การประชุมวิชาการ กองวิจัยพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืช ประจำปี 2565

ตารางท่ี 2 ผลการดำเนนิ งานการผลิตพันธพ์ุ ืชสวน ของศนู ย์วจิ ัยและพัฒนาเมลด็ พันธ์พุ ืชขอนแก่น

ระหวา่ งปีงบประมาณ 2562-2564 แยกตามพชื และชัน้ พันธ์ุ

ลำดับ ชนดิ พืช ชน้ั พนั ธ์ุ การดำเนนิ การผลิตเมลด็ พันธ์ุระหว่าง 2562-2564

แผนผลติ (กก.)/ ผลผลิต (กก.)/ การใช้ประโยชน์
(ต้น)/(ก่ิง) (ตน้ )/(ก่ิง) (กก.)/(ต้น)/(ก่ิง)

1 เมลด็ พนั ธ์ุมะละกอ จำหนา่ ย 6 6 5.04

2 ต้นกลา้ มะละกอ จำหน่าย 4,000 4,000 4,000

3 เมลด็ พนั ธ์ุถ่วั ฝักยาว จำหน่าย 60 70 70

4 เมล็ดพันธุ์กระเจีย๊ บเขียว จำหนา่ ย 10 10 10

5 เมล็ดพันธุ์มะเขือเปราะ จำหนา่ ย 0.5 0.5 0.5

6 เมล็ดพันธุ์มะเขือเทศ จำหน่าย 0.5 0.5 0.5

8 กง่ิ พนั ธมุ์ ะนาว จำหนา่ ย 500 300 3001/

7 กง่ิ พนั ธ์มุ ะม่วง จำหน่าย 1,000 350 3501/

หมายเหตุ; 1/ สว่ นที่เหลืออยรู่ ะหวา่ งการผลติ 2564/2565

97

ตารางท่ี 3 ผลการดำเนินงานการผลิตเมลด็ พนั ธ์ุพืชไร่และปาลม์ น้ำมัน ของศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาเมลด็ พันธุ์พชื
ขอนแกน่ แยกตามโครงการปีงบประมาณ ระหว่าง 2562-2564

ลำ ปงี บ โครงการ/กจิ กรรม ชนดิ พชื ชนั้ พนั ธ์ุ แผนผลิต ผลผลิต การใชป้ ระโยชน์
ดับ ประมาณ (ตัน)/ท่อน/ (ตัน) (ตัน)
ต้น

1 2562 ค.พฒั นาศักยภาพ ถวั่ เหลือง ขยาย 30 24 24
กระบวนการผลติ จำหน่าย 15 11 11
ขยาย 10 8 8
ก.ผลติ พันธพุ ืชและปจั จัย ถว่ั ลสิ ง จำหนา่ ย 8 4 4
การผลิตอื่นๆ

อ้อย(โรงงาน) ขยาย 200,000 200,000 200,000

มนั สำปะหลัง ขยาย 200,000 200,000 200,000

2 2563 ค.พัฒนาศักยภาพ ถัว่ เหลอื ง ขยาย 10 11 11
กระบวนการผลติ

ก.การพัฒนาเปน็ ศูนย์กลาง
เมลด็ พันธุฯ์

ค.พฒั นาศกั ยภาพ ถว่ั เหลือง ขยาย 25 31 31
กระบวนการผลติ ถว่ั ลสิ ง จำหนา่ ย 8 8 8
ขยาย 8 10 10
ก.ผลติ พนั ธ์พุ ชื ฯ

จำหนา่ ย 6 10 10

ข้าวโพดเทยี น จำหน่าย 0.2 0.2 0.2

อ้อย(โรงงาน) ขยาย 100,000 100,000 100,000

อ้อย(เนื้อเยือ่ ) ขยาย 4,000 4,000 4,000

ค.วจิ ยั และผลิตเมลด็ ถวั่ เหลือง ขยาย 7.4 1.25 1.25
พันธุ์พชื ตระกลู ถวั่ (ถัว่ ถว่ั ลิสง จำหนา่ ย 6.5 - -
เหลอื ง ถวั่ เขียวและถั่ว ขยาย 5 5 5

ลสิ ง)เงินรายได้

จำหน่าย 5 3.3 3.3

3 2564 ค.พฒั นาศักยภาพ ถั่วเหลือง ขยาย 20 20 20
กระบวนการผลติ มนั สำปะหลัง จำหน่าย 30 30 30
200,000 200,000 200,000
ก.ผลติ พนั ธุ์พชื ฯ ขยาย

อ้อย(โรงงาน) ขยาย 100,000 100,000 100,000

98

ลำ ปีงบ โครงการ/กจิ กรรม ชนดิ พืช ชน้ั พันธ์ุ แผนผลติ ผลผลติ การใช้ประโยชน์
ดับ ประมาณ (ตนั )/ท่อน/ (ตัน) (ตนั )
ต้น
ค.วิจัยและผลิตเมลด็ 145,000
พันธ์พุ ชื ตระกูลถั่ว (ถ่วั อ้อย(คน้ั น้ำ) ขยาย 145,000 145,000 10,000
เหลือง ถวั่ เขียวและถว่ั 6.15
ลิสง)เงนิ รายได้(ชดเชย) ออ้ ย(เน้ือเยอื่ ) - 10,000 10,000
ค.ผลติ เมลด็ พันธ์พุ ืช 6.5
ตระกลู ถวั่ คุณภาพดฯี ถั่วเหลอื ง ขยาย 6.15 6.15 0.5
151/
(สกสว.) จำหน่าย 6.5 6.5 151/

ถัว่ ลิสง จำหนา่ ย 1.7 1.7

ถั่วลสิ ง ขยาย 20 20

จำหน่าย 20 20

หมายเหตุ; 1/อย่รู ะหวา่ งการส่งมอบใหแ้ กผ่ ู้ใชป้ ระโยชนใ์ นฤดูแลง้ 2564/2565

99

ตารางท่ี 4 ผลการดำเนนิ งานการผลิตเมล็ดพันธ์ุพืชสวน ของศูนยว์ จิ ัยและพัฒนาเมลด็ พันธุ์พืชขอนแก่น แยก

ตามโครงการปีงบประมาณ ระหวา่ ง 2562-2564

ลำ ปงี บ โครงการ/กจิ กรรม ชนิดพืช ช้นั พนั ธุ์ แผนผลติ ผลผลติ การใชป้ ระโยชน์
ดับ (กก.)/กง่ิ / (กก.)/กิง่ / (กก.)/ก่งิ /ตน้
ค.พัฒนาศักยภาพ เมลด็ พันธุ์ จำหนา่ ย
ประมาณ จำหน่าย ต้น ตน้ 2.6
1 2562
จำหนา่ ย 33
2 2563 จำหนา่ ย
กระบวนการผลติ มะละกอ จำหนา่ ย
3 2564 จำหนา่ ย
ก.ผลติ พันธพุ ืชและ ตน้ กลา้ จำหนา่ ย 3,000 3,000 3,000
ปจั จัยการผลติ อืน่ ๆ มะละกอ จำหนา่ ย

ค.พัฒนาศกั ยภาพ เมลด็ พนั ธุ์ - 1.12 1.07

กระบวนการผลติ มะละกอ - 1,000 1,000

ตน้ กล้า -7 7
ก.ผลติ พนั ธพุ ชื และ มะละกอ 33 1.974
ปจั จัยการผลติ อ่ืนๆ ถว่ั ฝกั ยาว
1,000 1,000 1,000
ค.พัฒนาศักยภาพ เมลด็ พันธุ์
50 50 50
กระบวนการผลติ มะละกอ

ก.ผลติ พนั ธพ์ุ ืชฯ ต้นกล้า
มะละกอ

ถ่วั ฝกั ยาว

กระเจี๊ยบ จำหน่าย 10 10 10
1
เขียว 0.5

มะเขือ จำหน่าย 1 1

เปราะ

มะเขอื เทศ จำหน่าย 0.5 0.5

กง่ิ พันธ์ุ - 500 500 300

มะนาว

ก่ิงพันธุ์ - 1,000 1,000 350

มะม่วง

100

งานผลติ เมลด็ พนั ธ์ุพืชและการนำไปใชป้ ระโยชน์
ศูนยว์ จิ ยั และพฒั นาเมลด็ พันธ์พุ ชื พิษณุโลก

ผลการดำเนนิ งานการผลติ เมล็ดพันธ์ุระหวา่ ง 2562-2564
ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชพิษณุโลก ดำเนินการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลือง ถั่วเขียว และถั่วลิสง

ชั้นพันธุ์ขยายและจำหน่าย ในระหว่างปีงบประมาณ 2562 - 2564 จากแผนการผลิต 775.50 ตัน ได้ผลผลิต
รวมทั้งสิ้น 778.64 ตัน เป็นเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองและถั่วเขียวรวมทุกชั้นพันธุ์จำนวน 440 และ 330 ตัน ได้
ผลผลิตจำนวน 441.24 และ 331.84 ตัน ตามลำดับ และถั่วลิสงจำนวนชั้นพันธุ์จำหน่าย 5.50 ตัน ผลิตได้
5.56 ตัน (ตารางท่ี 1) โดยไดร้ ับงบประมาณสนบั สนุนจาก โครงการพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิต กิจกรรม
ผลิตพันธุ์พืชและปัจจัยการผลิตอื่นๆ และกิจกรรมการพัฒนาเป็นศูนย์กลางเมล็ดพันธุ์พืชรองรับประชาคม
อาเซียน (Seed Hub) งบประมาณเงินรายได้การดำเนินงานวิจัยด้านการเกษตร กรมวิชาการเกษตร ใน
โครงการวิจัยและผลิตเมล็ดพนั ธพุ์ ืชตระกลู ถ่วั (ถ่ัวเหลอื ง ถวั่ เขียวและถวั่ ลสิ ง) คุณภาพดีเพอ่ื รองรับการผลิตพืช
ภายใตว้ ิกฤตภัยแล้ง และโครงการผลติ เมลด็ พนั ธ์ุพชื ตระกลู ถั่วคุณภาพดีภายใต้สภานการณ์ภยั แล้ง (สกสว.) ดัง
ตารางที่ 2

ปีงบประมาณ 2562 ได้รับแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ชั้นพันธุ์ขยายและ
จำหน่าย จำนวน 100 และ 95 ตัน และถั่วเขียวพันธุ์ชัยนาท 72 ชั้นพันธุ์ขยาย 60 ตัน ซึ่งผลผลิตได้ตามแผน
คือ 100.45 95.01 และ 60.90 ตัน ตามลำดบั

ปีงบประมาณ 2563 แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ชั้นพันธุ์ขยายและจำหน่าย
เท่ากับ 115 และ 20 ตัน ได้ผลผลิตเท่ากับ 115.03 และ 20.05 ตัน ตามลำดับ แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่ว
เขียวพันธุ์ชัยนาท 72 ชั้นพันธุ์ขยายจำนวน 60 ตัน ผลิตได้ 57.15 ตัน และ ถั่วเขียวพันธุ์ชัยนาท 3 ชั้นพันธ์ุ
จำหนา่ ยจำนวน 45 ตัน ไดผ้ ลผลติ เท่ากับ 48.06 ตนั และได้แผนการผลติ เมล็ดพนั ธุ์ถว่ั ลิสงขอนแก่น 6 ชนั้ พันธุ์
จำหน่าย จำนวน 0.50 ตนั ซ่งึ ได้ผลผลิตเทา่ กับ 0.52 ตนั

สำหรับปีงบประมาณ 2564 ศูนย์ฯ ได้แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ชั้นพันธ์ุ
ขยายและจำหน่าย จำนวน 60 และ 50 ตัน ซึ่งได้ผลผลิตเท่ากับ 60.30 และ 50.40 ตัน ตามลำดับ แผนการ
ผลติ ถว่ั เขยี วพันธุ์ชัยนาท 72 ชั้นพันธุ์ขยาย 100 ตนั ไดผ้ ลผลติ เท่ากบั 100.63 ตนั และถวั่ เขียวพันธุ์ชัยนาท 3
ชั้นพันธุ์จำหน่าย 65 ตัน ได้ผลผลิตเท่ากับ 65.10 ตัน สำหรับเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงดำเนินการผลิตเฉพาะชั้นพันธ์ุ
จำหน่าย พันธุ์ขอนแก่น 6 และ พันธุ์ไทนาน 9 ได้ผลผลิตรวมสองพันธุ์เท่ากับ 5.04 ตัน จากแผน 5.0 ตัน
(ตารางท่ี 2)

จากการดำเนินการทั้งสามปีพบว่ามีเพียงงปี 2563 ที่ได้ผลผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวชั้นพันธุ์ขยายไม่
เป็นไปตามแผนเนื่องจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง มีฝนตกเนื่องจากอิทธิพลของมรสุมทำให้มีฝนตกในช่วง
เก็บเกี่ยว อีกทั้งเกิดการระบาดของไวรัสใบด่างถั่วเขียวจึงทำให้ผลผลิตไม่เป็นไปตามแผนที่ตั้งไว้ แต่อย่างไรก็
ตามผลผลติ เมล็ดพนั ธุ์ในภาพรวมเป็นไปตามเป้าหมาย

101

การใช้ประโยชน์เมลด็ พนั ธุ์ระหว่าง 2562-2564

เมลด็ พนั ธพุ์ ืชตระกูลถว่ั ไดแ้ ก่ ถ่วั เหลอื ง ถ่วั เขยี ว และถวั่ ลิสง ทผ่ี ลติ ได้ถกู นำไปใชป้ ระโยชน์ 100% ในปี
2562 – 2563 มเี พยี งปี 2564 ทยี่ งั ใชป้ ระโยชน์ไม่ถึง 100% เนือ่ งจากอยใู่ นระหวา่ งการกระจายเมล็ดพันธุ์ให้แก่
เกษตรกรเครือข่ายและเกษตรกรทั่วไปที่ทำกำลังเพาะปลูกในช่วงฤดูแล้ง 2564/2565 และส่วนหนึ่งรอส่งมอบ
ให้แก่กรมส่งเสริมการเกษตรตามแผนปี 2565 อีกทั้งมีแผนสำรองเมล็ดพันธุ์เพื่อช่วยเหลือภัยพิบัติอีกประมาณ
10% (ตารางที่ 1 และ 2) สำหรับผู้ใช้ประโยชน์เมล็ดพันธุ์พืชตระกูลถั่วของ ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืช
พิษณุโลก ในระหว่างปี 2562 – 2564 แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ ภาครัฐ สหกรณ์การเกษตร ภาคเอกชนและ
เกษตรกรทั่วไป (ตารางท่ี 3) ตวั อยา่ งเชน่

1) ภาครฐั เช่น สำนักงานเกษตรจงั หวัดเลยและน่าน ม.นเรศวร ค่ายสมเด็จพระเอกาทศรถ เปน็ ตน้
2) สหกรณ์การเกษตร เช่น สหกรณ์การเกษตรบา้ นโคก จำกัด จ.อตุ รดิตถ์, สหกรณก์ ารเกษตรวงั ช้ิน
จำกัด จ.แพร่ เปน็ ต้น
3) ภาคเอกชน เช่น บริษทั เจริญโภคภัณฑ์โปรด๊ิวส จำกัด, บรษิ ทั สยามคโู บต้าคอร์ปอเรช่ัน จำกัด เป็นต้น
4) เกษตรกรทวั่ ไป เชน่ เกษตรกรจังหวดั สระแก้ว ปราจีนบุรี แพร่ นา่ น พะเยาว์ สุโขทยั เปน็ ต้น
สำหรับสัดส่วนการใช้ประโยชน์เมล็ดพันธุ์แบ่งตามพืชและชั้นพันธุ์ระหว่าง 2562 - 2564 (รูปที่ 1a-e)
พบว่าท้ังเมล็ดพันธ์ุถ่วั เหลืองและถัว่ เขียวถูกนำไปใช้ประโยชนโ์ ดยเกษตรกรมากท่ีสุด โดยถว่ั เหลืองชั้นพันธ์ุขยาย
กระจายสูเ่ กษตรกรสูงสดุ เท่ากับ 62.30% รองลงมาคือ ภาคเอกชน (20.97%) ภาครัฐ (14.19%) และ สหกรณ์
การเกษตร (2.54%) ตามลำดับ (รูปที่ 1a) ส่วนเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองชั้นพันธุ์จำหน่ายถูกใช้ประโยชน์โดยเกษตร
มากที่สดุ เทา่ กับ 66.49% รองลงมาคือการใชป้ ระโยชน์จากภาครัฐ (16.82%) สหกรณก์ ารเกษตร (16.44%) และ
ภาคเอกชน (0.25%) (รูปที่ 1b) ในทำนองเดียวกันเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวชั้นพันธุ์ขยายถูกนำไปใช้ประโยชน์โดย
เกษตรกรมากที่สุด รองลงมาคือภาครัฐ สหกรณ์การเกษตร และภาคเอกชน เท่ากับ 79.76% 15.23% 4.92%
และ 0.09% ตามลำดับ (รูปที่ 1c) ส่วนเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวชั้นพันธุ์จำหน่ายได้กระจายสู่เกษตรกรสูงสุดเท่ากับ
88.28% และใช้ประโยชน์ในหน่วยงานภาครัฐ 11.72% (รูปที่ 1d) เมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงชั้นพันธุ์จำหน่ายถูกใช้
ประโยชนใ์ นหนว่ ยงานภาครัฐมากกวา่ กระจายสู่เกษตรกรเท่ากบั 65.65% และ 34.35% (รปู ที่ 1e)

ตารางท่ี 1 ผลการดำเนนิ งานการผลิตเมล็ดพันธ์ุของศูนยว์ ิจัยและพัฒนาเมล็ดพนั ธ์ุพชื พิษณุโลก ระหว่าง
ปงี บประมาณ 2562-2564 แยกตามพชื และช้ันพนั ธุ์

ลำดับ ชนิดพืช ช้ันพันธุ์ การดำเนินการผลติ เมลด็ พันธ์ุระหวา่ ง 2562-2564

แผนผลติ (ตนั ) ผลผลติ (ตัน) การใช้ประโยชน์ (ตัน)

1 ถัว่ เหลอื ง ขยาย 275.0 275.78 275.91

จำหนา่ ย 165.00 165.46 164.83

2 ถัว่ เขียว ขยาย 220.00 218.68 190.06

จำหนา่ ย 110.00 113.16 95.88

3 ถ่ัวลสิ ง จำหน่าย 5.50 5.56 5.56

รวมท้ังสน้ิ 775.50 778.64 732.241/

หมายเหตุ; 1/อย่รู ะหวา่ งการสง่ มอบให้แกผ่ ู้ใช้ประโยชนใ์ นฤดแู ลง้ 2564/2565

102

ตารางที่ 2 ผลการดำเนินงานการผลิตเมล็ดพนั ธ์ขุ องศนู ย์วิจยั และพัฒนาเมล็ดพันธุ์พชื พิษณโุ ลก แยกตาม
ปีงบประมาณระหว่าง 2562-2564

ลำ ปงี บ โครงการ/กจิ กรรม ชนดิ พชื พันธุ์ ชัน้ พันธุ์ แผนผลติ ผลผลิต การใช้
(ตนั ) ประโยชน์
ดับ ประมาณ (ตนั )
100.45 (ตัน)
1 2562 ค.พฒั นาศักยภาพ ถั่วเหลือง เชยี งใหม่ ขยาย 100.00 95.01 100.45
95.00 60.90 95.01
กระบวนการผลติ 60 จำหนา่ ย 60.00 256.36 60.90
255.00 40.02 256.36
ก.การพัฒนาเปน็ ถ่วั เขียว ชัยนาท 72 ขยาย 40.00 40.02
ศนู ย์กลางเมล็ดพนั ธุ์ฯ 57.15
รวม 60.00 57.15
20.05
2 2563 ค.พัฒนาศักยภาพ ถ่ัวเหลือง เชียงใหม่ ขยาย 20.00 20.05
75.01
กระบวนการผลิต 60 75.00 75.01
48.06
ก.การพฒั นาเปน็ ถว่ั เขยี ว ชยั นาท 72 ขยาย 45.00 0.52 48.06
ศนู ย์กลางเมล็ดพันธฯ์ุ 0.50 240.81 0.52
240.50 60.30 240.81
ค.พฒั นาศักยภาพ ถวั่ เหลอื ง เชยี งใหม่ จำหนา่ ย 60.00 50.40 60.43
50.00 49.77
กระบวนการผลติ 60 100.63
100.00 65.10 72.01
ก.ผลติ พันธพุ์ ชื ฯ 65.00 3.54 47.82
3.50 1.50 3.54
เงนิ รายไดก้ าร ถั่วเหลือง เชียงใหม่ ขยาย 1.50 281.47 1.50
ดำเนินงานวจิ ัยดา้ น 60 280.00 235.071/
การเกษตร กรม
ถว่ั เขยี ว ชัยนาท 3 จำหน่าย
วชิ าการเกษตร
ถั่วลสิ ง ขอนแก่น 6 จำหนา่ ย

รวม

3 2564 ค.พฒั นาศักยภาพ ถั่วเหลอื ง เชยี งใหม่ ขยาย

กระบวนการผลิต 60 จำหน่าย

ก.ผลติ พนั ธ์พุ ืชฯ

ค.ผลิตเมล็ดพันธุ์พืช ถั่วเขียว ชยั นาท 72 ขยาย

ตระกูลถัว่ คุณภาพดีฯ ชยั นาท 3 จำหน่าย

(สกสว.) ถ่วั ลสิ ง ขอนแกน่ 6 จำหนา่ ย

ไทนาน 9 จำหน่าย

รวม

หมายเหตุ; 1/อยู่ระหวา่ งการส่งมอบใหแ้ ก่ผูใ้ ช้ประโยชน์ในฤดแู ล้ง 2564/2565

103

ตารางที่ 3 ผู้ใช้ประโยชนเ์ มล็ดพนั ธ์ุถว่ั เหลือง ถ่ัวเขยี วและถ่ัวลิสงของศูนย์วิจยั และพฒั นาเมล็ดพันธ์พุ ืช
พิษณโุ ลก ระหว่างปีงบประมาณ 2562-2564

ผใู้ ช้ประโยชนเ์ มล็ดพนั ธุ์ของศูนยว์ ิจยั และพัฒนาเมล็ดพันธพุ์ ืชพษิ ณุโลก 2562-2564

ภาครฐั สหกรณ์การเกษตร ภาคเอกชน และเกษตรกร

- กรมทหารช่างท่ี 3 คา่ ยสมเด็จพระบรม - สหกรณ์นิคมแม่สอด จำกัด ภาคเอกชน

ไตรโลกนาถ และ กองพนั ทหารขนส่งท่ี 23 จงั หวัดตาก -บริษทั เจริญโภคภัณฑ์
คา่ ยสมเด็จพระเอกาทศรถ จ.พษิ ณโุ ลก - สหกรณ์การเกษตรอำเภอเนิน โปรดิ๊วส จำกดั กทม., บรษิ ัท
- มหาวทิ ยาลยั นเรศวร จ.พษิ ณโุ ลก มะปราง จำกัด จ.พษิ ณุโลก, สยามคโู บตา้ คอรป์ อเรชน่ั
มหาวทิ ยาลยั สงขลานครนิ ทร์ จ.สงขลา สหกรณ์การเกษตรบา้ นโคก จำกัด จำกดั ปทมุ ธานี,-บรษิ ทั เอจิส
- สำนกั วจิ ยั และพฒั นาการเกษตรเขตที่ 2 จ.อตุ รดิตถ,์ สหกรณก์ ารเกษตร โซลูชนั่ จำกดั นนทบุรี,-บรษิ ัท
- ศูนย์วจิ ัยและพฒั นาเมล็ดพันธพุ์ ืช หนองวัวซอ จำกดั จ.อดุ รธาน,ี รุ่งเรอื งผล จำกัด จ.สระแกว้
พิษณุโลก ขอนแกน่ และลพบุรี สหกรณ์การเกษตรวังช้ิน จำกัด
จ.แพร,่ สหกรณ์การเกษตรนำ้ โสม เกษตรกรทั่วไป
- ศูนย์วิจยั พชื ไร่เชยี งใหม่

- สำนักงานเกษตรจังหวัด เลย น่าน แพร่ จำกดั จ.อุดรธานี, สหกรณ์ เกษตรกรจังหวัดพิษณุโลก
พะเยาว์ เพชรบรู ณ์ พษิ ณโุ ลก ตาก การเกษตรอำเภอภเู พยี ง จำกัด สระแก้ว ปราจนี บุรี แพร่ น่าน
กำแพงเพชร และอทุ ยั ธานี จ.น่าน, และ สหกรณ์การเกษตร พะเยาว์ สุโขทยั อุตรดติ ถ์
ทับคล้อ จำกัด จ.พจิ ติ ร เพชรบรู ณ์ พจิ ติ ร นครสวรรค์

กำแพงเพชร ตาก ลำปาง

104

เมล็ดพนั ธถุ์ วั่ เหลอื งชนั้ พันธข์ุ ยาย (a) เมลด็ พันธ์ุถว่ั เหลอื งชนั้ พันธจุ์ ำหน่าย (b)

เมลด็ พนั ธุ์ถั่วเขยี วช้นั พันธ์ขุ ยาย (c) เมลด็ พันธถ์ุ ่วั เขยี วชน้ั พนั ธุ์จำหนา่ ย (d)

เมล็ดพนั ธถ์ุ ั่วลสิ งชน้ั พันธจ์ุ ำหนา่ ย (e)

รูปที่ 1 ปริมาณการใช้ประโยชน์เมล็ดพันธุ์ของศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชพิษณุโลก ระหว่าง
ปีงบประมาณ 2562-2564 แยกตามพืช ชั้นพันธุ์และกลุ่มผู้ใช้ประโยชน์; (a) ถั่วเหลืองชั้นพันธุ์ขยาย,
(b) ถั่วเหลืองชั้นพันธุ์จำหนา่ ย, (c) ถั่วเขียวชั้นพันธุ์ขยาย (d) ถั่วเขียวช้ันพันธุ์จำหน่าย และ (e) ถั่วลิสง
ช้ันพันธุ์จำหนา่ ย

105

งานผลิตเมลด็ พนั ธ์พุ ชื และการนำไปใชป้ ระโยชน์
ศนู ยว์ จิ ัยและพฒั นาเมลด็ พันธพ์ุ ืชลพบรุ ี

ศนู ยว์ ิจัยและพัฒนาเมลด็ พันธ์ุพืชลพบุรี ดำเนนิ การผลิตเมลด็ พันธุถ์ ั่วเหลอื ง ถวั่ เหลอื งฝกั สด ถวั่ เขยี ว
ถัว่ ลสิ ง งา ทอ่ นพนั ธมุ์ นั สำปะหลัง และทอ่ นพนั ธอุ์ ้อยคั้นนำ้ ช้ันพนั ธค์ุ ดั หลกั ขยาย และจำหน่าย ในระหว่าง
ปงี บประมาณ พ.ศ. 2562 - 2564 จากแผนการผลิตเมลด็ พันธ์ุ 494.85 ตนั และท่อนพันธ์ุ 2,000,000 ทอ่ น ได้
ผลผลิตเมลด็ พันธ์ุ จำนวน 459.478 ตนั และผลผลติ ท่อนพันธ์ุ 1,120,928 ท่อน (อยู่ระหว่างการเก็บเกยี่ ว
900,000 ท่อน) เปน็ เมล็ดพันธ์ถุ ่วั เหลอื งรวมทกุ ชั้นพันธ์ุ 35.1 ตนั ไดผ้ ลผลิต 31.548 ตนั เมลด็ พนั ธุ์ถ่วั เขยี วชน้ั
พันธุ์จำหนา่ ย 431 ตนั ได้ผลผลติ 396.645 ตนั เมล็ดพนั ธ์ุถัว่ ลิสงและถว่ั เหลืองฝักสด ช้นั พันธจ์ุ ำหนา่ ย จำนวน
24 ตัน และ 1 ตัน ผลติ ได้ 26.288 ตัน และ 1 ตนั ตามลำดับ เมลด็ พันธ์ุงาชน้ั พันธ์ขุ ยาย จำนวน 3.75 ตัน
ผลิตได้ 3.752 ตัน (ตารางที่ 1) ทอ่ นพันธุ์มนั สำปะหลัง และท่อนพนั ธ์อุ ้อยคั้นน้ำ ชั้นพันธ์ุขยาย จำนวน
1,700,000 และ 300,000 ท่อน ผลิตท่อนพนั ธุม์ นั สำปะหลังได้ 1,120,928 ทอ่ น (อยรู่ ะหวา่ งรอเก็บเก่ยี วท่อน
พันธุ์มนั สำปะหลงั ในเดอื นกุมภาพันธ์ 2565 จำนวน 600,000 ทอ่ น) และท่อนพนั ธุอ์ ้อยค้นั น้ำจะเก็บเกีย่ ว
ผลผลติ ในเดือนกุมภาพันธ์ 2565 จำนวน 300,000 ท่อน (มแี ผนการผลติ เฉพาะปี 2564) (ตารางท่ี 2) โดย
ได้รับงบประมาณสนบั สนนุ จากโครงการพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลติ เมล็ดพนั ธุ์ กิจกรรม ผลติ พนั ธพ์ุ ืชและ
ปจั จยั การผลิต โครงการผลติ เมลด็ พนั ธุพ์ ืชคุณภาพดี งบประมาณเงินรายไดก้ ารดำเนินงานวิจยั ด้านการเกษตร
กรมวิชาการเกษตร ในโครงการวจิ ัยและผลติ เมลด็ พันธ์พุ ชื ตระกลู ถว่ั (ถวั่ เหลือง ถั่วเขยี วและถวั่ ลสิ ง) โครงการ
ผลิตเมล็ดพันธุ์พืชตระกลู ถั่วคุณภาพดีเพอ่ื สนบั สนุนการผลิตพืชภายใตส้ ถานการณภ์ ัยแล้ง และโครงการวจิ ัย
พฒั นาและขยายผลเทคนิคการผลิตทอ่ นพันธม์ุ นั สำปะหลังสะอาดและมีคุณภาพ

ปีงบประมาณ 2562 ได้รับแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์ลพบุรี 84-1 ชั้นพันธุ์คัด 0.2 ตัน ชั้น
พันธุ์หลัก 0.5 ตัน ชั้นพันธุ์ขยาย 1 ตัน และชั้นพันธุ์จำหน่าย 5 ตัน ได้ผลผลิตตรงตามแผนในชั้นพันธุ์คัด หลัก
และขยาย ส่วนชั้นพันธุ์จำหน่ายได้ผลผลิต 4.754 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ช้ัน
พันธุ์จำหน่าย 5 ตัน ได้ผลผลิต 5.266 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวชั้นพันธุ์จำหน่าย ได้แก่ พันธุ์ชัยนาท
72 จำนวน 50 ตัน พันธุ์ชัยนาท 84-1 จำนวน 95 ตัน และพันธุ์กำแพงแสน 2 จำนวน 5 ตัน ได้ผลผลิตพันธุ์
ชัยนาท 72 จำนวน 50.002 ตัน พันธุ์ชัยนาท 84-1 จำนวน 95.014 ตัน และพันธุ์กำแพงแสน 2 จำนวน 5.01
ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์งาแดงพันธุ์อุบลราชธานี 2 ชั้นพันธุ์ขยาย จำนวน 1 ตัน ได้ผลผลิตตามแผน 1.002
ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงพันธุ์ขอนแก่น 84-8 ชั้นพันธุ์จำหน่าย จำนวน 6 ตัน ได้ผลผลิตตามแผน คือ
6.004 ตัน และแผนการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลัง ชั้นพันธุ์ขยาย พันธุ์ระยอง 9 จำนวน 200,000 ท่อน พันธุ์
ระยอง 11 จำนวน 200,000 ท่อน พันธุ์ระยอง 13 จำนวน 50,000 ท่อน และพันธุ์ระยอง 72 จำนวน 50,000
ท่อน ได้ผลผลติ ตามแผน คอื พันธุ์ระยอง 9 จำนวน 200,000 ทอ่ น ระยอง 11 จำนวน 216,000 ทอ่ น พันธ์ุ
ระยอง 13 จำนวน 51,000 ทอ่ น และพันธ์รุ ะยอง 72 จำนวน 50,700 ท่อน

ปีงบประมาณ 2563 ได้รับแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์ลพบุรี 84-1 ชั้นพันธุ์คัด 0.2 ตัน ช้ัน
พันธุ์หลัก 0.5 ตัน ชั้นพันธุ์ขยาย 1 ตัน และชั้นพันธ์ุจำหนา่ ย 5 ตัน ได้ผลผลิตตรงตามแผนในช้ันพันธุ์คดั หลัก
และจำหน่าย ส่วนชั้นพันธุ์ขยาย ได้ผลผลิต 0.799 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ชั้น
พนั ธุ์จำหน่าย จำนวน 5 ตัน และถว่ั เหลืองฝักสดพนั ธุ์เชียงใหม่ 84-2 ช้นั พันธ์ุจำหน่าย จำนวน 1 ตนั ซ่ึงผลผลิต
ได้ตามแผน แผนการผลติ เมลด็ พนั ธถ์ุ วั่ เขยี วช้ันพนั ธ์ุจำหนา่ ย พันธ์ชุ ัยนาท 72 จำนวน 65 ตัน พนั ธชุ์ ัยนาท
84-1 จำนวน 29 ตัน และพันธุ์กำแพงแสน 2 จำนวน 1 ตัน ได้ผลผลิตพันธุ์ชัยนาท 72 จำนวน 63.147 ตัน

106

พันธุ์ชัยนาท 84-1 จำนวน 30.903 ตัน และพันธุ์กำแพงแสน 2 จำนวน 1 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์งาแดง
พันธุ์อุบลราชธานี 2 ชั้นพันธุ์ขยาย จำนวน 0.75 ตัน ซึ่งผลผลิตได้ตามแผน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลิสงชน้ั
พนั ธ์ุจำหน่าย พนั ธ์ุขอนแก่น 84-8 จำนวน 4.975 ตัน พนั ธกุ์ าฬสนิ ธ์ุ 2 จำนวน 2.819 ตนั และพนั ธ์ุขอนแก่น 9
จำนวน 0.2 ตัน ได้ผลผลิตพันธุ์ขอนแก่น 84-8 จำนวน 3.8 ตัน พันธุ์กาฬสินธุ์ 2 จำนวน 2 ตัน และพันธุ์
ขอนแก่น 9 จำนวน 0.245 ตัน และแผนการผลิตท่อนพันธุ์มันสำปะหลังชั้นพันธุ์ขยาย พันธุ์ระยอง 9 จำนวน
200,000 ทอ่ น พนั ธร์ุ ะยอง 11 จำนวน 200,000 ท่อน พนั ธรุ์ ะยอง 13 จำนวน 100,000 ท่อน และพันธร์ุ ะยอง
72 จำนวน 100,000 ท่อน ได้ผลผลิตพันธุ์ระยอง 9 จำนวน 282,428 ท่อน พันธุ์ระยอง 11 จำนวน 276,400
ทอ่ น พนั ธุร์ ะยอง 13 จำนวน 30,400 ท่อน และพนั ธร์ุ ะยอง 72 จำนวน 14,000 ทอ่ น

ปีงบประมาณ 2564 ได้รับแผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์ลพบุรี 84-1 ชั้นพันธุ์คัด 0.2 ตัน ชั้น
พันธุ์หลัก 0.5 ตัน และชั้นพันธุ์ขยาย 1 ตัน ได้ผลผลิตชั้นพันธุ์คัด 0.2 ตัน ชั้นพันธุ์หลัก 0.5 ตัน และและช้ัน
พันธุ์ขยาย 0.243 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเหลืองพันธุ์เชียงใหม่ 60 ชั้นพันธุ์จำหน่าย 10 ตัน ผลิตได้
7.174 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวชั้นพันธุ์จำหน่าย พันธุ์ชัยนาท 3 จำนวน 20 ตัน พันธุ์ชัยนาท 72
จำนวน 100 ตัน และพันธุ์กำแพงแสน 2 จำนวน 66 ตัน ได้ผลผลิตพันธุ์ชัยนาท 3 จำนวน 6.66 ตัน พันธุ์
ชยั นาท 72 จำนวน 74.96 ตนั และพันธ์กุ ำแพงแสน 2 จำนวน 69.725 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธง์ุ าแดงพันธุ์
อุบลราชธานี 2 ชั้นพันธุ์ขยาย จำนวน 2 ตัน ได้ผลผลิต 2.245 ตัน แผนการผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วลสิ งพันธ์ุชั้นพนั ธุ์
จำหน่าย พันธุ์ขอนแก่น 6 จำนวน 1 ตัน พันธุ์ขอนแก่น 84-8 จำนวน 2 ตัน พันธุ์ขอนแก่น 9 จำนวน 5 ตัน
และพนั ธุ์กาฬสนิ ธุ์ 2 จำนวน 4 ตนั ได้ผลผลติ พันธุ์ขอนแก่น 6 จำนวน 1.218 ตัน พนั ธ์ุขอนแก่น 84-8 จำนวน
4.825 ตัน พันธ์ุขอนแก่น 9 จำนวน 3.843 ตัน และพันธก์ุ าฬสนิ ธ์ุ 2 จำนวน 4.352 ตนั แผนการผลติ ทอ่ นพันธุ์
มันสำปะหลังชั้นพันธุ์ขยาย พันธุ์ระยอง 9 จำนวน 60,000 ท่อน พันธุ์ระยอง 11 จำนวน 170,000 ท่อน พันธุ์
ระยอง 13 จำนวน 170,000 ท่อน และพันธุ์ระยอง 72 จำนวน 200,000 ท่อน อยู่ในระหว่างรอเก็บเกีย่ วท่อน
พันธุ์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2565 และแผนการผลิตท่อนพันธุ์อ้อยคั้นน้ำพันธุ์สุพรรณบุรี 50 ชั้นพันธุ์จำหน่าย
จำนวน 300,000 ท่อน อยู่ในระหว่างรอเก็บเกี่ยวท่อนพันธุ์ในเดือนกุมภาพันธ์ 2565 (มีแผนการผลิตเฉพาะปี
2564)
การใช้ประโยชนเ์ มลด็ พนั ธ์รุ ะหว่าง 2562-2564

เมล็ดพันธุ์พืชตระกูลถั่ว ได้แก่ ถั่วเหลือง ถั่วเหลืองฝักสด ถั่วเขียว ถั่วลิสง งา ท่อนพันธุ์มันสำปะหลัง
และอ้อยคั้นน้ำ ที่ผลิตได้ถูกนำไปใช้ประโยชน์ 100% ในปี 2562 – 2563 มีเพียงปี 2564 ที่ยังใช้ประโยชน์ไม่
ถึง 100% เน่ืองจากอยู่ในระหว่างการกระจายเมล็ดพนั ธ์ุให้แก่เกษตรกรเครือข่ายและเกษตรกรท่ัวไปที่ทำกำลัง
เพาะปลูกในชว่ งฤดแู ลง้ 2564/2565 ซ่งึ ถูกนำไปใชป้ ระโยชน์โดยเกษตรกรมากท่สี ุด

107

ตารางท่ี 1 ผลการดำเนินงานการผลิตเมลด็ พนั ธุข์ องศนู ย์วิจยั และพฒั นาเมล็ดพันธุ์พชื ลพบุรี ระหวา่ ง

ปงี บประมาณ 2562-2564 แยกตามพชื และชั้นพนั ธุ์

ลำดับ ชนดิ พืช ชัน้ พันธุ์ การดำเนินการผลติ เมล็ดพันธุร์ ะหว่าง 2562-2564
แผนผลติ (ตนั ) ผลผลิต (ตัน) การใช้ประโยชน์ (ตัน)

1 ถ่ัวเหลือง คดั 0.60 0.600 0.600

หลกั 1.50 1.500 1.500

ขยาย 3.00 2.252 2.252

จำหนา่ ย 30.00 27.196 27.196

2 ถัว่ เหลืองฝักสด จำหนา่ ย 1.00 1.000 1.000

3 ถ่วั เขียว จำหนา่ ย 431.00 396.645 396.645

4 ถั่วลสิ ง จำหน่าย 24.00 26.288 26.288

5 งา ขยาย 3.75 3.997 3.752

รวมท้ังส้ิน 494.85 459.478 459.4781/

หมายเหตุ; 1/อยรู่ ะหวา่ งการส่งมอบให้แกผ่ ้ใู ช้ประโยชนใ์ นฤดแู ลง้ 2564/2565

ตารางท่ี 2 ผลการดำเนนิ งานการผลติ ท่อนพันธุข์ องศูนยว์ ิจัยและพฒั นาเมล็ดพันธ์ุพืชลพบุรี ระหว่าง

ปงี บประมาณ 2562-2564 แยกตามพืชและชั้นพันธุ์

ลำดบั ชนิดพชื ชัน้ พันธุ์ การดำเนินการผลติ เมลด็ พันธ์รุ ะหวา่ ง 2562-2564
แผนผลติ (ท่อน) ผลผลติ (ทอ่ น) การใช้ประโยชน์ (ทอ่ น)

1 มนั สำปะหลัง ขยาย 1,700,000 1,120,928 1,120,928

(อยรู่ ะหว่างรอ

การเกบ็ เกี่ยว

600,000 ท่อน)

2 อยรู่ ะหว่างรอ

อ้อยค้ันน้ำ ขยาย 300,000 การเก็บเกย่ี ว -

รวมทั้งสน้ิ 2,000,000 1,120,9281/ 1,120,9282/

หมายเหตุ; 1/ อยู่ระหวา่ งการผลิต เก็บเก่ยี วเดือน กุมภาพันธ์ 2565

2/ อยู่ระหว่างการส่งมอบให้แก่ผใู้ ชป้ ระโยชน์ในฤดูแล้ง 2564/2565

108

งานผลติ เมลด็ พันธ์ุพชื และการนำไปใชป้ ระโยชน์
ศนู ย์วจิ ยั และพัฒนาเมลด็ พันธ์ุพชื สรุ าษฎร์ธานี

ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุพ์ ืชสุราษฎรธ์ านี ดำเนินการผลิตต้นกล้าปาล์มน้ำมันพันธ์ุดีและเมล็ดพันธุ์
ข้าวโพดหวานลูกผสม พันธุ์สงขลา 84-1 สำหรับจำหน่ายให้เกษตรกร โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจาก
โครงการพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิต กิจกรรมผลิตพันธุ์พืชและปัจจัยการผลิตอื่นๆ โครงการ กระจาย
พชื พันธด์ุ ีสู่กลุ่มผใู้ ชป้ ระโยชน์ (ฟา้ ทะลายโจร) และผลผลติ ท่ี 1 บรหิ ารจดั การองคค์ วามรู้และนวัตกรรม ดา้ น
การเกษตร กิจกรรมการพฒั นาศักยภาพงานวชิ าการเกษตร

ปีงบประมาณ 2562 ได้รับแผนการผลิตต้นกล้าปาล์มน้ำมันพันธุ์ดี สำหรับจำหน่าย จำนวน 20,000 ต้น
ผลิตได้ 14,206 ต้น (ตารางท่ี 1)

ปงี บประมาณ 2563 ไดร้ ับแผนการผลติ ตน้ กลา้ ปาล์มน้ำมนั พันธ์ุดี สำหรับจำหน่าย จำนวน 6,250 ต้น
ผลติ ได้ตามแผน จำนวน 6,250 ตน้ (ตารางท่ี 1)

ปงี บประมาณ 2564 ไดร้ ับแผนการผลิตต้นกล้าปาล์มนำ้ มันพันธุ์ดี จำนวน 20,000 ต้น (ภาพที่ 1) และผลิตเมล็ด
พันธุ์ข้าวโพดหวานลูกผสมพันธุ์สงขลา 84-1 จำนวน 200 กิโลกรัม (ภาพท่ี 2) สำหรับจำหน่าย โดยต้นกล้า
ปาล์มน้ำมันผลิต ได้ตามแผน จำนวน 20,000 ต้น การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดหวานลูกผสม ผลิตได้ 183 กิโลกรัม
(ตารางที่ 1) การผลิตต้นกล้าฟ้าทะลายโจรพันธุ์ดีสู่กลุ่มผู้ใช้ประโยชน์ จำนวน 10,000 ต้น ผลิตได้ตามแผน
10,000 ต้น โดยแจกจ่ายให้หน่วยงานทีส่ นใจ จำนวน 10 หนว่ ยงาน ไดแ้ ก่ โรงเรยี นไชยาวิทยา โรงเรยี น วดั
รัตนาราม โรงเรียนร่อนพิบูลย์วิทยา โรงเรียนวัดสังขประดิษฐ์ โรงเรียนวัดศรีสุวรรณ โรงเรียนตลาดหนองหวาย
โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัยสุราษฎร์ธานี โรงเรียนบ้านอู่ตะเภา โรงเรียนวัดกาฬสินธ์ุ โรงเรียนประสงค์
วิทยานุสรณ์ จำนวน 2,000 2,000 1,000 500 500 500 500 500 500 และ 500 ต้น ตามลำดับ และ
กลุ่มเกษตรกร 1 กลมุ่ ได้แก่ ชมรมพืชกระทอ่ มไทย จำนวน 1,500 ตน้ (ตารางที่ 2 และภาพท่ี 3) และการผลิต
ต้นกล้าฟ้าทะลายโจรในกิจกรรม การพัฒนาศักยภาพงานวิชาการเกษตร จำนวน 3,000 ต้น ผลิตได้ตามแผน
3,000 ต้น อยู่ในช่วงดำเนินการแจกจ่ายให้แก่เกษตรกรที่สนใจ ทำการแจกจ่ายไปแล้ว 1,815 ต้น (ตารางที่ 3
และภาพท่ี 3)

จากการดำเนินการผลิตพันธุ์พืชคุณภาพดีของศูนย์ฯ ในช่วงระยะเวลา 3 ปีที่ผ่านมา พบว่า ปี 2562
การผลิตต้นกล้าปาล์มน้ำมันไม่เป็นไปตามแผน และปี 2564 ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดหวานไม่เป็นไปตามแผน
เนื่องจากเป็นปีแรกในการผลิต เกิดอุปสรรคในด้านของความพร้อมและประสบการณ์ ประกอบกับสภาพ
ภูมิอากาศแปรปรวน ซึ่งยากต่อการควบคุม จึงทำให้ผลผลิตไม่เป็นไปตามแผนที่วางไว้ อย่างไรก็ตามการผลิต
ตน้ กล้าปาล์มน้ำมัน ในปี 2563-2564 ซึง่ มคี วามพร้อมและประสบการณม์ ากขนึ้ ทำใหผ้ ลติ ได้ตามเป้าหมาย

การใช้ประโยชน์งานผลติ พนั ธุ์ระหว่าง 2562-2564
การผลิตตน้ กล้าปาลม์ นำ้ มันพันธุด์ ี เป็นทีต่ ้องการของเกษตรกร ซง่ึ สามารถจำหนา่ ยไดค้ รบตามจำนวน

ที่ผลิตได้ แต่ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกร โดยเกษตรกรมีการจองต้นกล้าปาล์มน้ำมันพันธุ์ดี
ในปถี ดั ไป จำนวน 50,330 ต้น แสดงถงึ ความต้องการและความเช่อื ม่นั ในต้นพันธขุ์ องกรมวชิ าการเกษตร (ตารางท่ี 1)

การผลติ เมล็ดพนั ธขุ์ ้าวโพดหวานลกู ผสมพันธ์ุสงขลา 84-1 จำหนา่ ยให้เกษตรกร จำนวน 176 กิโลกรัม
และให้ความอนเุ คราะห์แก่หน่วยงานทส่ี นใจ จำนวน 7 กโิ ลกรมั (ตารางท่ี 1)

การผลิตต้นกล้าฟ้าทะลายโจร แจกจ่ายให้เกษตรกรและหน่วยงานที่สนใจครบตามจำนวนที่ผลิตได้
โดยหน่วยงานส่วนใหญ่เป็นกลุ่มของโรงเรียน ซึ่งมีความต้องการตน้ กล้าฟ้าทะลายโจรสำหรับแจกนักเรียนและ
ผู้ปกครอง เพื่อใช้เป็นสมุนไพรประจำบ้านในช่วงสถานการณ์โรคระบาด COVID19 และใช้ทำแปลงสมุนไพร

109

ในโรงเรียน ดังนั้น โครงการกระจายพืชพันธุ์ดีสู่กลุ่มผู้ใช้ประโยชน์ (ฟ้าทะลายโจร) สามารถเป็นประโยชน์ต่อ
กลุ่มเปา้ หมายไดอ้ ยา่ งแทจ้ รงิ (ภาพที่ 1)

ตารางท่ี 1 ผลการดำเนนิ งานการผลติ พนั ธ์ุพชื ของศนู ยว์ จิ ัยและพฒั นาเมลด็ พันธุ์พืชสรุ าษฎร์ธานี ระหว่าง
ปงี บประมาณ 2562-2564

ปี ชนิดพืช แผนการผลติ ผลิตได้ จำหน่าย แจกจ่าย ยอดจอง
งบประมาณ (ต้น) (ต้น) (ตน้ ) (ตน้ ) (ต้น)

2562 ต้นกลา้ ปาลม์ นำ้ มนั พนั ธุด์ ี 20,000 14,206 14,206 - -

2563 ตน้ กลา้ ปาลม์ นำ้ มันพันธุด์ ี 6,250 6,250 6,250 - -

2564 ตน้ กลา้ ปาลม์ นำ้ มันพันธุ์ดี 20,000 20,000 20,000 - 50,330

เมลด็ พนั ธุ์ขา้ วโพดหวาน 200 กก. 183 กก. 176 กก. 7 กก. -

ตน้ กลา้ ฟา้ ทะลายโจร 10,000 10,000 - 10,000 -

ตารางท่ี 2 ผลการดำเนินงานแจกต้นกล้าฟา้ ทะลายโจรสู่กลุ่มผู้ใชป้ ระโยชน์ จำนวน 10,000 ต้น ของศูนย์วิจัย
และพฒั นาเมล็ดพันธพุ์ ชื สรุ าษฎรธ์ านี

หน่วยงาน จำนวน (ตน้ )

โรงเรยี นวัดสังขประดษิ ฐ์ 500
โรงเรียนวดั ศรสี ุวรรณ 500
โรงเรียนตลาดหนองหวาย 500
โรงเรยี นกาญจนาภเิ ษกวทิ ยาลัยสุราษฎร์ธานี 500
โรงเรยี นบา้ นอู่ตะเภา 500
โรงเรียนวดั กาฬสินธ์ุ 500
โรงเรียนร่อนพิบลู ย์วิทยา 1,000
โรงเรยี นวัดรัตนาราม 2,000
โรงเรียนไชยาวทิ ยา 2,000
โรงเรียนประสงคว์ ทิ ยานสุ รณ์ 500
กลมุ่ เกษตรกรชมรมกระทอ่ ม จ.สรุ าษฎรธ์ านี 1,500

รวม 10,000

110

ตารางที่ 3 ผลการดำเนินงานผลิตต้นกล้าฟ้าทะลายโจรของกิจกรรมการพัฒนาศักยภาพงานวิชาการเกษตร
จำนวน 3,000 ตน้ ของศูนย์วจิ ยั และพัฒนาเมลด็ พนั ธุพ์ ชื สุราษฎร์ธานี

แผนการผลติ (ตน้ ) ผลติ ได้ (ต้น) แจกจ่าย (ตน้ ) คงเหลือ (ต้น)
3,000 3,000 1,815 1,185

ภาพที่ 1 แสดงการผลิตและจำหนา่ ยตน้ กล้าปาล์มน้ำมันพนั ธด์ุ ี ของศูนย์วจิ ัยและพฒั นาเมล็ดพนั ธุ์พืชสุราษฎรธ์ านี

111

ภาพที่ 2 แสดงการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดหวานลูกผสมพันธุ์สงขลา 84-1 ของศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืช
สรุ าษฎรธ์ านี

ภาพที่ 3 แสดงการแจกต้นกลา้ ฟา้ ทะลายโจรในโครงการกระจายพืชพันธด์ุ ีสกู่ ลุ่มผู้ใชป้ ระโยชน์ จำนวน 10,000 ตน้

112

ภาพที่ 4 แสดงการแจกตน้ กลา้ ฟ้าทะลายโจรในกจิ กรรมการพัฒนาศักยภาพงานวิชาการเกษตร จำนวน 3,000 ตน้

113

3. งานบริการ ตรวจสอบ รับรองคณุ ภาพเมลด็ พันธุพ์ ืชและการนำไปใช้ประโยชน์
กองวิจัยพฒั นาเมลด็ พนั ธุพ์ ืช

ตัง้ แต่ปี พ.ศ. 2562-2564 กล่มุ พัฒนาระบบตรวจสอบและมาตรฐานรับรองคุณภาพเมลด็ พันธุ์พชื
กองวิจัยพฒั นาเมล็ดพนั ธุ์พืช ได้ดำเนินการ

1 ตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ควบคุม (44 ชนิด ภายใต้พ.ร.บ.พันธุ์พืช พ.ศ. 2518 และที่แก้ไข
เพิ่มเติม) ที่จำหน่าย ตามร้านค้า โดยการสุ่มเก็บจากสารวัตรเกษตรทั่วประเทศ (สวพ.1 – 8, กลุ่มสารวัตร
เกษตร สคว.) เพอ่ื ใหเ้ กษตรกรได้ใชเ้ มลด็ พันธคุ์ ณุ ภาพดี จำนวน 300 ตัวอยา่ ง/ปี

2 ตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ควบคุมตาม พ.ร.บ.พันธุ์พืชจากการนำเข้าจากการสุ่มเกบ็ ตัวอย่างของ
ด่านตรวจพืชทั่วประเทศ จำนวน 3,000 ตัวอย่าง/ปี ได้แก่ ด่านตรวจพืชท่าเรือกรุงเทพ, ด่านตรวจพืชท่า
อากาศยานสุวรรณภูมิ, ด่านตรวจพืชแหลมฉบัง, ด่านตรวจพืชลาดกระบัง, ด่านตรวจพืชไปรษณีย์, ด่านตรวจ
พชื แมส่ อด

3 ให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์เพื่อการส่งออก ให้แก่บริษัทเอกชนและผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ทั่ว
ประเทศ โดยให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ในด้านต่างๆดังนี้ ตรวจวิเคราะห์ความบริสุทธิ์ทางกายภาพ
และความงอกของเมล็ดพันธุ์, ตรวจวิเคราะห์ความชื้นเมล็ดพันธุ์, ตรวจวิเคราะห์ความแข็งแรงเมล็ดพันธุ์ และ
ตรวจวิเคราะหค์ วามมีชวี ติ ของเมลด็ พนั ธ์ุ จำนวน 6,000 ตัวอยา่ ง/ปี

114

งานบรกิ าร ตรวจสอบ รับรองคุณภาพเมลด็ พนั ธพุ์ ืชและการนำไปใชป้ ระโยชน์
ศนู ยว์ ิจัยและพัฒนาเมล็ดพนั ธ์พุ ชื เชียงใหม่

ผลการดำเนนิ งานบริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธแ์ุ ละสขุ อนามยั พชื และเมล็ดพนั ธ์ุ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชเชียงใหม่เปิดให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ตามมาตรฐาน

International Seed Testing Association (ISTA) และได้รับการรับรองคุณภาพห้องปฏิบัติการตามมาตรฐาน
ISO/IEC 17025: 2017 โดยเริ่มให้บริการแก่หน่วยงานศูนย์วิจัยพืชไร่เชียงใหม่และศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ด
พันธพ์ุ ชื เชยี งใหมใ่ นปีงบประมาณ 2561 และได้เปิดให้บริการแกห่ น่วยงานรฐั ได้แก่ กรมพฒั นาทด่ี นิ ดา่ นตรวจพืช
สารวัตรเกษตร และงานวิจัยหรืองานบริการทั่วไป และให้บริการแก่บริษัทเอกชนในปีงบประมาณ 2562
เป็นต้นไป ครอบคลุมชนิดพืชทั้งเมล็ดพันธุ์พืชไร่ เช่น ถั่วเหลือง ถั่วเหลืองฝักสด ถั่วเขียว ถั่วลิสง ข้าวโพด
เป็นต้น เมล็ดพันธุ์พืชผัก เช่น คะน้า ผักชี ถั่วฝักยาว มะเขือเทศ พริก ผักกาด ผักบุ้ง เป็นต้น และเมล็ดพันธุ์
ไม้ดอก เช่น ดาวเรอื ง และทานตะวัน ในชว่ งปงี บประมาณ 2562-2564 ไดตรวจสอบรบั รองคุณภาพเมล็ดพันธุ
ทั้งสิ้น 7,382 ตัวอยาง แบงเปนจำนวนตัวอย่างจากหน่วยงานรัฐ จำนวน 6,741 ตัวอย่าง และตัวอย่างจาก
หน่วยงานเอกชน จำนวน 641 ตัวอย่าง (ตารางที่ 1) ซึ่งเปนการออกใบรับรองราชการเพื่อการคาและการสง
ออกจํานวน 80 ใบรับรอง ผู้ขอรับบริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ส่วนใหญ่เป็นบริษัทผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ใน
พื้นที่ภาคเหนือ ได้แก่ บริษัท ข่านต้า จำกัด, บริษัท นามดาห์รี สยาม ซีดส์ จำกัด, บริษัท โกลคอนดา เอเชีย
จำกัด, กลุ่มควบคุมตามพระราชบัญญัติ สวพ.1, ร้าน ธนา-ปกรณ์ การเกษตร, ร้าน ไร่ศรีสุวรรณ์, ร้าน ที เอส
การเกษตร, บริษทั มิตรภาพเมลด็ พนั ธุ์ จำกดั , ห้างหนุ้ ส่วนจำกัด ไทยนอร์ทเทิร์นซดี ส์, หา้ งหุ้นส่วนจำกัด โกลด์
อเี กิ้นซดี , Sahaikaset Agrochemicals Co. Ltd., บริษทั ซานยี่ สหสิงห์ ซดี ส์ จำกัด, รา้ นเยาวเรศการเกษตร,
ร้านมนูญโญการเกษตร, บริษัท ที เอ็น เอส ซีดส์ จำกัด, บริษัท เอกะ อะโกร จำกัด, บริษัท เพื่อนเกษตรกร
จำกัด และ บริษัท มาหยา ซีดส์ เป็นต้น รวมถึงหน่วยงานรัฐ ได้แก่ กรมพัฒนาที่ดิน ด่านตรวจพืช สารวัตร
เกษตร และงานวิจัยหรืองานบริการทว่ั ไป เป็นตน้

115

ตารางที่ 1 จำนวนตวั อยา่ งของการใหบ้ ริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพนั ธุ์

รายการ ปงี บประมาณ 2562 ปงี บประมาณ 2563 ปีงบประมาณ 2564
1,000
แผนการดำเนนิ งาน 2,150 2,000 2,331

จำนวนตัวอยา่ งทงั้ หมด 2,852 2,199 37
113
ลูกคา้ หน่วยงานรฐั 43
1,855
- กรมพัฒนาทดี่ นิ 298 31
279
- ด่านตรวจพชื -- 4
พชื ไร่, พืชผกั ,
- สารวตั รเกษตร -2 ไม้ดอก

- งานวิจยั งานบริการทั่วไป 2,452 1,910

ลกู ค้าบริษัทเอกชน

- บริการทั่วไป 102 256

- สง่ ออก --

ชนิดพืช พชื ไร,่ พชื ผัก, พืชไร่, พชื ผกั ,
ไมด้ อก ไม้ดอก

ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชเชียงใหม่ได ให้บริการตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ในช่วง
ปงี บประมาณ 2562-2564 จำนวนทั้งส้นิ 1,211 ตัวอยาง แบงเปนการตรวจสอบเชอื้ รา จำนวน 1,151 ตัวอย่าง
การตรวจสอบแบคทีเรีย จำนวน 43 ตัวอย่าง การตรวจสอบเชื้อไวรัส จำนวน 23 ตัวอย่าง และการตรวจสอบ
ความผิดปกติของพืช จำนวน 19 ตัวอย่าง (ตารางที่ 2) ผูขอรับบริการตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์
ประกอบดว้ ย

- ภาคเอกชน ได้แก่ บริษัทโฮมซีดส์ จำกัด, บริษัท ดอยคำผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด และบริษัท อะเมริซีด
อินเตอร์เนชั่นเนล จำกัด เปน็ ต้น

- ภาครัฐ ได้แก่ มูลนิธิโครงการหลวง, ศูนย์วิจัยพืชไร่เชียงใหม่ และศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืช
เชยี งใหม่ เป็นตน้

รายการพชื ทตี่ รวจสอบสุขอนามยั เมล็ดพันธุ์พืชและช้ินส่วนพชื ประกอบดว้ ย
1. พืชไร่ ได้แก่ ถั่วเหลือง ถ่ัวเหลอื งฝักสด ข้าวโพด ถ่วั ลิสง ถ่ัวเขยี ว เป็นต้น
2. พชื ผกั ได้แก่ เมลอ่ น เสาวรส พริก กระเจย๊ี บเขียว มะเขอื เทศ มะระ เป็นต้น
3. ไม้ดอก ไดแ้ ก่ ดาวเรอื ง เป็นต้น

116

ตารางที่ 2 จำนวนตวั อย่างของการใหบ้ ริการตรวจสอบสขุ อนามยั เมลด็ พันธุ์

รายการ ปีงบประมาณ 2562 ปงี บประมาณ 2563 ปงี บประมาณ 2564
แผนการดำเนนิ งาน 300 500 400
จำนวนตัวอยา่ งท้งั หมด 305 506 400
- เชือ้ รา 305 506 340
- แบคทเี รยี - - 43
- ไวรสั - - 23
- อื่น ๆ - - 19

การนำไปใชป้ ระโยชน์

1. เพิ่มชองทางการตรวจสอบคุณภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุใหแกผูประกอบการในสวนภูมิภาค
ส่งเสริมการค้าเมล็ดพันธุ์ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ลดการกีดกันทางการค้าเนื่องจากวิธีทดสอบ และลด
การตรวจซำ้ จากประเทศคูคา้ ส่งผลใหส้ ามารถลดคา่ ใช้จา่ ยของทัง้ ผู้ส่งออกและผูน้ ําเข้าเมล็ดพนั ธ์ุได้เป็นอยา่ งดี

2. การให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์มีความสะดวก รวด เร็ว และผลการทดสอบมี
ความถูกต้องตามมาตรฐานสากล เป็นที่ยอมรับในกลุ่มประเทศสมาชิก APLAC และ ILAC ในความเทียบเท่า
ทางดา้ นความสามารถทางดา้ นวิชาการ

3. ผู้ขอรับบริการเกิดความมั่นใจในคุณภาพและความน่าเชื่อถือของผลการทดสอบ สามารถนำผล
การทดสอบไปใช้ประโยชน์ได้อยา่ งแท้จรงิ และสามารถตดิ ตามและสอบกลับผลการทดสอบได้

4. ห้องปฏิบัติการมีระบบการบริหารจัดการที่ดี มีการพัฒนาปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ก่อให้เกิด
ภาพลักษณ์ที่ดีแก่องค์กร บุคลากรมีการทำงานอย่างมีขั้นตอนเป็นระบบมากขึ้น ช่วยลดข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้น
จากการทำงานได้

117

งานบริการ ตรวจสอบ รบั รองคณุ ภาพเมลด็ พนั ธพ์ุ ชื และการนำไปใชป้ ระโยชน์
ศนู ย์วจิ ัยและพัฒนาเมล็ดพนั ธ์ุพชื ขอนแก่น

ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชขอนแก่น ให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ ตามมาตรฐาน
International Seed Testing Association (ISTA) โดยออกใบรับรองคุณภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ใน
รูปแบบใบรับรองราชการ (Official Certificate) โดยให้บริการตรวจสอบและรับรองคุณภาพเมล็ดพันธ์ุในดา้ น
ความชื้น ความบริสุทธิ์ ความงอก และความแข็งแรง ส่วนงานตรวจสอบสุขอนามัยพืชและเมล็ดพันธุ์ได้
ให้บริการตรวจประเมินศัตรูพืชในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ งานวินิจฉัยศัตรูพืช และตรวจสอบเชื้อรา แบคทีเรีย
ไวรัส และไฟโตพลาสมาในเมล็ดพันธุแ์ ละท่อนพนั ธุ์ โดยออกใบรายงานผลเปน็ ชนดิ ศตั รพู ชื ที่ตรวจพบ

เนื่องจากศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชมีภารกิจรับผิดชอบระบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ในเขตภาค
ตะวันออกเฉยี งเหนือ ซง่ึ เป็นพ้นื ทีท่ ม่ี ีการผลติ เมล็ดพนั ธจ์ุ ำนวนมากท้งั เพ่ือการใชป้ ระโยชนใ์ นประเทศ และเพ่ือ
การส่งออกต่างประเทศ เพือ่ ให้เกดิ ความเชอื่ มัน่ ด้านการรกั ษาความลับและความเป็นกลางแกผ่ ู้ขอใชบ้ รกิ าร ลด
ระยะเวลา และข้ันตอนทยี่ ุง่ ยากล่าช้า ศูนยว์ จิ ัยและพัฒนาเมลด็ พันธพ์ุ ชื ขอนแกน่ จึงได้จดั ตั้งจุดบริการเบ็ดเสร็จ
ด้านเมลด็ พันธุ์ขนึ้ ในปีงบประมาณ 2563 ซึง่ เปิดให้บริการสุม่ ตัวอยา่ งเมล็ดพันธุ์เพื่อส่งตรวจคุณภาพเมล็ดพันธุ์
และสง่ ตรวจโรคของเมล็ดพันธ์ุ โดยมเี ป้าหมายดงั นี้

สุ่มตัวอย่างเมลด็ พันธุ์ เพื่อส่งตรวจโรคเมล็ดพันธุ์ (ส่งต่อ) จำนวน 163 ตัวอย่าง และสุ่มตัวอย่างเมล็ด
พันธุ์ เพื่อส่งตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ จำนวน 631 ตัวอย่าง การส่งตัวอย่างเพื่อตรวจสอบคุณภาพเมล็ด
พนั ธ์ุ แบ่งออกเป็นในส่วนของราชการจำนวน 1,182 ตวั อยา่ ง และเอกชนจำนวน 318 ตวั อย่าง การส่งตัวอย่าง
เพอ่ื ตรวจสอบสุขอนามยั ของเมล็ดพันธ์ุ แบง่ ออกเป็นในส่วนของราชการจำนวน 18 ตัวอย่าง

และในปีงบประมาณ 2564 มีเป้าหมายสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ เพื่อส่งตรวจโรคเมล็ดพันธุ์ (ส่งต่อ)
จำนวน 1,804 ตัวอย่าง และสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ เพื่อส่งตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ จำนวน 448 ตัวอย่าง
การส่งตัวอย่างเพื่อตรวจสอบคุณภาพเมลด็ พันธุ์ แบ่งออกเป็นในส่วนของราชการจำนวน 1,444 ตัวอย่าง และ
เอกชนจำนวน 217 ตัวอย่าง การส่งตัวอย่างเพื่อตรวจสอบสุขอนามัยของเมล็ดพันธุ์ แบ่งออกเป็นในส่วนของ
ราชการจำนวน 168 ตัวอย่าง และเอกชนจำนวน 874 ตัวอย่าง ซึ่งจำนวนผู้เข้ารับบริการตรวจสอบคุณภาพ
เมล็ดพันธุ์ และตรวจสุขอนามยั พืช ในปี 2563-2564 รวมทง้ั ส้ิน 4,221 ราย (ตารางที่ 1)

ผู้ที่เข้ารับบริการสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ และส่งตัวอย่างเพื่อตรวจสอบและรับรองคุณภาพเมล็ดพันธ์ุ
ระหว่างปี 2563 – 2564 ประกอบไปด้วย ภาครัฐเป็นการสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์เพื่อตรวจสอบคุณภาพ ได้แก่
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรอุดรธานี ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรมหาสารคาม ศูนย์วิจัยและพัฒนาการ
เกษตรชัยภูมิ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรกาฬสินธุ์ ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรเลย สำนักวิจัยและ
พัฒนาการเกษตรเขที่ 3 จ.ขอนแก่น ในส่วนภาคเอกชนเป็นการสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์เพื่อตรวจสอบคุณภาพ
และสุขอนามัยพืชประกอบการส่งออก ได้แก่ บริษัทกรีน โกลบอล ซีดส์ จำกัด บริษัทอะโกรสตาร์ ซีดส์ จำกัด
บริษัทแปซิฟิค เมล็ดพันธุ์ จำกัด บริษัทกรีน แอคกลิคัลเจอร์ จำกัด บริษัทมอนซานโต้ไทยแลนด์ จำกัด บริษัท
ซาคาตะ สยามซดี จำกัด

118

ตารางที่ 1 แสดงเปา้ หมายและผลการดำเนินงาน การใหบ้ ริการ งานสุ่มตวั อย่าง งานตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพนั ธ์ุ

และงานตรวจสอบสขุ อนามยั พืช ปงี บประมาณ 2563-2564

ปีงบประมาณ 2563 ปงี บประมาณ 2564

ภารกจิ เปา้ หมาย ผลการดำเนินงาน เปา้ หมาย ผลการดำเนินงาน

(ตวั อยา่ ง) (ตวั อยา่ ง) (ตวั อยา่ ง) (ตัวอยา่ ง)

งานสุม่ ตัวอยา่ ง 0 794 2,000 2,252

งานตรวจสอบและรับรองคุณภาพเมลด็ พันธ์ุ

- ความงอก 1,000 1,500 1,000 1,661

- ความชื้น 500 647 1,000 971

งานตรวจสอบสขุ อนามัยพชื 500 472 400 1,042

การศกึ ษาผลการดำเนินการจดั ตง้ั จดุ บรกิ ารเบด็ เสร็จด้านเมลด็ พันธ์ุ
จากการดำเนินการจดั ตัง้ จุดบรกิ ารเบ็ดเสร็จด้านเมล็ดพนั ธ์ุ พบว่า สามารถลดขัน้ ตอน และระยะเวลาใน

การดำเนินงานได้จาก 7 วัน เหลอื เพียง 1 วนั ลดต้นทุนในการดำเนินการท้ังหมดต่อครั้งได้ จากตน้ ทนุ 17,700 บาท
เหลือ 1,000 บาท ลดระยะทางในการขนส่ง เคลื่อนย้ายเมล็ดพันธุ์ได้ ลดความเสี่ยงของการเสียหายของ
เมล็ดพนั ธุ์ได้ และทส่ี ำคญั สามารถอำนวยความสะดวกให้แกผ่ ู้ใชบ้ รกิ ารได้แบบครบวงจร ดงั ตารางท่ี 2

119

ตารางท่ี 2 แสดงผลการดำเนินการจดั ต้ังจุดบริการเบด็ เสร็จด้านเมลด็ พนั ธุ์ ศนู ย์วิจยั และพัฒนาเมลด็ พนั ธุพ์ ชื

ขอนแก่น ข้อมลู ปีงบประมาณ 2563

ประเดน็ การศกึ ษา ผลการจดั ต้ังจดุ บริการเบด็ เสร็จด้านเมล็ดพันธ์ุ
กอ่ น หลงั

1. ข้นั ตอน และ มีขั้นตอนทีซ่ ับซ้อนและใช้ ลดข้นั ตอน และลดระยะเวลาในการ
ระยะเวลาในการ ระยะเวลาในการดำเนินงานมาก ดำเนินงานได้ เหลือ 1 วัน
ดำเนนิ งาน จาก 7 วัน

2. การขนส่งเมล็ดพันธุ์ การขนสง่ เคล่ือนยา้ ยเมล็ดพนั ธ์ุ ลดระยะทางในการขนส่งเคล่ือนย้าย

ระยะทางไกล เมล็ดพนั ธ์ุ

3. ตน้ ทนุ ในการ ประมาณ 17,700 บาท ประมาณ 1,000 บาท ลดลง

ดำเนนิ การท้งั หมด ประมาณ 94.35 %

ตอ่ ครัง้

4. ความปลอดภยั ของ เสย่ี งตอ่ การเสยี หาย ความ ลดความเสีย่ งของการเสยี หาย

เมล็ดพันธ์ุ ปลอดภัย ของเมลด็ พนั ธ์ุ
ของเมล็ดพันธุ์
5. ความสะดวกของ อำนวยความสะดวกใหแ้ ก่ผรู้ บั บริการ
ผูร้ ับบรกิ าร มีการติดต่อผ่านหลายหนว่ ยงาน ได้แบบครบวงจร
และหลายช่องทาง

การประเมินความพึงพอใจการให้บรกิ ารจดุ บริการเบ็ดเสร็จดา้ นเมลด็ พันธุ์ งานปฏิบัตกิ ารตรวจสอบ
คุณภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์

ในปีงบประมาณ 2563 ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชขอนแก่น ได้จัดทำแบบแบบสอบถามความ
พึงพอใจในการให้การบริการงานปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ จำนวน 105 ฉบับ
พบว่า ผู้ใช้บริการส่วนใหญ่ให้ความพึงพอใจในการให้บริการในระดับมากที่สุด คิดเป็นร้อยละ 62.9 และใน
ระดับมาก คิดเป็นร้อยละ 37.1 และในปีงบประมาณ 2564 จำนวน 176 ฉบับ พบว่า ผู้ใช้บริการส่วนใหญ่ให้
ความพงึ พอใจในการใหบ้ ริการในระดบั มากท่สี ดุ คดิ เปน็ ร้อยละ 95.5 และในระดบั มาก คิดเปน็ ร้อยละ 4.5

ผลการดำเนินงานดา้ นการบริการวชิ าการเกษตร
ศนู ย์วจิ ัยและพฒั นาเมลด็ พันธุ์พืชขอนแก่นไดร้ ับมอบหมายให้ดำเนินงานด้านการบริการวิชาการทั้งใน

ส่วนงานดา้ นเทคโนโลยเี มล็ดพันธุ์ และเทคโนโลยีอ่ืนๆ ของกรมวชิ าการเกษตร โดยงานบรกิ ารวชิ าการเป็นการ
นำองค์ความรู้ด้านการเกษตรหลากหลายด้านมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพพื้น ที่และความต้องการของ
ภาคเกษตรกร ภาครัฐ และภาคเอกชน ในระหว่างปี 2562 – 2564 ศูนย์วจิ ัยและพัฒนาเมล็ดพันธ์ุพืชขอนแก่น
มีผลการดำเนินการดา้ นการบริการวชิ าการเกษตรดงั ตอ่ ไปน้ี

1 สนับสนุนและให้ข้อมูลด้านวิชาการร่วมกับศูนย์วิจัยและพัฒนามาตรฐานอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง ใน
การเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์แหนแดง เพื่อใช้วิจัยและพัฒนา และเป็นข้อมูลวิชาการในด้านคุณค่าทางโภชนาการ
ของแหนแดง สำหรับใช้เป็นส่วนผสมของอาหารสัตว์ โดยผลิตแม่พันธุ์และแจกจ่ายแหนแดง แก่ หน่วยงาน
ภาครัฐ เอกชน และประชาชนผู้สนใจ โดยมีผู้สนใจจำนวน 259 ราย ซึ่งสามารถผลิตและแจกจ่ายแหนแดงไป
แล้วทั้งส้นิ 415 กโิ ลกรัม

120

2 งานถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ในโครงการทหารพันธุ์ดีค่ายเปรมติณสูลานนท์ และค่าย
ศรีพัชรินทร มณฑลทหารบกที่ 23 โดยศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชขอนแก่นทำหน้าที่ให้คำปรึกษาด้าน
การวิเคราะห์พน้ื ท่ี การฝกึ ปฏิบัตริ ะหว่างการเพาะปลูกพืชให้กับทหารท่รี บั ผดิ ชอบ สนบั สนุนเมล็ดพันธ์ุและต้น
กลา้ และการจัดการเมล็ดพันธุ์หลังการเกบ็ เกี่ยว

เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2564 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยาม
บรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินติดตามความก้าวหน้าโครงการทหารพันธุ์ดี ณ กองพลทหารม้าที่ 3 ค่าย
เปรมตณิ สลู านนท์ อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น ในการนี้ นายพิเชษฐ์ วริ ยิ ะพาหะ อธบิ ดีกรมวิชาการเกษตร
ร่วมรับเสด็จฯ และกราบบังคมทูลถวายรายงานการดำเนินงานสนองพระราชดำริของกรมวิชาการเกษตร ซึ่ง
ประกอบด้วย การจัดการแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์พืชผัก การจัดการแปลงผลิตพืชผักปลอดภัย (GAP) การจัดการ
แปลงเกษตรผสมผสาน การดูแลรกั ษาแปลงไมผ้ ล และการสนับสนุนปัจจยั การผลิต ได้แก่ พนั ธ์พุ ชื ผักและไม้ผล
ป๋ยุ หมักเตมิ อากาศ ปยุ๋ ชวี ภาพ และชวี ภณั ฑ์ควบคมุ ศตั รูพืช

3 โครงการทดสอบความชำนาญระหว่างห้องปฏิบัติการของภาครัฐและเอกชน โดยความร่วมมือ
ระหว่างสมาคมการค้าเมล็ดพันธุ์ไทยและกรมวิชาการเกษตร เพื่อพัฒนาบุคลากรด้านการตรวจสอบคุณภาพ
เมลด็ พันธข์ุ องประเทศไทยใหม้ มี าตรฐานเดยี วกนั

4 โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการระดับนานาชาติ Vigour Testing Workshop ระหว่างวันที่ 19-21
กุมภาพันธ์ 2563 โดยความร่วมมือระหว่าง สมาคมเมล็ดพันธุ์แห่งภาคพื้นเอเชียและแปซิฟิค (APSA), ISTA
และกรมวิชาการเกษตร เพ่ือพัฒนาบุคลากรด้านเมล็ดพันธ์ขุ องประเทศในแถบเอเชียแปซิฟิก

5 ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชขอนแก่น ร่วมกับ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ดำเนินโครงการความรว่ มมือการฝึกอบรมบัณฑิตพันธ์ุใหม่ เทคโนโลยีเมล็ดพันธ์ุพืชสมัยใหม่ รุ่นที่ 1 (หลักสูตร
ประกาศนียบัตร แบบ Non-Degree) ในชว่ งเดือนมถิ นุ ายน - พฤศจกิ ายน 2564 โดย ศูนย์วจิ ัยและพัฒนาเมล็ด
พันธุ์พืชขอนแก่นทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาจัดทำแผนการฝึกอบรม ประสานวิทยากร เป็นวิทยากร สถานที่ฝึก
ปฏบิ ตั แิ ละศกึ ษาดงู าน

6 การให้บริการฝึกประสบการณ์การปฏิบัติการด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช
ตรวจสอบคุณภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ รวมถึงสาธิตการปรับปรุงสภาพและเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ ให้กับ
ผู้ประกอบการผลิตเมล็ดพันธุ์ นักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่น มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัย
มหาสารคาม มหาวิทยาลัยราชมงคลอีสาน มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีขอนแก่น และ
เจ้าหน้าที่สำนกั งานพัฒนาชุมชนจังหวัดขอนแก่น ระหว่างปี 2562 - 2564 มีผู้เข้ารับการฝึกประสบการณ์และ
ศึกษาดูงาน รวม 259 ราย นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งฝึกปฏิบัติการเคลือบและพอกเมล็ดพันธุ์ ปฏิบัติการ
ตรวจสอบคุณภาพและสขุ อนามัยเมลด็ พันธใุ์ หก้ บั เจา้ หน้าท่ีบรษิ ัทเอกชนดา้ นเมลด็ พันธ์ุ รวม 14 ราย

121

การนำไปใช้ประโยชน์
การจัดตั้งงานบริการเบ็ดเสร็จด้านเมล็ดพันธุ์ งานบริการตรวจสอบคุณภาพ และสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์
ของศูนยว์ ิจยั และพัฒนาเมล็ดพันธ์ุพชื ขอนแกน่ สามารถช่วยส่งเสริมและอำนวยความสะดวกให้ผู้ผลิตเมล็ดพันธ์ุ
ทั้งภาครัฐและเอกชน ให้สามารถเพ่ิมกำลังการผลิตเมล็ดพันธ์ุทัง้ ท่เี ป็นการผลิตเพื่อบริโภคภายในประเทศ และ
เพื่อการค้าการสง่ ออกเมลด็ พนั ธ์ุ สนับสนุนผ้ปู ระกอบการเมล็ดพันธ์ุในเขตภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือได้แบบครบ
วงจร สามารถลดขั้นตอน ความเสี่ยงในการเสียหายของเมล็ดพันธุ์ และระยะเวลาในการดำเนินงาน จากเดิมท่ี
ต้องส่งตัวอย่างตรวจสอบคณุ ภาพและสุขอนามัยเมล็ดพันธุท์ ี่ห้องปฏิบัตกิ ารกรมวิชาการเกษตรส่วนกลางเพียง
อยา่ งเดียว รวมถงึ ลดต้นทนุ ให้กบั ผู้ประกอบการได้ อีกท้งั ยงั เป็นการสร้างเครือข่ายรวมถึงการวเิ คราะห์ประเด็น
วิจัยร่วมกันระหว่างหน่วยงานกับผู้ประกอบการเมล็ดพันธุ์ และยังเป็นการพัฒนาศักยภาพบุคลากรของ
หน่วยงานและบุคลากรภาคเอกชนให้มีความชำนาญในด้านการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ และด้าน
สขุ อนามยั พชื ได้อีกทางหนึ่งด้วย

122

งานบรกิ าร ตรวจสอบ รับรองคุณภาพเมลด็ พนั ธ์ุพชื และการนำไปใช้ประโยชน์
ศูนยว์ ิจัยและพฒั นาเมล็ดพนั ธ์พุ ืชพิษณุโลก

ผลการดำเนนิ งานของหอ้ งปฏิบตั กิ ารตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพนั ธรุ์ ะหวา่ งปีงบประมาณ 2562-2564
ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชพิษณุโลก ให้บริการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ตามมาตรฐาน

International Seed Testing Association (ISTA) โดยออกใบรับรองคุณภาพเมล็ดพันธุ์ได้ทั้งใบรับรองราชการ
(Official Certificate) และใบรับรองของ ISTA ซึ่งห้องปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ของ ศูนย์วิจัยและ
พัฒนาเมลด็ พนั ธพ์ุ ชื พิษณโุ ลก ไดก้ ารรบั รองตามมาตรฐาน ISTA เมือ่ วนั ที่ 28 พฤศจิกายน 2560

ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมลด็ พันธุ์พืชพิษณุโลก ให้บริการตรวจสอบรับรองคุณภาพเมลด็ พันธุ์โดยบรกิ าร
สุ่มตวั อยา่ งเมลด็ พนั ธุ์ และตรวจสอบคณุ ภาพดา้ นความช้นื ความบริสทุ ธ์ิ ความงอก และความแข็งแรง โดยในปี
2562 – 2564 ไดต้ รวจสอบรบั รองคณุ ภาพเมล็ดพันธ์ทุ ั้งส้ิน 7,478 ตวั อยา่ ง แบง่ เป็นการออกใบรบั รองราชการ
เพื่อการค้าและการส่งออกจำนวน 2,769 ตัวอย่าง และออกใบรับรอง ISTA จำนวน 37 ตัวอย่าง บริการ
ตรวจสอบคุณภาพในงานผลิตเมล็ดพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตร จำนวน 2,171 ตัวอย่าง และสนับสนุนการ
ตรวจสอบเพือ่ งานวจิ ยั ของหน่วยงานภายในกรมวิชาการเกษตรจำนวน 2,501 ตวั อย่าง (ตารางที่ 1)

• ประเทศปลายทางที่ร้องขอใบรบั รองของ ISTA เชน่ สาธารณรฐั เกาหลีใต้ อินเดยี ปากีสถาน เม็กซโิ ก
แซมเบีย ไนจีเรีย แอลจีเรีย เคนยา อียิปต์ ฝรั่งเศส สหรัฐอเมริกา เป็นต้น พืชที่ส่งออก เช่น แตงกวา
แตงโม เมล่อน มะระ พรกิ มะเขือเทศ และขา้ วโพดเลี้ยงสัตว์

• ประเทศที่ส่งออกเมล็ดพันธุ์โดยใช้ใบรับรองราชการ เช่น อินเดีย ปากีสถาน ศรีลังกา เวียดนาม
อนิ โดนเี ซยี ญี่ปุ่น ฝรง่ั เศส สเปน เอควาดอร์ สหรฐั อเมรกิ า เนเธอร์แลนด์ แอฟริกาใต้ ไนจเี รีย แซมเบีย
เป็นตน้ พชื ทต่ี รวจสอบ ได้แก่
1) กลมุ่ ธญั พชื เช่น ขา้ ว ขา้ วโพดไร่ ขา้ วโพดหวาน ข้าวโพดขา้ วเหนยี ว
2) กลุ่มถั่ว เช่น ถั่วเขียว ถั่วเหลือง ถั่วลิสง ถั่วเหลืองฝักสด ปอเทือง ถั่วเซนโตร ถั่วพร้า ถั่วแล็บแล็บ

หมามุ่ย สไตลโ์ ล มะแฮะ ถ่วั ฝักยาว
3) กลุม่ คะนา้ /กะหลำ่ เชน่ กะหล่ำ คะนา้ ผักกาดเขียว ผักกาดขาว กวางตงุ้ ดอก
4) กลุ่มแตง เช่น แตงกวา แตงโม เมลอ่ น บวบเหลย่ี ม มะระ
5) กล่มุ ฟกั /แฟง เชน่ ฟักทอง น้ำเตา้
6) กลมุ่ พรกิ /มะเขอื เชน่ พริกขห้ี นู พรกิ หยวก มะเขือพวง มะเขือเปราะ
7) ผักอื่นๆ เช่น ผักชี กระเทยี มใบ หอมหัวใหญ่ กระเจ๊ยี บเขยี ว แครอท ผักบงุ้ จีน
8) ไมผ้ ล เช่น มะละกอ กาแฟ
9) ไมด้ อก เช่น ทานตะวนั บานชื่น ดาวเรือง พิทูเนีย

123

ตารางท่ี 1 จำนวนตัวอยา่ งการตรวจสอบและรับรองคุณภาพเมล็ดพนั ธุ์ของศูนยว์ จิ ัยและพัฒนาเมล็ดพนั ธ์พุ ชื
พษิ ณโุ ลก ระหว่าง 2562-2564

วตั ถุประสงคก์ ารขอใบรับรอง ปีงบประมาณ

2562 2563 25641/ รวม

1. ใบรับรองราชการเพ่ือการคา้ (ตวั อย่าง) (ตัวอย่าง) (ตวั อย่าง) (ตัวอยา่ ง)
ภายในประเทศและสง่ ออก 866 1,180 723 2,769

2. ใบรบั รอง ISTA เพอ่ื การสง่ ออก - 7 30 37

3. งานวิจยั ของหนว่ ยงานภายใน 1,239 790 472 2,501
กรมวชิ าการเกษตร

4. งานผลิตเมลด็ พนั ธขุ์ องกรม 885 452 834 2,171
วชิ าการเกษตร2/

รวม 2,990 2,429 2,059 7,478

หมายเหต;ุ 1/ข้อมูล ณ วนั ท่ี 30 กนั ยายน 2564 ประเทศทขี่ อใบรับรอง ISTA เช่น สาธารณรฐั เกาหลใี ต้ อินเดยี ปากสี ถาน

เมก็ ซโิ ก แซมเบีย ไนจเี รยี แอลจเี รีย เคนยา อียปิ ต์ ฝรงั่ เศส สหรัฐอเมริกา เป็นต้น
2/กรมวิชาการเกษตรเป็นหนว่ ยงานรับรองคณุ ภาพเมลด็ พันธจ์ุ ึงมคี วามจำเป็นต้องตรวจสอบคุณภาพเมลด็ พนั ธ์ุให้ตรงตาม

มาตรฐานท่ีกำหนดก่อนนำไปจำหนา่ ยหรอื จา่ ยแจก

• ผขู้ อรบั บริการตรวจสอบรับรองคณุ ภาพจาก ศนู ย์วิจยั และพฒั นาเมลด็ พันธพ์ุ ืชพษิ ณุโลก ระหว่าง

2562 - 2564 (ตารางท่ี 2) ประกอบด้วย

1) ภาครัฐ เชน่ สถาบนั วจิ ยั พชื สวน ศูนย์วจิ ัยพืชสวนศรีสะเกษ ศูนยว์ จิ ัยและพฒั นาการเกษตรสุรินทร์
ศูนย์ขยายพันธุพ์ ชื ท่ี 6 จงั หวดั พิษณุโลก สถานีพฒั นาทดี่ ินเชยี งใหม่ ลำพูน และพษิ ณโุ ลก เปน็ ต้น

2) เอกชน เช่น บรษิ ทั เมล็ดพันธุ์เอเชีย จำกัด, บริษัทพรีเมียร์เมล็ดพนั ธุ์ จำกัด, บรษิ ัทมอนซานโต้ ไทย
แลนด์ จำกัด, บริษัทสยามอกริ อนิ ดสั เตรียล จำกดั , บรษิ ัทวจิ ัยพฒั นาพนั ธ์ุพืชไทย จำกัด, บริษัทพรสวุ รรณ
เมล็ดพันธ์ุ จำกดั , บริษัท อิรวดี อมิ ปอร์ตเอ็กปอร์ต จำกดั และ บรษิ ัทพืชพันธุ์ตะวนั เหนอื จำกัด เปน็ ต้น

3) กลมุ่ วสิ าหกิจหรือสหกรณ์ เชน่ วิสาหกจิ ชมุ ชนบา้ นไรพ่ ัฒนา, สหกรณ์นคิ มแมร่ ะมาด จำกดั ,
สหกรณ์นิคมแมส่ อด จำกดั และ สหกรณ์นิคมหนองไผ่ จำกัด เป็นต้น

124

ตารางที่ 2 ผู้ขอรับบริการตรวจสอบคณุ ภาพเมล็ดพนั ธุ์ ณ หอ้ งปฏบิ ตั ิการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพนั ธุ์
ศนู ยว์ จิ ยั และพฒั นาเมล็ดพันธุ์พืชพษิ ณโุ ลก ระหว่าง 2562-2564

หน่วยงานทีข่ อรับบรกิ ารตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธ์ขุ องศนู ยว์ ิจัยและพัฒนาเมล็ดพนั ธพ์ุ ชื พษิ ณุโลก

2562-2564

ภาครัฐ ภาคเอกชน กลมุ่ วิสาหกจิ /สหกรณ์

- ศวม.พษิ ณโุ ลกและลพบุรี - บริษัท เมล็ดพันธุ์เอเชีย จำกัด, บริษัทพรีเมียร์ - วิสาหกจิ ชุมชนบา้ นไร่

- สถาบันวิจัยพืชสวน เมล็ดพันธุ์ จำกัด,บริษัทมอนซานโต้ ไทยแลนด์ พัฒนา

- กองวจิ ัยและพัฒนา จำกัด, บริษัทเจริญโภคภัณฑ์โปรดิ้วส จำกัด, - สหกรณน์ คิ มแม่ระมาด

วิทยาการหลงั การเก็บเกย่ี ว บริษัทสยามอกริ อินดัสเตรียล จำกัด, บริษัทวิจัย จำกัด, สหกรณน์ คิ มแม่

และแปรรูปผลิตผลเกษตร พัฒนาพันธุ์พืชไทย จำกัด, บริษัทพรสุวรรณเมล็ด สอด จำกดั , สหกรณน์ คิ ม

ศนู ย์วิจัยพืชสวนสุโขทยั ศรี พนั ธุ์ จำกัด, บรษิ ั อริ วดี อิมปอร์ตเอ็กปอร์ต จำกัด, หนองไผ่ จำกัด

สะเกษ บริษัทพืชพันธุ์ตะวันเหนือ จำกัด, บริษัทอะเมริซีด - สหกรณ์การเกษตรบา้ น

- ศูนยว์ จิ ัยพชื ไร่สงขลา อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด, บริษัทสตาร์ซีด จำกัด, โคก จำกัด

- ศนู ยว์ ิจยั และพัฒนาการ บริษัทเซ่งเฮงฮวดพันธุ์พืช จำกัด, บริษัทนาเขียว - สหกรณ์ฟากท่า

เกษตรสรุ นิ ทร์ เพชรบูรณ์ เคมีคอล จำกัด, บริษัท เค ดับบลิว เอส ซีดส์ (ไทย - สหกรณ์การเกษตรเพอ่ื

อุตรดิตถ์ สรุ าษฎร์ธานี แลนด์) จำกัด, บริษัทแปซิฟิคเมล็ดพันธุ์ จำกัด, การตลาดลกู ค้า ธกส.

อุดรธานี และปทุมธานี บริษัทเวสเทิร์นอะโกรแอนเตอร์ไพร์ส จำกัด, พิษณุโลก จำกัด

- ศูนย์ขยายพันธุพ์ ชื ที่ 6 บริษัทเอนซา ซาเดน (ประเทศไทย) จำกัด, บริษัท - กลมุ่ เกษตรกรบงึ สามัคคี
จงั หวัดพิษณโุ ลก โบนันซา (ไทยแลนด์) จำกัดบริษัทชาละวัน ซีดส์ - กลุ่มเกษตรกรผลติ เมล็ด
- สำนักวจิ ยั และพัฒนาการ จำกัด, บริษัทไลอ้อน ซีด (ประเทศไทย) จำกัด, พนั ธุ์
เกษตรเขตท่ี 2 บริษัทลิมาเกรน (ประเทศไทย) จำกัด, บริษัทซิน
เจนทา ซีดส์ (ประเทศไทย) จำกดั , บริษทั เฟอร์ติไล
- สำนกั ตรวจสอบพเิ ศษภาค เซอร์ แอนด์ ไบโอซีดส์ จำกัด, บริษัทแอ๊ดว้านซ์
10 ซีดส์ จำกัด บริษัท ลัคกี้ ซีด จำกัด, Isaan Seeds
- สำนกั พฒั นาทด่ี นิ เขต 8 (Thailand) Ltd. , ห้างหุ้นส่ว นจำกัดสุธิษา
- สถานพี ัฒนาทด่ี ิน
การเกษตร, บริษัทพิสิฐบริการ, บริษัทสุภิราชการ
เชยี งใหม่ ลำพูน พิษณโุ ลก เกษตร ป้าว จำกัด
- กองบัญชาการช่วยรบที่ 3 - รา้ นฉัตรชัยพชื ผล รา้ นนอ้ มพืชไร่ ร้านธานนิ ทร์
คา่ ยเอกาทศรถ
ขา้ วโพดแม่จะเรา ร้านศักดิ์การเกษตร ร้านทีพี

การเกษตร ร้านพรศรีการเกษตร รา้ นประพันธ์

การเกษตร ร้านมาลา ธวชั ชยั การค้า เกษตรม่งั มี

2019 และ จ. เกษตรแม่โจ้ 59

125

ผลการดำเนินงานของห้องปฏิบตั ติ ิการสุขอนามัยเมล็ดพันธพ์ุ ชื ระหวา่ งปงี บประมาณ 2562-2564
ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชพิษณุโลก ดำเนินการตรวจสอบสุขอนามัยเพื่อรับรองการปลอด

ศัตรูพืชสำหรับการขอใบสุขอนามัยพืช (Phytosanitary certificate) เพื่อการส่งออก โดยได้รับการถ่ายโอน
ภารกจิ จาก กลมุ่ วจิ ยั การกกั กันพชื สำนกั วิจัยพัฒนาการอารักขาพชื ตงั้ แต่ปี 2558 โดยใหบ้ รกิ ารตรวจสอบเช้ือ
รา แบคทีเรีย ไวรัส และไฟโตพลาสมา ผลการดำเนินการระหว่างปี 2562-2564 พบว่า ศูนย์วิจัยและพัฒนา
เมล็ดพันธุ์พืชพิษณโุ ลก ได้ตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพนั ธุ์พืชและชิ้นส่วนพืชรวม 2,500 ตัวอย่าง (ตารางที่ 6)
โดยตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดเพื่อการส่งออกจำนวน 383 177 และ 151 ตัวอย่าง ในปี 2562
2563 และ 2564 ตามลำดบั รวมทั้งส้นิ 711 ตัวอย่าง (ตารางที่ 3) ประเทศท่ีส่งออก เช่น อินเดยี ศรลี ังกา บัง
คลาเทศ ปากีสถาน เมยี นมาร์ ฟลิ ิปปินส์ อินโดนีเซีย มาเลเซยี ฝรั่งเศส สหรฐั เอมริกา เมก็ ซิโก เอกวาดอร์ เปรู
แคมารนู แซมเบีย ไนจีเรยี เซเนกัล แอฟริกาใต้ เป็นตน้

สำหรบั งานตรวจโรคทีต่ ิดมากับเมลด็ พันธ์ุเพื่องานวจิ ยั และบริการแก่เกษตรกรหรือบริษัทมีจำนวนรวม
ทั้งสิ้น 1,789 ตัวอย่าง โดยดำเนินการในปี 2562 2563 และ 2564 จำนวน 657 255 และ 877 ตัวอย่าง
ตามลำดับ (ตารางที่ 6) ในปี 2564 ได้มีการขยายขอบข่ายให้บริการตรวจสอบโรคที่ติดมากับเมล็ดพันธุ์หรือ
ชนิ้ สว่ นพืชตามการรอ้ งขอ ในพืชตระกลู แตง ถว่ั เขียว และทอ่ นพันธ์ุออ้ ย โดยมรี ายละเอียดดังน้ี

1) งานตรวจเมล็ดพันธุ์พืชตระกูลแตงเพื่อรับรองการปลอดเชื้อแบคทีเรีย Acidovorax citrulli สาเหตุ
โรคผลเน่าในพชื ตระกูลแตง (Bacterial Fruit Blotch) จำนวน 130 ตัวอย่าง

2) งานตรวจเชื้อไวรัสใบด่างในถั่วเขียวจากแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวของกรมวิชาการเกษตร จำนวน
156 ตวั อยา่ ง

3) งานตรวจเชื้อไฟโตพลาสมาในท่อนพันธุ์อ้อยเพื่อผลิตเป็นท่อนพันธุ์สะอาดของกรมวิชาการเกษตร
จำนวน 168 ตวั อยา่ ง

• หน่วยงานทขี่ อรบั บริการตรวจสอบสุขอนามัยพืช

ภาคเอกชน เช่น บริษัททีข่ อรบั บริการตรวจสอบสขุ อนามัยเมล็ดพันธุ์ เช่น บริษัทมอนซานโต้ บริษัทเฟอรต์ ิไล
เซอร์ แอนด์ ไบโอซีดส์ จำกัด บริษัทลิมาเกรน บริษัทสุภิราชการเกษตร ป้าว จำกัด บริษัท K.W.S seed
บริษัทพรีเมียร์ บริษัทเพื่อนเกษตรกร จำกัด บริษัทเมล็ดพันธุ์ เอเชีย บริษัท Siam Seed Inter และ บริษัท
อะเมรซิ ีด อนิ เตอรเ์ นชนั่ แนล จำกัด เป็นตน้
ภาครัฐ เช่น ศนู ย์วิจยั และพัฒนาเมล็ดพนั ธ์ุพชื พิษณุโลก เชียงใหม่ และลพบุรี, ศนู ย์วจิ ัยพชื ไรช่ ยั นาท และ
ขอนแกน่ ศนู ย์วจิ ัยและพฒั นาการเกษตรเพชรบูรณ์ ร้อยเอ็ด เลย และสโุ ขทัย และ ศูนย์เมลด็ พันธข์ุ ้าวศรีสะ
เกษ เป็นตน้

• รายการพชื ที่ตรวจสอบสุขอนามยั เมล็ดพันธ์พุ ืชและชนิ้ ส่วนพืช

1) พืชไร่ เชน่ ถว่ั เหลอื ง ถ่ัวเขียว ถัว่ ลสิ ง ข้าวโพด อ้อย ขา้ ว เป็นตน้
2) พชื ผกั เชน่ แตงกวา แตงโม เมลอ่ น มะเขือเทศ พรกิ ฟักทอง เปน็ ตน้
3) ไม้ดอก เช่น ดาวเรอื ง

126

ตารางที่ 3 จำนวนตวั อย่างการตรวจสอบสขุ อนามัยเมล็ดพันธุ์พืชของศนู ย์วิจัยและพฒั นาเมลด็ พันธุพ์ ชื
พิษณโุ ลก ระหวา่ งปงี บประมาณ 2562-2564

ปีงบประมาณ

รายการ 2562 2563 2564 รวม

(ตัวอยา่ ง) (ตวั อยา่ ง) (ตัวอยา่ ง) (ตวั อยา่ ง)

1. การตรวจสอบสขุ อนามยั เมล็ดพนั ธุ์ 383 177 151 711
เพื่อการส่งออก

2. การตรวจสอบโรคท่ตี ิดมากับเมลด็

พันธุห์ รอื ชน้ิ ส่วนพืชเพอ่ื งานวิจยั งาน 657 255 877 1,789

ผลิต และบริการแกเ่ กษตรกรและ

ภาคเอกชน

รวม 1,040 432 1,028 2,500

การนำไปใชป้ ระโยชน์
1) ส่งเสริมและขยายตลาดการส่งออกเมลด็ พันธุ์ของไทยไปนานาประเทศไดม้ ากข้นึ เน่ืองจากในบาง

ประเทศตอ้ งใช้ใบรับรองของ ISTA เท่าน้ัน
2) เพิ่มช่องทางการตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์ให้แก่ผู้ประกอบการในส่วนภูมิภาค ทำให้สามารถ

ส่งออกเมล็ดพนั ธ์ุไดร้ วดเร็วขน้ึ
3) หน่วยงานที่ขอรับบริการสามารถนำผลการตรวจสอบสุขอนามัยเมล็ดพันธุ์พืชไปใช้ในการวางแผน

จัดการการผลิตเมล็ดพนั ธุ์/ทอ่ นพนั ธ์ุใหป้ ลอดโรค เพื่อเพ่ิมศกั ยภาพการผลติ เมล็ดพันธใ์ุ นการจำหน่ายทั้งในและ
ตา่ งประเทศ

4) สร้างพนั ธมิตรและเครือขา่ ยดา้ นการตรวจสอบคุณภาพเมลด็ พันธ์ทุ ้ังในและตา่ งประเทศ (เช่น
สมาคมการค้าเมลด็ พนั ธไุ์ ทย บริษัทเอกชน APSA เป็นตน้ )

5) พัฒนาบุคลกรด้านการตรวจสอบคณุ ภาพเมลด็ พันธแ์ุ ละสขุ อนามยั เมล็ดพันธข์ุ องประเทศไทย ผ่าน
โครงการฝกึ อบรมต่างๆ โดยร่วมกบั ภาครฐั ภาคเอกชน และองค์กรระหวา่ งประเทศ (APSA และ ISTA)

• ตัวอย่างความร่วมมอื ระหวา่ งองค์กรภายในประเทศและองคก์ รระดับนานาชาติ
- โครงการทดสอบความชำนาญระหว่างห้องปฏิบัติการของภาครัฐและเอกชน โดยความร่วมมือ

ระหว่างสมาคมการค้าเมล็ดพันธุ์ไทยและกรมวิชาการเกษตร เพื่อพัฒนาบุคลากรด้านการตรวจสอบคุณภาพ
เมล็ดพันธุ์ของประเทศไทยให้มีมาตรฐานเดียวกัน ทำหน้าที่เป็นคณะกรรมการของโครงการดังกล่าวตั้งแต่ปี
2560 จนถึงปจั จบุ ัน

- โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการระดับนานาชาติ Vigour Testing Workshop ระหว่างวันที่ 19-21
กุมภาพันธ์ 2563 โดยความร่วมมือระหว่าง สมาคมเมล็ดพันธุ์แห่งภาคพื้นเอเชียและแปซิฟิค (APSA), ISTA
และกรมวชิ าการเกษตร เพือ่ พัฒนาบุคลากรดา้ นเมล็ดพนั ธุ์ของประเทศในแถบเอเชยี แปซิฟิก โดยทำหน้าท่ีเป็น
คณะกรรมการและผู้จัดการฝึกอบรมเชิงปฏิบตั กิ าร

- ได้รับเชิญให้เป็นผู้ตรวจติดตามห้องปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ของภาคเอกชน ตั้งแต่ปี
2561 จนถึงปจั จุบัน

127

- เป็นวิทยากรบรรยายพิเศษเรื่อง International Rules for Seed Testing (on webinar), 22
สิงหาคม 2564, ใน หลักสูตรเทคโนโลยีเมล็ดพันธุ์พืชสมัยใหม่ (หลักสูตรประเภทประกาศนียบัตร), คณะ
เกษตรศาสตรม์ หาวทิ ยาลัยขอนแก่น

- เปน็ วิทยากรบรรยายใน Seed Quality Management System Workshop หวั ข้อเรื่อง
“Guideline to work on SOPs, Procedure and Quality manual: example from Thailand” by
Papassorn Wattanakulpakin, Phitsanulok Seed Testing Laboratory, DOA, Thailand, 2 November
2021. (on webinar) โครงการ Lower Mekong Seed Regional Virtual workshop “Strengthening
sustainable seed system for the Lower Mekong countries” โดยความร่วมมือระหวา่ ง Mekong-U.S.
Partnership, USDA, asta and APSA.

128

งานบรกิ าร ตรวจสอบ รับรองคุณภาพเมลด็ พนั ธพ์ุ ืชและการนำไปใช้ประโยชน์
ศูนยว์ ิจัยและพฒั นาเมล็ดพันธพุ์ ืชลพบรุ ี

หอ้ งปฏิบตั ิการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธ์ุ ศูนย์วิจัยและพฒั นาเมล็ดพันธุ์พืชลพบุรี มีการดำเนินงาน
บริการสุ่มตัวอย่างเมล็ดพันธุ์ ตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ที่ผลิตภายในศูนย์ฯ ได้แก่ การตรวจสอบความชื้น
(Moisture determination) การตรวจสอบความบริสุทธิ์ ( Purity test) การตรวจสอบความงอก
(Germination test) การตรวจสอบความแข็งแรง (Seed vigor evaluation) การตรวจสอบความมีชีวิต
(Viability determination) การตรวจสอบความแตกร้าว (Cracking seed) รวมถึงการเก็บรักษาเมล็ดพันธ์ุ
(Seed storage) ซึ่งมีผลการดำเนินงานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 – 2564 จำนวนรวมทั้งสิ้น 1,276 ตัวอย่าง โดยปี
2562 มีจำนวนตัวอย่างที่เข้ารับการตรวจสอบ 611 ตัวอย่าง ปี 2563 จำนวน 276 ตัวอย่าง และปี 2564
จำนวน 389 ตัวอย่าง เมล็ดพันธุ์พืชที่ตรวจสอบ ได้แก่ ถั่วเหลือง ถั่วเขียว ถั่วลิสง งา ข้าวโพด มะเขือเปราะ
มะเขอื เทศ ถั่วฝักยาว ฟกั ทอง กระเจีย๊ บเขยี ว ฟา้ ทะลายโจร คะน้า กวางตุ้ง หัวไชเทา้ และพรกิ ขห้ี นู เปน็ ตน้

กระบวนการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ ได้มีการปฏิบัติตามกำหนดขั้นตอนที่กำหนด ตั้งแต่การสุ่ม
ตัวอย่าง การแบ่งตัวอย่าง การคัดแยกสิ่งปนเปื้อน การวิเคราะห์คุณภาพเมล็ดพันธุ์ รวมถึงการเก็บรวบรวม
และบันทึกข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงาน เพื่อเป็นข้อมูลการดำเนินงานในขั้นตอนต่อไป ซึ่งนอกจากการ
ตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์แล้ว ยังดำเนินงานพัฒนาห้องปฏิบัติการควบคู่ไปด้วย โดยมีการศึกษาระบบ
ห้องปฏิบัติการตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO 17025 และจัดหาเครื่องมือ
พน้ื ฐานทใี่ ชใ้ นงานตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพนั ธุ์ และสุขอนามัยเมลด็ พันธ์ุพืช พรอ้ มมอบหมายผู้ดูแลรับผิดชอบ
เครื่องมือ เพื่อจัดเตรียมการดำเนินงานขอใบรับรองห้องปฏบิ ัตกิ ารตรวจสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ตามมาตรฐาน
ISO 17025 ในอนาคต

Figure 1 flow chart of the seed quality inspection

129

Figure 2 Seed purity testing room Figure 3 Seed separate and humidity testing room

Figure 4 Seed germination testing room Figure 5 Seed germination room

Figure 6 Seed storage room

130

กิจกรรมการดำเนินงานบรกิ ารโครงการตามนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
และโครงการสง่ เสรมิ การดำเนินงานอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำริ
ศูนย์วิจยั และพัฒนาเมลด็ พันธุพ์ ืชลพบุรี

ศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชลพบุรี ได้ดำเนินงานโครงการตามนโยบายของกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์และโครงการส่งเสริมการดำเนินงานอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ปี พ.ศ. 2562 – 2564 รวม 38
ครั้ง แบ่งเป็นพื้นที่จังหวัดลพบุรี 22 ครั้ง และจังหวัดสระบุรี 16 ครั้ง โดยมีการอบรมให้ความรู้ด้านการเกษตร
แก่เกษตรกรและผู้สนใจ พร้อมจัดทำเอกสารประกอบการฝึกอบรม ได้แก่ โปสเตอร์ แผ่นพับ และเอกสาร
วิชาการ รวมถึงสไลดป์ ระกอบการนำเสนอ ซ่ึงมเี กษตรกรเขา้ ร่วมรับการอบรมจำนวน 2,905 คน

ปี 2562 ได้สนับสนุนการดำเนินงาน 4 โครงการ รวม 15 ครั้ง ได้แก่ 1) โครงการหน่วยบำบัดทุกข์
บำรุงสุข สร้างรอยยิ้มให้ประชาชน มีการจัดนิทรรศการปุ๋ยหมักเติมอากาศ การเพ่ิมประสิทธิภาพการผลิต
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และแจกปุ๋ยหมักเติมอากาศ จัดนิทรรศการการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
และมอบเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียว 2) โครงการพัฒนาเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Famer) อบรมให้ความรู้การลด
ต้นทุนการผลิตการใช้ปุ๋ย PGPR 3) โครงการงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยีเพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ ให้ความรู้
การเลือกซื้อปัจจัยการผลติ ทางการเกษตร และมอบเมล็ดพันธุ์ถั่วเขียวให้แก่เกษตรกร และ 4) โครงการคลินิก
เกษตรเคลื่อนที่ โดยบริการคลินิกพืช อบรมให้ความรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ติดตาม
แปลงเกษตรกร และมอบปยุ๋ หมกั เติมอากาศ โดยมเี กษตรกรทเี่ ข้าร่วมอบรมท้ังหมด 1,335 คน

ปี 2563 ได้สนับสนุนการดำเนินงาน 6 โครงการ รวม 13 ครั้ง ได้แก่ 1) โครงการรณรงค์ไถกลบตอซัง
2) โครงการงานวันถ่ายทอดเทคโนโลยเี พือ่ เริ่มตน้ ฤดูกาลผลิตใหม่ โดยร่วมจัดนิทรรศการให้ความรู้เรื่องขา้ วโพด
และมันสำปะหลัง 3) โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนท่ี ซง่ึ มีการบรกิ ารคลินิกพืช มอบเมลด็ พันธ์ุถว่ั เขียว มอบปุ๋ย
หมักเติมอากาศ ติดตามแปลงเกษตรกร จัดนิทรรศการการปลูกพืชหลังนา และการเพาะถั่วงอกคอนโด 4)
โครงการศูนย์เรยี นรูก้ ารเพม่ิ ประสิทธิภาพสินคา้ เกษตร มีการมอบไสเ้ ดือนฝอย และแนะนำการทำแปลงอินทรีย์
ให้แก่เกษตรกร 5) โครงการหน่วยบำบัดทุกข์บำรุงสุข สร้างรอยยิ้มให้ประชาชน โดยบริการคลินิกพืช และให้
ความรู้เกี่ยวกับพืชไร่หลังนา 6) ร่วมจัดนิทรรศการโครงการวันดินโลก มีเกษตรกรที่เข้าร่วมอบรมทั้งหมด 1,031
คน

ปี 2564 ได้สนับสนุนการดำเนินงาน 3 โครงการ รวม 10 ครั้ง ได้แก่ 1) โครงการเพิ่มมูลค่าทาง
เศรษฐกจิ ภาคการเกษตรตลอดห่วงโซ่อปุ ทาน เรื่องการรณรงคไ์ ถกลบตอซงั พชื 2) โครงการถา่ ยทอดเทคโนโลยี
เพื่อเริ่มต้นฤดูกาลผลิตใหม่ มีการบรรยายให้ความรู้เรื่องการบริหารจดั การด้านการผลิตการลดต้นทุนการผลติ
มนั สำปะหลัง การเลอื กซื้อปจั จัยการผลิตพืช และ 3) โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนที่ ซ่ึงจะบริการคลนิ กิ พืช จัด
นิทรรศการการปลูกพืชหลังนา การผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ การเพาะถั่วงอกคอนโด ติดตามแปลงเกษตรกร
แนะนำการใช้สารชีวภณั ฑ์ และมอบเมล็ดพันธ์ถุ ั่วเขยี วให้แก่เกษตรกร ซงึ่ มเี กษตรกรเข้าร่วมทั้งหมด 539 คน

131

ผลงานเด่นของ
กองวจิ ยั พฒั นาเมลด็ พนั ธ์พุ ชื

132

ผลของการพอกเมลด็ พิทเู นยี ด้วย Pumice ต่อคณุ ภาพเมล็ดพนั ธ์แุ ละการเก็บรกั ษา
Effect of Petunia Seed Pelleting with Pumice on Seed Quality and Storage

จุฑามาส ฟกั ทองพรรณ1/ กาญจนา มหาเวทยส์ กุล2/ นาฏญา โสภา3/
กองวิจัยพฒั นาเมลด็ พันธุพ์ ชื 1/ ศนู ย์วิจยั พัฒนาเมลด็ พันธพ์ุ ชื ขอนแกน่ 2/
ศูนยว์ ิจัยและพฒั นาการเกษตรรอ้ ยเอ็ด3/

ABSTRACT

Petunia seeds are high- value. However, the seed size is small and germinate is not
uniform which hinder to cultivate and nursery seeding. The objective of this research was to
enhance petunia seed quality and seedling growth by pelleting seed. This experiment was
conducted during September 2019-2021 at Seed and Research Development Division, Chiang
Mai Seed Research and Development Center and Khon Kaen Seed Research and Development
Center. Treatments consisted of control seed, pelleting seed with pumice (P) and KCl 0, 0.5,
1.0 and 2.0 g/H2O 10 ml, with CRD 4 reps. The result showed that germination of control seed
and seed pelleting with P+ KCl 2.0 g/H2O 10 ml after storage 0-12 months at 20 ◦C were not
significantly different, 62.5-78.0 %. Seed vigor by AA-test revealed that control seed was not
different among seed pelleting with P+ KCl 1.0 and 2.0 g/H2O 10 ml, 68.0-72.5%. While speed
of germination showed that control seed and seed pelleting with P+ KCl 2.0 g/H2O 10 ml after
storage 9-12 months were not found the statistical difference, 4.0-4.5 plants/day. For seedling
growth, seed pelleting with P+ KCl 1.0 and 2.0 g/H2O 10 ml had higher shoot and root lengths
than the control seed. Petunia seed pelleting with P+ KCl 1. 0 and 2. 0 g/ H2O 10 ml was not
only increased seed size to manage easier, but also enhance the germination and seedling
growth especially 6- 12 storage months. Thus, such pelleting method enhances petunia seed
quality and promote commercial production.

Key words: Petunia, Pellet seed, Pumice, KCl

บทคดั ยอ่

เมล็ดพันธ์ุพิทเู นียมมี ูลค่าสงู แต่มีขนาดเล็กและงอกไมส่ ม่ำเสมอซ่ึงเป็นอุปสรรคต่อการเพาะปลูก การ
อนุบาลต้นกล้า การทดลองนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับคุณภาพเมล็ดพันธุแ์ ละการเจริญเตบิ โตของต้นกล้า
ดำเนินการระหว่างเดอื นกันยายน ปี 2562 – 2564 ณ กองวจิ ัยพัฒนาเมลด็ พันธพุ์ ชื ศูนยว์ ิจยั และพัฒนาเมล็ด
พันธุ์พืชเชียงใหม่ และศูนย์วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืชขอนแก่น วางแผนการทดลองแบบ CRD พอกเมล็ด
พันธุ์พิทูเนียด้วย Pumice (P) ร่วมกับธาตุอาหาร KCl ที่ระดับความเข้มข้น 0 0.5 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10
มล. พบวา่ ทีอ่ ายกุ ารเก็บรกั ษา 0-12 เดอื นทอ่ี ุณหภมู ิ 20 ◦ซ น้นั ความงอกของเมล็ดที่ไม่พอก และเมล็ดท่ีพอก
(P) + KCl 2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้นไม่แตกต่างกัน มีค่าระหว่าง 62.5-78.0% ขณะที่ความแข็งแรงของเมล็ดโดย
วิธีการเร่งอายุนั้น พบว่าเมล็ดที่ไม่พอกมีความงอกไม่ต่างกับเมล็ดที่พอก (P) + KCl 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10
มล. โดยมีค่าระหว่าง 68.0-72.5% ส่วนความเร็วในการงอกที่อายุการเก็บรักษา 9-12 เดือน พบว่า เมล็ดท่ี
พอก (P) + KCl 2.0 ก./น้ำ 10 มล. นั้นมีความงอกไม่ต่างจากเมล็ดพันธุ์ที่ไม่พอก โดยมึความงอกอยู่ระหว่าง
4.0-4.5 ต้น/วัน ตามลำดับ ส่วนการเจริญเติบโตของต้นกล้าหลังเก็บรักษา 3-12 เดือน พบว่า เมล็ดที่พอก
(P) + KCl 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น มีความยาวของลำต้นและรากสูงกว่าเมล็ดที่ไม่พอก ทั้งนี้การพอก

133

เมล็ดพันธุ์พิทูเนียด้วย pumice ร่วมกับธาตุอาหาร KCl 2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น นอกจากช่วยเพิ่มขนาดของ
เมล็ดให้ง่ายต่อการจัดการแล้ว ยังรักษาความงอกและส่งเสริมการเจริญเติบโตของต้นกล้าโดยเฉพาะการเก็บ
รักษาเมล็ดพนั ธ์ุระยะเวลา 6-12 เดือน ซง่ึ เปน็ การยกระดบั คุณภาพเมลด็ พันธ์ุพิทูเนยี และสง่ เสรมิ อุตสาหกรรม
ผลติ เมล็ดพันธุพ์ ทิ เู นีย

คำสำคัญ: พิทเู นีย การพอกเมลด็ พนั ธ์ุ พูไมด์ โพแทสเซียมคลอไรด์

คำนำ

พิทูเนีย (Petunia hybrida Vilm.) จัดเป็นพืชไม้ดอกไม้ประดับที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจชนิดหนึ่งท่ี

ได้รับความนิยมทั่วโลก ตลอดจนมีมูลค่าทางการตลาดสูง (Sink, 1984; United States Department of
Agriculture, 2018) การขยายพันธุ์นิยมใช้เมล็ดพันธุ์ โดยเมล็ดพันธุ์พิทูเนีย 1 กก. มีมูลค่าสูงถึง 21 ล้านบาท
(สิริวัฒน์, 2561) สามารถใช้เป็นไม้ดอกกระถาง และไม้ดอกประดับแปลงได้ ปัจจุบันเกษตรกรเพาะกล้าโดย
การนำเอาเมล็ดพันธุ์พิทูเนียหยอดในร่องวัสดุเพาะผสมใบก้ามปูหมักกับทราย อัตราส่วน 2:1 โดยโรยให้เมล็ด
กระจายอย่างสม่ำเสมอ และกลบร่องด้วยวัสดุเพาะ จากนั้นใช้แท่งไม้หน้าเรียบตบผิววัสดุเพาะเบา ๆ เพ่ือ
กระชับเมลด็ กบั วสั ดุเพาะ และปิดทับด้วยกระดาษหนงั สือพิมพ์ และรดน้ำด้วยบัวฝอย (สารานุกรมไทยสำหรับ
เยาวชนฯ, 2564) การทเี่ มลด็ พทิ ูเนียมขี นาดเล็กมากทำใหเ้ กิดปัญหายงุ่ ยากในการจัดการในการเพาะปลูกและ
การอนบุ าลต้นกลา้

เทคโนโลยีการพอกเมลด็ พนั ธส์ุ ามารถยกระดับคุณภาพเมล็ดพันธ์ุ เชน่ ให้ดีขนึ้ สำหรบั การปัญหาเมล็ดท่ี
มีขนาดเลก็ มาก และเพื่อความสะดวกในการปลกู เช่น บีโกเนยี และพทิ เู นีย การพอกเมลด็ ดว้ ยวสั ดบุ างอย่างให้
มีขนาดใหญ่ขึ้นเพื่อสะดวกในการเพาะ เรียกว่า "Pelleted seed" ซึ่งการพอกเมล็ดสามารถพอกร่วมกับสาร
ออกฤทธิ์ที่มีคุณสมบัติแตกต่างกันไปตามวัตถุประสงค์การยกระดับเมล็ดพันธุ์ เช่น ธาตุอาหารพืช สารเร่งการ
เจริญเติบโต สารเคมีกำจัดวัชพืช และสารชีวภาพ เป็นต้น (Taylor and Harman, 1990) ซึ่งการยกระดับ
คุณภาพด้วยการพอกด้วยธาตุอาหารจะช่วยให้ต้นกล้ามีคุณภาพดีกว่าเมล็ดที่ไม่ได้พอก โดยเฉพาะความงอก
และความแข็งแรงของต้นกล้า ดังรายงานของวิชุดา และคณะ (2561) ที่รายงานว่า การพอกเมล็ดพันธุ์ยาสูบ
ด้วยธาตุอาหารพืชสูตร F2 ความเข้มข้น 2 เท่า ส่งผลให้เมล็ดมีความงอก ความยาวต้น และผลรวมการ
เจริญเติบโตของต้นกล้าดีกวา่ เมลด็ ที่ไมผ่ า่ นการพอก นอกจากนก้ี ารพอกเมล็ดพนั ธ์ุยังทำให้เมล็ดมีขนาดใหญ่ข้ึน
ทำใหง้ ่ายต่อการจัดการในการปลูกดว้ ยแรงงานคนหรือเครื่องจกั รกล (Bruggink, 2005) โดยจักรพงษ์และบุญมี
(2557) ได้รายงานว่าเมล็ดพันธุ์ยาสูบซึ่งมีขนาดเล็กนั้น เมื่อใช้ Hydroxylpropyl methycellulose 4% โดย
น้ำหนัก เป็นวัสดุประสาน ในการพอกเมล็ดน้ำหนัก 3 ก. และใช้หินพัมมิช (Pumice) เป็นวัสดุพอกนั้น ก้อน
พอก (Pelleted seed) มีความสม่ำเสมอมากกว่า กร่อนน้อย และการละลายน้ำของก้อนพอกเร็วกว่าการใช้
วัสดุพอกชนิดอื่น ๆ ซึ่งการเพิ่มขนาดให้ใหญ่ขึ้น เพิ่มความสะดวกในการเพาะและการจัดการอนุบาลต้นกล้า
นอกจากนี้ยังมีรายงานการเพิ่มสารออกฤทธิ์ที่เป็นธาตุอาหาร KCl ที่ได้ K+ และ Cl- นั้นส่งเสริมกระบวน
การเมตาบอลึซึมในการงอกของเมล็ดพันธุ์ ตลอดจนซ่อมแซมเซลล์ของเมล็ดที่เสียหาย ทำให้เมล็ดแทงรากได้
เร็วและมีความงอกสูงขึ้น (Bray, 1995) ซึ่ง K+ ทำหน้าที่กระตุ้นการทำงานของเอนไซม์หลายชนิด โดยเฉพาะ
เอนไซมท์ ี่เกี่ยวข้องกับการสังเคราะห์แป้งและโปรตีนของเมลด็ เชน่ เมล็ดพนั ธุ์ดอกคำฝอยที่มีความงอกเพิ่มข้ึน
5.06 % เมื่อเพิ่มธาตุอาหารในรูปของ KCl (Elouaer and Hannachi, 2012) ทั้งนี้คุณภาพเมล็ดพันธุ์นั้น
สามารถพิจารณาได้จากความงอก ความเร็วในการงอก ความแข็งแรงของเมล็ดโดยวิธีการเร่งอายุ ซึ่ง การเร่ง
อายสุ ง่ ผลใหเ้ มลด็ พันธเ์ุ ส่ือมคุณภาพโดยกระบวนการทางสรีรวทิ ยาและชีวเคมี คลา้ ยกบั การเก็บรักษาในสภาพ
ภาชนะปิด อาการที่แสดงถึงความเสือ่ มคุณภาพของเมล็ดจะปรากฏข้ึน เช่นความงอก ความมีชีวิตลดลง ความ

134

แข็งแรงของเมล็ดลดลง (Delouche, 1965; Delouche and Baskin, 1973) เช่นเดียวกับการเก็บรักษา ซึ่งใน
การเร่งอายุต้องการน้ำในการเร่งกระบวนการ โดย วลั ลภ (2531) รายงานวา่ การเร่งอายทุ ำใหค้ วามแข็งแรงของ
เมลด็ พนั ธ์ลุ ดลงรวดเร็วและชัดเจนกวา่ ความงอก รวมท้ังการเจริญเติบโตของต้นกล้า สามารถบ่งช้ไี ดถ้ ึงคุณภาพ
ของเมล็ดพนั ธุไ์ ดเ้ ชน่ เดียวกนั

ดังนั้นการพอกเมล็ดพันธุ์พิทูเนียด้วยการประยุกต์ใช้วัสดุประสาน และวัสดุพอกชนิดและอัตราส่วน
เช่นเดยี วกับเมลด็ พันธ์ุยาสบู ท่ีมขี นาดเล็กใกล้เคยี ง กนั จึงนำมาใช้ในการศกึ ษาน้ี ร่วมกบั การเพ่มิ ธาตอุ าหาร KCl
ในการพอกเมลด็ เป็นทางเลือกหน่ึงท่ีมีประสิทธิภาพในการผลิตเมล็ดพนั ธุ์และการจัดการเมล็ดพันธ์ุพิทูเนียให้มี
ประสิทธิภาพสงู ย่ิงข้ึน วัตถุประสงค์ของการทดลอง เพื่อศึกษาการใชธ้ าตุอาหารที่มีอัตราเหมาะสมร่วมกับการ
พอกเมล็ดพันธุ์พิทูเนีย ซึ่งเป็นประโยชน์ในด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์เพื่อการใช้ประโยชน์ภายในประเทศ เพ่ิม
ศกั ยภาพการสง่ ออกไปยงั ตา่ งประเทศในอนาคต และลดปริมาณการนำเขา้ เมล็ดพนั ธุ์พิทูเนีย

วธิ ีดำเนินการ

อปุ กรณ์

1. เมล็ดพันธุพ์ ิทเู นีย (bulk สายพันธุ์ KAN1-2, KAN1-3, KAN4-2 และ KAN4-3 ซึ่งมีศักยภาพในการ
พัฒนาเปน็ พันธ์แุ นะนำ ของกรมวชิ าการเกษตร)

2. วสั ดปุ ระสาน hydroxylpropyl methylecellulose (HPMC)
3. วสั ดพุ อก Pumice และธาตอุ าหาร KCl
4. อปุ กรณท์ ดสอบคณุ ภาพเมลด็ พันธพ์ุ ทิ ูเนีย
วธิ ีการ

1. ปลูกพิทูเนียพันธุ์ผสมเปิดจากการการรวมกองเมล็ดพันธุ์ (bulk) จำนวน 4 สายพันธุ์ที่มีศักยภาพของ
สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร ได้แก่ KAN1-2, KAN1-3, KAN4-2 และ KAN4-3 โดยดำเนินการปลูก
ในช่วงเดือนธันวาคม 2563 – กุมภาพันธ์ 2564 ภายใต้โรงเรือนหลังคาพลาสติกที่มีการพรางแสงประมาณ 30 %
ณ ศูนยว์ ิจัยและพฒั นาเมล็ดพนั ธ์ุพืชเชียงใหม่ โดยเพาะเมล็ดในกระบะเพาะท่ีมีพที มอสเป็นวสั ดุปลูก ย้ายปลูก
ที่อายุ 40 วันลงกระถาง 12 นิ้ว โดยใช้พีทมอสเป็นวัสดุปลูก รองพื้นด้วยปุ๋ยสูตร 15-15-15 อัตราส่วน 3 ก./
กระถาง และใส่ซ้ำทุก 2 สัปดาห์ รดน้ำเช้า-เย็น และพ่นสารเคมีในการป้องกันโรคและแมลงตามความจำเป็น
จนสนิ้ สดุ การทดลอง ชว่ ยผสมเกสรด้วยมอื (hand pollinate) ในชว่ งดอกบาน 70-100 วนั หลงั ปลูก เพื่อให้ได้
ปริมาณเมล็ดพันธุ์ 15 กรัมสำหรับการศึกษา ทำการทยอยเก็บเมล็ดพันธุ์ที่อายุ 90-120 วันหลังดอกบาน ผึ่ง
เมล็ดในถุงตาข่ายเพื่อลดความชื้นในที่ร่ม อากาศถ่ายเท เป็นเวลา 1 วัน (ความชื้นเมล็ดพันธุ์อยู่ระหว่าง 11-
12%) จึงผสมกองเมล็ดพนั ธุ์ (bulk) ใหเ้ มล็ดพันธ์เุ กดิ ความสมำ่ เสมอ เพอ่ื ใชใ้ นการทดลองต่อไป

2. ดำเนินการพอกเมล็ดพันธุ์ด้วย Pumice อัตรา 150 ก. + hydroxylpropyl methylecellulose
(HPMC) 4 %(w/v) ปริมาณ 40 มล./ เมล็ดพันธ์ุพิทเู นีย 3 ก. โดยใชเ้ คร่อื งเคลือบเมล็ดพันธุ์ระบบจานหมนุ รุ่น
SKK 10 จากนนั้ นำมาลดความชน้ื ดว้ ยเครื่องลดความช้นื เมลด็ พันธุร์ ะบบลมแห้ง รนุ่ SKK09 ที่ควบคุมอุณหภูมิ
35 องศาเซลเซียส จนความชื้นเมล็ดพันธุ์ลดเหลือเท่าความชื้นก่อนพอกเมล็ดพันธุ์ 11-12 % ดำเนินการ ณ
ศูนยว์ ิจยั และพฒั นาเมล็ดพันธ์ุพชื ขอนแก่น

135

วางแผนการทดลองแบบสุ่มตลอด (Completely Randomized Design: CRD) จำนวน 5 กรรมวธิ ี 4 ซำ้
ประกอบดว้ ย

1) เมล็ดท่ีไมผ่ า่ นการพอกเมล็ด (กรรมวิธคี วบคมุ )
2) การพอกเมล็ดด้วย Pumice ร่วมกบั KCl อตั รา 0 ก./นำ้ 10 มล.
3) การพอกเมลด็ ดว้ ย Pumice รว่ มกับ KCl อตั รา 0.5 ก./นำ้ 10 มล.
4) การพอกเมลด็ ด้วย Pumice ร่วมกบั KCl อัตรา 1.0 ก./นำ้ 10 มล.
5) การพอกเมล็ดด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อตั รา 2.0 ก./นำ้ 10 มล.
3. เก็บรักษาเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่อุณหภูมิ 20 ◦ซ และทดสอบคุณภาพของเมล็ดหลังเก็บรักษาเมล็ด
พันธพ์ุ ิทเู นยี ท่ีระยะเวลา 0 3 6 9 และ 12 เดอื นหลงั การเกบ็ รกั ษา
1) ความงอกมาตรฐานของเมล็ดพันธุ์พิทูเนียในห้องปฏิบัติการ นำเมล็ดมาทดสอบความงอก
ด้วยวิธี TP (Top of Paper) ตามวิธีมาตรฐานของ ISTA 2018 โดยสุ่มเมล็ดจากแต่ละวิธีการทดลองมา 200
เมลด็ ทำ 4 ซ้ำ ๆ ละ 50 เมลด็ วางเมล็ดแตล่ ะซ้ำบนกระดาษเพาะที่บรรจุในกล่องพลาสติก วางทอ่ี ุณหภูมิ 20 ◦
ซ ตรวจนบั ความงอกครง้ั แรก (first count) ที่ 5-7 วนั หลังการเพาะ และตรวจนับครัง้ สุดทา้ ย (final count) ท่ี
14 วนั หลังเพาะ คำนวณเป็นความงอกเฉลย่ี ของแต่ละวิธกี ารทดลอง จากสตู ร ISTA 1999
ความงอก (%) = จำนวนต้นกล้าปกติ x 100

จำนวนเมล็ด
2) การเร่งอายุเมล็ดพันธุ์ (AA-test) โดยการนำเมล็ดทุกกรรมวิธี ใส่ในถุงผ้าขนาด 10 x 20
ซม. วางลงบนตะแกรงท่ีอยู่ในกล่องเร่งอายุ ภายในกล่องมนี ้ำเกลือเข้มข้นปริมาณ 100 มล. โดยให้ระดับน้ำอยู่
ต่ำกว่าตะแกรง 2 ซม. ปิดกล่องให้สนิทแล้วนำไปไวใ้ นตู้เร่งอายุเมล็ดพันธุ์ที่อุณหภูมิ 40 ◦ซ ความชื้นประมาณ
100 % เป็นระยะเวลา 48 ช่ัวโมง จากน้ันนำเมลด็ พันธม์ุ าตรวจสอบความงอก
3) ความแข็งแรงของเมล็ดพันธุ์ โดยหาจากความเร็วในการงอก (Speed of germination)
ของต้นกล้าที่งอกสมบูรณ์ในแต่ละวัน จนครบ 14 วัน นำข้อมูลที่ได้มาคำนวณหาดัชนีความงอกของเมลด็ พันธ์ุ
ตามวธิ มี าตรฐานของ ISTA, 1999 ตามสูตร
ความเรว็ ในการงอก = ผลรวมของ จำนวนตน้ กลา้ ปกติท่ีงอก

จำนวนวนั หลังเพาะ
4) ความยาวต้น ความยาวรากของตน้ กล้า โดยประเมนิ ท่ี 14 วนั หลังปลูก ท้ังในสภาพ
หอ้ งปฏบิ ตั กิ าร โดยการสุ่มเมลด็ พันธุพ์ ิทเู นียกรรมวธิ ีตา่ ง ๆ ท่ีอายุ 0 3 6 9 และ 12 เดือน มาประเมนิ ตรวจวัด
การเจริญเติบโตของต้นกล้าพิทูเนยี ทอ่ี ายุ 14 วนั โดยวัดจากความยาวของลำต้นและราก มีหน่วยเปน็ มม.

136

ผลและวจิ ารณผ์ ลการทดลอง

ความงอกของเมลด็ พันธุ์พทิ ูเนยี ด้วย Pumice ร่วมกับธาตอุ าหารกบั KCl
เมื่อเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่อุณหภูมิ 20 ◦ซ นาน 0-12 เดือน พบว่าเมล็ดพันธุ์ที่ไม่ผ่านการพอก

เมล็ดนน้ั มีความงอกสูงกว่า 60 % ที่ระยะการเก็บรักษา 0-12 เดอื น และเมอ่ื นำมาพอกเมลด็ พันธ์ุตามกรรมวิธี
ต่าง ๆ (Figure 1.1-1.2) พบว่า การพอกเมล็ดพันธุ์นั้นเป็นอุปสรรคต่อการดูดใช้น้ำของเมล็ดในกระบวนการ
งอก จะเห็นได้จากความงอกของเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่อายุการเก็บรักษา 0 เดือนนั้นเมล็ดพันธุ์ที่พอกด้วย
Pumice ร่วมกับ KCl 0 และ 0.5 ก./น้ำ 10 มล.นั้น มีความงอก 58.5 และ 67.5% ตามลำดับ ซึ่งต่ำกว่าเมล็ด
พนั ธุพ์ ทิ ูเนยี ทีไ่ ม่ผา่ นการพอก ขณะที่เมล็ดพันธพ์ุ ทิ ูเนยี ที่พอกดว้ ย Pumice ร่วมกับ KCl 0.5 และ 1.0 ก./น้ำ 10
มล.มีความงอก 78.0 72.0 และ 72.6% ตามลำดับ สอดคล้องกับรายงานของ Sachs et al. (1981) ที่กล่าวว่า

การพอกเมล็ดอาจทำให้การงอกของเมล็ดช้าลง เนื่องจากขัดขางการการแพร่เข้าออกของออกซิเจนภายในเมล็ด
นอกจากนี้ Halsey and While (1980) และ Petch (1991) พบว่าการเคลือบเมล็ดมีผลให้การงอกของเมล็ดแค
รอตชา้ ลง และยงั มรี ายงานอีกในหลายเมลด็ พืช เช่น ซูการบ์ ีท พริกหวาน ขา้ วโพด เป็นตน้ (ธรี ะศักด์ิ และบุญมี,
2555; Sach et al, 1981; Durant and Loads 1986) และในเดือนท่ี 3 ของการเก็บรักษา พบวา่ เมล็ดพันธุ์ที่

ไม่ผ่านการพอกเมล็ด และการพอกเมล็ดพันธุ์ด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา 2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น มีความ
งอกไม่ต่างกนั โดยมคี วามงอก 74.0 และ 68.0% ตามลำดบั รองมาเปน็ การพอกเมลด็ พนั ธ์ุดว้ ย Pumice รว่ มกับ
KCl อัตรา 0.5 และ 1.0 ก./น้ำ 10 มล. ที่มีความงอก 62.0 และ 63.0% ตามลำดับ และการพอกเมล็ดด้วย
Pumice เพียงอย่างเดียวมีความงอกต่ำสุด 46.5% สำหรับเดือนที่ 6 หลังการเก็บรักษานั้นมีผลทำนองเดียวกับ
เดือนที่ 3 โดยพบว่าเมล็ดพันธุ์ที่ไม่ผ่านการพอกเมล็ด และการพอกเมล็ดพันธุ์ด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา
2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น มีความงอกไม่ต่างกัน โดยมีความงอก 71 และ 66.5 % ตามลำดับ รองมาการพอกเมล็ด
พันธุ์ด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา 0.5 และ 1.0 ก./น้ำ 10 มล. ที่มีความงอก 55.0 และ 57.0% ตามลำดับ
และการพอกเมล็ดด้วย Pumice เพียงอย่างเดียวมีความงอกต่ำสุด 47.0% ขณะที่เมล็ดพันธุ์ที่อายุเก็บรักษา 9
เดือนนั้น พบว่าเมล็ดพันธุ์ที่ไม่ผ่านการพอกเมล็ด และการพอกเมล็ดพันธุ์ด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา 2.0
ก./นำ้ 10 มล.นน้ั มีความงอกไม่ต่างกัน โดยมคี วามงอก 63.5 และ 65.5% ตามลำดบั ขณะที่การพอกเมล็ดด้วย
Pumice เพียงอย่างเดยี วมีความงอกเพียง 47.5% (Figure 1.4) โดยที่อายุการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่ 12
เดือนนั้น พบว่าความงอกของเมล็ดที่ไม่ผ่านการพอกเมล็ด และเมล็ดที่พอกร่วมกับธาตุอาหาร KCl 2.0 และ
1.0 ก./น้ำ 10 มล. มีความงอก 62.5 62.5 และ 56.0% ตามลำดับ ซึ่งไม่แตกต่างกับเมล็ดที่พอกร่วมกับธาตุ
อาหาร KCl 2.0 และ 0.5 ก./น้ำ 10 มล. ที่มีความงอก 52.0 % แต่แตกต่างกับเมล็ดท่ีพอกเมล็ดด้วย Pumice
เพียงอย่างเดียว ที่มีความงอกเพียง 46.0 % (Table 1.1) ซึ่งจะเห็นได้ว่าความงอกของเมล็ดพันธุ์พิทูเนียในทกุ
กรรมวิธีมีแนวโน้มลดลงตามระยะเวาที่เก็บรักษา ซึ่งธรรมชาติของคุณภาพเมล็ดพันธุ์นั้นจะผกผันตามอายกุ าร
เก็บรักษา ทั้งนี้การเสื่อมสภาพของเมล็ดพันธุ์ทั้งทางชีวภาพและกายภาพเกิดขึ้นตามธรรมชาติภายหลังจาก
ระยะสกุ แก่ทางสรรี วิทยา (จวงจนั ทร์, 2523)

ความแข็งแรงของเมลด็ พันธุ์พทิ ูเนยี โดยวิธกี ารเรง่ อายุ
เมื่อตรวจสอบความงอกของเมล็ดพนั ธพุ์ ิทเู นยี ในสภาพห้องปฏิบตั ิการ พบว่าเมลด็ พันธ์ุพทิ เู นยี ที่ไม่ผ่าน

และผ่านการพอกเมล็ดด้วย Pumice ร่วมกับธาตุอาหารกับ KCl นั้นมีความงอกของเมล็ดพันธ์ุลดลง โดยเมลด็
ทไ่ี ม่ผ่านการพอกมีความงอกลดลงจาก 78.0% เปน็ 72.5% ขณะท่เี มล็ดที่ผ่านการพอก Pumice ร่วมกับ KCl
อัตรา 0 และ 0.5 ก./น้ำ 10 มล. ภายหลังการเร่งอายุนั้น ความงอกลดลงจาก 58.5 และ 67.5% เป็น 41.0
และ 59.0% ตามลำดบั ในขณะท่ีหลงั การเร่งอายลุ ดลง โดยการพอกเมล็ดร่วมกบั KCl อัตรา 1.0 และ 2.0 ก./
นำ้ 10 มล. มีความงอกลดลงจาก 72.0 และ 72.6% เป็น 68.0 และ 71.1% ตามลำดบั ซ่ึงเหน็ ได้ว่าเมล็ดท้ังท่ี

137

ไม่ผ่านการพอกและผ่านการพอกในทุกกรรมวิธี นั้นมีความงอกลดลงเมื่อผ่านการเร่งอายุเมล็ดพันธุ์ ( Table
1.1) โดยเมล็ดพันธุ์ที่มีการตอบสนองต่อการเร่งอายุเมล็ดพันธุ์สูง จะมีความสามารถในการเก็บรักษาต่ำกว่า
เมล็ดพันธุ์ที่มีการตอบสนองต่อการเร่งอายุเมล็ดพันธุ์ต่ำ (ชวนพิศ, 2529) ทั้งนี้เมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่พอกด้วย
Pumice รว่ มกับ KCl อัตรา 2.0 และ 1.0 ก./นำ้ 10 มล.นั้น มีอัตราความงอกทล่ี ดลงภายหลงั การเรง่ อายุเมล็ด
คิดเป็น 2 และ 5% ตามลำดับ ในขณะที่เมล็ดที่ไม่พอก มีอัตราความงอกที่ลดลง คิดเป็น 7% และ โดยการ
พอกเมล็ดร่วมกับธาตุอาหารกับ KCl อัตรา 0 และ 0.5 ก./น้ำ 10 มล. นั้น มีอัตราความงอกที่ลดลงฯ คิดเป็น
30 และ 12% ตามลำดบั ดงั นน้ั จงึ เหน็ ได้วา่ การพอกเมล็ด Pumice รว่ มกบั KCl อัตรา 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10
มล.นนั้ ส่งเสริมความแข็งแรงของเมลด็ พันธ์ุได้ดกี วา่ กรรมวิธีอนื่ ทัง้ นอ้ี าจเนอ่ื งมากจากการแตกตัวของธาตุ KCl
ท่ีได้ K+ และ Cl- ซง่ึ ทำหนา้ ที่กระตนุ้ การทำงานของเอนไซม์หลายชนดิ โดยเฉพาะทเี่ กย่ี วข้องกับการสังเคราะห์
โปรตนี และแป้ง ซ่งึ จำเปน็ ตอ่ กระบวนการงอกของเมลด็ พันธ์ุ (ปยิ ะดา, 2542; สมุ นทิพย,์ 2542)

AB

CD

Figure 1.1 Petunia pelleted seed process (A) petunia seed in the seed rotary machine
with labor (B) pelleted seed with pumice (C) pelleted seed on a small sieve (D)
uniformity pelleted seeds.

138

AA

BB

Figure 1.2 Comparison between non-pelleted (A) and pelleted petunia (B) seeds.

Table 1.1 Germination percentage and AA-test of petunia seed as affected by seed

pelleting methods after storage.

month Diff.** (%)

Treatment* 03 AA-test (0 mth vs
9 12 (%) AA-test)
6

Non-pelleted (control) 78.0 a 74.0 a 71.0 a 63.5 a 62.5 a 72.5 a 7

Pelleted with pumice (P) 58.5 c 46.5 c 47.0 c 47.5 b 46.0 b 41.0 c 30

+ KCl 0 g/H2O 10 ml
(P) + KCl 0.5 g/H2O 10 ml 67.5 b 62.0 b 55.0 b 52.0 ab 50.0 ab 59.0 b
(P) + KCl 1.0 g/H2O 10 ml 72.0 ab 63.0 b 57.0 b 55.5 ab 56.0 a 68.0 a 12
(P) + KCl 2.0 g/H2O 10 ml 72.6 ab 68.0 a 66.5 a 65.5 a 62.5 a 71.1 a 5
2

CV (%) 7.2 9.2 6.1 8.3 7.1 6.9 -

Means followed by a common letter in a column is not significantly different at the 5%
level by DMRT
* Pelleted seed using pumice 150 g. with hydroxypropyl methylcellulose (HPMC) 4 %(w/v) 40
ml/ petunia seed 3 g.
**Difference seed germination between 0 and 12 months after storage.

139

Figure 1.3 Germination of non-pelleted petunia seed (A) and pelleted petunia seeds (B).

ความเร็วในการงอกของเมล็ดพันธ์พุ ิทเู นียดว้ ย Pumice รว่ มกบั ธาตุอาหารกบั KCl
การพอกเมล็ดพนั ธ์พุ ทิ ูเนยี ดว้ ย Pumice รว่ มกบั KCl อัตรา 0 0.5 1.0 และ 2.0 ก./นำ้ 10 มล. พบวา่

ความเร็วในการงอกของเมล็ดทั้งเมล็ดที่ไม่ผ่านการพอก และเมล็ดที่ผ่านการพอกฯ นั้นมีแนวโน้มเช่นเดียวกบั
ความงอกฯ กลา่ วคอื ความแขง็ แรงของเมล็ดพิทูเนียซึ่งวดั จากความเรว็ ในการงอกนัน้ ลดลงผกผนั ตามระยะเวลา
การเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ โดยที่อายุการเก็บรักษา 0-6 เดือน เมล็ดพันธุ์ที่ไม่ผ่านการพอกเมล็ดนั้นยังคงมี
ความเร็วในการงอกสูงเมื่อเปรียบเทียบกับเมล็ดที่ผ่านการพอกฯ โดยมีความเร็วในการงอกอยู่ในช่วง 5.1-5.2
ต้น/วัน ขณะที่เมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการพอกฯ นั้น มีความเร็วในการงอกอยู่ระหว่าง 3.0-4.7 ต้น/วัน การที่เมล็ด
พันธุ์ทผ่ี า่ นการพอกมคี วามเร็วในการงอกต่ำกว่าเมลด็ ทไี่ มผ่ ่านการงอกน้ัน อาจเน่ืองจากความหนาของวสั ดุพอก
Pumice อาจเป็นอุปสรรคต่อการแลกเปลี่ยนออกซิเจนและการดูดใช้น้ำของเมล็ดพันธุ์ในกระบวนการงอก
(Halsey and While, 1980; Petch, 1991) และที่อายุการเก็บรักษา 9 เดือน พบว่า เมล็ดที่ไม่ผ่านการพอก
และเมล็ดที่ผ่านการพอกด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล.น้ัน
มีความเร็วในการงอกไม่แตกต่างกัน มีค่า 4.2 3.6 และ 4.5 ต้น/วัน ตามลำดับ และที่อายุการเก็บรักษาที่
12 เดอื น พบว่า เมลด็ พนั ธพ์ุ ทิ ูเนยี ท่ีไมผ่ ่านการพอก และเมล็ดท่ีผ่านการพอกด้วย Pumice รว่ มกับ KCl อัตรา
2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น มีความเร็วในการงอกไม่ต่างกัน คิดเป็น 4.0 และ 4.1 ต้น/วัน ตามลำดับ ซึ่งเมื่อคิด
เปรยี บเทยี บความเรว็ ในการงอกของเมลด็ ท่ีผา่ นการเก็บรกั ษา 0 และ 12 เดอื นน้นั พบวา่ เมลด็ พนั ธพุ์ ิทเู นียที่ไม่
ผ่านการพอก และเมล็ดพันธ์ุที่ผ่านการพอกด้วย Pumice เพียงอย่างเดียวนั้น มีความเร็วในการงอกลดลง คิด
เป็น 24 และ 21% ตามลำดับ ส่วนเมล็ดที่ผา่ นการพอกด้วย Pumice ร่วมกับ KCl อัตรา 0.5 และ 1.0 ก./นำ้
10 มล.นั้น มีความเร็วในการงอกลดลงเท่ากัน คิดเป็น 14% อย่างไรก็ตามกลับพบว่าเมล็ดที่ผ่านการพอกด้วย
Pumice รว่ มกบั KCl อัตรา 2.0 ก./น้ำ 10 มล.น้นั มคี วามเรว็ ในการงอกคงที่ (Table 1.2, Figure 1.3)

140

Table 1.2 Speed of germination of petunia seed as affected by seed pelleting methods after
storage.

Treatment* month

Diff.** (%)

0 3 6 9 12 (0 vs 12mth)

Non-pelleted (control) 5.2 a 5.2 a 5.1 a 4.2 ab 4.0 a 24
4.1 b 3.6 c 3.0 d 3.1 c 3.2 b
Pelleted with pumice 21

(P)+ KCl 0 g/H2O 10 ml 14
(P) + KCl 0.5 g/H2O 10 ml 3.5 c 3.7 c 3.8 c 3.5 bc 3.0 b
(P) + KCl 1.0 g/H2O 10 ml 4.2 b 4.7 ab 3.8 c 3.6 abc 3.6 b
14

(P) + KCl 2.0 g/H2O 10 ml 4.1 b 4.2 bc 4.4 b 4.5 a 4.1 a 0

CV (%) 8 9.4 6.2 8.0 7.3 -

Means followed by a common letter in a column is not significantly different at the 5% level by
DMRT
* Pelleted seed using pumice 150 g. with hydroxypropyl methylcellulose (HPMC) 4 %(w/v) 40
ml/ petunia seed 3 g.
**Difference seed germination between 0 and 12 months after storage.

การเจริญเติบโตของส่วนลำต้นและรากของตน้ กลา้ พิทูเนีย
พบว่า เมล็ดพนั ธ์พุ ิทูเนียที่ไมผ่ ่านการพอก และผ่านการพอก Pumice รว่ มกบั KCl ในทกุ อัตราที่อายุการ

เก็บรกั ษา 0 เดอื นนั้น มีการเจรญิ เตบิ โตไม่ตา่ งกัน โดยมีความยาวของลำต้นอยู่ระหวา่ ง 0.85–1.06 มม. และความ
ยาวของรากอยู่ระหว่าง 0.93-1.21 มม. และที่อายุการเก็บรักษาที่ 3 เดือน พบว่าเมล็ดที่ผ่านการพอก Pumice
ร่วมกับ KCl 0.5 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล. มีการเจริญเติบโตของลำต้นอยู่ระหว่าง 0.88-0.99 มม. และความ
ยาวของรากอยรู่ ะหวา่ ง 0.71-0.87 มม. ซง่ึ สูงกว่าเมลด็ ท่ีไม่พอกหรือเมลด็ ที่พอก Pumice เพยี งอยา่ งเดยี ว สำหรับ
เมลด็ ทอ่ี ายุ 6 เดือนพบว่า เมลด็ ท่ีผา่ นการพอก Pumice ร่วมกบั KCl 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล. มีความยาวของ
ลำตน้ 0.77 และ 0.80 มม. ตามลำดับ และความยาวของราก 0.82 และ 0.84 มม. ตามลำดับ ซึ่งสงู กว่าเมล็ดที่ไม่
พอกหรือเมล็ดที่พอก Pumice เพียงอย่างเดียว ที่มีความยาวของลำต้น 0.41 และ 0.57 มม. ตามลำดับ และมี
ความยาวของราก 0.60 และ 0.61 มม. ตามลำดับ และเมื่อเก็บรักษาเมล็ดที่อายุ 9 เดือน พบว่า การเจริญเติบโต
ทง้ั ทางลำตน้ และรากของเมลด็ พันธุ์พทิ ูเนียที่ไมผ่ า่ นการพอกน้ันมีค่า 0.51 และ 0.60 มม. ซ่งึ มกี ารเจรญิ เติบโตของ
ต้นกล้าต่ำกว่าเมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการพอก Pumice ร่วมกับ KCl 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล. เช่นเดียวกับการ
เจริญเติบโตทางลำต้นและรากของเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่อายุการเก็บรักษา 12 เดือน พบว่า เมล็ดที่ไม่ผ่านการพอก
นั้นมกี ารเจริญเตบิ โตต่ำกวา่ เมล็ดท่ผี า่ นการพอก Pumice รว่ มกบั KCl 1.0 และ 2.0 ก./น้ำ 10 มล. ซง่ึ การที่เมล็ด
พันธุ์พิทูเนียพอก Pumice ร่วมกับ KCl มีการเจริญเติบโตของต้นกล้าสูงกว่าการไม่พอกเมล็ดนั้น (Table 1.3)
ทั้งน้ีเนื่องจากธาตุอาหารละลายอยู่ในรัศมีของก้อนพอก ความชื้นจะนำธาตุอาหารซึมเข้าสู่เมล็ดในกระบวนการ
งอก ดังนั้นเมล็ดพันธุ์จึงสามารถดูดใช้ธาตุอาหารที่ส่งเสริมกระบวนการงอกที่ติดไปกับวัสดุพอกได้อย่างมี
ประสิทธภิ าพ (ภาณี และคณะ, 2540)

141

สรุปผลการทดลองและคำแนะนำ
การพอกเมล็ดพันธ์ุพิทูเนียด้วย pumice รว่ มกับธาตุอาหาร KCl อตั รา 2.0 ก./น้ำ 10 มล.นั้น
ให้ความงอกของเมล็ดพันธุ์ไม่ต่างจากเมล็ดพันธุ์พิทูเนียที่ไม่ได้พอกที่ระยะเวลาการเก็บรักษา 0-12 เดือน
ขณะที่ความแข็งแรงของเมล็ดนั้นไม่ต่างกันที่อายุการเก็บรักษา 9-12 เดือน ทั้งน้ีการพอกเมล็ดพันธุ์ด้วย
กรรมวธิ ีดงั กล่าว สง่ เสริมการเจรญิ เติบโตของตน้ กลา้ ทั้งสว่ นของลำต้นและรากท่ีอายุการเก็บรักษา 0-12 เดือน
ดังนั้นการพอกเมล็ดพันธุ์พิทูเนียด้วย pumice ร่วมกับธาตุอาหาร KCl อัตรา 2.0 ก./น้ำ 10 มล. โดยเฉพาะ
อยา่ งย่ิงท่ีอายุการเกบ็ รกั ษา 9-12 เดอื นนัน้ ส่งผลดีตอ่ การเพิ่มขนาดและธาตุอาหารให้แก่เมล็ดพันธุ์ ทำให้การ
เพาะปลูก การอนุบาลต้นกล้าสามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น นับเป็นการยกระดับคุณภาพเมล็ด
พนั ธุ์พิทเู นยี และสง่ เสริมการปลูกพิทูเนียเชงิ การค้า

คำขอบคณุ
ขอขอบคุณ รศ.ดร.บุญมี ศิริ ที่ปรึกษากรมวิชาการเกษตรด้านระบบการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์
นายอำนวย อรรถลังรอง รักษาการผู้เชี่ยวชาญด้านพืชผัก สถาบันวิจัยพืชสวน นางสาวศิรากานต์ ขยันการ
นักวิชาการเกษตรชำนาญการพิเศษ สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 1 ที่ให้ความอนุเคราะห์เมล็ดพันธ์ุ
พิทูเนีย และนางสาวกุญลณี จิตต์เอื้อ นักวิชาการเกษตร กลุ่มวิชาการ กองวิจัยพัฒนาเมล็ดพนั ธุ์พืช ที่ให้ความ
ช่วยเหลือในการทำวิจัยในครั้งนี้ให้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี ตลอดจนงบประมาณด้าน ววน. ประจำปีงบประมาณ
2564 จากกองทุนส่งเสริม ววน. และ สกสว.ท่ีสนับสนนุ การทำวิจยั ในครง้ั น้ใี หส้ ำเรจ็ ลุล่วงไปดว้ ยดี

142

Table 1.3 The Shoot and root of petunia seedling as affected by see

Treatment * Shoot (mm.)

Non-pelleted (control) 0 3 69
Pelleted with pumice (P) 1.06 a 0.41 c 0.51
(P) + KCl 0.5 g/H2O 10 ml 1.06 a 0.85 b 0.57 b 0.58
(P) + KCl 1.0 g/H2O 10 ml 0.85 a 0.84 b 0.63 b 0.59
(P) + KCl 2.0 g/H2O 10 ml 0.88 a 0.88 ab 0.77 a 0.63
1.03 a 0.95 ab 0.80 a 0.67
CV (%) 0.99 a
6.2 11.5 11.1
9.1

Means followed by a common letter in a column is not significantly
* Pelleted seed using pumice 150 g. with hydroxypropyl methylcellu

14

ed pelleting methods after storage.
month

) Root (mm.)
12 0 3 6 9 12

1 b 0.68 c 0.93 a 0.58 b 0.61 b 0.60 b 0.38 c
8 ab 0.69 c 1.04 a 0.60 b 0.60 b 0.92 a 0.61 b
9 ab 0.86 bc 1.10 a 0.71 ab 0.70 b 1.16 a 0.63 ab
3 a 0.88 b 1.10 a 0.80 a 0.82 a 0.94 a 0.68 ab
7 a 1.10 a 1.21 a 0.87 a 0.84 a 0.89 a 0.71 a
1 11.6 12.6 12.3 10.5 10.6 9
y different at the 5% level by DMRT.
ulose (HPMC) 4 %(w/v) 40 ml/ petunia seed 3 g.

43

เอกสารอ้างอิง

จักรพงษ์ กางโสภา และบุญมี ศิริ. 2557. ผลของชนิดสารพอกเมล็ดต่อความงอก และความแข็งแรงของเมล็ด
พันธ์ยุ าสูบ. แก่นเกษตร 42, (3): 283-292.

จวงจนั ทร์ ดวงพตั รา. 2529. เทคโนโลยเี มลด็ พนั ธุพ์ ืชไร่. กลุ่มหนังสอื เกษตร, กรุงเทพฯ
ชวนพิศ อรณุ รังสิกลุ . 2529. เทคนิคการเร่งอายุเมลด็ พันธกุ์ ารประเมนิ อายกุ ารเกบ็ รักษาเมลด็ พนั ธ์ุ

ขา้ วโพดหวาน. วารสารวชิ าการเกษตร 4: 201-205.
ธีระศักดิ์ สาขามุละ และ บุญมี ศิริ. 2555. การพอกเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดที่มีขนาดเล็กด้วยธาตุอาหารพืชต่อ

การงอกและลกั ษณะการเจริญเติบโตบางประการของตน้ กล้า. แก่นเกษตร 40: 237-248.
ปิยะดา ธีระกุลพิศุทธิ์. 2542. ธาตุอาหารพืช. สรีรวิทยาของ พืช. ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์

มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น, ขอนแก่น. 366 หน้า
ภาณี ทองพำนัก, วุฒิชัย ทองดอนแอ, ประภาส ประเสริฐสูงเนิน, กนิษฐา สังคะหะ และญาณี มั่นอ้น. 2540.

การเคลือบ และการพอกเมล็ดพันธุ์พืชและการใช้ประโยชน์. รายงาน ผลการวิจัยประจำปี
ทุนอุดหนุนวิจัยปี 2540. ฝ่ายปฏิบัติ การวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลองสถาบันวิจัยและพัฒนา แห่ง
มหาวิทยาลยั เกษตรศาสตรว์ ิทยาเขตกำแพงแสน. 38 หนา้ .
วลั ลภ สันติประชา. 2531. เทคโนโลยีเมลด็ พนั ธุ์. ภาควิชาพชื ศาสตร์ คณะทรพั ยากรธรรมชาติ
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. 218 หน้า
สริ วิ ัฒน์ สาครวาส.ี 2561. โรงเรอื นแหง่ พชื อนาคต. วารสารเคหเกษตร ฉบับท่ี 5 เดอื นพฤษภาคม 2561.
สารานกุ รม เล่มที่ 30 โดยพระราชประสงคใ์ นพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดยุ เดช
บรมนาถบพิตร. 2562. เรือ่ งไมด้ อกประดับ. แหลง่ ที่มา:
https://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.php?book=30&chap=5&page=t30-5-
infodetail03.html ค้นเมือ่ สิงหาคม 2562
สุมนทิพย์ บุนนาค. 2542. ธาตุอาหารพืชและการลำเลียง. สรีรวิทยาเบื้องต้นของพืช. ภาควิชาชีววิทยา คณะ
วิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแกน่ , ขอนแก่น. 334 หนา้ .
Bray, C.M. 1995. Biochemical process during osmoconditioning of seeds. In: Seed
Development and Germination (eds Kigel J and Galli G), Marcel Dekker, New York. 767-789.
Bruggink, G. T. 2005. Flower Seed priming, Pregermimation, Pelleting and Coating. McDonald,
M.B. and Kwong, F.Y. (eds). pp. 249-262. In: Flower seed biology and technology. CABI
publishing, USA.
Delouche, J.C. 1965. An accelerated aging technique for predicting relative storability of
crimson clover and tall fescue seed lots. Agron. Abstr. 1965:40
Delouche, J.C. and C.C. Baskin. 1973. Accelerated aging technique for predicting the relative
storability of seed lost. Seed Sci. and Technol. 1: 427-452.
Durant M.J. and A. Loads. 1986. The effect of pellet structure in the germination and
emergence of sugar beet seed. Seed Sci. and Technol. 14: 343-353.
Elouaer, M.A. and C. Hannachi. 2012. Seed Priming to improve germination and seedling
growth of safflower (Carthamus tictorius) under salt stress. Eurasia. J. Biosci. 6: 76-84.

Halsey, L.H., and J.M. White. 1980. Influence of raw and coated seed on production of carrot
in relation to seeder device. Horticultural Sci. 15:142-144.

ISTA. 1999. International rules for seed testing. Seed Science and Technology, 27(Suppl.),1–2.

144

ISTA, 2018, International Rules for Seed Testing, The International Seed Testing Association
(ISTA), Basserdorf, 298 p

Petch, G.M., P.B. Maude, and J.G. White. 1991. Effect of film-coat layering of metalaxyl on the
germination of carrot seed, their emergence and the control of cavity spot. Crop
Protection. 10: 117-120.

Sachs M., D.J. Cantliffe and T.A. Nell. 1981. Germination studies of clay-coated sweet pepper
seeds. J. Am. Soc. Horticultural Sci. 106(3): 385-389.

Sing, K.C. 1984. Petunia. Springer-Verlag Berlin Heidelberg. XIII, 258 p
Taylor, A.G. and G.E. Harman. 1990. Concepts and technology of selected treatments, Annu.

Rev. Phytopathol. 28: 321-339.
United States Department of Agriculture. Floriculture Crops 2018 Summary; United States

Department of Agriculture: Washington, DC, USA, 2018.

145