Langkah 3: Probe +ve dan -ve touch pada perintang (R1) dan terminal +ve power supply seperti dalam rajah. Multimeter dalam keadaan sesiri dengan perintang. Langkah 4: Baca nilai arus perintang (R1). Contoh penentuan nilai arus bagi litar selari (parallel): CARA MENGGUNAKAN MULTIMETER 2.4 PENENTUAN NILAI ARUS 46Bacaan yang diperolehi adalah 0.03A Cara baca: Julat pekali yang digunakan ialah X250 = X10^-3. Jarum petunjuk menunjukkan nilai 34.375A Maka, nilai 34.375A x 10^-3 = 0.0344A ~ 0.03A. **Terminal +ve power supply dialihkan ke tempat lain (tidak berada dia dalam sambungan litar.
Langkah 5: Probe +ve dan -ve touch pada perintang (R1) dan perintang (R2) seperti dalam rajah. Multimeter dalam keadaan sesiri dengan perintang. Langkah 6: Baca nilai arus perintang (R2). Contoh penentuan nilai arus bagi litar selari (parallel): CARA MENGGUNAKAN MULTIMETER 2.4 PENENTUAN NILAI ARUS 47 Bacaan yang diperolehi adalah 0.01A Cara baca: Julat pekali yang digunakan ialah X250 = X10^-3. Jarum petunjuk menunjukkan nilai 34.375A Maka, nilai 12.5A x 10^-3 = 0.0125A ~ 0.01A. **Kaki perintang (R2) dialihkan ke tempat lain (tidak berada dia dalam sambungan litar. SCAN ME
Litar Sesiri (Series) Litar Selari (Parallel) CARA MENGGUNAKAN MULTIMETER 2.5 PERBANDINGAN R, V DAN A 48Formula berdasarkan Ohm’s Law
SOALAN 1.Berdasarkan rajah diatas, nyatakan nilai yang tertera bagi perintang dengan menggunakan resistance chart dan multimeter analog. 2.Berdasarkan rajah diatas, cari nilai voltan (V) dan arus (A) bagi R1, R2 dan R3 menggunakan multimeter analog. LATIHAN PENGUKUHAN 49 SCAN ME
BAB3PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.1 DEFINISI OSILOSKOP 51 Osiloskop ialah sejenis peralatan elektronik yang berfungsi untuk memperoleh isyarat voltan, mengukur isyarat sama ada dalam bentuk yang statik atau pegun atau berubah – ubah mengikut masa, mengukur lebar jalur, amplitud serta frekuensi dalam julat yang tertentu (Che Yusoff, 2018). Osiloskop juga dikenali sebagai alat ukur yang mampu menunjukkan bentuk isyarat elektrik dengan memaparkan graf voltan berbanding masa pada skrinnya (Azliana, 2017). Dalam erti kata lain, osiloskop merupakan peralatan elektronik yang digunakan untuk memerhatikan bentuk gelombang dan mengukurnya secara visual (Purwanto Fadjar, 2016).
Osiloskop boleh dibahagikan kepada dua (2) kategori atau jenis iaitu: a. Osiloskop Analog b. Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.2 JENIS OSILOSKOP 52
3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 53 a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 1 Display Screen Memaparkan bentuk gelombang yang diperolehi. 2 POWER Menghidupkan osiloskop (lampu LED terbuka). 3 TRACE ROTATION Menjajarkan horizontal trace secara selari dengan garis graticule. Boleh dilaraskan menggunakan screwdriver yang kecil. 4 INTEN Melaraskan traces intensity. 5 FOCUS Melaraskan kedua trace dan readout agar lebih jelas. PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 1 2 3 4 5 6 7 **Jenama Osiloskop Analog: Instek Series GOS-6051
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 54a. Osiloskop Analog 1 2 3 4 5 6 7 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 6 CAL Terminal menyediakan isyarat rujukan 0.5Vp-p pada 1kHz untuk pelarasan prob 7 Ground socket Banana socket disambungkan kepada bumi secara galvani.
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 55 a. Osiloskop Analog 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 8 10 9 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 8 VARIABLE Mengawal kedudukan CURSORS. 9 CURSORS Measurement function Dua punat tekan yang digunakan untuk mengawal 9 VARIABLE. 10 MEMO Untuk menyimpan instrumen setting dan recall semula. (10 non-volatile memories) 11 TEXT/ILLUM Tombol kawalan yang mempunyai dua fungsi iaitu TEXT atau ILLUM. 12 ATO/NML Pilih mode auto atau normal trigger. 13 SLOPE Digunakan untuk memilih slope isyarat dimana ianya digunakan untuk triggering time base generator. 11 12 13 14 15 16 17 18
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 56a. Osiloskop Analog 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 8 10 9 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 14 TV Punat tekan untuk pilihan isyarat video sync. 15 COUPLING Digunakan untuk pilihan trigger coupling. 16 SOURCE Punat tekan yang digunakan untuk memilih sumber isyarat trigger. 17 TRIGGER LEVEL Punat kawalan bagi TRG LED dimana ianya menyebabkan input trigger yang berbeza voltan setting. 18 HOLD OFF Digunakan apabila isyarat gelombang kompleks dan trigering yang stabil tidak boleh dicapai menggunakan TRIGGER LEVEL sahaja. 11 12 13 14 15 16 17 18
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 57 a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 19 CH1 POSITION Tombol kawalan yang mengawal kedudukan CH1 20 CH1 Punat tekan untuk menetapkan channel 1. 21 ALT/CHOP Punat tekan yang mempunyai dua fungsi, dimana ianya boleh digunakan apabila kedua channel aktif. 22 CH1 VOLTS/DIV Tombol kawalan yang mengawal VOLTS/DIV bagi channel 1. 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 27 20 21 22 23 24 19 25 26 28 30 29
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 58a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 23 CH1 AC/DC Punat tekan untuk menukarkan input coupling AC kepada DC bagi channel 1. 24 CH1 GND - Px10 Punat tekan yang mempunyai dua fungsi, dimana mengawal GND atau Px10 bagi channel 1. 25 CH2 Punat tekan untuk menetapkan channel 2. 26 ADD-INV Punat tekan yang mempunyai dua fungsi, dimana mengawal ADD atau INV. 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 27 20 21 22 23 24 19 25 26 28 30 29
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 59 a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 27 CH2 POSITION Tombol kawalan yang mengawal VOLTS/DIV bagi channel 1. 28 CH2 VOLTS/DIV Tombol kawalan yang mengawal VOLTS/DIV bagi channel 1. 29 CH2 AC/DC Punat tekan untuk menukarkan input coupling AC kepada DC bagi channel 2. 30 CH2 GND - Px10 Punat tekan yang mempunyai dua fungsi, dimana mengawal GND atau Px10 bagi channel 2. 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 27 20 21 22 23 24 19 25 26 28 30 29
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 60a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 31 MAG FUNCTION Punat tekan yang mengawal ration MAG pada tiga peringkat. 32 x1/MAG Punat tekan untuk memilih antara x1 (normal) dan MAG (magnify) sweep time. 33 X-Y Punat tekan digunakan semasa menggunakan instrumen osiloskop X-Y. 34 H POSITION Tombol kawalan yang membolehkan isyarat diubat posisinya secara horizontal. 35 TIME/DIVVAR Tombol kawalan yang mengawal antara suis time base dan vernier (variable). 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 35 31 32 33 34
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 61 a. Osiloskop Analog Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 36 CH1-X BNC socket yang merupakan input isyarat bagi channel 1. 37 CH2-Y BNC socket yang merupakan input isyarat bagi channel 2. 38 EXT TRIG BNC socket yang merupakan external input isyarat trigger. 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 36 37 38
Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 1 Display Screen Memaparkan bentuk gelombang yang diperolehi. 2 Menu System Memaparkan menu yang sepadan dengan paparan pada skrin **. 3 Probe Check Memberikan isyarat kepada osiloskop sekiranya prob disambungkan dan beroperasi dengan betul. 4 Probe COMP. & GROUND Tempat penyambungan prob voltan bagi keluaran dan ke bumi. 4 PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 62b. Osiloskop Digital 1 2 3 **Jenama Osiloskop Digital: Tektronix Series TDS 2024C **Menu system (2)
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 63 b. Osiloskop Digital 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 5 Multipurpose knob. Fungsinya ditentukan oleh menu yang dipaparkan atau menu yang dipilih. 6 AutoRange Memaparkan menu Autorange dan mengaktifkan serta menyah-aktifkan fungsi autoranging. 7 Ref Memaparkan menu reference. 8 Save/Recall Ditetapkan sebagai “save” atau “recall” untuk setup files. Pilih setup files untuk “save” atau pilih setup atau file gelombang untuk “recall”. 9 Utility Pilih fail untuk rename atau delete Tetapkan tarikh dan masa 10 Measure Pilih pilihan ukuran secara automatik untuk setiap sumber. 11 Cursor Menetapkan kedudukan cursor pilihan. 12 Acquire Memaparkan menu bagi Acquire. **Menu dan Control Buttons
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 64b. Osiloskop Digital 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 13 Display Memaparkan menu paparan. 14 Help Memaparkan Help menu. 15 Default Setup Mengimbas semula tetapan asal. 16 AutoSet Menetapkan kawalan osiloskop secara automatik untuk menghasilkan paparan signal input yang boleh digunakan. 17 Single Memperoleh single waveform dan kemudianya berhenti. 18 Run/Stop Memperoleh bentuk gelombang secara berterusan atau menghentikan pemerolehannya. **Menu dan Control Buttons
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 65 b. Osiloskop Digital 19 20 21 22 23 24 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 19 (Print) Save Cetak operasi melalui Centronics atau RS-232 ports. Menyimpan data 20 Trig View Memaparkan gelombang trigger sambil menekan punat Trig View. 21 Force Trig Menyelesaikan pemerolehan tanpa mengira isyarat trigger yang mencukupi. 22 Set to 50% Tahap trigger dilaraskan pada titk tengah vertical antara puncak isyarat trigger. 23 Level Apabila terdapat pulse trigger, ianya akan digunakan untuk menetapkan tahap amplitud dimana isyarat mesti merentasi untuk menghasilkan gelombang. 24 Trig Menu Memaparkan menu trigger. 25 26 27 28 **Trigger Control (4-channel model)
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 66b. Osiloskop Digital 19 20 21 22 23 24 Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 25 Set to Zero Menetapkan posisi horizontal kepada “0”. 26 Position Melaraskan posisi semua channel dan math gelombang secara horizontal. 27 Horiz (Horizontal) Memaparkan menu horizontal. 28 Scale Pilih skala horizontal (seconds/division) sebagai time base utama atau window. 25 26 27 28 **Horizontal Control (4-channel model)
Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 29 Position (1,2,3,4) Menetapkan posisi gelombang secara menegak. 30 Menu (1,2,3,4) Memaparkan pilihan vertical menu dan menghidupkan serta mematikan paparan bentuk gelombang. 31 Scale (1,2,3,4) Pilih faktor skala bagi posisi gelombang secara menegak. 32 Math Memaparkan operasi matematik gelombang dan menghidupkan serta mematikan paparan operasi matematik gelombang. PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 67 b. Osiloskop Digital 32 30 29 **Vertical Controls (4-channel model) 31
Label Nama Bahagian Panel Fungsi Bahagian Panel 33 Channel (1,2,3,4) Penyambungan input channel untuk memaparkan gelombang. 34 Ext Trig. Penyambungan input untuk sumber trigger luaran. PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 3.3 FUNGSI BAHAGIAN OSILOSKOP 68b. Osiloskop Digital 33 34 **Input Connectors (4-channel model) SCAN ME
BAB4 CARA MENGGUNAKAN OSILOSKOP
4.1 KALIBRASI OSILOSKOP a. Osiloskop Analog PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 70Langkah 1: “ON” kan punat power. Jika ada lampu menyala, ia bermaksud osiloskop berjaya dihidupkan. Langkah 2: Kemudian, sambung probe pada tempat yang betul. Tips: [1] Hook tip to CAL [2] Ground lead to Ground socket [3] BNC connector to CH1-X / CH2-Y [1] [2] [3] Prob Osiloskop Analog
4.1 KALIBRASI OSILOSKOP a. Osiloskop Analog Langkah 3: Laraskan slide switch kepada pekali (X1). PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 71 Tips: Kenali bahagian pada prob osiloskop
4.1 KALIBRASI OSILOSKOP a. Osiloskop Analog PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 72 Langkah 4: Graf yang terhasil apabila berjaya menyambung prob dengan betul. [a] [b] [d] [c] [e] Langkah 5: Laraskan tombol yang betul mengikut urutan untuk mendapatkan graf yang sesuai. Tips: [a] FOCUS - laraskan fokus graf [b] INTEN - laraskan intensity graf (graf warna berubah gelap ke cerah) [c] CH1 TIME/DIV - laraskan bilangan graf yang terhasil [d] CH1 POSITION - laraskan posisi graf pada paksi VERTICAL [e] H POSITION - laraskan posisi graf pada paksi HORIZONTAL
4.1 KALIBRASI OSILOSKOP a. Osiloskop Analog PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 73 Langkah 6: Laraskan BNC connector (lubang pada BNC connector) dengan menggunakan adjustment tools untuk mendapatkan graf yang sesuai. Langkah 7: Graf yang terhasil setelah selesai kalibrasi. Lubang pada BNC Connector Adjustment tool SCAN ME
Tips: [1] Hook tip to PROBE COMP. [2] Ground lead to GROUND [3] BNC connector to CHANNEL 1 *ikut pilihan channel PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 4.1 KALIBRASI OSILOSKOP 74 b. Osiloskop Digital Langkah 1: “ON” kan punat power. Langkah 2: Sambungkan prob osiloskop bahagian yang betul. Prob Osiloskop [1] [2] [3] Langkah 3: Laraskan slide switch kepada pekali (X1).
PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 4.1 KALIBRASI OSILOSKOP 75 b. Osiloskop Digital Langkah 4: Tekan punat “AutoSet” [a] kemudian tekan punat “Measure” [b]. Langkah 6: Osiloskop selesai dikalibrasi. Graf yang terhasil setelah dikalibrasi. [b] [a] Langkah 5: Laraskan tombol scale bagi CH1 [c] kepada nilai 5Vpp. *Ikut pilihan channel. [c] SCAN ME
Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 4.2 PENENTUAN WAVEFORM 77 Langkah 2: Sambung litar seperti rajah. Langkah 1: Kalibrasi digital osiloskop terlebih dahulu.
Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 4.2 PENENTUAN WAVEFORM 78 Langkah 3: Sambungkan prob dari osiloskop ke litar.
Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 4.2 PENENTUAN WAVEFORM 79Langkah 4: Bentuk gelombang yang terhasil daripada litar CH1 (R1) dan CH3 (C1). SCAN ME
4.3 PENENTUAN NILAI VPP Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 80
4.4 PENENTUAN NILAI FREKUENSI Osiloskop Digital PENGENALAN KEPADA OSILOSKOP 81
SOALAN Berdasarkan rajah kirakan, nilai Vpp dan nilai frekuensi sekiranya, VOLT/DIV bagi graph CH1 ialah 3V dan TIME/DIV ialah 5ms. Kemudian, kirakan nilai Vpp dan nilai frekuensi apabila VOLT/DIV = 5V bagi graph CH3 dan TIME/DIV ialah 250us. LATIHAN PENGUKUHAN 82 SCAN ME
Thank You!