือยาแก้ปวดตามแผนการ
รักษา

2. มดลูกหดรัดตัวน้ อยกว่าปกติ ให้ลุกเดิน นอนศีรษะสูง หรือนอนตะแคง และให้ยากระ
ตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก

3. หากพบอาการแสดงของการติดเชื้อ ควรได้รับยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก และ
ยาปฏิชีวนะจนกระทั่งคลอด

51

8. การพยาบาลผู้คลอดที่มีระยะปากมดลูกเปิดเร็วล่าช้า หรือหยุดชะงัก
8.1) ประเมินการหดรัดตัวของมดลูกไม่มีประสิทธิภาพ คือ มดลูกหดรัดตัวน้ อยกว่า 3
ครั้ง ในระยะเวลา 10 นาที และหดรัดตัวน้ อยกว่า 40 วินาที ให้นอนตะแคง หรือนอน
ศีรษะสูง
8.2) ตรวจดูกระเพาะปัสสาวะ โดยให้ผู้คลอดถ่ายปัสสาวะทุก 2 ชั่วโมง เพื่อให้กระเพาะ
ปัสสาวะว่าง จดเวลาจำนวนปัสสาวะที่ออกและลักษณะ สี ปัสสาวะ
8.3) ตรวจครรภ์เพื่อประเมินสภาวะทารกใหม่
8.4) ตรวจทางช่องคลอด เพื่อประเมินการเปิดขยายของปากมดลูก และสภาพเชิงกราน
8.5) อธิบายให้ผู้คลอดเข้าใจสถานการณ์ และบอกสภาพการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
ได้แก่ สภาพของทารก ลักษณะการหดรัดตัวของมดลูก และวิธีการช่วยคลอด
8.6) ดูแลเรื่องความสุขสบาย เช่น เช็ดหน้ า อยู่เป็นเพื่อน ให้กาลังใจ ให้บ้วนปากกลั้ว
คอแก้คอแห้ง
8.7) ดูแลให้ได้รับอาหารและสารน้ำอย่างเพียงพอและถูกต้อง
8.8) เตรียมสำหรับการผ่าตัดคลอด ถ้าสงสัยภาวะมีภาวะ CPD

52

9. การพยาบาลผู้คลอดที่มีส่วนนำเคลื่อนต่ำล่าช้า หรือหยุดชะงักในระยะที่ 2
ของการคลอด
9.1) ประเมินการหดรัดตัวของมดลูก และแรงเบ่ง
9.2) ถ้ามดลูกหดรัดตัวไม่ดี รายงานแพทย์ ให้ยากระตุ้นมดลูกตามแผนการรักษา
9.3) บอกให้ผู้คลอดร่วมมือขณะช่วยคลอด เช่น การเบ่ง หยุดเบ่ง เป็นต้น
9.4) กระตุ้นให้เบ่งถูกวิธี โดยให้เบ่งทุกครั้งที่มดลูกหดรัดตัว เบ่งซ้าๆ 3-4 ครั้งจน
กระทั่งมดลูกคลายตัว และให้ผู้คลอดพักจนกระทั่งมดลูกหดรัดตัวใหม่ครั้งต่อไป
9.5) ตรวจทางช่องคลอด เพื่อประเมินท่าและทรงของทารกเป็นระยะๆ
9.6) นวดฝีเย็บเพื่อลดแรงต้าน
9.7) เตรียมการช่วยคลอด

53

10. การพยาบาลผู้คลอดที่มีการคลอดเฉียบพลัน
10.1) ผู้คลอดที่มีประวัติการคลอดเร็ว ควรให้นอนโรงพยาบาลก่อนคลอด และอาจให้ยาลด
การหดรัดตัวของมดลูก จะช่วยป้องกันการคลอดเร็ว
10.2) พยาบาลผดุงครรภ์ต้องอธิบาย คอยอยู่เป็นเพื่อน ดูแลด้านจิตใจ เพื่อลดความวิตกกังวล
เกี่ยวกับอันตรายต่อบุตร
10.3) ประเมินปัจจัยส่งเสริมให้เกิดการคลอดเฉียบพลัน
10.4) สังเกตความก้าวหน้ าของการคลอด ประเมินการหดรัดตัวของมดลูก กระเพาะปัสสาวะ
ตรวจทางช่องคลอดประเมินสภาพปากมดลูกเมื่อผู้คลอดอยากเบ่ง สังเกตลักษณะการตึงตัว
ของทวารหนั ก ฝีเย็บโป่งตึง
10.5) จัดท่านอนตะแคงซ้าย ช่วยนวดหลัง และต้นขา
10.6) ฟังเสียงหัวใจทารก
10.7) สอนเทคนิ คการหายใจ หอบ เร็ว ลึก และการผ่อนคลาย
10.8) จัดเตรียมอุปกรณ์ทาคลอด และอุปกรณ์ช่วยฟื้ นคืนชีพทารกให้พร้อม
10.9) ช่วยทำคลอดโดยใช้หลักปราศจากเชื้อ ห้ามใช้มือดันศีรษะทารกไม่ให้คลอด เพราะจะ
ทำให้ทารกบาดเจ็บจากการคลอด

54

10.10) ถ้าถุงน้ าคร่ำยังไม่แตกและผู้คลอดเบ่งคลอด ให้เจาะถุงน้ำคร่ำ ขณะมดลูกคลายตัว
10.11) ถ้าทารกคลอดทั้งถุงน้ำคร่ำ (caul delivery) ให้รีบฉีกถุงน้ำคร่ำให้แตก จับทารกนอนตะแคง
หน้ า ศีรษะต่ำกว่าลำตัว ใช้ลูกสูบยางดูดเมือกและน้ำคร่ำออกจากปากและจมูก
10.12) ประเมินคะแนน Apgar score ใน 1 นาที และ 5 นาที
10.13) รายงานแพทย์เพื่อการดูแลรักษาต่อไป เนื่ องจากเสี่ยงต่อการติดเชื้อ ตกเลือด หนทางคลอด
ฉีกขาด ทารกบาดเจ็บจากการคลอด เลือดออกในสมอง เป็นต้น
10.14) ระยะหลังคลอด คลึงมดลูก ให้ยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก ป้องกันภาวะตกเลือด
หลังคลอด
10.15) การป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ การขาดน้ า เลือดเป็นกรด เยื่อหุ้มทารกอักเสบ
ติดเชื้อ และการตกเลือด
10.16) วัดสัญญาณชีพทุก 4 ชั่วโมง หรือทุก 2 ชั่วโมง หรือทุก 15 นาที ตามสภาพผู้คลอด

55

10.17) ผู้คลอดที่งดอาหารและน้ำ ให้ได้รับสารน้ าทางหลอดเลือดดำ ให้ได้พักผ่อนนอนหลับ
เพียงพอ ดูแลความสุขสบาย เช็ดหน้ าเช็ดตัวเปลี่ยนเสื้อผ้า
10.18) ให้ใช้เทคนิ คการหายใจ เพ่งจุดสนใจ ลูบหน้ าท้อง ผ่อนคลายกล้ามเนื้ อ ให้ยาแก้ปวด
ตามแผนการรักษา ถ้าเจ็บปวดมากพักไม่ได้
10.19) ให้ถ่ายปัสสาวะทุก 2-4 ชั่วโมง สวนอุจจาระซ้ำหลัง 24 ชั่วโมง
10.20) ทำความสะอาดอวัยวะสืบพันธ์ภายนอกทุก 4 ชั่วโมง ใช้เทคนิ คปราศจากเชื้อ
10.21) รายงานแพทย์ทันทีเมื่อมีปัญหา เช่น มดลูกหดรัดตัวน้ อยลง น้ำคร่ำมีสีเขียว อัตราการ
เต้นหัวใจทารกเปลี่ยนแปลง การคลอดไม่ก้าวหน้ าตามเกณฑ์ปกติ หรือต้องให้ออกซิเจน

56

11. การพยาบาลระยะหลังคลอด
11.1) ตรวจการฉีกขาดของหนทางคลอด และเย็บซ่อมแซม
11.2) ประเมินการหดรัดตัวของมดลูกหลังคลอด คลึงมดลูกให้หดรัดตัวกลมแข็ง
กดไล่ก้อนเลือดที่ค้างในโพรงมดลูก และประคบเย็น
11.3) ให้ยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูกหลังคลอด
11.4) ดูแลกระเพาะปัสสาวะ และบริเวณแผลฝีเย็บ
11.5) ให้ได้รับสารน้ำและอาหารอย่างเพียงพอ
11.6) ให้ความอบอุ่นร่างกายผู้คลอด
11.7) ให้ผู้คลอดได้รับการพักผ่อน

57

12. การพยาบาลทารกในครรภ์
12.1) ฟังเสียงหัวใจทารก
- ระยะปากมดลูกเปิดช้าทุก 1 ชั่วโมง
- ระยะปากมดลูกเปิดเร็วทุก 30-60 นาที
- ระยะที่ 2 ของการคลอดทุกครั้ง ที่มดลูกคลายตัว
- ทันทีที่ถุงน้ำทูนหัวแตก
12.2) หากพบว่า น้ำคร่ำมีขี้เทาปน (meconium stained) แสดงว่า ทารกอาจมี

ภาวะขาดออกซิเจน
12.3) สังเกตลักษณะการเปลี่ยนแปลงการดิ้นของทารก
12.4) ดูแลการให้ Oxygen cannula 4 ลิตร/นาที หากพบว่าอัตราการเต้นหัวใจ

ทารกผิดปกติ พบขี้เทาในน้ำคร่ำ ทารกดิ้นน้ อยลง

58

6.ตัวอย่างแผนการพยาบาล

ข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล : 1. มีโอกาสเกิดการคลอดยาวนาน เนื่องจากมดลูกหด
รัดตัวน้ อยกว่าปกติ
ข้อมูลสนับสนุน : 09.00น. ปากมดลูกเปิด 5 cm. ความบางร้อยละ 100 ถุงน้ำยังอยู่
ระดับส่วนนำ -1 การหดรัดตัวของมดลูก I=3’40” D=35” S+2

12.00น. ปากมดลูกเปิด 5 cm. ความบางร้อยละ 100 ถุงน้ำยังอยู่
ระดับส่วนนำ -1 การหดรัดตัวของมดลูก I=3’10” D=40” S+1
วัตถุประสงค์ : เพื่อให้กระบวนการคลอดในระยะปากมดลูกเปิดเร็ว ดำเนิ นไปตามปกติ

59

กิจกรรมการพยาบาล
1. กระตุ้นให้ลุกเดิน หรือจัดท่านอนศีรษะสูง
2. กระตุ้นให้ถ่ายปัสสาวะทุก 2 ชั่วโมง สวนปัสสาวะให้ ถ้ากระเพาะปัสสาวะเต็มและ
ถ่ายเองไม่ได้
3. สวนอุจจาระซ้ำ ถ้าเกิน 12 ชั่วโมงแล้ว และไม่มีข้อห้ามในการสวน
4. งดอาหารและน้ำทางปาก และให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ ตามแผนการรักษา
5. ให้ยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก และปรับขนาดยาตามแผนการรักษา
6. ประเมินการหดรัดตัวของมดลูกทุก 30 นาที
7. ตรวจทางช่องคลอดประเมินความก้าวหน้ าของการคลอด

60

ข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล : 2. มีโอกาสเกิดการคลอดยาวนานเนื่องจากมดลูกหดรัดตัวไม่
ประสานกัน
ข้อมูลสนับสนุน : มดลูกหดรัดตัวแรงและถี่มาก แต่ไม่สม่ำเสมอ ระยะพักคลายตัว ไม่เต็มที่
วัตถุประสงค์ : มดลูกหดรัดตัวเป็นปกติ

กิจกรรมการพยาบาล
1. จัดท่านอนตะแคง
2. ให้ได้รับยาแก้ปวด ตามแผนการรักษา
3. ดูแลความสะอาดของร่างกาย เสื้อผ้า ที่นอน ช่วยนวดหลังและต้นขาเพื่อให้ได้รับการพักผ่อน
และผ่อนคลาย
4. งดอาหารและน้ำทางปาก และให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำตามแผนการรักษา
5. รายงานแพทย์ถ้ามดลูกหดรัดตัวแรงและถี่น้ อยกว่า 2 นาที
6. อธิบายสาเหตุของความผิดปกติและแผนการรักษา พูดให้กำลังใจ อยู่เป็นเพื่อนดูแลอย่างใกล้ชิด
7. ประเมินการหดรัดตัวของมดลูกทุก 30 นาที
8. ตรวจทางช่องคลอดประเมินความก้าวหน้ าของการคลอด

61

ข้อวินิจฉัยทางการพยาบาล : 3. มีโอกาสเกิดมดลูกแตก เนื่องจากมดลูกหดรัดตัวไม่คลายจากการ
คลอดติดขัด
ข้อมูลสนับสนุน : มดลูกหดรัดตัวแรงและถี่ การหดรัดตัวของมดลูก I=1’20” D=80” S+4 ผู้คลอดดิ้น
ทุรนทุราย จับต้องมดลูกไม่ได้ และส่วนนำไม่เคลื่อนต่ำ
วัตถุประสงค์ : มดลูกหดรัดตัวน้ อยลงกลับเป็นปกติ ไม่เกิดภาวะมดลูกแตก

กิจกรรมการพยาบาล
1. หยุดการให้ยากระตุ้นการหดรัดตัวของมดลูก เปลี่ยนเป็นสารน้ำธรรมดาทันที
2. ให้ Oxygen cannula 4 ลิตรต่อนาที ให้นอนตะแคงซ้าย รายงานแพทย์
3. ประเมิน ท่าและทรงของทารก สภาพเชิงกราน
4. ให้ได้รับยาลดปวด ตามแผนการรักษา เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้ อมดลูกคลายตัว และบรรเทาอาการเจ็บ
ปวด
5. สังเกตอาการเตือนว่ามดลูกใกล้แตก ได้แก่ อาการเจ็บปวดมาก พักไม่ได้ และมีรอยคอดวงแหวน
6. ช่วยนวดหลังและต้นขา เพื่อให้ได้รับการผ่อนคลาย
7. อธิบายแผนการรักษา พูดให้กาลังใจ อยู่เป็นเพื่อน ดูแลอย่างใกล้ชิด
8. เตรียมเพื่อรับการผ่าตัดคลอดทันที

62

บรรณานุกรม

เยาวเรศ สมทรัพย์. (2564). เอกสารประกอบการสอนรายวิชา พบ.324 การผดุงครรภ์2.
เชียงใหม่: คณะพยาบาลศาสตร์แมคคอร์มิค มหาวิทยาลัยพายัพ.



63

สมาชิก

1 นางสาว เพียงฟ้า พรมพันธ์ 6201210033
2 นางสาว ธนั ชญา
3 นางสาว ภัสรา วัชรการุณย์ 6201210170
4 นางสาว สุธาสินี
5 นางสาว สิริภัส คำพัน 6201210590

สมบูรณ์ชัย 6201210699

อารีมิตร์ 6201211009