PROGRAMS & SERVICES
ADVOCACY NATIONAL CONFERENCES 3
101
Grant lobbying for infertility funding; bringing awareness of need Nationally recognized medical conferences where leaders in the
for new legislation to elected officials; keeping A TIME couples field of infertility convene for a full day program of lectures and
apprised of changes to infertility-related legislation. workshops. A TIME couples attending have the opportunity to
learn from and meet with the best in the field.
ANNUAL WEEKEND RETREAT
PREGNANCY LOSS SUPPORT PROGRAM
A Time’s annual relaxing and awe inspiring weekend getaway is
exclusively for infertile couples from around the world who join Immediate contact with couples who experience a pregnancy
together for the chance to escape their challenges. It provides loss or stillbirth. Arrange with Chevra Kadisha for burials. A
our members the opportunity to speak with other couples TIME also offers support groups and 1 on 1 counseling. A
experiencing similar stresses. compassionate, supportive package including inspirational
stories, soothing music, uplifting poems, and chocolate, is sent
EDUCATIONAL EVENTS to ladies who experienced the loss of a pregnancy.
Educational and inspirational monthly seminars run by leading 90 PACKETS SENT PER MONTH
doctors and therapists, providing comprehensible medical
information in a warm and friendly atmosphere. QUARTERLY MAGAZINE
AVERAGE OF 75 ATTENDEES PER EVENT A comprehensive and very popular magazine exclusive for A
TIME couples and for fertility centers is published 4 times a year.
Each magazine offers informative articles from medical
FAMILY BUILDER PROGRAM professionals on the advances in infertility; uplifting stories from
A large resource that aids our couples during every aspect, of
their medical consults, diagnostic testing, treatments, A TIME members sharing their experiences; lists of available
medical resources in members’ communities,
medication, and counseling. humor, inspiration, information and a readers
HASHGOCHA SERVICE 7,000 write column where we share letters from each
other.
Under strict Rabbinical guidance, through the A ACTIVE
TIME Hashgocha program we ensure the MEMBERS 4,500 ISSUES MAILED
continuity of Klal Yisroel by providing
professionally trained Mashgichim / Mashgichos AND (unfortunately) GROWING REFUAH NETWORK
for all procedures requiring Hashgocha .
Interest-free loans as well as a comprehensive
90 supervisions per month in 8 Centers list of lending society’s providing free items and
services for our couples.
HELPLINE SHABBOS NEAR HOSPITAL
Professionally trained volunteers answering all Full accommodations for hotels, food, local information, and all
questions regarding infertility, and providing referrals guidance other necessities are provided for those who need to be in close
and support to anyone who turns to A TIME for assistance. proximity to a hospital over the Sabbath or any Jewish Holiday. In
addition to the care and concern for the comfort of our members A
OVER 1,900 CALLERS PER MONTH TIME arranges for a nurse to assist in Shabbos Courier services
when needed.
IN-HOUSE THERAPY
A Time provides professional therapists specializing in the
treatments of couples dealing with the challenges of infertility. 15 COUPLES PER MONTH
Our counselors are available by appointment.
SUPPORT GROUPS
Therapist-run workshops in person or via phone support
INSURANCE ADVOCACY & SUPPORT addressing many of the issues faceing infertile couples.
On Staff professional representatives fighting rejected insurance 500 COUPLES IN SUPPORT GROUPS
claims and providing a resource network for infertility-related
insurance coverage.
LENDING LIBRARY THE COMMITTEE FOR HALACHA SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
AND TECHNOLOGY
The A TIME library is a fully stocked reference library providing
the most up to date information available in books, magazines, The committee is comprised of leading Rabbis and doctors who
periodicals, and lectures (audio and visual). Materials cover train other Rabbi’s worldwide in the intricacies of infertility in
procedures, medications, inspiration, motivation and anything Jewish Law.
else related to infertility.
WWW.ATIME.ORG
250 VISITORS PER MONTH
A TIME’s website, provides our couples with a plethora of
MEDICAL REFERRALS & RESEARCH resources, including over a dozen infertility specialists who
answer questions that are both posted on message boards and
When it comes to referrals to medical specialists for the infertile emailed to them directly; chat forums to share ideas and
couple there is no better place to turn to then A TIME. Upon experiences, medical information and emotional support
request, our staff will consult with medical specialists to assist available 24 hours a day; a calendar and description of A TIME
and educate the couples. A TIME will do the research on any events for the coming year.
recommended treatments available to our couples.
50,000 POSTS ANNUALLY ON OUR FORUM
1300 REFERRALS PER MONTH
Turning Patients into Parents
Ronald O. Perelman and Claudia Cohen
Center for Reproductive Medicine
of Weill Cornell Medicine
For more information Director: Zev Rosenwaks, M.D.
visit IVF.org or call
(646) 962-2764. Owen Davis, M.D.
Ina Cholst, M.D.
Six conveniently located offices: Pak Chung, M.D.
Rony T. Elias, M.D.
Upper East Side 1305 York Avenue at 70th Street Dan Goldschlag, M.D.
Upper East Side 215 East 68th Street Hey-Joo Kang, M.D.
West Side 2315 Broadway at 84th Street Isaac Kligman, M.D.
Tribeca 40 Worth Street Alexis Melnick, M.D.
Long Island 1300 Franklin Avenue, Garden City Samantha M. Pfeifer, MD
Westchester 657 Main Street, Mount Kisco David E. Reichman, M.D.
Glenn Schattman, M.D.
Steven Spandorfer, M.D.
Rabbinical Guidance
Institute of Halacha and Technology
A project of A TIME
RaAbbinical Guidancevailable to you exclusively through A TIME, the Institute of Halacha and Technology provides complete Rabbinical guidance to all
who seek advice and authority on issues pertaining to gynecology, reproductive medicine, high-risk obstetrics and related medical
proceduIrness.tUitnudteer tohef aHusaplicaecshoaf Raabnbdi BTineycomhninoLlaondgayu, Rabbi Ausch, Rabbi Shmuel Fuerst and Rabbi Shmuel Meyer Katz, a team of
the most tkhneomwloesdtgAceuatbptlienroganejdedgcdetisatodinvfgauAnicsheTsedIinMRmaEbobdoenrnimmheadviceinbee.en trained by leading medical professionals to answer questions in halacha
involving
clusively through A TIME, the Institute of Halacha and Technology provides complete Rabbinical guidance to all
asnpdiceasuothf oRraibtybLoi ABninKisysEouWmesiOpneLOratnaDidnainug, RtaobgbyinAeucsoclohg, Ry,arbebpiroShdmucuteivleFumeersdticainnde,RhaigbhbR-ir'SiZshkimsohuabesAltueMtsrceihcy seraKndatrze,laatteedammeodf itchael 718-782-7809
distinguished RRa'bYboossneifmGhreaevnefebleden trained by leading medical7p3r2o-f3e6s4s-io19n7a9ls to anRs'wLeeirbqisuheFsrtiieodnms iannh alacha involving 718-388-9703
vances in modRe'rAnvmroehdoimcinSep.itzer H: 732- 961-9056 R' Usher Man 718-797-4606
347-514-1516
R' Moshe Zev Feldman H: 732-730-9404 R' Chaim Aron Ungar
718-871-2515
R' Yitzchok Tzvi Rubelow 7R32’ -Y9e0r5m-1i6a0G3o7l3d2h-i9r0sc1h-5079 718-388-2315 718-972-3549
718-972-0233
R' CShhmanuoeclhMSeai7lrt3zK 2a-t3z 64-1979 R’ Usher Man732-370-5703 BORO PARK 718-797-4606
R' R’ Chaim Aro7n32U-9n0g1a-0r745 347-514-1516
R' RephaelHSz:m73er2l-a 961-9056 best time to 77re31a28-c39h7009is--41181265-832pm &RR''8BY:4iint5zy-co9hm:o4ki5npBLmisatnradittaskuy
R' Yaakov PHer:ls7te3i2n-7 30-9404
732-833-3244 R' Usher Eck7st1e8in- 388-0015 ext . 9206
73R2'-M90o5sh-1e6K0a3uf7m3a2n- 901-5079
732-370-5703 BORO PARK Rabbi Shlomo Zalman Ehrenreich 718-853-8911
MONROE 732-901-0745 84R5’-7B8in3-y8o5m89in/ 8L4a5n-d78a3u-7610 R' Yitzchok Zalmen Gips 718-633-7905/ 718-851-1600 ext. 204
R’ Yitzchok B8i4st5r-i7t8s3k-y8259
R' Yankel Bergs7t3e2in-3 70-4858 R' Hershal Heilpren 718-871-2571158-435-3898 718-436-6515
R' Yakov Yida Braun R' Burech Lederrich 718-972-3574198-437-0420 718-851-2706
R' Shmiel Eliezer Friedman R’ Usher Ecks8t4e5i-n781-8170 R' Eliezer Sternbuch 718-972-0233 718-871-2488
845-783-8589 / 845-783-7610 Rabbi Shlomo Zalman EhrenreRi'cPhinchus Wiend 718-853-8911 718-436-8432
MONSEY 845-783-8259 R’ Yitzchok Zalmen Gips 718-633-7905/ 718-851-1600 ext. 204
R' Shimon Katz8 45-782-2533 R’ Hershal He8i4lp5-r4e2n6-2348 CROW71N8-4H35E-I3G8H98TS718-436-6515
n 845-781-8170 R’ Burech Lederrich R' Avrom71B8e-r4g3s7te-i0n4 20 718-851-2706 718-839-5296
NEW SQUARE R’ Eliezer Sternbuch 718-871-2488
R' Yosef Yisroel Eisenberger H: 845-35R4’-P33in3c9h/uCseWll: 8ie4n5-d304-3438 CHICAGO 718-436-8432
845-426-2348 CROWN HEIGHTS R' Shmuel Fuerst 773-539-4241
718-337-6890
FLATBUSH R’ Avrom BHe: r7g1s8t-e2i5n2-7243 718-839-5296 SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
R' Benyomin Cohen CHICAGO771188--387553--01472128 FAR ROCKAWAY
er H: 845-354R-'3E3l3ie9ze/rCHealrla: r8i 45-304-3438 R' Binyomin Forst
R' Eliezer Sholom Heisler
R’ Shmuel Fuerst 773-539-4241
WILLIAMHS: 7B1U8-R2G52-7243 FAR ROCKAWAY QUEENS 718-337-6890 718-268-1147
R' Hershel Aus7ch1 8-375-0422 718-435-1502 R' Hershel Welcher
718-853-1718
R’ Binyomin Forst
QUEENS 103
Nurses
Specialty nurses provided by A TIME are available to administer injections when necessary.
As a member, you are welcome to make use of this inimitable service. The following nurses are available to give injections:
State City Name Phone Fee State City Name Phone Fee
NF
California NF Passaic Aliza Feit, RN (917) 521-2262 NF
NF
Encino Farzaneh Tabibian, RN (818) 906-8586 NF Passaic Chaya Bracha Hirsch (201) 390-3803 NF
Los Angeles Mimi Andrusier, RN (323) 219-7731 FEE
Valley Village Renee Mazlin, RN (818) 508-6311 Passaic Shalva Hirsch, RN (973) 202-8969 NF
Florida Valley Village Yael Rosenthal, RN (818) 505-0247 NF
NF Passaic Sarah Schiffman, RN (973) 943-2107 NF
NF
Passaic Shifra Eisenman (973) 464-1965
NF
NF Teaneck Rachel Abraham, RN (201) 575-1432 NF
NF
Boca Raton Yehudis Kaplan-Finman, CNM (305) 731-3890 Teaneck Lisa Rothschild, RN (201) 692-0323 / (917) 443-6739 NF
Boca Raton Shoshana Kassorla RN BSN. [email protected] NF
Boca Raton Sara Bienenfeld PA NF Teaneck L'Via Weisinger, RN (201) 801-0784 NF
Boca and Miami Judith Kaplan (954) 224-5333 NF
Boyton Beach Sandra Goodman (305) 731 3890 NF Teaneck Rachel Yolkut, RN, BSN (201) 357-5874 Fee
Illinois Coral Springs Sara Hurwitz RN (718) 541-5242 NF
Fort Lauderdale Marissa Rosenbaum (954) 650-6138 NF West Orange Dina Goldstein, RN (973) 325-1812 NF
Hollywood Shira Melcer-Freitag RN (954) 540-5203 NF
Miami Beach Aventura (561) 302-1604 NF Westgate Ella Rachel Mann, RN (732) 370-5687 NF
Miami Beach Bina Weiss RN (786) 290 7708
Maryland Miami Beach Malka Feibush (845) 323 1427 NF NEW YORK:
(856) 534-6658 NF
NF Bronx: Bronx Linda Torres, RN (718) 513-0116 Fee (A/S)
NF
Riverdale Sarah Adelson, RN (718) 796-8850/(917) 442-4545 NF
Michigan: NF
NF Riverdale Stephene Bellin, RN (212) 799-6531 Fee
Missouri NF
Riverdale Sandra Goodman, NP (718) 543-6809 NF
Texas NF
New Jersey NF Yonkers Rina Ginat, RN (914) 562-4433 NF
NF
NF Brooklyn: Bensonhurst Dina Lapp, RN (718) 837-2970 Fee
NF
Chicago Chaya Siegel, RN (773) 761-1631 / (773) 620-6139 FEE Boro Park Janie Friedman, RN (718) 436-9847 NF
Chicago Bina Simon, RN (773) 508-6841
Skokie Julie Feinberg, RN (847) 682-4649 Boro Park Gary Guttman (917) 701-5900 Fee
Skokie Beth Schwartz, RN (847) 674-6018
Boro Park Miriam Herman, RN (347) 496-1155 NF
Boro Park Pilar Morales, RN (718) 309-3007 Fee (A/S)
Boro Park Rechy Moseson RN (347) 831-7433
Baltimore Jenny Fogel, PA (410) 764-1082 Boro Park Ruchy Cohn (646) 320-1256 NF
Baltimore Rus Ifrah (484) 477-2170
Baltimore Evelyn Shnier, RN (410) 358-7532 Boro Park Tami Frenkel (917) 533-3587
Silver Springs Chani Feldman, RN (301) 452-8693
Boro Park Esther Weiss (347) 564-0485
Boro Park AJ Rothstein (Male) (718) 650-1155
Boro Park Shulamis Nove (718) 972-4263 NF
Boro Park Simi Phillip PA (718) 724-9944 NF
Southfield Debby Kaplan, RN (248) 552-9254 Boro Park Laurana Sapolla, RN (646)358-7362/(718)331-5991 Fee (A/S)
Boro Park Leah Sprei, CMA (718) 252-0305 NF
St. Louis Chava Weinman, RN (314) 862-3358 Boro Park Barbara Sundak, RN (718) 859-7340 Fee (A/S)
104 Houston Tzipora Schoen (818)263-4171
Boro Park Shevy Serhofer, RN (718) 810-8222 NF
Canarsie Penny Peterson/Monroe,RN (917) 757-9055 Fee (A/S)
Bergenfield Leah Kramer, RN (201) 384-3094 Crown Heights Tzipora Clapman, RN (718) 774-9313 Call 8:30AM or 5:00pm
Cell:(732) 809-7777
Deal Dina Grazzi, RN Cell:(347) 563-3661 Crown Heights Chayenka Silberstein (347)406-4975 / (718)-778-7935 NF
Edison/Highland Park Aviva Wolgemuth, RN (201) 816-8396 Crown Heights Esty Slavin, PAC (718) 774-1843
(201) 739-9872
Englewood Stefanie Schwartz, RN (917) 754-7754 Mnhtn Beach/Flatbush Adina Erez, PA (917) 334-4134
(845) 323-7718
Fair Lawn Naomi Nussbaum, RN (845) 323-7717 Marine Park Sarah Goldman, RN (718) 216-6812 NF
(732) 905-9110
Highland Park Draizy Wald, PA (215) 531-1968 Flatbush Allison Tawil 732-796-8242
(732) 439-0309
Hillside Goldy Malek (732) 370-7622 Flatbush Chany Bodenstein, RN (917) 496-3188 / please text NF
(732) 367-0044
Hillside Yossi Malek (917) 499-383 Flatbush Chava Kaplowitz, RN (718) 338-5080 NF
(732) 267-7704
Lakewood Alanna Fayazi, RN (646) 673-2825 Flatbush Elisa(kautcher) Hurewitz (718) 336-0136 NF
(732) 730-0808
Lakewood Ariel Beniflah (732) 367-5415 Flatbush Chava Levy, RN (718) 998-4939 FEE
(732) 363-4108/(347) 449-3178
Lakewood Baila Geltzehler, RN (718) 578-1996/(732) 363-8476 Flatbush Rina Dayan (917) 499-6488
(732) 901-4412
Lakewood Bracha Cohn, RN (732) 905-2470 Flatbush Judy Lustig, RN (718) 998-2391 NF
(732) 961 9893
Lakewood Chaya Bodner, RN (732) 886-3238/(732) 552-8954 Flatbush Cindy Melamed, PA (917) 445-3015 NF
(848) 525-4993
Lakewood Chaya Valot Flatbush Yael Saadon (718)530-8102 NF
347-309-3353
Lakewood Chani Friedman, RN (412) 414-6619 Flatbush Leat Romano, RN (917) 331-7373 NF
(718) 614-5902
Lakewood Chanie CHapler (732) 364-7770 X5 Flatbush Shalva Shashitsky, RN (718) 645-7934 NF (D/O)
(732) 829 3172
Lakewood Chana Tropper,RN Flatbush Rachel Halpert RN (917) 860-1634
Lakewood Esty Caplan, RN Flatbush Esty Baida (718) 954-6333 NF
Lakewood Esther Greenspan, RN Flatbush Baila Horowitz (347) 419-3006 NF
Flatbush Rachel Halpert RN (917) 860-1634 NF
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 Lakewood Esty Horovicz Kensington Marina Dukhan, DO (718) 284-2264 NF
Lakewood Esther Pernikoff, RN Kensington Tirtzah Karuszyner, RN (347) 512-9511 Fee
Lakewood Fraidy Portnoy Sea Gate Chany Kimelfeld, RN (718) 372-1115 NF
Lakewood Libby Weiss,RN Williamsburg Chaya S. Franczoz, RN (718) 625-1223 NF
Lakewood Michal Brull, CPT Williamsburg Yitty Mandel (718) 208-8919
Lakewood Penina Danziger, RN Long Island Valley stream Rosa Fernandez, RN (347) 495-1126 Fee (A/S)
Lakewood Roiza Tesler Elisa Horowitz (917) 445-1405
Lakewood Shoshana Diamond, RN Great Neck Betty Bandary, RN (516) 773-6174 NF
Lakewood Tziporah Joseph, RN Great Neck Orly Steinberg, RN (516) 567 8221 FEE
Lakewood Varonica Rizzi Lawrence Rivky Fischer, CNA,CPT (516) 239-0219 NF
Long Branch Jacqueline Gemal, RN Lawrence Dr. Mermelstein (516) 371-9594
State City Name Phone Fee State City Name Phone Fee
Lawrence Miriam Rivka (Adler) Rozen 917-741-4286 Far Rockaway Dina Kret (516) 375-1989 NF
Far Rockaway Shani Feierman (718) 734-7250 NF
Woodmere Alyssa Sacks RN (917) 670-0390 NF
Woodmere Ariella Davidman (646) 331-7916 Flushing Anat Benjamin, MD (718) 539-7736 / (917)224-8487 NF
Flushing Miriam R. Heimowitz, RN (718) 261-4373 NF
West Hempstead Audrey Davidowitz, MD (516) 486-0454 NF Buffalo Flushing Ruty Koenig, RPAC (718) 793-9666
West Hempstead Yael Roth (917) 588-2546 NF Jamaica Esther Natanov, RN H: (718) 380-9730 / W: (718) 283-6587 Fee
Shevy Serhofer, RN (718) 810-8222 Kew Gardens
Manhattan: Cindy Melamed, PA (917) 445-3015 NF Kew Gardens Adina (516) 279-9069
Arielle Siegel, RN (516) 695-9744 NF Rivka Leah Zuckerman (215) 817-9597
Lower East Side Leah Homnick PCA, CPT (917 -554-1459
Kew Gardens Irina Aronova, RN (718) 544-0367 Fee
Upper West Side Fabiene Rottenberg, DPM (212) 724-4457 NF Kew Gardens Aviva Gluck, RN (917) 579-5427 NF
(212) 595-5122 NF Kew Gardens Dena Friedman FNP-BC (201) 759-5761 NF
Upper West Side Shira Westreich, RN (305) 409-9147
Upper West Side Rachel Rindner Kew Gardens Sheva Turk, RN (718) 263-6521 NF
Kew Gardens Esther Roman (718) 487-3754 NF
Upper West Side Rachel Rndner (305) 409-9147 Kew Gardens Adina Berger, RN (845) 659-5108 NF
(212) 781-4216
Washington Heights Sharon Sommer, RN
Monroe: Vickie Nowosielski, RN (917) 743-3507 Fee (A/S) Kew Gardens Rivka Leah Zuckerman (215) 817-9597 NF
Rivky Sandel, CPT (845) 629-1212 Staten Island: Marcia Brathwaitte, RN
Dorothy Prey, RN (845) 928-6296 Fee (A/S) Arlene Jacobson, RN (917) 841-5273 Fee (A/S)
(718) 983-0138 NF
Eileen Grimes, RN (845) 928- 8269 Esther Kay, RN (718) 370-3515
Monsey: Chaya Back, RN (732) 267-3988 Ohio:
NF Cleveland Heights
Cleveland Heights
Sherry Broidy, RN (845) 928-3391 Fee Cleveland Heights Aviva Kupfer, RN (216) 932-8933 NF
Samuel Feder Cleveland Leviah Hauer (216) 308-0453
Brocha Lichtenstein, RNC (845) 362-6080 CANADA: Leah Kushner, RN (216) 371-1265 NF
Montreal Aliza Feingold, RN (614) 239-6356 NF
(845) 356-0939 NF (D/O)
Leah Lichstein, RN (845) 362-0990 NF
Leah Webster (845) 642-4333
Malka Weinstein, RN (845) 362-0288 NF (D/O) Mrs. Demercur, RN (514) 739-1462 NF
S. Monsey, Airmont Chaya Becker, RPA Faigy Hershkowitz, RN (514) 341-6399 Fee
Spring Valley Blimy Brill (845) 352-0969 Montreal Flora Sasportas, RN (514) 735-8145
Montreal Aldith Baker, RN (416) 667-1276 Fee
(845) 354-1211 / (845) 558-1447 NF Toronto Eve Gallingan, RN (416) 787-5154 Fee
Chavie Kestenbaum, RN (416) 787-0067
Spring Valley Yehudis Reichman, RN (845) 354-0682 / (845) 499-5216 NF Joanne Lang, RN (416) 783-8782
Elisheva Lightstone, RN (416) 256-0470
Spring Valley Chevy Unger RMA CPT (845) 422-5400 Toronto Malky Meckler, RN (416) 789-0893
Toronto Rochel Travis, RN (416) 631-9409
Queens: Far Rockaway Rena Gordon, RN (718) 471-8985 NF Toronto
Far Rockaway Esty Klein, RPAC (718) 501-3860 NF
Far Rockaway Malki Schuler (718) 745-3893
Toronto
Far Rockaway Faigy Singer, RN (718) 868-3935 NF Toronto
(410) 522-8879 Toronto
Far Rockaway Yehudis Brown, RN, BSN
Far Rockaway Sarah Schechter, RN (718) 327-3250 NF ENGLAND:
(917) 841-8693 NF
Far Rockaway Avigail Weiss, RN London A TIME England office 020-8800-2153 / email: [email protected]
If a nurse is needed on Shabbos, call Chaya at 718-258-5002 or Vivienne at 917-783-9514
A/S=Available Shabbos, D/O =Doctor's Order, NF=No Fee
If you know of any other nurses who would be willing to provide this crucial service, especially in neighborhoods not yet covered, please let
us know. And many, many thanks to all those listed above. A TIME is not responsible for any treatments administered by any of the Nurses or
Nurse Practitioners listed herein. Nothing herein constitutes medical advice and all readers are recommended to consult their physician.
A TIME (A Torah Infertility Medium of Exchange) does not recommend or endorse any providers listed here.
Please use this information at your own discretion and responsibility.
For More Information, Please Call (718) 686-8912 ext. 202
Dedicated to the Memory of Charlie Weiss נתן קרפל בן משולם ע”ה
We are currently updating the names on our Labor/tehillim packet.
Since there are many distinguished Rabbonim who advocate reciting Tehillim for others whilst in the throes of childbirth, among
them Rabbi Mordechai Finkelman, Rav Yosefi and Rav Nissim Yagen of Yerushalayim, we have compiled a beautiful tefilla said
while in labor along with a Tehillim list of our couples upon the couples' request. We send it to OB/GYN offices, to labor coaches,
doulas as well as expectant couples (upon request). If you would like to be on this list please contact A Time:
Email: [email protected] • Call: 718-686-8912 ext. 200 • Fax: 718-686-8927 SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
Please make sure to include the following information:
Your First & Last Name Contact Phone #
Husband's Full Hebrew Name Wife's Full Hebrew Name
Please make sure the spelling is correct.
Please note, we only accept names given by the individual couples and only the Tehillim names are printed.
105
ImShpaobrtbaonst Near A TIME LibrarySha
AthdEe-dmrHeasosilesps ital? [email protected]
[email protected]
yBoriunrgsBA eToIMlrofE LiPbraaryrkand Conference Center England
By appointment
[email protected] We’ll1310 48th Street, Brooklyn, NY 11219 Call Henny: (208) 800-2153
[email protected] bringMonday-Thursday 9:00 AM-5:00 PM [email protected]
[email protected]
Appointments are available at other times. Israel
[email protected]
[email protected] the rest!Call Shaindy: (718) 686-8912 extension 209 By appointment:
[email protected]
[email protected] A luxurLiaouksewood Bracha or Tzippy: 052-377-0444
[email protected] [email protected]
ShabbCoasll: (973)494-2334
[email protected] packagore(7t3o2)370-7025,
[email protected] ensure your
[email protected]
comfort awaCyome and browse through our huge selection of medical and
[email protected] chizuk books and CD's selected especially for you!
[email protected] from home For general library information call:
[email protected] Shaindy Blau (718) 686-8912 extension 209 | email: [email protected]
Please call Chaya Kar
[email protected] 718.258.5002
Vivienne Moskowitz
Includes meals, breakfast, paper 917.783.9514
goods and candles, reading material,
and all amenities you have at home
Sara Barris, Psy. D • 718-544-0932נ ר‘ ישעי בן ר‘ משה זי“ע מקערעסטירS“עpלeciaavlaiizlaeblse ininNYaalnldaNrJeas of fertility and adoption
Stay at Home
for Shabbos
Courier service Please call
for bloodwork Chaya Kar
needed on 718.258.5002
Shabbos at no Vivienne Moskowitz
cost to you 917.783.9514
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780There is no charge for hashgacha services.
106
נישט (אזוי זאגן דער יודעי דבר) זיך געטראכט וואס אלץ מען קען SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
ווייל איין טאג וועל איך מיך בענקן אן מיטמאכן ,פיזיש און גייסטיש .עס האט
נאך די רואיגע צייט .דו פארשטייסט הע"ד פאונ"ס און יעדער קען הערן מיר זייער געבאדערט ,אבער איך האב מיך
וואס איך זאג? דאס אלעס מוז איך האלטן פאשידענע ניגונים און מען טאנצט אויף זיין פרובירט מחזק זיין מיט די אויבנדערמאנטע
און בויך ,איך קען אים דאס נישט מסביר ביע"ט און פאר א צוקוקער איז עס זייער
זיין .דאס הייסט א שטילע ווייטאג! איך קען אינטרעסאנט צו זעהן ווי אלע טאנצן אויף מחשבות.
פארציילען נאך אזעלכע צענדליגער אנדערע ביעט"ס .איז אזוי ווי עס איז דא א
מעשיות און נישט נאר איך ,נאר יעדער זיין זאך ווי שטילע טאנץ ,אזוי אויך איז דא מיטאמאל טראכט איך צו זיך ,איין מינוט,
איינער מאכט מיט אזעלכע מעשיות .מען עפעס וואס הייסט שטילע ווייטאגSilent( , פארוואס באדערט עס דיך אזוי שטארק?
וויל זיך אזוי שטארק מסביר זיין ווי שווער Painבלע"ז) .און אויב דו ווייסט נישט וואס פארוואס פיהלסטו ממש ווי מען מאכט
עס איז ,מען וויל זיך פארענטפערן אויף דאס איז ,וועל איך דיך מסביר זיין ,לאמיר אוועק דיין ווייטאג? איך פארשטיי אינגאנצן
פארשידענע זאכן אבער מען קען נישט! דיר פארציילען א מעשה וואס בדידי הוה נישט ,דו אליין האסט דאך געטענה'נט אז
דאס איז די תירוץ! ווייל בדרך כלל ווען עובדא .איך בין געווען אין כולל און איך האב ווען מען גייט נישט אדורך א געוויסע
איינער מאכט מיט א שוועריקייט ,ווי צב"ש געכאפט א שמועס מיט א חבר מיינע בין שוועריקייט איז נישט שייך צו פארשטיין
ער האט א נישט געזונט קינד ווייסט דאס קאווע לקאווע .אינמיטן געט ער א געניץ און יענעם'ס מצב .דו קענסט נישט משיג זיין ווי
דער משפחה און מען פארשטייט אז ער זאגט" ,אוי בין איך מיד" .אן טראכטן צוויי ווייט זיין ווייטאג גייט .נו אויב אזוי פארוואס
גייט אדורך א שווערע צייט .און אפילו עס מאל געב איך אים א פרעג ,וואס איז שרייסטו אז ווי אזוי קען מען דאס
איז דא פארשידענע פרטים וואס ער וועט געשעהן? פארוואס ביסטו היינט אזוי מיד? פארגלייכן? די ביסט דאך קיינמאל נישט
נישט פארציילען דאך קען ער מיטטיילן זאגט ער מיר "איך בין אויפגעשטאנען זייער געוועהן און יענעם'ס מצב ,איז אפשר איז
גענוג און נאך אינפארמעישן .די ארומיגע פרי ,יא אביסל פריער ווי דיר" .טראכט איך דא אסאך פרטים וואס דו ווייסט נישט וואס
קענען זיך בעסער היטן וואס יא צו זאגן און צו מיר ,פריער ווי מיך??? ווי אזוי קען דאס קומט אלץ מיט מיט יענעם'ס נסיון פונקט
וואס נישט צו זאגן און ער באקומט די זיין! איך בין אויפגעשטאנען היינט .5:30יא, ווי זיי ווייסן נישט ביי דיין מצב .עס קען
ריכטיגע חיזוק .אויך ווען ער פרובירט איך האב געדארפט כאפן דער טרעין 6 טאקע זיין אז דיין ווייטאג איז מער ווי
שטארק אן צו גיין מיט זיין סדר היום געהעריג אזייגער קיין מאנהעטען פאר מיין יענעם'ס ,אבער אפשר קען מען עס יא
כאילו גארנישט וואלט געוועהן קוקט מען עפוינטמענט .איז אינסטינקטלי געב איך אביסל פארגלייכן אויף אזוי פיהל אז עס
ארויף אויף אים ,מען געט אים קרעדיט און אים א פרעג ,ווי פרי ביסטו שוין זאל דיך נישט באדערן אזוי שטארק .אפי' דו
מען ווערט נתפעל פון זיין שטארקייט .ווען אויפגעשטאנען? ענטפערט ער מיך האלב ווייסט יא פונקטליך וואס מען מאכט מיט
עס מאכט זיך פארשידענע אומאיינגענעמע נאך זעקס ,און אמת'ן אריין האב איך שוין אין יענעם נסיון קען מען קיינמאל נישט
מצבים און מען דארף אויפמאכן תירוצים געוואלט ארויסבעקן פינעם גאנצן שמועס. וויסן וואס אלץ מען האט דיך נישט
קען מען אלע מאל ניצן דער קינדער .משא"כ איך האב חרטה געהאט פארן פרעגן ,ווייל פארציילט .איז אויב אזוי ווען איינער זאגט
ווען מען דארף אלעס האלטן אין זיך און מען איך האב שוין פארשטאנען ווי די שמועס דיך א קאממענט ,זאלסטו געדענקן אפשר
קען זיך נישט מסביר זיין ,איז דער ווייטאג גייט אנקומען אבער עס איז געוועהן צו גייט יענער אדורך נאך אנדערע קלענערע
אסאך שטערקער .און מיט דעם פארשטיי שפעט .דא קען איך שוין נישט ענדיגן די שוועריקייטן וואס דו ווייסט נישט און צוליב
איך אז אפילו עס קען אפשר זיין אז יענער שמועס איז בלית ברירה פרעג איך אים, דעם איז דער מצב אסאך שווערער ווי
מיט זיין גאנצע מצב גייט אדורך מער ווייטאג "וואס איז געשעהן פארוואס ביסטו געווענליך וכו' והמבין יבין ...אבער מיין
ווי איך אבער איין זאך וואס ער האט נישט איז אויפגעשטאנען אזוי פרי?" א ביסל שכל הארץ לאזט זיך נישט און שרייט צוריק ,יא
דער "שטילע ווייטאג" .נאכן ארויס האבן דער האט ער נאך געהאט און גראדע איז ער א יא! דו רעדסט אפשר צו דער זאך אבער
נקודה ,איז מיך געווארן לייכטער אויפן הארץ. נאנטע חבר מיינע ,האב איך געזעהן אז ער וואס זאל איך טוהן ,עס טוט מיך זייער וויי!
איז נישט אזוי באקוועם צו ענטפערן .געט און איך בין נישט אזא סענסעטיווע מענטש
איך וועל מסיים זיין מיט א מעשה ,עס איז ער א פרעג" ,ווילסט וויסן דעם אמת" ,האב און אויב עס באדערט מיך אזוי שטארק ,יש
געוועהן אמאל אן אלמנה וואס איז געקומען איך אים געענטפערט וויצלדיג" ,ניין ,איך וויל דברים בגו .איך האלט זיך ביי מיינס אז מען
צו א בית דין און זיך אויסגעוויינט דאס נישט" .ענטפערט ער אז זיין בעיבי האט אים קען עס נישט פארגלייכן! רופט זיך אהן מיין
הארץ .זי האט מסביר געוועהן אירע שווערע אויפגעוועקט (זיין דריטע קינד) .קען איך מח און זאגט ,נו אפשר ביסטו מלא נגיעות?
מצב און אז זי האט נישט פון ווי צו שפייזען אים דען צוריק ענטפערן דאס וואס ליגט נאך אסאך אריין קלערן האב איך געטראפן
די קליינע קינדערלעך וכו' .נאכן אויס הערן מיך אויפן צונג??? איך וואלט אזוי געוואלט! א ענטפער ,א ענטפער וואס האט געפאלן
אירע גאנצע געשיכטע האבן די רבנים אבער איך קען נישט! איך מוז עס האלטן און
געשריבן א שיינע ווארימע המלצה אז מען מיין מאגן! איך האב צוריק געשמייכלט און פאר יעדעם.
זאל רחמנות האבן אויף איר און מען זאל זי געזאגט" ,יא יא בארעכטיגט צו זיין מיד" ,און
ארויסהעלפן .ווען זי האט איבער געליינט איך טראכט צו מיך ,אבער איך? ניין איך בין קודם כל וויל איך מקדים זיין ,מן הסתם
דער בריוו זיכער צו מאכן אז עס נישט דא נישט בארעכטיגט צו זיין מיד ,ווייל איך קען יעדער וואס האט מיט געהאלטן דעם שבת
טעותים ,האט זי אנגעהויבן ביטערליך צו ב"ה שלאפן ביז ווילאנג איך וויל ,איך האב התאחדות (שאבאטון בלע"ז) ליגט אים נאך
וויינען .ווען די רבנים האבן דאס געזעהן ב"ה קיינער נישט ווער זאל מיך באדערן גוט און דער ביינער דאס דערהויבנקייט און
האבן זיי זיך דערשראקען" .וואס איז אינמיטן מיין געשמאקע זאפטיגע טיפע חיזוק וואס מען האט אנגעשעפט .עס איז
געשעהן" האבן זיי געפרעגט" ,איז דא עפעס שלאף .איך דארף אריין כאפן און גוט טאקע נישט דא קיין ווערטער צו באדאנקן
א טעות אינעם בריוו?" "ניין" האט זי אויסנוצען די צייט וואס קיינער באדערט דער גאנצע הנהלה פינעם ארגענעזאציע און
גענטפערט" ,אלעס איז גוט געשריבן נאר אירע מיטארבעטער'ס פארן אריין לייגן אזוי
איך אליין האב נישט געכאפט ווי שווער מיין פיהל כוחות .איז איינער פון דער
מצב איז ביז נאך איך האב אדורכגעליינט פראגראמען איז געוועהן שטילע טאנץ
( Silent Dancingבלע"ז) .וואס דאס איז
דעם בריוו" --- פונקטליך ווייס איך נישט ,אבער וואס איך
האב אביסל נאך געהערט איז אז מען טוט
107
קיין פארגלייך! אזוי זענען די מחשבות וואס איך האב זיך אויסגעלערנט .איינס ,אז אים גאר נאנט ,א טאטע פון 10קינדער
בלע"ה .בתוך הדברים האבן זיי ארום
ארום געלאפן ,ביז איך האב געטראכט צו אויב האסטו א קרוב אדער א נאנטע חבר גערעדט אז יעדער האט זיך זיין פעקל און
עס איז פאר יעדן באשערט פונקטליך ווי
מיר ,גענוג איז גענוג! מען קען נישט אזוי וואס גייט אדורך א געוויסע שוועריקייט און פיהל מען דארף מיט מאכען ,אויף איינמאל
געט זיין ברודער א זאג ,גלייב מיר אז עס
לעבן ,מען קען נישט אזוי אנגיין ,איך דארף דו האסט עס קיינמאל נישט מיט געמאכט, איז בעסער צו ווארטן אביסל לענגער ווי
איידער צו האבן א נישט געזונט קינד" .יא
פארשטיין אז ניין! זיי פארשטייען נישט איז נישט דא קיין שום מעגליכקייט אז די איך ווייס אז עס איז נישט לייכט" ,געט ער
א זאג[ ,ניין! דו ווייסט נישט!] "אבער פארט
מיין מצב ,נישט ווייל זיי ווילען נישט זאלסט פארשטיין יענעם'ס מצב ,אדער גלייב מיר עס איז בעסער ווי זיך צו
מוטשענען מיט א נישט געזונט קינד .דאנק
פארשטיין ,נאר ווייל זיי קענען נישט יענעם'ס ווייטאג .די צווייטע זאך איז ,אז דעם באשעפער "...עד כאן דבריו .זאגט
ברוך" ,נו? וואס האב איך אים געדארפט
פארשטיין! ווען ער וואלט פארשטאנען אויב דו פארשטייסט נישט יענעם'ס מצב ענטפערן?" בלית ברירה האב איך געדארפט
נעבעך שאקעלן מיטן קאפ און מיט א
אפי' נאר אביסל וואס מיינט ווארטן אויף און ווייטאג איז נישט שייך במציאות יענעם געצווינגענע שמייכל ,האב איך אים
ג'ענטפערט" ,יא! יא! אודאי! די ביסט 100%
קינדער ,וואלט ער קיינמאל נישט געזאגט מחזק צו זיין! ווייל דו ווייסט נישט וואס גערעכט ."...שוין ,אונז ביידע רופן זיך אהן,
נו? וואס זאל מען טוהן? גיי טענה זיך מיט
אזעלכע ווערטער ,ער וואלט גוט יענער וויל יא הערן און וואס יענער וויל אים ,גיי לערן מיט א גוי ברטנורא ...דא האט
זיך דער שמועס געענדיגט און מיר ביידע
פארשטאנען אז דער ווערטער קומען נישט נישט הערן! און אויב וועסטו אים יא
האבן זיך געזעגנט.
פרובירן מחזק צו זיי מיינען אז ביי אונז איז אריין .אבער דער
זיין איז קרוב לוודאי באשעפער האט אים אבער ביי מיך און קאפ האט זיך נישט
געענדיגט דער שמועס ,איך בין געבליבן
אז נישט נאר וועט איין שטיק עת לדאוג. נישט געגעבן טועם פארטראכט ,פארטראכט מיט די מעשה ,עס
ער נישט מחוזק צו זיין פון דעם נסיון, האט מיר זייער וויי געטוהן .אזעלכע
ווערן נאר דו וועסט נו אויב אזוי ,טראכט אבער אין אמת'ן ביי אונז ווערטער דארפן אונז מחזק זיין??? איך דארף
אים נאך אויך וויי איך צו מיר ,עס זאל זיין צופרידן אז איך האב נאך נישט קיין
טוהן .בעצם איז דא איז דא אמאל א עת מיר נישט באדערן. קינדער ווייל עס איז בעסער ווי זיך צו
מוטשענען מיט א נישט געזונט קינד רבונו
נאך אסאך זאכן לבכות און אמאל איז דא ער פארשטייט אז של עולם!!! איך וויל נישט דאס און נישט
וואס די נסיון לערנט עת לשחוק ,אמאל איז עס איז נישט קיין דאס! היד ד' תקצר? פארוואס פארשטייט ער
אונז אויס ,אבער מען שטארק מחוזק און לייכטע נסיון ,און ער נישט אז דאס גייט מיך נישט געבן קיין שום
דאס איז וואס איז האט נאר געמיינט חיזוק ,אדרבה נאר דאס פארקערטע .ער איז
גוטס ,ער מיינט דאך נישט קיין נאר ,ער האט דאך יא אביסל
נוגע. שכל ,אויב אזוי פארוואס זאגט ער אזעלכע
ווערטער? און אזוי האבן די מחשבות מיך
נאך איין מעשה מען האפט אויף דאס נישט אינטער צו נאך געלאפן נישט לאזנדיג במנוחה ,ווען איך
שעצן דעם נסיון. האב אלס פרובירט מסיח דעת זיין דערפון
וויל איך פארציילען האט עס נישט גענומען צו לאנג און ווידער
פשוט אנצוקומען צו בעסטע און אמאל איז פשוט און גראד ער האבן די מחשבות מיר געהאקט און קאפ
דער נקודה .מיין מען צובראכן ווייסט נישט פון ממש משלחת וחוזרת ,עס האט מיר ממש
וואס מען רעדט! און געבאדערט ,עס האט מיך ממש וויי געטוהן.
ווייב האט אמאל
דרך אגב וויל איך צווישען אלע מחשבות איז אדורך
גערעדט אויפן פאון געלאפן א מחשבה'לע ,אז בכלל ווי אזוי
דיר זאגן ,אז רובא דרובא מאל ,דער סיבה קען מען פארגלייכען די צוויי נסיונות .א
וואס עס שטופט זיי יא צו געבן חיזוק ,איז מיט אירע שוועסטער וואס האט געהאט נישט געזונט קינד מיט ווארטן אויף
נאר ווייל זיי אליינס דארפן די חיזוק! יא יא! אירע קינדער זייער שנעל איינס נאכן קינדער? ניין ,איך וואלט ח"ו פאר קיין שום
האסט גוט געליינט! זיי אליינס דארפן אנדערן .און זיי האבן ארום גערעדט פון כל געלט זיך נישט געוואלט טוישן מיט יענעם,
חיזוק! ווייל פאר זיי טוט עס אויך וויי אז זיי מיני שוועריקייטן וואס מענטשן מאכן מיט. אבער דאס ווייטאג און עגמת נפש איז
האבן א נאנטע קרוב וואס ווארט אויף אינמיטן רופט זי זיך אהן און זאגט ,אז יא, בכלל נישט צו פארגלייכן! צו איך בין
קינדער און טיעף אין הארץ זענען זיי יעדער האט זיך זיינע נסיונות איינער ווארט גערעכט אדער נישט ווייס איך נישט ,אבער
צובראכן .נאך דערצו וואס זיי ווייסן אפאהר יאר אויף קינדער און א צווייטער מיינע הרגשות האבן אזוי געשריגן! "עס איז
גארנישט וואס גייט פאר ,זיי מיינען אז ביי האט זייער שנעל איינס נאכן אנדערע .נאך נישט דא וואס זיך צו טענה'ן! עס איז נישט
אונז איז איין שטיק עת לדאוג .אבער אין פאר מען קומט צוריק צו די כוחות
אמת'ן ביי אונז איז דא אמאל א עת לבכות פארווארט מען שוין מיט א צווייטע ,עס איז
און אמאל איז דא עת לשחוק ,אמאל איז נישט גרינג ,וכו' .ווען איך האב נאר דאס
מען שטארק מחוזק און מען האפט אויף געהערט ,וואו! מיין בלוט איז ארויף אין
דאס בעסטע און אמאל איז מען צובראכן ,קאפ ,מיין הארץ האט אנגעפאנגען צו
אמאל זאכן ריקען זיך פאראויס און מען איז קלאפן גאר שנעל ,איך טראכט צו מיר,
פיהל מיט חיזוק און אמאל איז מען סט ָאק וואס??? האב איך גוט געהערט??? זי לייגט
מען איז קרוב ליאוש ,וכו' .אבער זיי ווייסן עס אריין אין איין קאטעגאריע?! ווי אזוי
גארנישט וואס טוט זיך נאר כסדר טראכטן קען מען דאס בכלל פארגלייכן? איך האב
זיי ,ווען וועט מען שוין הערן א גוטע בשורה .געפילט ווי זיי מאכן אוועק מיין שטארקע
איז מיט דעם וואס זיי געבן חיזוק ,רעדן זיי ווייטאג! איך פיל ווי זיי טרעטן אויף מיינע
זיך איין אז אפילו זיי קענען טאקע נישט געפילן .זיי ווייסן אינגאנצן נישט וואס דאס
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 צופיל העלפן ,דאך האבן זיי געקענט עס מיינט "ווארטן אויף קינדער" .זיי מיינען אז
לייכטער מאכן אויפ'ן הארץ פאר יענעם .מען טוט גארנישט ,פשוטו כמשמעו ,מען
עכ"פ נאכן טראכטן די אלע מחשבות האב זיצט און מען ווארט ,און אפשר נעמט מען
אביסל ווייטעמינ'ס און אין די ערגסטע
איך זיך ב"ה בארואיגט.
פאל נעמט מען שטארקע מעדיקעישן'ס!
עס זענען דא צוויי שטארקע נקודות אין זייערע וויסטע חלום וואלטן זיי נישט
108
חיזוק
ווישיטיטלעאג
צ.א.ש.
איז נאך נישט געהאלפן געווארן מיט די גמרא אין קידושין זאגט ,יצרו של אדם SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
קינדער .מיר האבען געהאט א שמועס און וואס געבן אים חיזוק און כח זיך צו האלטן מתחדש עליו בכל יום ,דער יצה"ר פרובירט
אזוי ווי עס מאכט זיך אז יעדער פארציילט פעסט .צווישן זיי איז דא אמאל מחשבות מיט אלע זיינע כוחות צו פארדרייען דעם
זיך זיינע מיטלעבענישן און ווי אזוי מענטשן וואס פונקט יעצט האט דאס אים מחזק מענטש און אים אפשוואכן פון צו עררייכן
פרובירן צו מחזק זיין און זאגן אמאל נישט געוועהן אבער א צווייטע מאל טוט עס אים זיינע שאיפות אין עבודת השם .אפי' אין
ריכטיגע ווערטער אין די נישט ריכטיגע נישט מחזק זיין ,און אסאך מאל איז דא סתם עניני עוה"ז מאכט ער עס שווער פאר
מינוט וכדו' .און אזוי שמועסט מען און מען עפעס וואס איז אים מחזק אבער פאר א אים ,ווי צב"ש ווען עס גייט אים שווער און
לאכט זיך אונטער (יענער געלעכטער )...פון צווייטן איז עס נישט מחזק ,וכדו' .עס מאכט פרנסה אדער ער איז נישט מצליח און
יעדעם'ס נארישע הערות און מען איז זיך זיך אפי' אמאל אז דער מחשבה איז אפי' אנדערע פארשידענע זאכן קומט דער יצה"ר
מחזק איינעם דעם צווייטען ,אויף איינמאל נישט צו דער זאך ,און ער כאפט זיך העשט אן און פרובירט אים אראפ צו קלאפן" .דו
גיבט ער מיר א פרעג" ,ווילסט הערן א שפעטער אז די גאנצע מחשבה איז גארנישט זעהסט ,דו טויגסט נישט פאר דאס און דו
מעשה וואס איך האב געהאט?" זיכער! אז מיט נישט ,אבער למעשה בשעת ווען ער טויגסט נישט פאר יענץ וכדו'" .אזוי פרובירט
מען קען לאכן אביסל (אדער גאר וויינען) האט געדארפט דער חיזוק האט עס אים דער יצה"ר ,אז עס גייט אים נישט יעצט וועט
שטארק מחזק געוועהן ,דארף מען צו וויסן ער פרובירן שפעטער און אז עס גייט אים
פארוואס נישט? אז דער אלע מחשבות קומען פונעם
אייבישטער און ער איז דער וואס איז אונז נישט היינט וועט ער פרובירן מארגן.
פארציילט ער מיר אזוי ,ער האט א מחזק אזוי ווי די גמ' זאגט ואלמלא הקב"ה
צווייטע קאזין וואס האט חתונה געהאט עוזרו אין יכול לו .דערפאר האב איך דאס איז פשט און די גמ' אז דער יצה"ר
אסאך נאך אים און גלייך נאך א יאר איז אים געטראכט אראפ צו שריייבן געוויסע מתחדש עליו בכל יום .אין ווען דער מענטש
געבוירען געווארען א קינד ,אבער ל"ע נישט מחשבות וואס איז מיר אדורך געלאפן אין ווערט שוין אזוי צעקלאפט גייט עס אים
אינגאנצן געזונט און ווי פארשטענדליך האט קאפ וואס האט מיך געגעבן חיזוק [און יעצט שוין אלעס שווער אין אלע הינזיכטן
עס אפגעקאסט פאר זיין קאזין גאר אסאך נאך אויך] ,און אפשר א צווייטער וועט אויך ברוחניות ובגשמיות און ער דארף זיך
ווייטאג ,עגמת נפש ,און צער .זאגט מיר ברוך מורא'דיג מוטשענען אנצוגיין געהעריג.
אז גלייך נאך ווען דער גאנצע מעשה איז קענען ארויס נעמען א חיזוק. אסאך מאל די מענטש וואס פרובירט מיט
געשעהן איז אים פונקט אויסגעקומען צו אלע זיינע כוחות זיך צוריק צו שלאגן גייען
כאפן א שמועס מיט איינער פון זיינע איינמאל בין איך געזיצען צוזאמען מיט א אים אדורך פארשידענע מחשבות אין קאפ
עלטערע ברידער'ס וואס ער האלט זיך מיט חבר מיינע לאמיר אים אנרופן ברוך ,דער וואס ווענדן אפ דער יצה"ר'ס טענות און
ברוך האלט שוין אפאר יאר נאכן חתונה און
109
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 סיק ,אן אריינגיין אין דיטעילס ,פארש־ און אופן ,פארשטיי מיך גוט ,איך וואלט זיך
טייסט די נקודה?"... איך בין אים שוין קיינמאל נישט אינטערעסירט צו הערן
גרייט צו רופן ,איך בין אנטשלאסן ,קאנפי־ וואס עס גייט פאר ,פשוט כדי מיין חבר
"איך הער ,יא יא ,ס'וואלט מיר אבער יא דענט אז מיר וועלן בעזהשי"ת ווייט אנקו־ זאל דיר קענען העלפן פעלט מיר אויס
געווען באקוועמער אויף דעם אופן ,איך וועל מען ,מ'דארף טון השתדלות ,מ'דארף יוצא צו וויסן אביסל מער דעטאלן ,אפי' פשוט
אים אי"ה געבן א קלינג ,אדרבה ,אז ס'וועט זיין דעם חובת ההשתדלות ,ווי זאגט מען בעיסיק ,אן אריינגיין אין פרטים ,כ'האף דו
אויספעלן די הילף פונעם שווער ,וועל איך השתדלו והרבו תחינה ,מ'דארף טון ביידע, פארשטייסט מיר ,איך וואלט דאס
אי"ה בעטן ,כ'מיין ,למשל דעם טיקעט קיין אזוי פאלט מיר יעצט איין ,בדרך צחות. קיינמאל נישט געטון ,פארקערט ,איך
ארץ ישראל וואס דער שווער האט גערעדט בכל אופן ,תכלית ,לאמיר איבערגיין, האלט דוקא נישט פון די עלטערן וועלכע
פון ,וואלט איך גערן גענומען עני טיים ,עה, מישן זיך אין די געשעפטן פון די קינדער,
כ'מיין נאר בדרך צחות ווי מ'זאגט .עכ"פ ,איך לאמיר זען אזוי ,ווילאנג בערך נעמט"... איך זאג אלץ נאך דער ווארט פונעם חזון
איש ,ווי האט ער געזאגט ,איך געדענק
וועל דאס אי"ה מסדר זיין". "הער מיך אויס שווער טייערע ,ס'איז נישט יעצט גענוי ,עכ"פ ,מ'ברויך פשוט טון
מיר באמת חשוב אז איר זארגט זיך אזוי, למעשה ,ווי מ'זאגט במקום שאין איש,
"נאו פראבלעם ,וויאזוי ס'איז דיר באק־ כ'בין באמת מכיר טוב ,כ'מיין אז די כ'מיין נישט חלילה אז דו טוסט נישט,
וועמער ,איך גיי דיר חלילה נישט זאגן בעסטע מהלך וואלט געווען טאקע איך כ'וויל פשוט נישט אריינגיין אינעם גדר פון
וויאזוי צו טון ,טו וויאזוי דו פארשטייסט, זאל זיך מיט אים דירעקט פארבינדן ,ס'איז אל תמנע טוב ,און דאקעגן וויל איך נישט
נאר סתם נאך א נקודה ,א נקודה קטנה, א שאד אלעס זאל גיין דורך כלי שלישי, זאגן ידינו לא שפכו את הדם הזה ,אויב
עפעס האט מיר מיין חבר אמאל אפי' כלי שני איז נישט מבשל ,געב מיר זיין צוליב אומוויסנדקייט זאל מען ווארטן נאך
אריינגעווארפן ,ער האט גערעדט איבער נומבער ,און איך וועל אים אי"ה געבן א א יאר ,ווער נעמט די אחריות .פארשטיי אז
אזא זאך וואס רופט זיך ,IVUאזוי מיין איך רוף" -שטעלט יאנקל קלאר פאר'ן שווער. מ'רעדט נישט פון דברים של מה בכך ,איך
הייסט דאס ,כ'בין נישט זיכער גענוי ,איך בין שוין ב"ה אריבער די בן ארבעים לבינה,
טראכט אפשר זאל מען גיין מיט דעם. "אה ,אקעי ,געוואלדיג ,אדרבה ,יא, איך האב שוין ווייסע האר אין מיין בארדע,
וואס זאגסטו צו דעם מהלך? ער טענה'ט אקעי ,איך געב דיר זיין נומבער ,אודאי, איך בין שוין אריבער אסאך אין מיין לעבן,
אז ס'האט א גרויסע סוקסעס רעיט ,איך וויאזוי ס'איז דיר באקוועמער ,אז דו שפי־ אוי ,ליידער אסאך בין איך שוין אריבער,
בין נישט זיכער וויאזוי ס'ארבעט ,מעגליך רסט זיך מער באקוועם אויף דעם אופן, איך האב נסיון אין מיין לעבן ,איך האב זיך
ס'איז בלויז א געוויסע טאבלעט ,כ'בין אדרבה ואדרבה ,שאר ..איך קלער נאר איין אסאך געבויעט דורך דעם ,איך זיך נישט
נישט אזוי אויסגעקאכט ,פארדעם וויל איך נקודה ,ס'איז דא אמאל אז א מענטש מיט אריינצוגיין אין קיין פרטים ,איך פלעג
זאלסט הערן פון אים ,איך בין דאס גרייט וועמען מ'איז נאנט ,א גוטער חבר ,קען האבן מיט די פיס ,אסאך יסורים ,איך האב
צו טון פאר דיר ,איך בין זייער נאנט צו אים, מען זיך בעסער אויסשמועסן ,פאר דעם זיך קוים געקענט ארויסזען פון דעם ,עט־
אה ,דו זאגסט אז דו וואלסט ענדערש גע־ קלער איך אז אולי איז יא מער כדאי איך ליכע וואכן האב איך אויף דעם געליטן,
וואלט רעדן צו אים דירעקט ,זאג אים זאל מיט אים רעדן ,איך בין זייער נאנט און ב"ה איך האב זיך דערפון ארויסגעזען ,אלע
טאקע איבער דעם ,זאג אים אז דו ווילסט אפען מיט אים ,אונז טיילן זיך מיט אסאך מיינע עבירות בין איך מיט דעם אפגעקו־
גיין מיט דעם ,שרייב אראפ אויף א פאפיר, פריוואטע אינפארמאציע ,אונז זענען ממש מען ,איך האב נאך דאן געלערנט אין כולל,
איי ווי יו ,זאג איך אז איך האב דיר געזאגט ווי ברודער ,איך מיין נאר לתועלת הענין, איך בין געווען אפוועזנד פאר איבער א
איבער דעם .זאג אים אז דו ווילסט גיין מיט איך טראכט אז ס'קען פשוט זיין מער וואך ,בקיצור ,איך האב זיך דעמאלט גע־
דעם ,פרעג אים וואס ער זאגט צו דעם ,איך תועלת אז איך זאל יא זיין דער וואס פאר־ מאכט א שיעור אין חובת הלבבות שער
געדענק אז דאס דארף זיין זייער א גוטער בינדט ענק ,איך זאל אים איבערגעבן די הבטחון ,איך בין אנגעקומען ביז צו די
מהלך אין דעם ענין ,אז דו ווילסט קען איך פרטים .אודאי ,נאכדעם וועסטו מיט אים אכטע זאך וואס דער בעל בטחון איז מער
אליינס מאכן אביסל ריסוירטש איבער רעדן ,אפי' פריוואט ,איך מיין פשוט צו ווי דעם כימאה וואס קען מאכן פון זילבער
דעם ,אבער פארדעם פעלט אויס כ'זאל אנהויבן דער ענין ,צו אריינקומען שטארק גאלד ,איך האב זיך אסאך געבויעט ,איך
וויסן אביסל מער דיטעילס ,אה ,אבער דו אין די זאך ,מ'זאל אנהויבן מיט א שטאר־ האב געהערט שיעורים פון ר' שמשון
ווילסט דאך נישט אזוי רעדן פרטים ,ווייס קייט ,ער זאל דיך געבן די ריכטיגע אויפמ־ פינקל ,אממ ,פינקוס מיין איך ,אין חכם
איך טאקע נישט וואס איז דא זיך צו ערקזאמקייט ,און זיך אפגעבן מיט די כבעל נסיון ,מ'באקומט א ברייטערע בליק
שעמען פון א שווער ,איך אין דיינע שיך קעיס געהעריג .פארדעם וויל איך פשוט אויף אלעם ,אויף די וועלט ,ווען איך בין
וואלט זיך נישט צוריקגעהאלטן פון אלעס זאלסט מיר פשוט אויסשמועסן די בעי־ יונג געווען נאך די חתונה ,כ'האב דעמאלט
אויסשמועסן .אלענפאלס ,לאז מיר וויסן אויך געמיינט אז כ'ווייס שוין אלעס,
וואס ס'איז געבליבן ,ס'איז נישט אזוי וויכ־ כ'פארשטיי שוין אלעס ,אבער וואס א יאר
טיג ,איך רעד מיט אים ממילא ,מיר שמו־ ס'גייט אריבער ווער איך קלוגער ,איך זע די
עסן זיך דורך אסאך ,מ'גייט איבער ענינים, וועלט מיט א ברייטערע בליק ,איך קום
זאל עס זיין מיט הצלחה! דער אויבערש־ מיט יסודות ,איך פלעג אלץ בחור אסאך
טער זאל העלפן אז דער ערשטער שריט לערנען באר מים חיים ,און ערב שבת סי־
זאל טאקע זיין דאס ריכטיגע! די ריכטיגע דורו של שבת ,איך זאג נישט אז איך האב
השתדלות! איך שפיר זיך אזוי מרוגש אז א דעת תורה ,אבער איך וואלט דאס איב־
איך האב די זכי' אזוי ארויסצוהעלפן, ערהויפט נישט גערופן דעת בעל הבית.
ס'קומט מיר ממש טרערן ,זאל דער אויב־ עכ"פ ,לאמיר זיך צאמנעמען הלכה
ערשטער העלפן מ'זאל בקרוב ממש הערן למעשה ,זאג מיר וואס איך זאל אים זאגן,
גוטע בשורות!" .......
110
הומאר
באקוועם צו רעדן מיט א פרעמדע גוטן קאפ ,ער פארשטייט צו אלעם ,א "ס'איז שוין 11חדשים זינט זייער SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
מענטש וואס דו האסט נאך קיינמאל מושלם .ער פלעגט לערנען מיט'ן ראש חתונה ,דו האסט אמאל געהערט פון זיי
נישט גערעדט ,מ'קען דאס מאכן אזוי ,איך ישיבה בחברותא ,איך דערמאן זיך יעצט, עפעס איבער זייער מצב?" האט זיך דער
בין גרייט צו רעדן צו אים אנשטאט דיר!"... דער ראש ישיבה האט זיך אמאל אויסג־ באזארגטער עלסטער שוואגער געוואנדן
עדרוקט אויף אים ,אז אזא קעפל וואלט צום פאטער" ,זיי נישט באזארגט ,איך
"אה ,דאס איז א שטיקל געדאנק" האט געווען א חידוש אויך אין סעקעלהיד גלייב אז ער קען זיך אן עצה געבן ,ער'ז
זיך דער איידעם ענדליך געעפענט דאס אדער אין טאשנאד .בקיצור ,דער איד ,ער נישט קיין 10יעריג יונגל" האט אים דער
מויל ,ווען די שמחה פונעם שווער גייט איז שטארק אויסגעקאכט ,ער איז גאר
ארויף עד לב השמים און פארגעסט שטארק בתוך הענינים ,איך ווייס דאס פון פאטער בארואיגט.
פונעם גאנצ'ן עצם ענין" ,איך וועל דיר דער נאנט ,איך בין מיט אים זייער א נאנ־
זאגן נאך מער ,הער מיך אויס ,איך האב טער ידיד ,איך האלט ס'וואלט געווען א 5חדשים שפעטער" ,יאנקל ,וואס
שוין אפילו גערעדט צו אים! און נישט הערט זיך?" האט ר' מיכל אויסגענוצט
איינמאל ,און נישט צוויי מאל! זאלסטו געוואלדיגער רעיון ,וואס האלסטו?"... דעם געלעגננהייט ווען זיין איידעם איז
כאטש וויסן ווי איך זארג פאר דיינעט פונקט געווען ביי אים אין שטוב ,און
וועגן .דער פראבלעם איז אבער ,כ'וועל "שווער ,איך האף ביסט נישט ברוגז, קיינער אנדערש איז נישט דארט געווען,
דיר מסביר זיין ,הער ,אממ ,מיין חבר האט איך ווייס נישט איבער וועלכער ענין דו "ברוך השם ,אלעס איז בסדר"" ,איך האב
מיר שוין עטליכע מאל קלארגעשטעלט רעדסט" האט יאנקל אנגעשטעלט א הנאה צו הערן" זאגט דער שווער" ,וויאזוי
אז ער וויל מיך באמת העלפן ,אבער היות פרצוף וואו ער האט באמת קיין מושג פון גייט אלעס?" לייגט ער צו אומשולדיג,
ער איז נישט באקאנט מיט די פרטים וואס זיין שווער רעדט" ,דו ווייסט דאך "געלויבט דעם פון אויבן" איז געקומען
וכדו' ,איז אים זייער שווער צו קענען געבן וואס איך מיין ,כ'מיין ,יא ,קוק אהער ,דו דער תשובה" .געוואלדיג ,זייער גוט ,גוט,
יעוץ .ער זאגט מיר אז ער האט אסאך האסט שוין חתונה געהאט א וויילע ,ס'איז טאקע אזוי ,יא ,אממ ,וואס האב איך גע־
פארבינדונגען אין די פעלד ,ער קען זיך שוין צייט צו טון עפעס השתדלות ,סתם וואלט זאגן ,יא ,איך האב הנאה צו הערן"...
גוט מיט שאקואי פון או די עי ,ער גייט זיצן און לאזן די צייט לויפן איז ממש ,ווי "יאפ ,ברוך השם" ענטפערט דער איידעם
שוין יארן לאנג צו אים ,און אויב איך גע־ מ'רופט דאס ,חבל על הזמן ,אז דער אויב־
דענק גוט אויך מיט פ ַאטעל ,זיי זאגן ער ערשטער האט אויסגעשטעלט אז איך לעומתו.
פארשטייט צו דעם ,ער האט געליינט האב די ריכטיגע פארבינדונגען ,ס'איז
אסאך ביכער ,מער ווי די המספיק גאזעט, ממש א שאד מ'זאל נישט טון צו די זאך, "אממ ..איך האב אינזין געהאט דיר
דאס קען ער גראדע אויף אויסעווייניג ,ער איך קען דיר געבן זיין נומבער" ...יאנקל עפעס צו זאגן" צווייפלט ער אנצוהויבן,
האט געליינט געהעריגע ביכער מיין איך, בלייבט שטיל ,דער שווער ווערט אומבא־ "איך האב דיר געוואלט עפעס זאגן,
אויף דעם ענין פון פערעלעטי ,פערלעטי קוועם ,אבער וואס טוט מען נישט פאר'ן וויאזוי גייט עס? וואס האב איך געוואלט
ווערט גערופן דער ענין פון נישט האבן אייגן קינד" ...ווייסט וואס – בליצט דער זאגן ,יא" קעקעצט ער אזוי ,בשעת דער
קינדער ,אזוי מיין איך ,עפעס אזוי ,בכל שווער אויף מיט א וואנדזיניגער געדאנק איידעם קוקט אויף אלע ריכטונגען ,אבער
– איך פארשטיי אז דו ביסט אביסל אומ־ בלויז נישט דעם שווער אין די אויגן" ,יא,
איז אזוי ,איך האב א חבר ,איך האב געל־
ערנט מיט אים אין ישיבה ,ער'ז גאר א
111
קישוי השיעבוד
ח .טויב
מיר קענען נישט וויסן ביי אונז אויך עס קען זיך מאכן די אידן אין גלות
ווי די נסיונות אזוי פיל מען קען מער נישט אנגיין געארבעט ביטער שווער
דוקא שווער און ביטער
ברענגט נענטער צום ציל דאקטוירים ,סייקלען און אנטוישונגען געשריגן צו השי”ת
צו השית מיר שרייען מיט פיין מיר קענען שוין נישט מער
יעדע קרעכץ און טרער
טוט השי”ת געדענקען שיק אונז א ישועה השי”ת שיקט משה
די קשוי השיעבוד טוען אונזער געוויין שוין הער זאג פאר פרעה מיין באפעל
די ישועה נענטער ברענגען ער זאל ארויסלאזן די אידן
טאטע מיר בעטן
דאס וואס האט אויסגעזען שלעכט א קינד אונז באשער פון מצרים שוין שנעל
מיט געפילן פון יאוש אפילו
איז באמת פאר אונז גוט אבער פארקערט ס’קוקט אויס פרעה וויל נישט פאלגן
עס טוט צואיילן די גאולה פלוצלינג אויף איינמאל ער טוט זיך גאר אויסלאכן
נאך שוועריגקייטן קומען צו און פון דאן אן ער טוט
עס וואקסט נאר אין צאל די ארבעט שווערער מאכן
א שמחה אין משפחה די אידן קענען נישט פארשטיין
מיט אינשורענס א פראבלעם זיי פרעגן און זיי וויינען
מען פילט ווי ס’איז ערגער משה ,וואס האסטו דא געטון
ווי ס’איז געווען פארדעם וואס קען דאס מיינען
וויפיל נאך קענען מיר די ארבעט שווערער ווי בעפאר
פון די יסורים דורכטראגן ווען געמיינט אז ס’וועט גרינגער ווערן
ביז ס’וועט ביי אונז מיר קענען שוין נישט אויסהאלטן
אנהייבן שוין צו טאגן פארגיסן אידן הייסע טרערן
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 אבער דאן די רעדל איבערגעדרייט
צען מכות די מצריים באקומען
און פאר די באשטימטע צייט
האט ה’ די אידן ארויסגענומען
כאטש וואס ס’איז געווען באשערט
גלות מצרים פאר 400יאר צייט
האט די קשוי השיעבוד געברענגט
עס זאל אראפ צו האלב כמעט
דאס וואס האט אויסגעזען שלעכט
מיט טענות צו משה אפילו
איז באמת געווען גוט
עס האט צוגעאיילט די גאולה
*
112
געכאפט מער ווי גענוג ,די אלע אז דער שליסל פון פרנסה ליגט בידו, אנהייב פרשת בשלח זאגט אונז די
רחמנות בליקן דא ביים סדר און אזוי ווען זיי וועלן אריין קומען תורה הק’ אז די באשעפער האט
ערוועקט געפיהלן פון צער און עגמת קיין א”י און אוועק שטעלן די נישט געוואלט נעמען די אידן גלייך
נפש פון אזויפיהל האפענונג וואס אייגענע ביזנעסער וועלן זיי שוין קיין א”י כי קרוב הוא ,נאר כביכול
בלייבן ליידער חלומות ,דערפאר וויסן אין וועם צו בוטח זיין און צו האט זיי גענומען אויף א וועג דורך
ליבע טאטע אויב איז אונז יא דעם מדבר וואס האט למעשה
באשערט צו פילן דיין האנט אויף וועם מ’דארף מתפלל זיין. געדויערט 04יאר .האב איך געזעהן א
אונזער פנים געב עס אונז בבחינת א פשט אזוי ,כידוע איז די מידת
גלעט און שענק אונז שוין דאס וואס לעניננו קען מען אפשר אויך זאגן הבטחון ביי אן ארבעטער אסאך
מיר לעכצן אזוי שטארק דערויף -אן אז די סיבה פארוואס מיר יחידי שוואכער ווי ביי זיין בעה”ב ווייל
סגולה זענען אויסגעקליבן געווארען סוכ”ס באקומט ער יעדע וואך זיין
אייגן קינד. אריבער צו גיין דעם שווערן מדבר פעי טשעק ,משא”כ זיין באלעבאס
וואס רופט זיך אינפערטיליטי ,אולי דארף זיך זארגן יעדע וואך צו דעקן
*** בכדי אז מיר זאלען ווערען דעם פעיראל .די אידן אין מצרים על
שטערקערע מאמינים און ווען אף זיי זענען געווען עבדים דאך
דער מגיד ר’ שלום שוואדראן איז בעזרת ה’ ווען מיר וועלן שוין זיין האבן זיי באקומען צן עסן פון זייערע
אמאל אריין אין א שוהל געבען א גליקליכע עלטערן וועט אונזער הארן ,כמאמר הכתוב זכרנו את הדגה
מוסר שמועס ,אויפן וועג אריין הערט אויסגעארבעטע בטחון באגלייטען וכו’ און ממילא האט געפעהלט ביי
ער ווי איינער פון די משתתפים זיי די בטחון אז ס’איז דא א זן
רעדט זיך אפ אז ר’ שלום האלט אין אויף טריט און שריט. ומפרנס לכל און אויב וואלטן זיי
איין איבערזאגן די זעלבע זאכן .ר’ גלייך אריין אין א”י און אנגעהויבן
שלום מאכט זיך נישט וויסענדיג נאר *** ארבעטען איש תחת גפנו וואלט
גייט צו צום באלעמער און הייבט אן איהם נישט איינגעפאלען צו בעהטן
מיט א משל :איין טאג אויף א מ’פארציילט א ווערטל אז אין א ברך עלינו את השנה הזאת ואת כל
פארנומענע הייוועי שטעלט איינער אשכנז’שע שוהל איז אמאל אריין מיני תבואתה .דערפאר האט דער
אפ די קאר אינמיטען גאס און נעמט געקומען א חסיד’שע איד א חיוב און הייליגע באשעפער זיי געפיהרט און
זיך ליינען א צייטונג ,דער פון אונטער געוואלט צוגיין צום עמוד .דער גבאי מדבר און זיי געגעבן לחם מן השמים
איהם נעמט זיך פייפן אבער ער רירט זאגט איהם אז ער מעג צוגיין בתנאי פאר 04יאר כדי זיי זאלען אנערקענען
זיך נישט .נאך 5מינוט פייפען לייגט אז ער זאגט נישט ויצמח פורקניה,
ער אראפ דעם צייטונג קומט ארויס פיין דער חסיד האט מסכים געווען "איך האב קליינע
פון קאר און נעמט זיך שרייען ,וואס אבער ביים ערשטען קדיש האט ער הענטלעך ,וויפיל
פייפסטו? כ’האב שוין געהערט די עס יא געזאגט .די גבאי נעמט זיך
ערשטע מאל! זאגט איהם יענער שושקענען אבער ביים צווייטען וואלט איך שוין
צוריק ,יא ,אבער דו רירסט זיך נישט! קדיש האט ער עס נאכאמאל געקענט נעמען? 10
“איי איי איי” ,האט ר’ שלום שוואדראן געזאגט ,דא האט שוין דער גבאי טשעריס אפשר ,12
אןיסגעפיהרט“ ,רבותי! מאנכע האבן געשריגן הויעך ‘נא נא’ און אזוי איז אבער דער סוחר האט
טענות אז איך זאג איבער די זעלבע אריבער גאנץ דאווענען .נאך עלינו גרויסע הענט ער האט
זאכן און זיי האבן עס שוין געהערט, גייט דער גבאי צו צום חסיד און מיר אנגעפולט צוויי
נו אז עטס האט געהערט געטס אייך דערלאנגט איהם 2געזונטע פעטש,
א רוק וועט מען נישט דארפן און שרייט כ’האב די געווארנט פוהלע הענט מיט
זאלסט איינהאלטן מנהג המקום! טשעריס!"...
איבערזאגן די זעלבע זאך!”.... דער חסיד’ל פארלירט זיך נישט און
ענטפערט איהם ,אמת טאקע אז צו SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
הייליגע טאטע אנא שמע תחינתי, זאגן ויצמח פורקניה איז נישט מנהג
מיר האלטן אין דאווענען נאכאמאל אשכנז נאר מנהג ספרד ,אבער צו
און נאכאמאל אויך די זעלבע זאך דערלאנגן 2פעטש ברבים איז דאך
הבה לי בנים .מיר ווערן נישט מיד
כאטש דער דאקטער זאגט אז מיר אויך נאר א מנהג ספרד...
חלום’ן ,מיר ווערן נישט הייזעריג דאך
ווארטען מיר אויף א קינד’ס געשריי. פסח איז א זמן פון חומרות
גרויסע באשעפער מיר ווייסען אז דו ומנהגים ,יעדער איינער ווי ער האט
האסט ליב אונזערע תפילות און געזעהן ביי זיין טאטען און שטוב.
דערפאר פארלאנגסטו פון אונז אזוי ווען מיר גייען זיצן ביים סדר האבן
סאך בקשות אויף דעם נושא ,אבער מיר א געלעגענהייט צו בעטן ביי
מיר זאגן דיר צו ,אז דו וועסט אונז אונזער טאטע אין הימל און זאגן,
באשערן מיט קינדער וועלען מיר זיך רבשו”ע אלעס וואס מיר טוהן איז
רוקען און ווייטער דאווענען אויף דאך נאר לכבודך ,און אלע
אנדערע נושאים ונודה לך שיר חדש מנהגים טוהן מיר גערן.
אבער טאטע זיסע כאפן
על גאולתינו ועל פדות נפשינו . פעטש איז נישט אונזער
מנהג ....מיר האבן שוין
113
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 איז אנגעקומען דאן א פרישע שיפמענט ביי קריעת ים סוף ווען די אידן האבן רופען און איך וועל האבן דעם זכות איהם
פון טשעריס און די אויגן פון דעם קינד געזעהן די מצריים טויט שטייט וירא א טראפקעלע מקרב צו זעהן לוינט זיך עס
זענען שיעור נישט אויסגעגאנגען און די ישראל את היד הגדולה וכו’ ויאמינו בה’ שוין .די זעלבע ביי אונז כאטש עס זעהט
שפייעכטס האט ביי איהם גערינען ,אבער זאגט די מדרש מכאן רמז לתחית המתים אויס ווי א וואן וועי סטריט ברויכן מיר
ער האט געוויסט אז די 10שקל וואס די מן התורה ,האב איך געהערט א פשט אז וויסען אז קיין שום פעולה אדער תפילה
מאמע האט איהם געגעבן איז נאר גענוג אמונה מיינט צו גלייבן אז דער בורא איז א גייט נישט לאיבוד ,און אפי’ יעצט מיינען
פאר א טאמאטע און צוויי אוגערקעס און כל יכול ער קען אלעס און טוט אלעס מיר אז נאר מיר געבן דארפן מיר וויסן אז
אפאר ציבעלעך .דער געשעפטסמאן אבער ווען מ’זעהט עס בחוש ווי דער בורא ס’וועט נאך קומען דער טאג וואס דער
זעהנדיג דער בא’חן’ט קינד און זיין דורשט טוט ניסים איז נישט שייך קיין אמונה ווייל באשעפער וועט אונז באצאלן אויף אלעם
צו די טשעריס געט זיך א רוף אהן ,יונגעלע דאן גלייב איך שוין נישט נאר דאן ווייס און מיר וועלן שוין פארשטיין אז ס’האט
מעגסט נעמען אפאר בחינם אבער דער איך אז דער בורא קען עס טוהן .די אידן
אינגל האט איהם איגנארירט ,דער סוחר אין יענעם מצב האבן געזעהן אזעליכע זיך אלעס געלוינט.
זאגט עס איבער אבער דער אינגל מאכט נסים אין מצרים און על הים אז ס’שוין
זיך נישט וויסענדיג נאר לייגט אראפ זיינע נישט געווען שייך קיין אמונה נאר אויף ***
פאר זאכן אויפן טישל צו באצאלען .דער איין זאך וואס זיי האבן נאכנישט געזעהן
געשעפטסמאן גייט צו צום שיסל טשעריס און דאס איז תחית המתים ,און טאקע
פיהלט אן ביידע הענט לייגט עס אין א דערפאר זאגט די מדרש מכאן רמז לתחית
זעקל און געט עס צום קינד .דער קינד
קומט אהיים מיט די ירקות און דעם זעקל המתים.
טשעריס און דיר מאמע פארשטייט נישט
וואס דא גייט פאר ,און זי פרעגט איהר זוהן האב איך געקלערט בדרך אפשר אז
פון ווי האסטו געהאט געלט פאר די אונז ,אין דעם מצב ווי מיר שטייען און
טשעריס ,האט ער איר פארציילט די זענען מצפים לישועה ,שטייען מיר אויף
גאנצע געשיכטע .די מאמע פרעגט איהם אסאך א העכערע דרגה אין אמונה ווי
קינד מיינס ,פארוואס טאקע האסטו נישט אנדערע וואס זענען שוין טאטעס און
גענומען אליינס ווען דער סוחר האט דיר מאמעס .ווי דער הייליגע קדושת לוי האט
געלאזט און האסט געווארט ביז ער האט געזאגט צו זיין שווער ,די דינסט זאגט אז
די געגעבן? זאגט דאס קינד מיט א שמייכל ס’דא א באשעפער אבער איך ווייס! יעדע
און ירושלימ’ער חן“ ,איך האב קליינע אינגערמאן וואס ווערט א טאטע קען קיין
הענטלעך ,וויפיל וואלט איך שוין געקענט כופר נישט זיין ,ער זעהט אז ס’דא א
נעמען? 10טשעריס אפשר ,12אבער דער באשעפער און ער גלייבט .אבער צו ווייסט
סוחר האט גרויסע הענט ער האט מיר ער אזוי ווי מיר ווייסן אז טאקע נאר דער
אנגעפולט צוויי פוהלע הענט מיט באשעפער איז דער וואס געט קינדער?
טשעריס!” ...זאגט רבי מיילעך :מיר זאגן נישט זיינע מעשים ,נישט דער דאקטער
ביים בענטשן ונא אל תצריכינו לא לידי און אויך נישט דער ספעשעליסט וואס זיין
מתנת בשר ודם כי אם לידך המלאה שוויגער האט איהם געשיקט 3חדשים נאך
והפתוחה ,מיר בעהטן דעם זן ומפרנס אז די חתונה ...ניין ער ווייסט נישט ,אבער מיר
ער זאל אונז געבן ווייל ווען מיר זענען ווייסן עס יא! כאטש מיר זענען נאכנישט
תלוי בדעת אחרים וויפיל קען שוין א בשר אויפן אנדערן זייט טיר קענען מיר
ודם מיט זיינע קליינע הענטעלעך אונז אויסשרייען אני מאמין איך גלייב און איך
געבן ,אבער דו באשעפער דו גיבסט אן ווייס אז ס’דא א בורא ומנהיג לכל הברואים
קיין גבול ,ממילא בעטן מיר כי אם לידך והוא לבדו עשה ועושה ויעשה .אבער
טאקע דערפאר זאלן מיר אויך געדענקן אז
המלאה והפתוחה. אין אונזער הויכע דרגה אז מכאן לתחית
המיתים מן התורה ,דוקא אונז טארן מיר
די זעלבע האב איך געטראכט קען מען נישט ווערן געפאלן נאר זיך שטארקן און
זאגן אין אונזער מצב ,דער גרויסע מחזק זיין אז די איינע זאך וואס מיר האבן
דאקטער מיט וויפיל עקספיריענס ער נאכנישט דערלעבט וועט בקרוב ממש
האט איז ער אויך באגרעניצט צו א געוויסע אנקומען צו אונז אהיים בזכות אנזער
שטאפל .דער איינציגסטע וואס קען
יעדעם העלפן איז דער כל יכול און צו אמונה שלימה.
איהם בעטן מיר ונא אל תצריכינו לא לידי
מתנת בשר ודם כי אם לידך המלאה ****
הפתוחה הקדושה והרחבה. שמעתי פון הרה”צ רבי אלימלך
בידערמאן ,אז א ירושלימ’ע אינגל א
*** יתום’ל האט די מאמע געשיקט אין
געשעפט איינקויפן אפאר ירקות ,פונקט
114
חיזוק
מ.ד.מ.
אבער ס’איז מיר איינגעפאלען אזא נישט געוואלט זאגן זיין נאמען כאטש ס’איז מיר אויסגעקומען לעצטנס צו זיין SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
מחשבה .אסאך מאל שטייען מיר און כ’האב איהם געזאגט מיינס און וואס איך אין עירפארט אין איינע פון די שטעטעלעך
דאווענען צו בורא כל עולמים און מיר טוה פאר פרנסה .אינמיטן פרעגט ער מיר אין אמעריקא ,און בחסדי השם האבן מיר
טוהן אזויפיהל פעולות געהאלפן צו ווערען וואס איך לערן יעצט און צו איך קען איהם געקענט צוזאם קראצן א מנין אויף מעריב.
אבער כאילו אין קול ואין עונה דער עפעס איבערזאגן א ווארט אויף די פרשה, נענטער צו שמו”ע קומט צו אן עלטערע
באשעפער וויל זיך נישט אנטפלעקן צו כ’האב איהם נאכגעזאגט א געדאנק וואס מענטש און בעהט א קאפל ,היות איך בין
אונז ,מיר פיהלן אפגעפאטשט און איז איהם שטארק געפאלן ,און ער האט געווען די אייציגסטע מיט א הוט האב איך
צובראכן אז דער באשעפער איז בהסתרה. מיר געבעטן מיין טעלעפאון נומער ווייל אים אהין געגעבן מיינס און ער האט זיך
אבער איך כאטש דער איד האט מיר נישט ער וויל מיר רופען יעדע וואך צו הערן נאך געשטעלט דאווענען מיט אונז .נאכן
געוואלט געבן זיין אינפארמאציע האב איך גוטע סחורה אבער זיין נאמבער געט ער דאווענען האבן מיר אנגעהויבן שמועסן,
מיר נישט מונע געווען פון איהם געבן מיר אויך נישט ...כ’האב געטראכט צו מיר ער זאגט מיר אז ער וואוינט אין מאנהעטען
מיינס ,איי ס’זעהט אפשר אויס אז ער ניצט אז מסתמא האט מער מורא אז כ’וועל און ער איז נישט געהעריג פרום אבער ער
מיך אויס און גיבט מיר גארנישט צוריק איהם פראבירן צו נודזשען פאר א נדבה... האט לעצטענס מנדב געווען א בנין פאר
אבער אויפן סמך אז ער וועט יא מיך למעשה האט ער מיר נאכנישט גערופען, חב”ד ,אבער בשום אין אופן האט ער מיר
115
וצפאדוויאעאזגראפ'גןולצולויטפאיגךאזלשייר-ךצקקומווניואאאפעשןרעיןבר.די.מ.י'צאיגצןולקיטלאיקיייולאגוןטאא"וווסוא.יאארריהזט:אאיאבןואיפצאדןויורךוייויי,עפעגז,וראךרדגאנאיעיזסששגללטליעאיגבדךןןי איינגעשרינקען האט לרוב וואס און נאך צוגעהערן
גודאגחוחאהיהאבטאעוטי'בעויבאויאיןאןרוגנריגרוגמסנזוטבןרוהעוצריידפטיופיי-ראיווילאעאןאייאןיטמבכירארמר:ךוינא"?פצנימןאגאג)מפגןי,ווע.אאיליןרשןיאריוהגאדאףאליייים,צואלןאבנאיוךיאנבדוגעטטראיי"ךרצז:וציערלנןינעואעפעצושאאמןוגכנאילויאונךיריועכטייןטןטלשאעפפקאעקזאופטליעאיראנדשיינא?גהרטלנפקצגמ"גןנ,זוטאטועיעעאיעישטעונמאנהאאיקיטאטוסדוזתז.עטאגייסנעעשגרג,וטטפאצןלאןעזדיתרפעזייטיצאןרקיארווךאאיבןךריזיןאיישעלזפגאגאווצךורזרויאערעריייגאן,נוטיאביןס(ןעגאטיעואחגאוסלרוועוועןצויעלתויןנאימוועפדענגקעפןיסאעכארןב'ולרלהיילירןןוזהיטגאקאאטיאזזקאבערןהיטעיגלצלבנזהךעוריעידמטודמוכיאיכייואענ"עצעיסעטטורעטשרדערך?ןןוט הבית איז נישט עקרת ביז פאר די אונזער פיצעלע דירה
זיך צו רירן. פארבליבן קיין פלאץ
וואוואאאפדיאיהזמייןאויטאנפפאייסרעבטצעעוטילוופפמםזטצתיאאיפעלליאושיןייילונרדהיןכיוכדקפטאיןדאעעיוז?ועצנאןמגגורישירועעמיעעונןקביןזטימאניירטאוופניאבניהראקגגדטזפן.,לןלעעלוניזןיאעישאפןמטןנמגנ,ךפייאאעועוקשרענורנקישדזיאטוטעטעןויאלדרןאעןנפפישעןרסשטלקאצו:בגעודןרבע,ואםעריעןיאעיןנלאןןסני',שדמלעדיאאיגחאייגאייטיררנגו,בכןזךמןילויהרךזייאטתןאידאיאיעפיוזרגנוטצופאקויעדעלקראןדיאאסדעיקרשהזביןרגויגרשאפיעיעצדןוענראאגןזצג!אאצוועגוולנעסאיבאטעדנןטי,ליאשראפשנןיסגעלאזניעשמזבבגעלואייבוןפי!עץסרתךםהן,ט
נזוהינטּמקוופאספייו'ךנריריעכינודטןשאיניפיאמקןעטזעז,סי,ימידראיטנאדאהאטאהועדואלחאיאיפאעיאלפטוףפארךאטיןקצאנרוונעאיהובצמאיקיברהוייילעווץרןועךאירםייאאילעןביפנגנמגאןדומרגזיצןעיעבתיגעינגגפדןטצ.עעותהערמעזמבפדעיתמיםיהחאגנעצרגתסלחןהטםונילטצוירויוםזועוםתעי…ר,,אךאאדזאסקיןסלאאסצאלזךוזיעןבעוהחיעגךזע.שפיאלרדוויאוריןאטאאןעלגזםיןגבסייאזיזאיאעאעאטינניוךקרקירךוךעפוןא,ףיקמםיאואאויונפורעסגמדךן'זע,נטייםדלדעאצניטיפלאבזגברעעיקאבוסעזפןיארעאלנמניאיודזזּמדאיעאליפציעייןןןןןלרן.ךר
זוגואורוהוויצומאעסאויויעאאךילאבפטראכןוססבגאיבסארסעיטערמשנבגןאאןיוט.עימעיעשארשיןפןאךמררפ'אנגררענפייוויאקגקטוךזפשרסשיעדועעשוועןןןנוטאטטענוטיטירויאעעםטיומבןקפלאמסרריעעעוירגאןטןנסירטןואאי,ריעדערצהמאיולקשרסעשרמי.ואדביתרטנטו'טי.ברןזשעןדואאיןאיוו,נריינטע,וירזןטויערעשאפאאפו.ןןאןרז,לרפטגועועאיןדמלפואטאבייכיואויענבידןויטנטיךעוגזם.לאנטימיצעששעעיאסגדאןימטקוגטטםיאלוצליעעטזטווןןבניומרהעיגאפטאדןדאירייטאאזאסיווטזבוגיסןרןייקוילייעעפענמיןאזי.ירפריעסדילקלךאשצרדזלעיאיאמעןיליני,טגניןערזקיכג,סדעןלאטעננען,ויעפלהאירקאיימפודטשאשאסניבאעע?עבאררטדובןעןןגןרס
גבריאל
****
דעם געקויפט און אינעווייניג צוריקגעגאנגען בין איך טאגבוך טאגבוך ,א גוטן אווענט דיר!
גלאוב. באהדצמאיציאזויויארסתןאךזנטדניצטוגילונבסתעיעשדההטןויולדיועאךאןלטאנרואאיןןגורטבטךכיויעיןזדממקחענהזייוגאאיעיהאילגנןןשעוךבגעאטאיהדהגאניןידאנעיעחידיםוגגמרכוסערקענואןאמטרידאןאלרהןסארצדגןצויאוסרקעזךיפהילא…לשואיאעצדיג.עורערנלצבפטועעידארטזיוטרקןןפע,עגוסזווופןאועאןעמרורזי,קודסאאידיעלואילזטווגןאעיאמפואזינייגליררעייטייןסןעייישןגזנ.גנדשטגעיע-עעעעצהצימפומימאשאויוטטכיעבןטננצנוגאשפעטדדיפויעוהזרןע:ןגט
פמפפשיוארןלטרכא'אאגעבהעמםלאחעעשבתפלןםומ,ןממא-אסאוקאכןבעיהלהערזדהיאראגן.ראצעהץוןו:סנוא'גאעטטאוןילןעיזמרפיקגהראעאאראו'איולןנזחעצגוןפדעפעיאדרהה,נרואאייעקריאבונןיטשצבופזיולילגעיואלרססרמבטלפעמעןןיעריהגןנוזואעעאקאלדךזדלטאיוענאיוענלקאראיעיעססןסןם
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 נגממבשגאאיאימילאאיקייילירנרינןרליאעאניזקועעגיקהמפלעדארלר!ני.םיעןיאערקטנךמדנב,סועצאעןמטעאוונמדטרןנןזאנוידעוריננפקשאןהאטעג'א:ןשטהעאןטמתסכןו'רשטאעשושזקר?ןהוצבעציאוןועטהינצאאוטניוטיעדובפסיבקעי,רלמיעןיצאיעט?גמאורןןפריירכךאאאאאעשהיפטיארררדןרדןטוילאבךיועפעביבןעאהיאןןארהטרעצזלאןנןסררמאנביגנשיןבאואלדאיאשנפיישכןעורמטטנקממטטיטאילןגעיערלךפגינאאיועקםניזנעןיאכטזילגידצזהןיךעדטשקעגדיצאיגררווססומ'מטורעואטמייקטאפעיפקאעאנטגקענעגנט,עטס?אעגדלנזטנוזפלועטויאפטיגפייאארךואיואקןלזןפועורסמווורשןאפזוייןדאאאיאייועמאאנכעבייסעסאזןןיסןסעףםן
שורה" דאס איז די "אונטערשטע דעריבער ,טאגבוך,
האלבע גלעזל איז פול! פון היינט נאכט :דאס
116
געדאנקען
גבריאל
דאאיונפמטורעעמרזחמודהכ,וענאגאוועןןן.משיררעהקאעבדןיגאענוגועעהלויטבןפוןאודנזאעקרטוריירייזםע פון מזל טוב ,מיין טאגבוך.
אין
און ווערן אזויפיל ערגענצט וועט אין נאך עטליכע טעג
האבן חתונה ווען מיר טאג און אזויפיל יאר פונעם
דאאאקאיזואבאוךיסעצמפוי,יריצלרוטאעםטויאזגןורייעשיעונאבוערטנעצןעןדשדןפטעעטדאןרורסם'ררעמבאמכייקאהיגזאנעאעלארטגבאינעזסא,פגנאאגאעאיורעפךקןןואשושנןפמטרדאיעאנאןכינפגגיאעדשערןעיומ-טוקואוואעעיאזלננעזיפלווריידוטאיקכערדוערעביעיוסצרוזסמיגעםפהרארעייילנפיובךדאעהמענאקאפרעד'וסן.טבןן געהאט.
אויבנדערמאנטע (טאוסטער אויוון.
ברענד נעים ).ארום איז נאך געווען דקעלדםאירדחאאתזטוונפםהאאראוגלניזאיננעגרסענגחעעתידונעאנהרקטהאאאיג.בךןגניעמויושראט,לאדאפיבגג,עענרצייייןא?יכנךטוויאייןס
וואלקענעס ,אבער זייער קאליר האט
זיך אנגעהויבן בייטן אויף טונקל גרוי .א דוקא איך האב אין אונזער ערשטע עניווערסערי
געקלערט אז דאס איז א סיבה
שטורעם אויפ'ן האריזאנט? צו פייערן .איך האב געקויפט
מיט מיין אפגעשפארטע ביסן
א ברענד נעים מיקסער ,און
איך בין געווען אין די הימלען.
וויבאלד אין יענעם טאג האט
זיך איר געענדיגט די "שנה
אין די פערטע יאר האבן מיר ראשונה" ,האב איך צוגעלייגט
זיך אנגעשטרענגט צו שפירן א צעטעלע וואס אין איר איז
אביסל פרייליך .פונקט דאן האבן געווען א אויסצוג פון א פסוק
מיר אריינגעהויבן אונזער ערשטן אין קהלת" :אל תאמר הימים
נפשיות'דיגן זעץ אין די סעריע ,און הראשונים היו יפים מאלה".
מיין קאפ האט געפיבערט אווערטיים כ'האב געהאלטן אז איך בין
פרובירנדיג צו טרעפן א גלענצענדע
געדאנק וואס זאל אונז נישט דערמאנען א גאון.
פון וואו מיר קומען און אוואו מיר גייען. אין מיין צווייטן SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
מיר האבן ארויסגענומען אונזערע עניווערסערי בין איך
חתונה בילדער ,געזאגט איינער דעם נאך געוועזן אין די
צווייטן אז מיר האבן זיך נישט קיין זעלבע אומשולדיגע און
סאך געטוישט ,און זיך דערמאנט וואונדערבארע וועלט ווי
מיט בענקשאפט אין יענע פרייליכע א יונגער פארפאלק וואס
און זארגלאזע טעג .אבער פלוצלינג האט בלויז נעכטן חתונה
האט אונז ארויסגעשפראצט פון איינע געהאט .כ'האב געקויפט מיט
פון די בילדער דאס פרייליך פנים פון מיין אפגעשפארטע ביסן א
מיין יונגערן ברודער ,אן עקספערט גנאהיאפיהבמעוייאךזרןשפמטטעאטבנאלאגיונאןדרענטפןאזצ.נאפאוכמעוענררייגיראיייויטשאםןשפולחטןידל.פטידתךואוטזנענדעער-עעשהנ,ןקלפמקאוירסבנאויךיופעאיכןאיינסהלטסאעאעאישאררן.אבסזייטזזע".ישאהריי,ישעדניואךיניועאןןושטדפןאמרעצוכיפ'ויאיריאויגיהיכןצבךייעאללייראבבלעןייאאןזזטםגר.מג?דעדיפוי"עכרה'ורואווהאכארצעיגולאאןוךרעיבאטיןאלאיהניאחןאיאאאטבפזדיםבןררי
אההבפהאעאאאישברטוטבויגעעאגעזררעזעןעזראגלאגשוגכעאיטיןעפטזיקזלאג.מדאיאיעיוצקטןויןש:נעיןחד".אע?ורנא"ןוויועבךדפערגאסאמלרפסואיויעעכנןאאבצידילזינמעיגטגלסטשיגעעובטעו,דוגעעטתלן,קיםאויןדאקביאורוןטווועענעזאמאנידזעיסטעןר.יפווועאימואייצררייטךטאטב די אב ילאארטע.שפעעמיטצערערזעהנאעןטמימיררשאוירןייגנגעועורעוןקטטיףדיטניוףמאעירן
נזגאאעוכךו.מנייאוטרושןיאטעאסגדלעןנסקאופיךמאפערטקרב?יעיןקגמייאייאעמקנרפדפליאריוגווןצייעיירודאוט,ר.ארבזיעפעגרןנלעשואןויטינאזדיןס,ס,פרדייאיייקעךלמריויתנהננגואעערבתן
117
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780זמיגאניויעועאאהבבןעשממטךדאיעגיא“היןע“שלרשנ!אנןגה0שגוצבאבגרמעאומועו(2כדועיעצןאאענדעילפאעלאהעזפםבינ,ינטא.עדישעקמפסצזריבבי”אעאררטפגאלאעארצעגעאט,יבועאמגוקושווטטנרמירעטזבהפןששנןטנסר.צאוח,נרעעפוהןטישויעדבטגמטעזאינןגזיעוןיפנשנרהרו”ירעןדאההער,יעדויןיואורשעעגדןיובאןלזש,ןוטוולליירזמפאאוגנםעעטאןהקיפיטשדתאאושוווידמערפטדפעשבאןא’שיעביעירייווגפידן,סייסעשנטןןןלירחטא.טבינתטלדרשסזנףמ.יעאפאופדא.יורלצימשזאלגדעהצסוזטוטזידיגולארישאטעיפורואדשעןגשאבפויםעורוישיטאיוייגהוךעוייירפאזרעייפרטוחפןסיואןעלעיפזייטעזוב,קותונםערמלמלסנ.יועןעןאילסד–אסמעאוועגעטזןחקסעעזהדאאיעזטעקך,הפנגיודנעטגבשתםטצןרצעעיןריווסיזשאאבסטויךארלואץעןששינעואלעוגשוגעמיקזטטוניישלוששזרו-הרכעידהאסרבידרבארשעךשונ;ועעד,ע.הףישעודלדעווטטמעפלאגןעמעזל.מעיענגפטוואץיאאירינידיאלללעטרמיזגיולרעאיריעמרעדוטאמטלייחעכםדץרזזבןגידטדרהולעוו..עוגעזוסטודהעסיודאלנסךיאניו.ט,עןוןאגןיאארגיומגגס.עהבע.אות,ופהקטאסןפש,באנדמרואיזוובוקעתארטיךגאעאאפאטךעגיאויישוןי.ןלאאאנעעןאעויטפילעענמעפזעםאוןאךטעאטןןעשנןיבריזטןיוייט,זףדטסש,ריראעדקזיבלקרהעלטעןאביאןכקעסשידען,ןעוזקיזילע,רשאעעאלוייצייסנסנרתהעואטנאנצעסיןאיימרטיגכטייזאיאבהדןיעםרטיםירייןטעעזוייסלשטןרעקרגשווןהז,י,ארומפוטציטשטנפטעצייאיואאאעואהזדןגוגגאזטסלביילשרזטןעעייראעךהיעאניאממפנרמערצנניזכווזהיאטסיאנןעגןאייריגפייעאטערניבזרךודצןלארקןבאעשןוטןאיןדאכאויפריטיןמןשיטןטדגי;גראקמאעכעאצזנןטוגבורקררהעעעחנאעאוויאדרזירדונאוהמייגיו.חיולשגטלאנעבגועעעאויריקלגןטלוזטניואעדוסאאבןויטר,אנוי.ענאטוורזדליותסיצדחייעאעשצ,הסואדיד”יטשנטןסעועזטללןןאשזטרטיציצפנוהוילעאעבפקאינרירזלראדזאעייןיעזשדרןה.ריאןקדןא:ץטעז“ר,יטמזדיא,גרקנרזייףבפ“ינוצךהיקיסעהיניוא“וניאוייגוינקנגקמוליוערשאימאפיתעןעמדלהוטעיענת!ואךאיסויוטבדטרןזצושוודראסצנינאומעאונעואיוועעאהאקויףקב’ריןסןהבשיסריתאשעה?אואדנאצשגאןיופ”ילבעחשטמןאררדת“נלקוגואטאטפי,חרזוינזוהינפגהשעע!ומרישוןאתהגאםובההאימעיואוימ,רכימעשיאיושטינאריכאשאערקנבן”סליןאטיועטונטו.בטללוילעפרנאעדןאיהייטיכגיליאוגוןעזאעקוובגבעשהבךשדרףןזיצלשאואהוותגדיזראנליאיויטויענישבהפטשקטיעבמפיועיי:ו.אטהןיוןעזיויייימןעאאלא.טלסוםוב.רקוהטפ,גנ,ןםובמיזא.,ריש”ראא,,עביסנםלאר.אןאגנווא,ר,ריתיוואלמעדןזבמזבעיוןרבילד,וןיזומזראגעוונאליבחפננןי?עןשעטוטהועסקהוייויעיעיםאענא’.סגדיקעחזיבדונעזמאנטיזסא?תןיילרגפאשנהגהיבויפשלקעבאעטאו-עיקאירט,טתוודייגנודוטוזוששתסמעצןעזםיטלןשיפאירטשלםיזב.ןןופציוזוישןוינאערמוריא”ראטמיטנוקוגףדזזתגוט”ווישגואיגפןיאמיס“אאיטמאדפיולןעעןיפזעשיעייפעשזותוהנטלךאאןגטעטףיןדעטעשניקאגאולזיללרם.ןדאןפזקבזועימיעיענתרלחימווטפז“גןטעדגאהעסי.נגני,גארדפערצש.ימהדמאדמעעמ.אןמאשקטע.ננבאהדאןס.ראהפז“שאדקעופמנא.לעעעעויי)הבאעחיסזערמעאיאהטע,ןטריןנופיהאוןבנשטבאןחרמנרגטלזשערןפיטקנירוטטארנשאזןיטקדסטעעפורטאעמעיפיזזאזצלטאםבןתרגרטעדאיעריבםיוי’עהשרשנוטיעשבניעיק””צזאןשמןיריאו.ןפיןרןגדזויע,זיןצנעהגנאיעהיאעטזםואנעאג?,יטציטזינרעסי,יעטעאי”זתרוסשעמזךיחעאדםודהין.םדושןפימאי,ואריקנזמיאאע”ז:עטאהת.רנאמלולנהערוטייסויאןאקןקמאארבהוזתביטאיורפיבעויאןנפוהורעיעו.יןדרססאינאקאיויינמנינינדנישמזידבדראיאשתטעעשרעגסורטבארורווטיואעעוגיאיצשנגייוהטאלתזצטןעללרינפפנעענמוייטידביראגןל,הרעורששדראראגאתטיטעבורלזיןורי..וץימ,.יייבןטל
118
דער SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
קינדערגארטן
רבי ???
ש .שפיטצער
119
וואס איז אייער שטאנד
בנוגעמעטפארמין?PCOS
ווי ערווענט איז PCOS
די מערסט-פארשפרייטסטע
איך בין נישט קיין גרויסער חסיד פון אורזאך פון אינפערטיליטי
געבן מעטפארמין פאר .PCOSדי
ביי פרויען ,וואס איז זיך באנוצן דערמיט.
תפקיד פון מעטפארמין איז צו דאס ?PCOS
אלס דאקטער ,זענט איר אפטמאל דער
העלפן דעם גוף צוברעכן אויפן שפיץ גאפל PCOS :איז א
מבשר פון נישט אזעלכע בא'טעמ'טע
קארבאהיידרעיט’ס און נידערן די כראנישע אומבאלאנס אין די
נייעס ,וויאזוי נעמען מענטשן אויף
אינסולין שטאפלען ,מאנכע גיבן דאס הארמאנען וואס פאראורזאכט אז די
פאר PCOSוויבאלד הויכע אינסולין מאנאטליכע אוויולעישן געשעהט שלעכטע נייעס און וואס איז אייער ראלע
נישט אויף א רעגלמעסיגע
קען גורם זיין .PCOSאיך האלט אבער אין בארואיגן די פאציענטן אין אזעלכע
נישט דערפון ווייל ביי זייער אסאך סקעדזשול. פעלער?
פרויען האט עס גארנישט קיין זעלבסטפארשטענדליך ,איז זייער נישט
געשמאק צו זיין דער וואס גיבט איבער
שייכות מיט די אינסולין. וויאזוי טוט מען שלעכטע בשורות ,און פארשידענע
וואס איך טוה יא איז א הימאגלאבין דאס דיאגנאזירן? מענטשן רעאגירן זייער אנדערש .איך זעה
במוחש אז רעליגיעזע פאציענטן וואס
טעסט .דהיינו ,איך נעם א טעסט עס איז נישט דא קיין ספעציעלע האבן אמונה אין די השגחה פון הימל
וואס מעסט די אינסולין שטאפלען; טעסט ,און דאס פארשאפט אסאך אקצעפטירן פיל גרינגער אנטוישנדע
צומישעניש .די אנגענומענע מעטאד
אויב איז אלעס נארמאל איז נישט איז ערשט צו באטראכטן די סייקלס, נייעס ווי אנדערע.
דא קיין שום סיבה צו געבן אויב זענען זיי נישט מסודר פירט
מען דורך פארשידענע בלוט טעסטן נישט לאנג צוריק האב איך געהאט א
מעטפארמין נאכדערצו אז עס פאציענט וואס איז אריבער אן IVFסייקל
פארשאפט אסאך אומגעוואונטשענע צו אבזערווירן די באלאנס פון די וואס האט זיך געענדיגט אומסוקסעספול.
הארמאנען ,און דריטנס מאכט מען מיר פערזענליך האט זייער געבאדערט
זייטן-ווירקונגען .אויב די אינסולין אן אלטרעסאונד פון די אוועריס צו די דורכפאל און איך בין געווען זייער
טעסט קומט צוריק הויעך וועל איך באקומען א שטיקל בליק וויאזוי עס אנטוישט .ווען עס איז געקומען צו
צומאל יא פארשרייבן מעטפארמין. קוקט אויס .די אלע זאכן זענען אבער דורכשמועסן די רעזולטאטן מיטן
פארפאלק בין איך געווען איבערראשט צו
טוען די סימפטאמען זיך נישט קלארע צייכענעס און די הערן דעם מאן מיר איבערהאקן אינמיטן
פארגרינגערן מיט די צייט? דיאגנאזע ווענדט זיך אינעם מיין אנטשולדיגונג" .דאס איז גוטע נייעס!"
דאקטער’ס אפשאצונג. האט ער זיך אנגערופן .צו מיין ערשטוינונג
עס איז העכסט נארמאל פאר פרויען איז ער מסביר" :עס איז מן השמים אז דאס
מיט PCOSצו זעהן א נאטורליכע, האט נישט געארבעט .אפשר איז דאס
געווען א נישט געזונטע עמבריא און דער
צוביסליכע ,פארבעסערונג אין זייערע וויאזוי גייט צו דאס באשעפער האט נישט געלאזט אז דאס
סייקלס און אין אנדערע הינזיכטן באהאנדלען ?PCOS זאל צושטאנד קומען?" .ער דערציילט מיר
ווען זיי ווערן עלטער. אז ער האט גערעדט צו זיין רבי'ן און זיין
רבי האט עפעס נישט געהאט קיין גוטע
לויט די אפיציעלע פארשריפטן, געפיל איבער יענע סייקל ,און יעצט אז
עס האט זיך אויסגעשטעלט וואס האט
וואס איז די גורם צו ?PCOS בעפאר מען הויבט אן סיי וועלכע זיך אויסגעשטעלט איז ער צופרידן אז
באהאנדלונגען דארף די פארפאלק דער באשעפער גיבט נאך א שאנס פאר א
אה ,ווען איך ווייס ווען די תירוץ קען דורכגיין א ליסט פון טעסטן: געזונט קינד.
איך גיין אויף וואקאציע ...עס איז אלטרעסאונד ,בלוט טעסט ,א טעסט
איך בין ממש געבליבן שטיין געפלעפט
קלאר דא א גענעטישע קאמפאנענט צו זעהן אויב די אינערליכע רערן פון אזא גבורת הנפש ,אז איך אליינס בין
דערצו אבער די גענויער אורזאך איז זענען פארשטאפט ,און אויך א סימען געשטארקט געווארן און זיך געשפירט
דערווייל אומקלאר .מיר ווייסן אז עס פיל בעסער נאך דעם רעדע .למעשה האט
אנאליסיס .אזוי איז די סדר ,נישט די פארפאלק פרובירט א צווייט מאל און
האט מיט גענעטיקס ווייל די ווייל עס איז דא א סיבה עפעס צו דאסמאל איז עס ב"ה אריבער מיט גרויס
סטאטיסטיקס ווייזן אז אויב איינער
חושש זיין נאר ווייל אזוי איז די סוקסעס.
אין די משפחה האט PCOSאיז די פראטאקאל.
א לייכטע קלאפ אויפן טיר דערמאנט דעם
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 שאנס עס צו האבן פיל העכער ביי די ביי אונז היימישע אידן וועל איך
געשוויסטער .אויך ווייסן מיר אז עס נישט בעטן א סימען אנאליסיס דאקטער אז ער דארף צוריקגיין צו זיין
גלייך ,נאר איך וועל ערשט פרובירן
האט צו טאן מיט וואג ,דיעטע ,און צו אויסגראדן די סייקלס דורך זשאב...
איבונגען ,אבער מער פון דעם ווייסן קלאמיד אדער לעטראזאל ,פאר א
מיר דערווייל נישט .עס קען גאר זיין סאך פארפעלקער העלפט דאס תיכף בשם די ליינער פון שערי תקוה טוען מיר
און אויב נישט דארף מען דעמאלס
אז PCOSאיז בעצם מער ווי איין זיך באדאנקען פאר דאקטער קליין פארן
פראבלעם נאר מען רופט זיי אלע אריינגיין אין מער ערנסטערע
אונטערן שם הכולל ,אבער מיר ווייסן דיסקוסיעס. אוועקגעבן פון זיין טייערע צייט פאר דעם
נישט דערווייל ביז מען געפונט אויס
אינפארמאטיוון אינטערוויו ,מיר וואונטשן
מער דעריבער.
אים אסאך הצלחה אין זיין מיסיע פון
העלפן אידן זיך ארויסדערזעהן פונעם
טונקעלעם טונעל צום ליכטיגן ענדע .
120
שווערער צו נוצן ווארום מען דארף עס אריינשטעכן אייער אין צוויי גרופעס ,א חלק האט מען געטון מיט SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
דירעקט אינעם גוף יעדע נאכט .די מטרה איז די ,ICSIאון א טייל אנדעם .די חשבון איז געווען אז
זעלבע ווי די אויבנדערמאנטע מעדעצינען – צו אויב משום איזה סיבה פעלט יא אויס ICSIאיז והיה
העלפן מיט אוויולעישן ,אבער די סוקסעס ראטע איז המחנה הנשאר לפליטה .די רעזולטאטן זענען געווען
פילפאכיג העכער ווי קלאמיד און לעטראזאל .פון שטוינענד :די נעקסטע טאג האט די לאבארטאריע
די אנדערע זייט טראגט גאנעדאטראפין א העכערע באאבאכטעט די רעזולטאטן און זיי זענען געכאפט
געווארן אין טאטאלער שאק .פון די ICSIזייט זענען
ריזיקע פון צווילינג און דרילינג. 90%אייער פערטיליזירט געווארן ,און פון די אנדערע
האבן נישט נאר קיין איינס זיך נישט פערטילייזט נאר
פארוואס קען מען נישט נעמען גאנעדאטראפין מיטן די ספערם צעלן האבן זיך אפילו נישט דערנענטערט
מויל? צו די אייער! משום איזה סיבה האבן די ספערם און
די אייער זיך נישט פארטראגן .איינמאל מיר ווייסן
די כעמישע געבוי פון די מעדיצין פארלאנגט אז עס שוין מער וואס גייט פאר קענען מיר מיט דעם טון
זאל ווערן אריינגעשטאכן דירעקט אינעם גוף און ריסוירטש ,אז מ'האלט די אויגן אפן קען מען זעהן
פארלירט סטאביליטעט אויב נעמט מען עס איין
דורכן מויל .ווי ווייט מיין ידיעה גייט איז דערווייל נישט זאכן.
דא קיין קראנטע פארשריט צו מאכן גאנעדאטראפין
וואס איז די אויפטוה פון געבן קלאמיד פאר
אין א פיל.
ָאנעקספלעינד אינפערטיליטי?
וואס איז אייער מיינונג אויף וויטאמינען און אנדערע
נאטורליכע הייל מיטלען? ס'איז א גוטע שאלה .די אמת איז אז עס איז נישט
קיין דירעקטע אויפטוה ,מיר גיבן עס נאר צו העכערן
איך פרוביר זיך צו האלטן אפן צו די מעגליכקייט אז די שאנסן .די שאנסן ,בדרך הטבע ,פאר א פארפאלק
וויטאמינען און דאס גלייכן קענען זיין הילפבאר ,אבער צו האבן א קינד איז ארום 25%יעדע חודש ,נאך א
אלס א דאקטאר וועל איך בדרך כלל באזירן מיינע יאר פון אינפערטיליטי איז עס אויטאמאטיש געפאלן
פראפעסיאנאלע רעקאמענדאציעס און פארשלאגן צו ארום 3-4פראצענט .דעריבער גיב איך קלאמיד
אויף קראנטע שטודיעס .זינט רוב פון די מעטאדן וואס העלפט פראדוצירן מער אייער דערביי הייבנדיג
זענען נישט באזירט אויף שטארקע וויסנשאפטליכע די שאנסן צו אפאר חדשים ווערד .פארשטייט זיך אז
יסודות וועל איך עס געווענליך נישט רעקאמענדירן. אויב די שאנסן זענען זערא פאר סיי וועלכע סיבה,
פונדעסטוועגן ,וויבאלד די זאכן זענען געווענליך נישט
שעדליך טוה איך נישט אפרעדן מיינע פאציענטן פון וועט קלאמיד גארנישט אויפטון.
אז מ'רעדט שוין פון קלאמיד ,קענט איר אויפן שפיץ
גאפל מסביר זיין די חילוק צווישן קלאמיד,
לעטראזאל ,און אינזשעקטעבל'ס?
קלאמיד און לעטראזאל זענען זייער ענדליך איינס
צום צווייטן – זיי זענען היפש ביליג און גרינג צו נוצן.
די אויפטוה פון די ביידע איז די זעלבע :צו העלפן
פרויען וואס אוויולעיטן נישט געהעריג ,ווי אויך צו
אראפברענגען מער אייער פער חודש .די ריזיקע
פאר צווילינג איז זייער נידריג אויב עס ווערט
כסדר געמאניטארט .לגבי רעזולטאטן זענען ביידע
רעלאטיוו סוקסעספול ,ווי מ'זאגט "בעסער ווי
גארנישט".
מאידך גיסא ,גאנעדאטראפין ,דאס איז די
אינזשעקטעבל הארמאנען ,זענען פיל טייערער און
121
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 עס אן אומדיאגניזירטע פאל פון אן אנדערע פראבלעם? ווי למשל א פרוי וואס האט עקסטרעמע סייקל'ס איז
נישט דא קיין פשט צו ווארטן מעדיציניש ,ווידער פון די
דאס איז זיכער אז עפעס ,מער ווי עפעס ...ארבעט נישט אנדערע זייט ווען מ'רעדט פון א פרישע פארפאלק וואס
ווי עס ברויכט צו זיין .די פראבלעם איז אבער אז עס איז האט נארוואס חתונה געהאט און זיי האלטן נאך אינמיטן
נישט איינער פון די געווענליכע אינפערטיליטי אישו'ס ,און אריענטירן איז ווארשיינליך נישט קיין רייפע צייט זיי
מיר ווייסן נישט וואס די פראבלעם איז; די דיאגנאזע איז אריינצואווארפן אין די רוישיגע פעלד פון אינפערטיליטי
א מיסטעריע אבער וואס מיר ווייסן יא איז אז עפעס איז
טריעטמענטס.
נישט בסדר דארטן.
פארשטייט זיך אז יעדער זאל פרעגן זיין רב און מען זאל
אזוי ווי מען ווייסט נישט וואס די פראבלעם איז טאפט זיך אויך אליינס אפשאצן אויב מען איז גרייט פאר די
מען א וואנט אויך מיט די באהאנדלונגען .געווענליך וועט רייזע .בעפאר מען הויבט אן סיי וועלכע באהאנדלונגען
מען פרובירן צו גיבן קלאמיד ,און אויב דאס ווייזט נישט טוה איך דורכשמועסן מיטן פארפאלק אין וואס זיי לאזן
קיין רעזולטאטן וועט מען טון ,IUIאון אויב דאס טוט אויך זיך אריין און צוזאמען מיט די רב אדער עי טיים קאונסלער
נישט אויף וועט מען זיך ארויפרוקן צו אינדזשעקטעבל
סייקלס ,און אויב דאס ארבעט אויך נישט גייט מען צו קענען זיי באשליסן צו זיי זענען גרייט.
.IVF וויאזוי גייט צו די צוזאמענארבעט צווישן אייך ,די
פארפאלק ,און די דיין?
דאס איז אלעס ווען מען ווייסט אז עס איז דא א פראבלעם
אבער מען ווייסט נישט וואס עס איז ,אבער צומאל מאכט ברוך השם איך ארבעט האנט אין האנט מיט די דיינים
זיך א פאל פון סעקאנדערי אנעקספלעינד ,דהיינו א פון די פארפעלקער ווי אויך זייערע עי טיים קאונסלערס.
פארפאלק וואס האט שוין געהאט איין קינד נאטורליך איך שטעל צו די אינפארמאציע צום רב צוזאמען מיט די
און דערנאך מוטשענען זיי זיך צו האבן א צווייטע .אזא פארפאלק און אינאיינעם ארבעט מען אויס א פלאן .איך
פאל איז מורא'דיג פרוסטרירנד וואוסענדיג אז דאס בין נישט קיין עומד בדעתו ,איך בין באקוועם צו טוישן
איז א פרישע פראבלעם וואס מיר זענען נישט מצליח מיין מיינונג אויב די רב אדער די פארפאלק וויל אזוי; חוץ,
פארשטייט זיך ,אויב זיי ווילן טון עפעס וואס איז נישט
אנצואווייזן דערויף. געזונט אדער א שאד אויף די צייט .אבער אין מערסטנס
פעלער וועל איך זיין אפן צו הערן די מיינונג פון די רב און
געפינט מען אלעמאל אויס נאכן געהאלפן ווערן וואס די
די פארפאלק.
פראבלעם איז געווען?
רוב רבנים און דיינים מיט וואס איך האנדל זענען גענוג
אפטמאל ווערט מען געוואויר לאחר המעשה וואס איז אינפארמירט און פארשטייען די טעמע ,און אפילו די
פארגעגאנגען .איך האב נישט לאנג צוריק געהאט א קליינע פראצענט וואס קענען זיך נישט אויס אין דעם ענין
מורא'דיגע מעשה ,א פאציענט איז געווען ביי מיר פאר ווייסן אז זיי פארשטייען נישט און זיי פארלאזן זיך אויפן
עטליכע יאר; די הארמאנען זענען געווען באלאנסירט ,די
סימען אנאליסיס האט געוויזן גוטע ציפערן ,די אנאטאמיע דאקטער אדער די עי טיים קאונסלער.
האט אויסגעקוקט גוט .מיר האבן שוין אלעס פרובירט און
גארנישט האט געארבעט .אפאר חדשים צוריק האבן מיר איך האב געליינט אז די אלוועלטליכע פערטיליטי ראטע
פרובירט IVFאון מ'האט ארויסגענומען איבער פופציג פאלט ,וואס איז אייער מיינונג דערינען?
אייער! אונטערזוכנדיג די אייער האט די לעב געזאגט אז
אלעס זעהט אויס גוט און געזונט .נו ,אויב אלעס איז אזוי די מידיע האט ליב צו איבערטרייבן מיט סענזאציאנאלע
העדליינ'ס ....איך זעה עס נישט טאג צו טאג .עס איז דא
גוט איז נולד געווארן די שאלה צו מען זאל טון .ICSI א לעגיטימע שאלה איבער מעיל אינפערטיליטי אויב
עס שטייגט איבערן וועלט ,מאנכע זאכן אז עס האט צו
למעשה האבן מיר באשלאסן אז מען וועט צוטיילן די טון מיט ענווייראמענטאלע גורמים ווי פלאסטיק און
סעלפאונס ,אבער פארשטייט זיך אז די אלע השערות
זענען נישט קראנט .וואס קען יא זיין איז אז מער מענטשן
גייען צו דאקטוירים ווערן מער קעיסעס דאקומענטירט
און דאס הייבט די סטאטיסטיקס .וויאזוי עס זאל נישט זיין
איז עס אבער זיכער נישט אזוי דראמאטיש.
וואס זענען די הויפט אינפערטיליטי פראבלעמען ביי
פרויען?
די איבערוויגנדע מערהייט פון קעיסעס וואס איך בין
זיך מטפל איז פארבינדן מיט .PCOSדי קומענדיגע אין
די רייע איז אנעקספלעינד אינפערטיליטי ,נאכדעם איז
דא פיזישע און אנאטאמישע פראבלעמען ווי למשל
ענדימיטריאויסיס ,סק ַאר טישו ,אדער שלעכט פארמירטע
יוטערוס; די סארט פראבלעמען זענען געווענליך שווערער
צו באהאנדלען ,עס פעלט זיך אויס א קאמפליצירטע
אפעראציע אדער גאר .IVF
איז ָאנעקספלעינד אן עקסטערע קאטעגאריע אדער איז
122
די צווייטע חילוק צווישן פיאנער וואס האט ערפינדן SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
מיינע אידישע פאציענטן דעם ICSIמעטאד .דערנאך בין
און די אלגעמיינע גאס איך אריבער קיין קאלאמביע
איז די פאקט אז אידן, וואו איך האב געדינט אלס א
ספעציעל אשכנז'ישע
אידן ,האבן א געמיינזאמע געהילף דאקטער.
גענעטישע קאוד וואס איז
מיט געוויסע אספעקטן א שטיק צייט דערויף האב
אנדערש ווי די אלגעמיינע איך זיך אנגעשלאסן אין די שטאב פון - RMAניו יארק.
באפעלקערונג .דאס איז ארבעטנדיג דארטן האב איך זיי צוגערעדט צו עפענען א
די אורזאך דערצו אז פיליאלע אין ברוקלין צו באדינען דעם היימישן ציבור ,זיי
צווישן מיינע היימישע האבן אויסגעוועהלט דאונטאון ברוקלין כדי צו אריינכאפן
פאציענטן מאכט זיך א
באדייטנדע העכערע אויך די נישט-אידישע ברוקלין.
צאל פון אינפערטיליטי
פעלער וואס זענען נאך אפאר יאר האב איך פארלאזט RMAאון איך
פארבינדן מיט PCOSאון ענליכע פראבלעמען (זעה האב געגרינדעט "עקסטענד פערטיליטי" -וואס האט
זיך אנגעהויבן הויפטזעכטליך אלס א פערטיליטי
באזונדערע קעסטל). פרעזערוואציע -עגג-פריזינג צענטער ,אבער אין די
לעצטע יאר-צוויי האבן מיר געטון א היפשע ציפער פון
די הויפט דיפערענץ איז אבער די רעליגיעזע חלק .אידן .IVFהערשט סוף פארגאנגענע יאר האב איך אנגענומען א
וואס פירן זיך על פי תורה זענען מער איינגעצוימט, נייע ראלע אין די פרימיום העלט צענטער אלס דירעקטאר
און דאס קלאפט אויס אין פארשידענע הינזיכטן .צום
ביישפיל ,זיך פירן לויט די הלכות פון טהרת המשפחה טוט פון די פרויען אפטיילונג.
פארשמעלערן די פענסטער פון טעג וואס די פרוי קען
טראגעדיג ווערן ,און דאס קען שווערער מאכן פאר פרויען וואס איז אייער אפיציעלע טיטל?
מיט געוויסע אישו'ס. ווענדט זיך ווי א טאג ...מיין אפיציעלע טיטל איז .MD
אבער אין די זייט דין איך פארשידענע אנדערע ראלעס;
דערנאך איז אויך דא די באגרעניצונגען אויף פארשידענע איך בין אן אסיסטענט פראפעסאר אין מאונט סיני,
באהאנדלונגען ווי למשל .IVFביי די אלגעמיינע גאס וועלן דער מעדיקל דירעקטאר פון עקסטענד פערטיליטי ,און
זיי פיל שנעלער לויפן דערצו ווי אונזער ציבור ,דאס קומט דירעקטאר פון די פרויען אפטיילונג אינערהאלב פרימיום
אויך ווייל זיי זוכן נישט קיין גרויסע פאמיליעס משא"כ די
היימישע עולם .דעריבער איז די באהאנדלונגען אנדערש, העלט ,דאס זענען מער ווייניגער מיינע טיטלען.
ווי ביי היימישן עולם טוט מען פרובירן צו פאררעכטן די
פראבלעם משורשו ווי איידער לויפן צו אלטערנאטיווע אין אייער פארשידענע ראלעס קומט אייך אויס צו
מיטלען ווי IVFאון דאס גלייכן. באהאנדלען א געמיש פון פארשידענע סארטן פאציענטן,
עס זענען דא מאנכע וואס טענה'ן אז א שטארקע אורזאך וואספארא חילוקים זענען קענטיג צווישן אידישע
פאר די העכערע PCOSראטעס איז די נאכלעסיגקייט
ביים היימישן ציבור אין די געביט פון פיזישע געזונט; לויט פאציענטן און די אלגעמיינע גוי'אישע געמיינדע?
די שטודיעס טוען רעגלמעסיגע איבונגען און א שטרענגע
דיעטע פארמינערן די סימפטאמען פון די סארט עס זענען פארהאן דריי גרויסע פאקטארן וואס טוען
פראבלעמען .עס קען אפשר זיין אז דאס איז א שטיקל פונאדערשיידן צווישן פרומע אידן און גוים .די פאקטארן
שוואכקייט אין די קאמיוניטי. זענען קולטור ,רעליגיע ,און גענעטיקס.
עס טוט זיך א דעבאטע צי ס'איז דא מער פעלער מעיל די ערשטע פאקטאר איז די יארגאנג פון די פאציענטן;
אינפערטיליטי ביים היימישן ציבור .מעדיציניש איז די דורכשניטליכע יארגאנג ווען א היימישע בחור/מיידל
לכאורה נישט דא קיין סיבה פארוואס עס זאל זיין מער האט חתונה איז ביילייפיג צוואנציג יאר ,ווידעראום ביי די
מעיל אינפערטיליטי און סטאטיסטיש איז נאכנישט דא גוי'אישע וועלט (ווי אויך אנדערע אידישע קרייזן) איז די
גענוג אינפארמאציע צו קומען צו א החלטה .איך זעה עס נארמע חתונה צו האבן ארום די דרייסיג .דאס באדייט אז
נישט אין מיין טאג-טעגליכע גאנג ,אבער אפילו אויב עס די פראבלעמען וואס מאכן זיך ביי די גוי'אישע וועלט זענען
איז יא דא מער קעיסעס איז עס זיכער נישט קיין סאך מער יארגאנג פארבינדן .ווידער ביי די היימישע קאמיוניטי
וואס האט חתונה יונגער זענען די סארט פראבלעמען
מער. נישט אזוי שכיח און דעריבער איז פארהאן א העכערע
פראפארציע פון פאציענטן וואס בלויז אויסגראדן די
אין אייער מיינונג ,ווען איז צייט פאר א פארפאלק צו זוכן
סייקל העלפט זיי.
הילף?
לויט די אפיציעלע פארשריפטן הייסט א פארפאלק
"אינפערטיל" נאך איין יאר פון פרובירן צו האבן א קינד .איך
וויל נישט אריינרעדן אין די הלכה'דיגע און השקפה'דיגע
חלקים – דאס באלאנגט פאר א רב און צווישן די רבנים
זענען פארהאן פארשידענע דעות .איין פונקט איז יא כדאי
ארויסצוברענגען :אויב איז דא א קענטיגע פראבלעם
123
ז .יאקאב -ש .זינגער
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 אבער דעם געביט נישט אזוי שטארק געצויגן ,און איך ווי א העלדישע גענעראל שטייט דאקטער יהושע קליין
האב זיך איינגעשריבן אין הארווארד מעדיקל סקול אויפן פראנט אינעם קאמף קעגן אינפערטיליטי ,מיט
אן וויסן גענוי וועלכע שטח אין דאקטעריי איך וועל זיין געניטע פראפעסיאנאליטעט און ווארימע באנעמונג
שטייט ער צוהילף פון הונדערטע פארפעלקער און ווי
שטודירן. א געטרייער מאטראז מאנעוורירט ער דעם שיפל ביזן
וואס איך האב יא געוואוסט איז געווען מיין ענדגילטיגן דעסטינאציע בעז"ה.
אנטשלאסנקייט צו שטודירן אין א פעלד וואס קען
טוישן לעבנס .האמת אגיד ,לכתחילה האב איך צו הערן מער איבער אים ,זיין ערפארונג ,און בכלליות
געפלאנט ,צווישן אנדערע ,צו שטודירן 'פידיעטריק איבער די אינפערטיליטי וועלט האט די מערכת זיך
אנקאלאזשי' – צו היילן די ביטערע מחלה אין קינדער, אראפגעזעצט מיט דר .קליין ווי ער האט אראפגעציפט
איך האב געשפירט אז דאס איז א נאבעלע צוועק און פון זיין טייערע צייט צו מהנה זיין די ליינער פון "שערי
דאס וועט צופרידנשטעלן מיין חלום פון ראטעווען
לעבנ'ס ,און מיט דעם געדאנק האב איך אנגעהויבן תקוה".
דעם לערן-יאר אינעם פרעסטיזשפולן הארווארד
א גוטן ,אפשר קענט איר זיך פארשטעלן פאר די
אוניווערסיטעט. ליינער?
בעפאר מען הויבט אן די קלאסן אינעם עצם פראפעסיע שלום עליכם! איך הייס יהושע קליין .מיין ביאגראפיע
דארף מען דורכגיין אן כלליות'דיגע עטיקס קלאס וואס אין קורצן :איך בין אויפגעוואקסן אינעם פלעטבוש
לערנט אויס וויאזוי זיך אומצוגיין מיט פאציענטן און געגנד אין ברוקלין ,געגאנגען אין ישיבה בין איך אין
וויאזוי זיך אויפפירן אלס א דאקטער .ביי דעם לעקציע ברוקלין און שפעטער אין מאנהעטן .נאך ישיבה בין איך
איז פארגעקומען אסאך העפטיגע דיסקוסיעס איבער געגאנגען לערנען אין ישיבה אוניווערסיטי און דערנאך
די טעמע פון רעפראדוקציע ,א שטייגער ווי ,IVFענדיגן בין איך געפארן לערנען אין ארץ ישראל .זיך געלערנט
א פרעגנענסי ,און פארשידענע אנדערע רעפראדוקציע- דאקטעריי האב איך אין הארווארד אוניווערסיטעט,
פארבינדעטע שאלות .דאס איז געווען דאס ערשטע
מאל וואס איך האב געהערט דעם טערמין ,IVFאון וואו איך האב אויך חתונה געהאט.
נאכ'ן הערן אביסל מער דעריבער בין איך געווארן ממש
באגייסטערט דערפון .אויסער די אפרוף וואס די טעמע וואס האט אייך באוואויגן אריינצוגיין אין דאקטעריי ,און
האט געהאט ביי מיר פערזענליך פון א וויסנשאפטליכע ספעציפיש אין די פעלד פון אינפערטיליטי?
שטאנדפונקט ,איז אויך דא אן אריינגעבויעטע אידישע
קשר צו די ענין פון אינפערטיליטי ,אנגעהויבן פון דאקטעריי ליגט ביי מיר אין די גענעס .מיין פאטער
אברהם אבינו און רחל אא"וו ,האב איך דאן באשלאסן איז געווען א מ ָאגן דאקטאר פאר יארן לאנג ,ביז ער
צו פארקירעווען מיין אינטערעסע און שטודירן האט רעטייערד דעם פארלאפענעם יאר .דורכאויס די
רעפראדוקציע ,און ספעציעל די טעמע פון ארטיפישע יארן האב איך געהאט די געלעגנהייט מיטצוהאלטן
ערשטהאנטיג דאס געטריישאפט וואס ער האט
רעפראדוקציע. ארויסגעוויזן צו זיינע פאציענטן ,ער איז אלעמאל
געווען גרייט ארויסצוהעלפן מענטשן אין נויט.
איר האט אנגעהויבן מיטן ציל צו ראטעווען לעבנ'ס און אפטמאל פלעגט ער דינען פאציענטן ביז די שפעטע
איר האט געעענדיגט מיטן באשאפן לעבנ'ס... שעות פון די נאכט.
יא יא... מיטלעבנדיג אזא מין איבערגעגעבנקייט האט מיר
געמאכט שטאלץ מיט דעם פאקט אז מיין טאטע
וואו האט איר אנגעהויבן אייער דאקטערישע קאריערע? איז א דאקטער ,און עס האט אריינגעבאקן אין מיר
דאס געפיל פון ווילן העלפן מענטשן דורכאויס
כדי צו באקומען לייסענס צו פראקטיצירן אלס א מיין קאריערע .אלזא ,ווען עס איז געקומען די צייט
פערטיליטי ספעציאליסט האב איך צוערשט געברויכט צו קלויבן א אוניווערסיטעט איז מיין נאטורליכע
באקומען טרענירונגען אין בריגהעם פרויען שפיטאל אויסוואל געווען מעדיקל סקול .טראצדעם וואס מיין
– אן אפטיילונג פון הארווארד .שפעטער האב איך אינספיראציע איז געקומען הויפטזעכטליך פון מיין
אנגעהויבן צו טון פארש-ארבעט אין קארנעל אונטערן פאטער וואס איז געווען א מ ָאגן דאקטער ,האט מיר
אויפזיכט פון דאקטאר זאב ראזענוואקס ,אין דעם
לאבארטאריע פון דזשאנפיערא פאלערמא – דער
124
יקהוליישןע.דר
125 SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 מעדיקעל
דער גאנצער ענין פון
השתדלות וואס דער
האבן סיי ווי געדארפט אראפקומען מענטש דארף טוהן ,איז נאך די שבעה און מ'מאכט א ברכה
וועגן אזוי האט דער רבוש"ע "שהכל נהיה בדברו" -אלעס איז
געווען באשערט והוא לבדו עשה
געוואלט.
נאר לגבי די צוקונפט דער ועושה ויעשה לכל המעשים.
דאס איז שטארק נוגע פאר אונז,
וויפיל מאל גנב'ט זיך אריין ביי אונז עתיד א מענטש דארף שטענדיג
א מחשבה אין קאפ ,אזא שאד! ווען געדענקען אז אלעס וואס איז
איך וואלט ווען געגאנגען מתחילה
צו די דאקטער וואלט איך שוין פון לאנג אזוי וואלט געווען אזוי ,און אויב איך געווען ,געטוהן אדער נישט געטוהן
געווען א געהאלפענער ,ווען איך וואלט וואלט געטוהן אנדערש ,וואלט געווען געווארן ביז די מינוט ,איז געווען
ווען נישט געגאנגען צו די דאקטער אנדערש ,איך וואלט זיך געקענט באשערט און אזוי געדארפט צו זיין,
וואלט איך שוין פון לאנג געווען א ראטעווען פון א שאדן און פון די צרה אפילו וואס א מענטש מאכט זיך אליינס
געהאלפענער ,ווען איך וואלט ווען ח"ו ,דאס זענען מחשבות פון כפירה
מתחילה גערעדט מיט די מומחה/נישט אן בידים.
גערעדט צו די מומחה ,געטון אדער
נישט געטוון די פעולה אדער ממש .דער מענטש דארף גלייבן מיט'ן א טאכטער פון דעם גאון רבי מיכל
טריעטמענט וואלט איך שוין פון לאנג גאנצן הארץ ,אז אלעס וואס עס האט פיינשטיין זצ"ל האט געליטן פון אסטמא
פאסירט מיט איהם איז געווען אויפ'ן רח"ל ,וואס ווען עס קומט אן אטאקע
געווען א געהאלפענער. ח"ו ,דארף מען זיך שנעל אפגעבן
באפעהל פונעם באשעפער.
דארף א יוד געדענקען סיי צרות יעקב
און סיי צרות יוסף טונקען מיר איין און אין ירושלים האט געוואוינט א איד א דערמיט ,און באהעפטן א ספעציעלע
חרוסת ,אלעס איז באשערט אפילו וואס צדיק א קארלינער חסיד ר' לייב מאשין ,וואס העלפט דעם מענטש
מען מאכט זיך אליין אן בידים" ,וואלט גלויבערמאן ז"ל .אין זיינע עלטערע אטעמען .אין איר הויז ,זענען טאקע
יארן ,צוליב א קרענק ,האבן די געווען פינף אזעלכע מאשינען על כל
איך ,זאלט איך ,איז אפיקורסות!". דאקטורים באשלאסן אראפצונעמן צרה שלא תבוא ,אז אויב איין מאשין
זיינע צוויי פוס ,ר' לייב האט אנגענומען וועט נישט ארבעטן ,זאל מען האבן
איך וועל מסיים זיין מיט א מעשה ,א די גזירה מן השמים באהבה ,מ'האט אים גרייט א צווייטע מאשין .אמאל האט זי
איד א נגיד איז אריינגעקומען צום 'בית אריינגענומען אינעם אפעראציע צימער געליטן פון אן אסטמא אטאקע רח"ל
ישראל' זצ"ל אינגאנצן צוטראגן ,ער בשעת זיינע געטרייע קינדער שטייען און די בני בית האבן שנעל ארומגעזוכט
האט א שידוך געטון מיט זיין טאכטער אינדרויסן און ווארטן ,נאך די אפעראציע די ספעציעלע אטעם-מאשינען ,אבער
אפאר טאג צוריק ,מיט א מחותן די איז איינע פון די דאקטוירים זיי האבן נישט געקענט טרעפן אפילו
גרעסטע שלעפער און שנארער פון ארויסגעקומען און מודיע געווען פאר די איינע פון זיי ,און ביז עטליכע מינוט איז
שטאט .ווי פאסט עס? ער ווייסט נישט קינדער ,אז זיי האבן געמאכט א
פארווואס ער האט געטון די שידוך .די זי ליידער אוועק פון דער וועלט רח"ל.
בית ישראל הערט אים אזוי אויס ,און ער
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 זאגט אים "ווי פאסט עס טאקע פאר דיר פארדריסליכן טעות און באמת האט די נאך איר פטירה האט די משפחה
אזא שידוך ,פארוואס האסטו עס טאקע גאנצע אפעראציע נישט אויסגעפעלט, געטראפן אלע מאשינען אונטער איר
געטון???" ,ענטפערט די איד "איך ווייס און זייער טאטע וואלט ווען געקענט בעט .זעלבסט פארשטענדליך ,אז די
אליין נישט איך שפיר ווי די באשעפער בלייבן מיט ביידע פוס ,אבער יעצט איז משפחה איז געווען זייער צובראכן ,פון
האט ממש אוועקגענומען מיין שכל שוין לאחר המעשה די פוס איז שוין די הרגשה ,אז מ'האט עס געקענט
ביים שידוך" ,פרעגט אים דער בית אראפ און מ'קען מער נישט צוריק צוריקהאלטן און איר דערהאלטן ביים
ישראל "און וואס איז יעצט געשעהן אז דרייען .פארשטייט זיך אז די קינדער פון לעבן .ווען הגה"צ רבי יעקב גאלינסקי
די עסט זיך אויף?" ,ענטפערט די איד: ר' לייב זענען געווען זייער בייז אויף די זצ"ל איז געקומען מנחם אבל זיין רבי
"דער באשעפער האט מיר צוריקגעגעבן דאקטורים פארן מאכן אזא מיכל פיינשטיין ,מיט וועמען ער האט
פארדריסליכע טעות ,ווען ר' לייב האט געלערנט צוזאמען אין דער לאמזשער
מיין שכל"... זיך ערוועקט נאך די אפאראציע ,האבן ישיבה ,האט רבי יאנקעלע געשפירט אז
זיינע קינדער נישט געוויסט וויאזוי אים די משפחה שפירט זיך "שולדיג" אין איר
זאגט אים די בית ישראל" :פריי דיר אז איבערצוגעבן די נייעס אז די גאנצע אוועקגיין ל"ע ,דורך דעם וואס מ'האט
די באשעפער האט דיר עס צוריקגעגעבן, אפעראציע איז געווען א פשוטע טעות, נישט ווי געהעריג געזוכט די מאשינען,
שטעל דיר פאר ער האלט עס ביי זיך!" ווען זיי האבן ענדליך גענומען די ווייל באלד נאך יציאת נשמה האבן זיי
קוראדזש און אים איבערגעגעבן אז דאך געפונען אלע מאשינען .האט רבי
דער באשעפער נעמט אסאך מאל באמת וואלט ער ווען געקענט בלייבן יאנקעלע גאלינסקי געזאגט צו די
אוועק אונזער שכל ,און מ'מאכט מיט זיינע ביידע פוס ,און די גאנצע משפחה :איך האב מקובל פונעם משגיח
החלטות ,און מ'עסט זיך נאכדעם אויף אפעראציע איז געווען א פשוטע טעות, אין דער לאמזשער ישיבה ,הגה"צ רבי
דאס געזונט ,דארף מען דאנקן דעם האט ר' לייב זיך אנגערופן מורא'דיגע משה ראזענשטיין זצ"ל ,אז דער גאנצער
באשעפער אז ער האט אונז צוריקגעגעבן דיבורים ,איך האב געהערט פון מיין ענין פון השתדלות וואס דער מענטש
די שכל ,און געדענקען אז אלעס איז הייליגער רבי דער ינוקא פון סטאלין, דארף טוהן ,איז נאר לגבי די צוקונפט
באשערט אפילו וואס מ'מאכט זיך "וואלט איך ,זאלט איך ,איז אפיקורסות!", דער עתיד ,דער מענטש דארף זיך
אליינס אן ,און אלעס איז מיט א חשבון אלעס איז באשערט מן השמים ,די משתדל זיין אז אלעס זאל זיין על צד
דאקטורים מעגן זאגן אז צוליב מיין היותר טוב .אבער אויב מ'טראכט וועגן
לטובתו . קרענק האט באמת נישט אויסגעפעלט דעם "עבר" ,אז אויב איך וואלט געטוהן
אראצונעמען מיין פוס ,אבער מיינע פוס
126
חיזוק
פרצייוזריךיקאגע
געזבןערדיהאשכטלד!יר
גדלי' ווירצבערגער
דעריבער נעמען מיר די מרור ,וואס ער הייליגער אריז"ל האט אווע־ד SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
לשון הרע אויף זיינע ברודער ,וועגן דעם איז מרמז אויף די צרות פון יעקב אבינו
האבן די ברידער אים פארקויפט. וואס ביידע זענען מדת התפארת ,און קגעשטעלט די סדר הקערה ,מען
דערפאר טינקן מיר עקסטער איין די מ'טינקט עס איין אין זיסע חרוסת ,צו לייגט זרוע וואס איז נגד מדת
חזרת אין חרוסת ,צו ווייזען אז נישט נאר מרמז זיין אז א יוד דארף גלייבן אז אלע החסד ,ביצה וואס איז מרמז אויף מדת
מרור וואס די באשעפער שיקט איז מרירות און צרות וואס מ'גייט אריבער הגבורה ,מרור מדת התפארת ,חרוסת
באשערט און לטובה ,נאר אפילו די מרור איז באמת לטובתו ,נאר אונז זעהן עס מדת נצח ,כרפס מדת הוד ,און חזרת איז
וואס א מענטש ברענגט אליין אן אויף נישט מיט אונזער פליישיגע אויגן ,וועגן
זיך איז אויך באשערט און אויסגערעכנט דעם נעמט מען די מרירות וואס איז נגד קעגן מדת היסוד.
מלמעלה און לטובה .ווייל באמת טוט א די צרות פון יעקב און מ'טינקט עס איין
מענטש גארנישט אליין ,נאר די אין ספר 'שפתי חן' איז ער מסביר די
באשעפער איז די עילת כל העילות אין חרוסת. סדר הקערה אויף א פשוטע אופן וואס
אונז קענען פארשטיין ,עס איז ידוע אז
וסיבת כל הסיבות. אבער דאס איז נישט גענוג ,נאר אברהם איז מדת החסד ,יצחק מדת
מ'נעמט עקסטער די חזרת וואס איז הגבורה ,יעקב מדת תפארת ,משה מדת
הרה"ק ר' מאיר מאמשינוב זי"ע האט מרומז קעגן יוסף וואס ביידע זענען מדת
מיט דעם מסביר געווען פארוואס היסוד ,יוסף האט אויך מיטגעמאכט הנצח ,אהרן איז הוד ,און יוסף -יסוד.
מ'טרונקט לחיים נאכן אויפשטיין פון אסאך אין זיין לעבן ,די ברודערס האבן
שבעה ל"ע .געווענליך נאך די פטירה פון אים פיינט געהאט ,מ'האט אים יעקב אבינו איז אריבער אסאך צרות
א נאנטן ,הייבט די משפחה אן צו פארקויפט ,צרת פוטיפר ,ועוד .עס איז משך ימי חייו ,שוין במעי אמו האט ער
טראכטן אלע מיני מחשבות והרהורים, אבער דא א חילוק צווישן צרות יעקב זיך געקריגט מיט עשיו בנחלת שני
ווען זיי וואלטן ווען געגאנגען צו דעם און צרות יוסף ,אלע צרות וואס יעקב איז עולמות ,עשיו האט אים געוואלט
דאקטער ,אדער וואלטן געגעבן די אריבער איז ער נישט געווען די סיבה הארגענען וועגן די ברכות ,ער איז
רפואה וואלט מען געקענט מעכב זיין די פאר זיינע צרות ,משא"כ יוסף האט זיך אנטלאפן צו לבן ,געארבעט דארט
מיתה ,אדער פארקערט ווען זיי וואלטן געקענט באשולדיגן אז ער איז שולדיג ביטער שווער פערצן יאר ,לבן האט אים
נישט געגאנגען צו די דאקטער ,אדער אויף זיינע צרות ,ער האט עס אליין אויסגעפאפט ,ער האט נישט געזעהן זיין
נישט געגעבן די מעדעצין ,וואלט ער נאך אנגעברענגט ,וועגן ער האט גערעדט בן זקונים יוסף פאר 22יאר ,אזוי ווי יעקב
געלעבט .וועגן דעם טרינקט מען לחיים האט געזאגט פאר פרעה ימי שני מגורי
שלשים ומאת שנה ,מעט ורעים היו ימי
שני חיי.
127
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 קיינמאל אפילו נישט אימפלאנטירט ווערן און וועלן ווערן רעאליסטיש גערעדט ,וועלן רוב פארפעלקער אנהויבן שפירן
ארויסגעווארפן פונעם קערפער אין די מאנאטליכע בליטונג אן אן אנגעצויגנקייט נאכדעם וואס א טריטמענט איז דורכגעפאלן,
דעם וואס דאס זאל אפילו באמערקט ווערן .און פון די דרייסיג ווער רעדט נאך אז מען איז דורכגעפאלן צום צווייטן מאל .און
פראצענט וואס ווערן שוין אנערקענט אלס א פרעגנענסי וועלן נאך דריי דורכפאלן זענען שוין כמעט אלע איבערצייגט אז דער
צווישן צוואנציג און פופציג פראצענט פארלירן (מיסקערידזש). טריטמענט טויג נישט ,און טראצדעם וואס טעכניש איז דאס
די שאנסן פון פארלירן ווערט געהעכערט ווי עלטער מען ווערט, נישט אויסגעהאלטן וועלן אבער רוב דאקטוירים טוישן די
נישט קיין אינטערשייד וויאזוי די פרעגגענסי האט זיך
טריטמענט נאך דריי דורכפאלן.
אנגעהויבן.
עס איז פיל מאל שווער פאר פאציענטן צו פארשטיין וויאזוי
אין אנדערע ווערטער :פרויען וואס ווערן טראגעדיג דורך איז מעגליך אז מען וועט נישט מצליח זיין ביים ערשטן מאל
טריטמענטס ,האבן נישט קיין גרעסערע אדער קלענערע שאנס פרובירן .צום ביישפיל :פארפעלקער וואס גייען אן "איי-יו-איי"
פון פארלירן ווי פרויען וואס ווערן טראגעדיג אן טריטמענטס. טריטמענט ,וואס מיר וועלן שפעטער ערקלערן ,קענען נישט
פארשטיין וויאזוי קען דאס זיין מעגליך אז מען איז דורכגעפאלן
איינס פון די סיבות פארוואס ווערן טראגעדיג איז אזוי
קאמפליצירט איז די קאמפליצירטע גענעטישע צוזאמשטעל נאכדעם וואס די צעלן האבן זיך געטראפן מיט די איי.
פונעם מענטשליכע קערפער ,די אווערי ענהאלט אין זיך
הונדערטער טויזנטער איי וואס ליגן דארט שטיל אומאנטוויקלט אבער דער אמת איז אז זיך ווענדנדיג אין די עלטער פון די
פון דער צייט וואס מען ווערט געבוירן ביז צענדליגער יארן פרוי און וואספארא סארט מעדיצינען זענען גענוצט געווארן
שפעטער ,ווען עס ווערט אקטיוויזירט און רייף .אין די צייט האט מען געווענליך צווישן דרייסיג און פינף און פערציג
וואס די איי ליגן שטיל ,קענען זיי ווערן אויסגעשטעלט צו פראצענט שאנס מצליח צו זיין נאך דריי טריטמענטס ,וואס
פארשידענע גענעטישע שאדנס ,און ווי שפעטער אין לעבן די מיינט אז יעדע איינצעלנע איי-יו-איי טריטמענט האט בלויז
איי ווערן רייף ,האט עס א העכערע שאנס אז עס זאל פארמאגן
צווישן צען און פופצן פראצענט שאנס מצליח צו.
גענעטישע שאדנס.
מיט דעם אלעם ,וועלן רוב פאר-פעלקער שווער קענען
דאס ערקלערט פארוואס ווי עלטער מען ווערט האט מען פארשטיין וויאזוי קען זיין אז פרעגנענסי איז נישט דערגרייכט
אסאך א גרעסערע שאנס פון מיסקערידזש .אבער אויך ביי געווארן נאכדעם וואס די צעלן האבן זיך געטראפן מיט די איי?
אינגערע פרויען געשעט צומאל אז א געשעדיגטע איי ווערט און אויב איז מען דורכגעפאלן ,וואספארא שאנס האט מען
פערטילייזט ,וואס וועט געווענליך זיך ענדיגן אין א מיסקערידזש.
גאר ווייניג גענעטיש געשעדיגטע עמבריאס ווערן למעשה מצליח צו זיין מיט ווייטערדיגע טריעטמענטס?
געבוירן ,געווענליך מיט "דאון סינדראום" אדער אנדערע
דיסעביליטיס .אין אנדערע ווערטער :אפילו מען "מיסקעריט" דער פשוט'ער תירוץ אויף די צוויי פראגעס איז ,אז
איבערהויפט ווען עס איז אנגעקומען ביטער שווער ,זאל מען "אינפערטיל" פארפעלקער זענען נישט אנדערש ווי "פערטיל"
אבער וויסן אז דאס איז טיילמאל א טובה ווייל דאס קינד וואלט פארפעלקער וואס זענען אויך נאר מצליח הערשט נאך עטליכע
נישט געווען געזונט ל"ע. פרואוואונגען.
וואס איז גורם אינפערטילעטי? די סיבה דערפון איז אז כדי צו ווערן טראגעדיג פעלט אויס
פיל מער ווי בלויז דער צוזאמשטעל פון די צעלן פון די מאן און
שטודיעס וואס פארשן די סיבות פון אינפערטילעטי פאלגן פרוי .די איי און צעלן מוזן ביידע זיין גענעטיש נארמאל ,דער
געווענליך נאך דעם "פערציג-פערציג-צוואנציג" כלל .דאס "עמבריא" וואס קומט ארויס פון דעם מוז אויך זיין גענעטיש
הייסט אז פערציג פראצענט פעלער איז דער פראבלעם ביי נארמאל ,דערנאך מוז דאס שווימען פון די פעלאפיען טובס צו
דעם מאן ,פערציג פראצענט איז עס ביי די פרוי ,און ביי צוואנציג די יוטערעס ,די יוטערעס "ווענט" מוזן זיין געהעריג אנטוויקלט
אז דער עמבריא זאל זיך קענען איינפלאנצן ,און די הארמאנען
פראצענט פעלער איז עס ביי ביידע. פון די פרוי מוזן זיין אין א פונטקליכע באלאנס ,אויב מאכט זיך
אפילו א קליינער פראבלעם אין איינע פון די אויבנדערמאנטע
פון די פערציג פראצענט ווי עס איז א פראבלעם ביי די פרוי, זאכן ,איז דאס שוין א שטער ,און מען וועט נישט קענען
ווערט עס צוטיילט אין די פאלגענדע קאטעגאריעס:
טראגעדיג ווערן.
אוויולעישאן פראבלעמען -פערציג פראצענט ,פראבלעמען
אין די טובס -צוואנציג פראצענט ,און די איבריגע באשטייען די אויבענדערמאנטע איז בלויז א קליינע ליסטע ,עס זענען
מערסטנס פון "ענדאמעטריאוסעס" אדער פון קרענק וואס פארהאן נאך פילע טויזענטער פראצעדורן וואס אפילו די
ווערט נולד פון פירן א אומ-מאראלישע לעבנס שטייגער ,וואס וויסנשאפטליכע וועלט איז מודה אז זיי פארשטייען נאך
איז נישט שייך ביים היימישן ציבור ,און ארום צען פראצענט דערווייל נישט געהעריג ,וואס מוז געשען איידער א געזונטע
פרויען האבן וואס מען רופט "אומערקלערבארער"
מענטשליכע באשעפעניש קען באשאפן ווערן.
אינפערטילעטי.
פון א צווייטן קוק ווינקל קען מען אויך זען ווי קאמפליצירט
עס דארף באמערקט ווערן אז פעטקייט און איבערוואג ביי דאס פראדוצירונג פון א נייע מענטש איז ,עס ווערט געשאצט
פרויען איז איינס פון די גרעסטע סיבות פון פראבלעמען מיט אז בלויז דרייסיג פראצענט פון אלע "קאנסעפשאנס' (אנהויב
אוויולעישאן ,אזוי אויך איבערגעטריבענע עקסערסייז צו ווערן
גאר דאר .די ביידע זאכן זענען פון די אפטע גורמים פון פון פרעגנענסי) ווערן באמערקט דורך פרויען.
אינפערטיליטי ביים היימישן ציבור . שטודיעס וואס זענען דורכגעפירט געווארן אויף גרויסע
גרופעס פרויען נוצנדיג סענסיטיווע "פרעגנענסי טעסטס" האבן
געוויזן אז מערסטע "איי" וואס ווערן "פערטילייזט" וועלן
128
קינדער נישט האבן ,זענען געהאלפן געווארן חוץ לדרך הטבע דורך די פרוי -אוויולעישאן SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
תפילה ,ברכות פון צדיקים און תפילות ביי קברי צדיקים.
ווי שוין אויבן דערמאנט ,איז אוויולעישאן א פראצעס אין
אינפערטילעטי וועלכע אן איי ווערט ארויסגעלאזט פון די אוועריס און ווערט
רייף .אבער כדי אוויולעישאן זאל געשען ,פעלט אויס א סעריע
אינפערטילעטי אפעקטירט בערך איין פון יעדע זעקס פון קאמפליצירטע הארמאנען וועלכע מאכן זיכער אז דער איי
פארפעלקער כאטש פאר א קורצע תקופה פון זייער לעבן .דער אנטוויקלט זיך געהעריג ,און בלויז איין איי (אויב צוויי אייער
טערמין "קינדערלאז" ווערט נאר באצייכנט אויב "פרעגנענסי"
געשעט נישט נאכדעם וואס עס איז אריבער איין יאר פון אנטוויקלען זיך דאן וועט דאס זיין צווילינג).
נארמאלע לעבנס שטייגער .די צוועלף מאנאטיגער סטאנדארט
איז באזירט אויף די סטאטיסטישע מעגליכקייט פון א פאר די אייער ווערן ארויסגעלאזט איינס פער חודש ,און ווען א פרוי
פאלק אן קיין פערטילעטי פראבלעמען .אין דורכשניט נעמט דערגרייכט די מיטעלע פערציגער יארן ,בלייבט שוין גארנישט
פאר א געווענליכע פארפאלק זעקס מאנאטן צו דערגרייכן דעם איבער .דאס איז איינע פון די סיבות פארוואס מען האט
שוואכערע שאנסן מצליח צו זיין אויב הייבט מען אן פערטיליטי
געווינטשענעם רעזולטאט. טריעטמענטס נאך די עלטער פון 35יאר .אבער די מעדיצינישע
פעלד פון אינפערטילעטי מאכט אזויפיל פארשריט ,אז עס איז
דאס מיינט אז פונקט אזויפיל מענטשן נעמט מער ווי זעקס
חדשים ווי פאר וויפיל עס נעמט ווייניגער .טראצדעם וואס פאר כמעט נישט דא וועם מען קען נישט העלפן היינטיגע צייטן.
א קינדערלאזע פארפאלק קען עס אויסזעהן ווי פאר "יעדעם"
געלונגט עס די ערשטע מאל ,איז עס אבער נישט אזוי ,עס מאכט אויב ווערט מען נישט טראגעדיג וועט דער ארויסגעלאזטער
זיך טאקע אז פאר געציילטע מענטשן געלונגט עס די ערשטע איי פארוואנדלט ווערן אין די חודש'ליכע בליטונג וואס אין דער
מאל וואס מען האט פרובירט ,אבער פאר רוב מענטשן דויערט
צייט גרייט צו דער קערפער א פרישער איי.
עס פיל לענגער.
בקיצור :כדי שוואנגערשאפט זאל דערגרייכט ווערן דארפן די
כדי דאס בעסער צו פארשטיין ,לאמיר נעמען א גרופע פון פאלגענדע זאכן געשען )1 ,צעלן פונעם מאן מוזן דערגרייכן די
הונדערט פארפעלקער מיט "נארמאלע פערטיליטי" וואס האבן "וועדזשיינע" )2 ,אוויולעישן מוז האבן פאסירט )3 ,די יוטערעס
חתונה געהאט דעם חודש .פופציג פראצענט וועלן זיין דארף ארויסגעבן א פליסיגקייט וואס רופט זיך "סערוויקל
דערפאלגרייך נאך זעקס חדשים .נאך ניין חדשים ,וועלן מער ווי מיוקעס" וואס דערהאלט די צעלן ביים לעבן )4 ,די צעלן מוזן
אכציג פראצענט זיין דערפאלגרייך ,און נאך א יאר וועלן פינף און טרעפן אן אפענעם דורכגאנג אין די טובס כדי צו קענען
ניינציג פראצענט זיין טראגעדיג ,די איבריגע פינף פראצענט
וועלן הערשט מצליח זיין אינעם צווייטן יאר ,טראצדעם וואס דערגרייכן די איי.
מיר רעדן דא בלויז פון פארפעלקער אן קיינע פראבלעמען .מיט
דעם אלעם ,וויבאלד 95פראצענט זענען מצליח אינעם ערשטן די גרעסטע מומחים אין די וועלט פון אינפערטיליטי זענען
יאר ,ווערט דער צייט אפשניט פון א יאר גענוצט צו באצייכענען מודה אז פיל מער ווי די אויסגערעכנטע ליסטע שפילן א ראלע
די פארפעלקער וואס האבן נישט מצליח געווען אלס די וואס אז א דערפאלגרייכע פרעגנענסי זאל דערגרייכט ווערן ,וואס איז
זיי דערווייל נישט באקאנט ,אבער אין ליכט פון די אטעם-
האבן אן אינפערטילעטי פראבלעם. פארכאפענדע פארשריט אין דעם פעלד ווערט מען אלס
געוואויר פרישע וויסענשאפט ,וואס מיט דעם קענען אלס מער
אויב באטראכט מען דאס פון אן אנדערן קוק ווינקל וועט זיך
דאס פארשטיין ווי פאלגענד: און מער מענטשן געהאלפן ווערן בעז"ה.
אויב א פארפאלק האט נישט מצליח געווען אינעם ערשטן יאר ביז אהער האבן מיר געשמועסט בקיצור וויאזוי דער סיסטעם
האבן זיי סטאטיסטיש בלויז א פינף פראצענטיגע שאנס מצליח פון "פרו ורבו" ארבעט ,יעצט וועלן מיר אביסל ארומרעדן איבער
צו זיין אויף א נאטורליכן אופן ,און פון דער אנדערער זייט איז די פארשידנארטיגע סיבות וואס קען פאראורזאכן אז דער
דער שאנס פון אזא פארפאלק קלאסיפיצירט צו ווערן אלס סיסטעם זאל נישט געהעריג ארבעטן און אלס פועל יוצא:
"אינפערטיל" פינף און ניינציג פראצענט. קינדערלאזיגקייט.
פארוואס דערציילן מיר דאס? ווייל עס איז גאר וויכטיג פאר בעפאר מיר גייען אריין אין די איינצעלהייטן מוזן מיר מאכן א
די וועלכע גייען דורך אינפערטילעטי טריטמענטס אז זיי זאלן שטיקל הקדמה.
גוט פארשטיין די אויבנדערמאנטע סטאטיסטיקס .פארוואס?
ווייל מיר זעען אז אפילו ביי "נארמאלע" פעלער ,ווען עס זענען אלס אידן מאמינים בני מאמינים ,ווייסן מיר אז אלעס ווערט
נישט פארהאן קיין פראבלעמען ,נעמט אויך געווענליך מערערע געפירט פון אויבן מיט א פונקטליכע השגחה פרטית ,אבער מיר
פרואוואונגען מצליח צו זיין ,דאס מיינט אז ביי פעלער וואו דער זענען מחויב צו מאכן השתדלות .דער ערשטער שריט פון
דאקטאר ווייסט קלאר וואס דער פראבלעם איז ,דארף מען זיך השתדלות פון א איד איז אונזער אלטע און אויסגעפרואווטע
אויך רעכענען אז מען וועט נישט מצליח זיין ביים ערשטן מאל, עצה פון תפילה -זיך אויסגיסן דאס הארץ פארן קל מלך רופא
און אויב מען פאלט אדורך ,מיינט נישט אז דער טריעטמענט איז
נישט דער ריכטיגער ,נאר פונקט ווי ביי פראבלעמלאזע פעלער נאמן ורחמן.
דארף מען פרובירן עטליכע מאל ,די זעלבע איז ווען מען גייט
דער צווייטער פעולה וואס מען דארף טון איז גיין צום
פאר טריטמענטס. דאקטאר ,וואס איז נאר דער גוטער שליח פונעם רבש"ע .וויפיל
מאל האט שוין פאסירט אז אפילו אזעלכע פארפעלקער אויף
וואס די גרעסטע דאקטורים און פראפעסארן האבן שוין געהאט
אויפגעגעבן האפענונג און האבן זיך געשוואוירן אז זיי וועלן שוין קיין
129
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 מיליאן (!) צעלן יעדעס מאל (אנדערש פון א פרוי וואס ווערט צווייטע האלב פון אינפארמאציע לינט אין די "איי" פון די פרוי).
געבוירן מיט 'בלויז' ארום א מיליאן אייער וואס אין דערצייט די צעלן באשטייט בעיקר פון א גענעטישע מאטריאל וואס איז
וואס א פרוי דערגרייכט ערוואקסנשאפט ,איז נאך איבערגעבליבן צוזאמגעשטעלט פון "די .ען .עי .".די צעלן פארמאגן עטליכע
דערפון אינגאנצן 1פראצענט!) .פון די מיליאנען צעלן ,וועט חלקים :דער שפיץ -וואס ענהאלט די צעלן ,און דער אזוי
בלויז גאר א קליינער צאל בלייבן לעבעדיג ,פון די גערופענער "וויידל" וואס ערמעגליכט אז די צעלן זאלן שווימען
לעבנגעבליבענע וועט נאך א קלענערע צאל באווייזן אנצוקומען צום באשטימטן ארט ,וואו עס דארף זיך טרעפן מיט די איי,
צו די פעלאפיען טובס ,און פון דעם וועלן נאך ווייניגער שווימען
וואס מיר וועלן שפעטער מער מסביר זיין.
ביזן סוף פון די טובס וואו דער איי ליגט נאכן רייף ווערן.
כדי א פרוי זאל טראגעדיג ווערן פעלט אויס עטליכע
צום סוף וועט איין איינציגע צעל אנקומען צום איי און וועט קאמפליצירטע פראצעדורן זאלן געשען אין דער זעלבער צייט.
עס פרובירן צו "פערטילייזן" דורך אדורכברעכן די הארטע
אויסערליכע ווענט פון די איי .איינמאל דאס האט פאסירט די ערשטע זאך הייסט אוויולעישן ,דאס געשעט בערך צוויי
דארף נאך געשען פיל קאמפליצירטע פראצעדורן אז מען זאל וואכן נאכ'ן באקומען די "פעריאד" (אין א געווענליכע סייקל -
צווישן 28און 32טעג) .אוויולעישן איז דער פראצעס ווען א
טראגעדיג ווערן. "איי" וואס איז רייף געווארן אין די "אוועריס" ווערט
ארויסגעלאזט צו די "פעלאפיען טובס" ,באלד וועלן מיר
די צוויי צעלן (ספערם -איי) דארפן זיך פאראייניגן ,און ווערן אריינגיין אין מער פרטים דערוועגן .איינמאל אוויולעישאן האט
אן "עמבריא" ,און אדורכשווימען די טובס צוריק צו די
"יוטערעס" וואו עס פלאנצט זיך איין און ווערט שפעטער פאסירט ,דארף זיך די איי טרעפן מיט א צעל.
אנטוויקלט אין א "פיטעס" (עיבור). א דורכשניטליכער געזונטער מאן פראדוצירט מער ווי פופציג
130
מעדיקעל
דער קאלום וועט בעז"ה אנטהאלטן אנווייזונגען עצות און הערת המערכת:
אינפארמאציע איבער פראבלעמען ,שטרויכלונגען,
דורכפאלן ,און הלכה'דיגע טעמעס וואס קומען אויף און די פאלגענדע ארטיקל איז ערשינען אין "שערי תקוה" פאר
צענדליגע יאר צוריק און איז געשריבן געווארן דורך א
דארפן גענומען ווערן אין באטראכט. יונגערמאן וואס גייט אדורך די נסיון -עס רעפרעזענטירט
איידער מיר לאזן זיך ארויס אין וועג הייבן מיר אויף די הענט נישט דירעקט די מיינונג פון דער רעדאקציע.
לאבינו שבשמים מיט א הייסע תפילה :הי' נא מצליח דרכינו,
אז מיר זאלן זיין דער גוטער שליח ארויסצוהעלפן די אלע וואס מיר פאנגען בעזהשי"ת אהן א נייע סעריע ארטיקלען וואס
גייען אויף דעם שווערן וועג און דארפן עצות און הדרכה וויאזוי וועט פרובירן ווי ווייט מעגליך צו זיין א וועג ווייזער פאר
זיך צו פירן .מיר זענען מתפלל מעומק הלב :ותפקוד לכל פארפעלקער וואס הייבן אן דעם שווערן -אבער זיגבארן -
חשוכי בנים בזרע של קיימא לעבודתך וליראתך. קאמף קעגן דעם אינפערטילעטי פראבלעם.
ש .פישמאן
"אנטי קאנסעפשאן" מעדיצינען ,פארגאנגענע מעדיצינישע דער ערשטער באזוך ביים דאקטאר SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
באהאנדלונגען און פונקטליכע אינפארמאציע איבער די
"פעריאד" .דערנאך וועט דער דאקטאר מאכן א גרונטליכע איידער מען מאכט דעם באשלוס צו גיין צום דאקטאר,
געוואויר צו ווערן פארוואס מען איז נאך נישט באשאנקען
קערפערליכע אינטערזיכונג. געווארן מיט קינדער ,איז גאר וויכטיג זיך צו פארבינדן מיט א
פראמינענטע מורה הוראה ,וואס איז גוט באקאנט מיט אלע
איידער מיר לאזן זיך אריין אין די איינצעלהייטן פון
פראבלעמען וואס קען גורם זיין אינפערטיליטי ,וועלן מיר צום אינפערטיליטי איינצעלהייטן ,וואס איז גאר קאמפליצירט.
ערשט בקיצור איבערגיין דעם סיסטעם וויאזוי דער מענטשליכע
ריפראדאקטיוו סיסטעם ארבייט ,דאס וועט אונז גרינגער מאכן אויך דארף באטאנט ווערן ,אז עס איז גאר וויכטיג אז סיי דער
צו פארשטיין וואספארא פראבלעמען קענען אלס געשאפן מאן און סיי די פרוי זאלן זיין אנוועזנד ביים ערשטן באזוך ביים
ווערן און וואס די רפואות זענען. דאקטאר.
דער מאן די ערשטער זאך וואס דער דאקטאר וועט טון ,וועט זיין
אויסצופרעגן דעם פארפאלק איבער זייער אייגענע און
צעלן (זרע-ספערם) ווערן פראדוצירט אין די "טעסטעס" און פאמיליע געזונטהייט היסטאריע ,דער דאקטאר וועט פרעגן
אנטהאלטן אין זיך האלב פון די גענעטישע אינפארמאציע וואס צום ביישפיל :צו מען איז שוין געווען טראגעדיג אמאל ,איבער
פעלט אויס צו פראדוצירן א נייע מענטשליכע באשעפעניש( ,די אייער פריוואטע לעבנס שטייגער ,צו מען האט זיך באנוצט מיט
131
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 דער נמשל :ווען די מלאכים פון הימל מיר ווייסן דאך אז עס איז דא א חזקה דער מדרש דערציילט ,אז ווען דער רשע
האבן גע'טענה'ט צום אויבערשטען "זו אז לשון הרע ווערט אנגענומען ,בפרט האט באשלאסן אפצושינדן רח"ל די
תורה וזו שכרה" ,האט דער באשעפער ווען א גוי זאגט לשון הרע אויף א איד, הויט פון רבי ישמעאל כהן גדול ,האבן
געענטפערט" :ס'איז נישט מעגליך אז דער פריץ האט אנגענומען די מלשינות די מלאכים אין הימל געפרעגט "זו תורה,
איר זאלט פארשטיין ווי אזוי איך פיר די אויפ'ן אידישן שניידער ,און האט אים וזו שכרה?" .דאס איז דער שכר וואס דער
וועלט .איר זענט דאך יעצט אינמיטן פון באפוילן ער זאל אריבערקומען ,און באשעפער באצאהלט פאר די מענטשן
דער הנהגה פון די זעקס טויזענט יאר פון זאפארט אומקערן די "גניבה" .דער איד וואס לערנען תורה? איז ארויסגעקומען
קיום העולם .אויב איר ווילט האבן אן האט אבער גע'טענה'ט ,אז ער האט נישט א בת קול פון הימל און געזאגט :אויב
ענטפער און אן אויפקלערונג פארוואס גענומען קיין סחורה פאר זיך .אלעס וואס כ'וועל הערן נאך א קול ,וועט די וועלט
איך פיר די וועלט אויף אזא אופן ,איז דער פריץ האט אים געגעבן ,האט ער
פאראן נאר איין ברירה :אומצוקערן די אריינגענייט אינעם קלייד .כאטש דאס איבערגעקערט ווערן צו תוהו ובוהו.
קלייד איז קלענער ווי די מאס פון דער
מיר זעען נאר פון סחורה -האט דער איד געזאגט -דארף פרעגן די מפרשים ,דער בת קול האט
אנפאנג פון דער פריץ פארשטיין ווי אזוי עס גייט- דאך נישט געענטפערט פאר די מלאכים
צו די פאך פון שניידעריי .יעדעס קלייד אויף זייער טענה ,נאר דער אויבערשטער
אונזער לעבן ביז ווערט צוזאמענגעשטעלט פון מערערע האט בלויז באפוילן זיי זאלן נישט פרעגן
די סוף פון אונזער שטיקלעך סחורה ,וואס מ'וועבט און קשיות אויף די הנהגה פונעם באשעפער.
לעבן ,אבער דער מ'נייט עס און מ'פרעסט עס צונויף .עס אבער אויף די עצם שאלה פון "זו תורה
זעהט נאר אויס פאר'ן מענטשליכן אויג, וזו שכרה" ,האט דער בת קול נישט
רבוש"ע האט ווי עס פעהלט פון די סחורה ...דער פריץ
פארנט פון זיך האט אבער נישט אנגענומען די טענה געענטפערט.
דער גאנצער פון אידישן שניידער .ער האט ווייטער
בילד ,פון בריאת געפאדערט דאס איבעריגע טייל פון ענטפערט הגאון רבי 'שלמה קלוגער'
העולם ביזן סוף די סחורה וואס ער האט געגעבן דעם זצ"ל ,מיט א משל :פאר א געוויסן פריץ
איד ,און טראץ אלע טענות און תחנונים האט זיך פארגלוסט צו לאזן נייען א
העולם פונעם שניידער און הסבירים ,ווי אזוי עס הערליכן קלייד ,מיט וועלכן ער זאל
ווערט צוזאמענגעשטעלט א קלייד ,און זיך קענען בארימען און באשיינען פאר
וועלט צו דעם מצב אין וועלכן זי איז פארוואס ער האט געדארפט באנוצן אזוי זיינע פריינט די פריצים ,ביי א גרויסע
געווען פאר בריאת העולם ...תוהו ובוהו פיל פון דער טייערער סחורה ,זענען זיינע צערעמאניע און צוזאמענקונפט וואס ער
ח"ו .דאן וועל איך אייך קענען ווייזן יעדע ווערטער נישט אריינגעגאנגען אין דעם האט צוגעגרייט פאר זיי .דער פריץ האט
זאך פון אנהויב פון דער בריאה ,פארוואס פאר'ן דאזיגן צוועק געקויפט א טייערע
עס האט אזוי פאסירט ,און וואס ס'איז פריץ'ס אויערן. סחורה ,און באפוילן פאר זיין אידישן
דער חשבון וואס איך פיר מיט יעדן שניידער אויפצונייען פון דער דאזיגער
איינעם .נאך דעם ווי איר וועט זעהן דאס זעהענדיג אז ער געפינט זיך אין א סכנה, סחורה א הערליכן קלייד ,ווי עס פאסט
גאנצע בילד ,וועט איר פארשטיין אז האט דער אידישער שניידער געזאגט פאר אזא הויכגעשעצטן פריץ ווי ער איז
אלעס איז מיט א סדר און א חשבון ,לויט פארן פריץ ער זאל אים צוריקגעבן דאס געווען .דער פריץ האט אויך געגעבן פאר
קלייד .דער שניידער האט געעפענט דעם אידישן שניידער פעדימער פון גאלד
ווי מ'שטעלט עס אויס פון הימל" . אלע פארנייטע פעדימער און קניפן, און זילבער ,ער זאל עס איינפעדימען
און ביז א מינוט ,האבן זיי געהאט אינעם קלייד .זעלבסט פארשטענדליך,
פאר זיך בלויז שטיקער סחורה און אז דער שניידער האט געטוהן גענוי ווי
ביי דער זייט -פעדימער פון גאלד און דער פריץ האט באפוילן .ער האט מיט
זילבער ...זעלבסט פארשטענדליך ,אז גרויס הארעוואניע אויפגענייט א הערליך
דער פריץ איז אריין אין א געוואלדיגן
כעס ,פארוואס דער איד האט קאליע קלייד ,וואס מ'זעהט נישט אזוינס.
געמאכט דאס קלייד ...האט דער שניידער
געענטפערט ,איך האב געזעהן אז דער ווען דער פריץ איז אנגעקומען צו דער
פריץ פארשטייט נישט וואס עס מיינט פארזאמלונג אנגעטוהן אינעם נייעם
"שניידעריי" ,און ער פארלאזט זיך אויך הערליכן קלייד ,האבן אלע באוואונדערט
נישט אויף מיינע באקאנטשאפטן אין די קינסטליכע ארבייט פון דעם איד
דער פאך פון שניידעריי .דערפאר האב ביים צוזאמעננייען אזא שיין קלייד .די
איך בלית ברירה -כדי צו ראטעווען מיין באדינער און שטוב מענטשן פונעם פריץ
לעבן – געמוזט עפענען דאס קלייד ,כדי האבן אבער אנגעהויבן מקנא זיין דעם
דו זאלסט זעהן מיט דיינע אויגן ,אז די אידישן שניידער ,און האבן געבונטעוועט
סחורה איז בשלימות ,און עס פעהלט דעם פריץ מיט לשון הרע ,אז דער איד
האט אראפגע'גנב'עט א היבשן חלק
גארנישט דערפון. פון די טייערע סחורה ,באזונדערס די
גאלדענע און זילבערנע פעדימער.
132
תורה ,אבער יענער יוד איז ארויס זייער פאקטארן וואס דער רבוש"ע נעמט אריין SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
צובראכן דערפון ,און מהאט געוואלט אין חשבון בעפאר עפעס פאסירט צו א
שווער שטראפן יוסף וועגן דעם ,נאר מענטש ,דערפאר איז אוממעגליך פאר
צוליב מיין זכות האט מען עס געטוישט, אונז קליינע מענטשן מיט אונזער קורצע
אז ער זאל פיר יאר נישט האבן קיין
הצלחה און די געשעפטן ,און דערנאך בליק צו פארשטיין זיינע דרכים.
וועט ער שטארק מצליח זיין". ***
"און וואס" -פרעגט די פרוי" -וועט זיין מען פארציילט א משל ,א אלמנה וואס
מיט אונזער דוד ער איז שוין 24יאר, איר מאן האט איר איבערגעלאזט מיט
און עס גייט אים נישט קיין שידוך", א שטוב מיט קינדער ,האט זיך אמאל
זאגט ער "דוד'ס זיווג איז געבוירן צעהן גע'חלומט ווי זי זעהט מענטשן לויפן
יאר שפעטער ווי אים ,זי איז יעצט אלט זי איז זיי נאך געגאנגען ביז זי איז
דרייצן יאר ,און וואוינט אין א אנדערע אנגעקומען צו א הערליכע גארטן ,און זי
לאנד ,אין פינף יאר ארום וועט זי קומען זעהט ווי עס זיצן דארט יודן אלע מיט
נישט ווייט פון דיר ,און זי וועט חתונה א הדרת פנים און מען לערנט תורה .זי
האט גראד באמערקט אז צווישן זיי זיצט
האבן מיט דוד". איר מאן "אברהם" האט זי געגעבן א
געשריי "דאס בין איך" האט ער געזאגט
"און פארוואס איז געשעהן מיט אונז "בארואיג זיך מיין טייערע ווייב וואס גייט
אזא גרויסע אומגליק ,ווען אונזער דריי
יעריג יונגעלע איז אומגעקומען אין א פאר?"
עקסידענט?" .איר מאן האט זיך ווידער
צושמייכעלט ,און געזאגט "דאס איז "פארוואס ביסטו אזוי יונג אוועק פון
אלעס מיט א חשבון ,ער איז מיט יארן מיר ,און מיר איבערגעלאזט א עלענדע
צוריק געבוירן געווארן צו אן אנדערע אלמנה?" האט זיך געפרעגט" .דו זאלסט
טאטע און מאמע ,עס האט אויסגעבראכן וויסן" האט ער איר געזאגט" ,די וועלט
א פראגראם אין זייער שטאט ,זיין טאטע ווי די לעבסט דארטן ,איז א פלאץ
און מאמע האבן געדארפט אנטלויפן, ווי מ'שיקט אראפ נשמות צו ערפילן
און אים געדארפט איבערלאזן ביי א געוויסע אויפגאבן ,אדער אפצוקומען
גוי'אישע שכן ,וואס זאל אים האלטן ביז פאר א געוויסע זינד ,דער אמת'ער לעבן
זיי קענען צוריקקומען ,און די גוי האט איז די וועלט"" ,דו זאלסט וויסן" האט
אים אויפגעהאדעוועט פאר דריי יאר, די מאן ווייטער גערעדט" ,איך בין שוין
שפעטער האבן יודן אים אויסגעלייזט, געווען איינמאל אויף דער וועלט ,איך
און ער איז אויפגעוואקסן א ערליכע יוד, בין געווען א גרויסע למדן און גאון.
ווען ער איז געקומען אויף דער וועלט אבער איך האב נישט געוואלט חתונה
האט מען אים געגעבן די שענסטע האבן ,און האבן קינדער ,כדי עס זאל
פלאץ אין גן עדן ,שפעטער האט מען מיר נישט שטערן פון לערנען ,ווען
אים געזאגט אז ער קען נישט ארויף גיין איך בין אוועק פון דער וועלט ,בין איך
העכער וועגן ער איז געווען דריי יאר אין ארויפגעגאנגען אסאך מדריגות ,אבער
א גוי'אישע הויז ,האט מען באשלאסן ער ווען מ'האט געזעהן אז איך האב נישט
זאל צוריק אראפקומען און לעבן פאר געהאט קיין פרוי און קינדער ,האט מען
דריי יאר ביי א יודישע טאטע און מאמע, באשלאסן מיר אראפצושיקן צוריק אויף
נאך די דריי יאר האט ער שוין נישט דער וועלט .איך זאל חתונה האבן און
האבן קינדער ,און איך האב דאן חתונה
געהאט וואס צו זוכן אויף דער וועלט". געהאט מיט דיר ,און גלייך ווען עס איז
אונז געבוירן געווארן די זיבעטע קינד,
יעדע זאך וואס פאסירט אויף די האט מען מיך צוריק גערופן עוסק צו זיין
וועלט האט א קלארע חשבון און סיבה
פארוואס עס האט פאסירט ,נאר מיר ווייטער בישיבה של מעלה".
האלטן מיט נאר איין קליינער חלק פון
די לאנגע מעשה ,דערפאר זעהט עס "און פארוואס" -האט זי געפרעגט" -איז
אויס פאר אונז ווי עס איז שלעכט ,אבער אונזער יוסף נישט אזוי מצליח אין זיין
א יוד דארף גלייבן אז אלעס איז מיט א געשעפט"" .דאס איז צוליב" -ענטפערט
די מאן" -דו געדענקסט דאך אז ער האט
פונקטליכע חשבון לטובתו. געהאט א דין תורה מיט א יוד וועגן
זיין געשעפט ,ער האט געווינען די דין
***
133
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 צו זיך' ,א מזל איך האב נישט געהערט אבער אידן האט געבאדערט די איינע
מער ,דאס וואס איך האב יא געהערט איז פראגע ,פארוואס? וואס פעהלט אויס די
שוין גענוג געווען ,דער באשעפער זאל גאנצע צרה? ברענג נישט קיין צרה און
אפהיטן אלע זיינע ליבהאבער און אויך די
רשעים?! פון היינט און ווייטער בין איך טייל נישט קיין מכות פאר די מצריים.
א רשע! איך דאווען נישט מער! איך היט
מער נישט קיין שבת! סאיז דאך פשוט א אבער ווען אידן זענען אנגעקומען צום
שאד ,דער באשעפער היט דאך ממילא ים ,זיי זענען אריין מיט מסירת נפש
און ארויס בשלום ,האבן זיך געעפנט די
אפ די רשעים צוזאמען מיט די צדיקים'. הימלען ,זיי האבן אנגעהויבן זעהן! זיי
האבן געזעהן זאכן וואס זיי האבן קיינמאל
אזוי איז אדורך די טאג ,און אינצווישן נישט גע'חלומ'ט ,ראתה שפחה על הים,
האט ער זיך שוין בארוהיגט ,ביז ער האט זיי האבן געזעהן 'דעם גאנצן בילד' ,זיי
מחליט געווען אז ער קומט אין ביהמ"ד האבן פארשטאנען די תועלת און די
צו מנחה ,אבער וויבאלד ער איז געווען טובה פון די אלע שוועריקייטן וואס זיי
אזוי פארנומען מיט זיינע געשעפטן ,איז זענען אריבער די אלע יארן אין מצרים,
ער שוין אנגעקונען אינמיטן אשרי ,ווי זיי האבן געזעהן למפרע די אלע תיקונים
נאר ער קומט אריין אין ביהמ"ד הערט וואס איז געשעהן פון די אלע מכות ,ווי
ער ווי דער בעל תפילה זאגט" :ה' את כל די גאנצע צרות און שיעבוד האט 'געמוזט'
אוהביו ואת כל הרשעים ישמיד "...דאס זיין ,און אן דעם וואלט כלל ישראל נישט
איז שוין אריבער אלע גרעניצן! מילא דער געקענט עקזיסטירן בכלל ,דעמאלט ...אז
באשעפער פארלענגערט זיין צארן און ישיר משה ,יעדער האט זיך פון זיך אליינס
היט אויך אפ די רשעים ,דער באשעפער
איז דאך א ארך אפים ,אבער פארטיליגן גענומען זינגען שירה.
אלע וואס האבן ליב דער באשעפער?! ווי
מיט דעם איז ער מסביר פארוואס ביי די
איז דאס געהערט געווארן?! ביזת הים שטייט "ויסע משה" -משה רבינו
האט געדארפט בעל כרחך אוועקשלעפן
האט ר' יענקעלע אויסגעפירט ,אזוי גענוי די יודן פון די ים סוף ,און ביי ביזת מצרים
קוקן מיר אויס! אונז זענען קוים אראפ שטייט פארקערט משה רבינו האט
געקומען אויף די וועלט פאר אפאר יאר, געדארפט בעטן און מיטשענען די יודן צו
און מ'וויל שוין אלעס פארשטיין" .דו בארגן כלי כסף וכלי זהב .איז ער מסביר
זעהסט דאך בלויז א קליינעם חלק פונעם וויבאלד ביי קריעת ים סוף האבן זיי
איינגעזעהן און פארשטאנען די תועלת
פאזעל" ,שרייט ר' יענקעלע! פון די שוועריקייטן און צרות וואס זיי
זענען אדורך ,און זיי האבן געזעהן די אלע
א מענטש האט אויף די וועלט זייער א מעלות טובות וואס זיי האבן פארדינט
קורצע בליק ,מיר זעען נאר פון אנפאנג פון שיעבוד מצרים ,האבן זיי זיך נישט
פון אונזער לעבן ביז די סוף פון אונזער געקענט אפרייסן דערפון ,עד כדי כך
לעבן ,אבער דער רבוש"ע האט פארנט פון אז זיי זענען געווען גרייט אריבערצוגיין
זיך דער גאנצער בילד ,פון בריאת העולם נאכאמאהל די גאנצע שיעבוד מצרים און
ביזן סוף העולם ,ווען עפעס פאסירט מיט אלע מכות ,כדי צו זוכה צו זיין נאכדעם צו
אונז אויף דער וועלט ,האט דער רבוש"ע
אריינגערעכנט אין דעם פאקטארן וואס די מדריגות.
אונז קענען נישט פארשטיין ,זאכן וואס
האט פאסירט מיט אונזער נשמה פון ***
בריאת העולם ביז יעצט ,און וואס עס
גייט פאסירן מיט אונזער נשמה ביזן סוף דער באקאנטער מגיד ר' יענקעלע
גאלינסקי זצ"ל האט אמאל פארציילט ביי
העולם. א דרשה :א יוד קומט אריין אין ביהמ"ד
צו דאווענען שחרית ,ער איז אינגאנצן
די גמרא פארציילט (תענית כ"ה ).רבי פאריאגט ,ער מוז שוין באלד גיין צו די
אלעזר בן פדת איז געווען זייער א ארבעט ,און ווי נאר די בעל תפילה האלט
גרויסער ארעמאן ,ווען ער האט מתפלל שוין ביי אשרי ובא לציון ,שטייט שוין דער
געווען צום רבוש"ע ער זאל אים בענטשן יוד ביים שוועל פון טיר ,און הערט נאך
מיט פרנסה ,האט אים דער רבוש"ע די ווערטער "שומר ה' את כל אוהביו ואת
גענטפערט כדי דיר צו געבן פרנסה דארף כל הרשעים" ...און דערנאך איז ער שוין
איך חרוב מאכן דער גאנצער וועלט און געווען אויפן וועג צו די ארבעט ,ער טראכט
אנהייבן פון פריש ,עס איז דא אזויפיל
134
בשום אופן נישט פארשטיין פארוואס לחמא עניא די אכלו אבהתנא בארעא ווען אין די הויז פון יעקב אבינו -א הויז SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
דארף דא זיין ארויסגעשניטן און דא דמצרים" -זעהט אויס אז מ'עסט פסח וואס איז געווען אנגעזאפט מיט קדושה
אריינגעשניטן ,דא שיף און דא גראד; מצה אלס זכר צו וואס די אידן האבן וטהרה .האט זיי יוסף הצדיק געזאגט,
עס איז אומפארשטענדליך .אבער ווען געגעסן מצה "אין מצרים" ,בשעת זיי "אני יוסף אחיכם אשר מכרתם אותי
מען קוקט 'אויף די גאנצע בילד' ווען די זענען געווען קנעכט ,און נישט וועגן זיי מצרימה" ,איך בין נאר צוגעקומען צו די
בילד איז פארטיג ,זעהט מען דאך שוין האבן געגעסן מצה ביים "ארויסגיין פון אלע מדריגות ,איך בין נאר אויסגעוואקסן
פונקטליך אז ווען נישט די קליינע שטיקל די יוסף הצדיק ,נאר וויבאלד עטס האטס
וואס שטעקט זיך ארויס וואלט מען דעם מצרים". מיר פארקויפט ,נאר דורך די שוועריקייטן
וואס איך בין אדורכגעגאנגען האב איך
פאזל קיינמאל נישט געקענט ענדיגן. ענטפערט הרה"צ המשפיע ר' אלימלך געקענט אויסוואקסן דאס וואס איך בין
בידערמאן שליט"א ,בשעת די אידן זענען
אקוראט אזוי איז אונזער לעבן .אונזער געווען אין מצרים משועבד אונטער די אויסגעוואקסן.
וועלט ,אונזער לעבן ,איז א ריזיגער מצרים און געארבעט עבודת הפרך ,האבן
מעכטיגער פאזל ,א קאמפליצירטע און זיי געגעסן מצה וועגן דאס גיבט מען ניין! די
אויסטערליש גרויסער פאזל וואס איז פאר א קנעכט .און די גאנצע 210יאר אומשטענדן
אסאך גרעסער און טיפער ווי אונז קענען וואס זיי זענען געווען אין מצרים האבן זענען נישט די
בכלל פארנעמען .א מענטש האט נישט זיי שוין געווארט אויף די מינוט ווען זיי גורמים צו דיינע
קיין אהנונג וואס עס איז געווען מיט איהם גייען ארויסגיין פון מצרים ,און זיי וועלן שוועריקייטן ,דו
יארן צוריק ,וואס גייט זיין יארן ארום, שוין קענען עסן פיינע ברויט אין וועלן גייסט אדורך די
וויפל מאל איז ער שוין מגולגל געווארן מער נישט דארפן עסן מצה .ווען עס אז שוועריקייט וועגן
אויף דעם עולם ,און וואס ער דארף מתקן אנגעקומען ערב פסח האבן זיי זיך שוין די באשעפער
זיין דא .גארנישט .סך הכל לעבן מיר אפ געפרייעט און געווארט אויף מארגן צופרי האט אזוי
אונזערע זיבעציג – אכציג גליקליכע יארן, ווען זיי גייען שוין ארויסגיין פון מצרים, געוואלט ,און ער
וואס דאס איז א חלק קטן ,א פיצעלע און פטור ווערן פון די גזירה פון עסן מצה האט עס געשיקט
ברעקל ,פון אונזער אמת'דיגע לעבן ,א און מ'גייט שוין עסן ברויט .האט דער
לעבן וואס ציעט זיך שוין פון נאך פאר באשעפער צוגעפירט אז זיי זענען ארויס ***
די וועלט איז באשאפן געווארן .און מיר פון מצרים און נישט געגעסן ברויט נאר
קענען בשו"א נישט פארשטיין וואס עס ווייטער געגעסן מצה ,אויסצולערנען א מען זאגט אין די הגדה :מצה זו שאנו
טוט זיך אין יעדע מצב וואס קומט פאר לימוד פאר כלל ישראל ,אז דאס וואס זיי אוכלים על שום מה? על שם שלא הספיק
האבן געגעסן ביז יעצט מצה אין מצרים בצקם של אבותינו להחמיץ עד שנגלה
אין אונזער לעבן. איז נישט געווען וועגן זיי זענען געווען עליהם מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך
עבדים פאר פרעה און וועגן פרעה האט הוא וגאלם ,שנאמר ויאפו את הבצק אשר
ווען משיח וועט קומען וועלן זיך אונזערע געוואלט ,נאר זיי האבן געגעסן מצה וועגן הוציאו ממצרים עוגת מצות כי לא חמץ
אויגן פשוט עפענען ,מיר וועלן זעהן אז די באשעפער האט געוואלט והא ראי' כי גרשו ממצרים וגו' - .דערפאר עסן
מיר האבן ביז היינט גארנישט געזעהן, זיי זענען ארויס פון מצרים און נאך אלס מיר מצות פסח ביינאכט אלס זכר צו די
עס וועט זיך אנטפלעקן די גאנצע מצות וואס די אידן האבן געגעסן ביים
בילד ,די פארטיגע בילד ,א הערליכע געגעסן מצה. ארויסגיין פון מצרים .פרעגן די ספרים
בילד וואס מען וועט זעהן קליפ און הקדושים פסח ביינאכט זאגן מיר" ,הא
קלאר ווי יעדע שניט אינעם פאזל איז א מענטש דארף פון דעם נעמן א לימוד,
געווען אויסגערעכנט מיט א שטוינענדע נישט צו טראכטן אז ווען איך וואלט ווען
פונקטליכקייט ,יעדע מיטמאכעניש, געווען אין יענע משפחה ,פלאץ ,מצב,
יעדע עגמת נפש ,אלעס האט נאר משלים צייט ,וואלטן זאכן געווען בעסער ...ניין!
געווען דעם בילד ,און אלעס איז נאר א די אומשטענדן זענען נישט די גורמים
צו דיינע שוועריקייטן ,דו גייסט אדורך
טובה. די שוועריקייט וועגן די באשעפער האט
אזוי געוואלט ,און ער האט עס געשיקט.
מיט דעם יסוד איז דער הייליגער שפת און אפילו די וואלסט געווען אין יענע
אמת מסביר די פשט ,פארוואס ווען אידן משפחה ,צייט ,פלאץ ,מצב ,וכו' ,וואלט
זענען ארויס פון מצרים נאך 210יאר פון דיר אויך גארנישט געהאלפן עס צו
ביטערע שיעבוד און פיין האבן זיי נישט
געזאגט קיין שירה? געדארפט וואלט ווען טוישן ,נאר תפילה צום באשעפער.
זיין אז די אידן זאלן זיך פשוט ארויסלאזן
אין פייערדיגע טענץ אין די גאסן ,לויבן ***
און דאנקן צום אייבערשטן ,און מהלל זיין
אויף די אויסטערלישע געטליכע ניסים ווען מען גיבט ווען פאר א מענטש איין
וואס זענען געווען ביי יציאת מצרים ,און קליינע שטיקל פון א 5000-שטיקלעך-
פאזל ,וועט ער עס באטראכטן און
די משונה'דיגע מכות. באקוקן מיט וואונדער .ער וועט
135
136 SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
חיזוק
א גלעזל ביר
ביז’ן קרעטשמע
קורצע דברי חיזוק ,אמונה און בטחון
גדלי’ ווירצבערגער
אין תנא דבי אליהו (אליהו רבא פרק *** דער הייליגער שפת אמת האט געהאט SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
י"א) "בכל צער וצער שיש לישראל אני א שוואגער דער שפתי צדיק פון פילץ.
דער פסוק זאגט ביי יוסף הצדיק" ,ויקח ער האט אמאל געפרעגט זיין שוואגער
עמהם". אדני יוסף אותו ויתנהו אל בית הסוהר דעם שפת אמת פשט אין די מדרש
מקום אשר אסורי המלך אסורים ,ויהי שם (שיר השירים רבה א') "חזיתי איש מהיר
*** בבית הסוהר" .שטעלן זיך די מפרשים ער במלאכתו" ,אז דו זעהסט א מענטש וואס
האט דאך יעצט געזאגט ויתנהו אל בית איז געשיקט מיט זיין ארבעט" ,לפני
ווען יוסף הצדיק האט זיך אנטפלעקט הסוהר ,פארוואס זאגט ער איבער ויהי מלאכים יתייצב" ,וועט ער זוכה זיין צו
פאר זיינע ברידער און געזאגט "אני יוסף", זיצן פאר קעניגן ,און דער מדרש זאגט אז
האבן די שבטים זיך זייער געשעמט" ,ולא שם בבית הסוהר? דאס גייט ארויף אויף יוסף הצדיק וואס
יכלו אחיו לענות אותו כי נבהלו מפניו" האט באדינט פוטיפר געטריי ,וועגן דעם
-די ברידער האבן אים נישט געקענט ענפערט דער רבינו בחיי ,דער אויספיר האט ער זוכה געווען צו ווערן א מלך אין
ענטפערן וויבאלד זיי האבן זיך געשעמט. פון פסוק ויהי שם בבית הסוהר גייט
ווען יוסף הצדיק האט דאס געזעהן האט נישט ארויף אויף יוסף ,דאס גייט ארויף מצרים.
ער זיי געוואלט בארואיגן האט ער זיי אויף השי"ת ,דער באשעפער איז געווען
געזאגט "גשו נא אלי" ,קומטס נענטער צו מיט אים דארט בבית הסוהר ,יוסף הצדיק האט דער שפתי צדיק געפרעגט ,יוסף
מיר" ,אני יוסף אחיכם אשר מכרתם אותי איז דאן געווען אין זיינע שווערסטע הצדיק האט דען נישט געהאט קיין
מאמענטן פון לעבן ,זיינע אייגענע ברידער אנדערע זכותים נאר דאס וואס ער האט
מצרימה". האבן אים פארקויפט ,ער איז געווען אין געטריי באדינט פוטיפר? האט אים דער
לאנד מצרים ערוות הארץ ,די נידריגסטע שפת אמת גענטפערט אז דער פשט אין
פרעגט דער 'שפת אמת' (פרשת ויגש לאנד מיט שווערע נסיונות ,אן קיין טאטע מדרש איז גאר אנדערש ,יוסף הצדיק
תרל"ו) יוסף האלט דאך אינמיטן מאמע אן קיין משפחה ,אן קיין אויסזיכט איז געווען אין א מורא'דיגע שפל המצב,
בארואיגן די ברידער פארוואס דארף ער אמאל צו ווערן אויסגעלייזט ,אבער דאך ער ווערט א קנעכט צו א נידריגע גוי ווי
זיי פריש דערמאנען דאס וואס זיי האבן האט ער געוויסט און געשפירט "ויהי שם פוטיפר ,וואלט אים געקענט שווער ווערן
בבית הסוהר" איך בין נישט אליין דער פארוואס פונקט פאר מיר קומט זיך אזא
אים פארקויפט? עונש ,אבער יוסף הצדיק האט נישט
באשעפער איז מיט מיר. געפרעגט קיין קושיות ,ער האט באדינט
ענטפערט דער שפת אמת אז פאר די זיין האר געטריי ,וויל אויב דאס איז
שבטים האט דא נאך עפעס געשטערט. דער רבינו בחיי פירט אויס אז די זעלבע רצון השם האב איך נישט קיין קושיות.
זיי באטראכטן זייער ברודער יוסף און זיי איז ביי יעדער איד וואס געפינט זיך אין דערפאר האט יוסף הצדיק זוכה געווען
זעען אז טראץ וואס ער איז געווען אוועק א שווערע מצב ,זאל ער געדענקן ער איז לפני מלאכים יתייצב ,ער איז געווארן די
פון זיין משפחה אין א פרעמד לאנד נישט אליין" ,ויהי שם בבית הסוהר" דער
ערוות הארץ ,דאך האט ער זיך געהאלטן באשעפער איז מיט אים ,וואן אימער משנה למלך אין מצרים.
ערליך און געבליבן יוסף הצדיק ,האבן זיי ער געפינט זיך נאר .אזוי ווי עס שטייט
געטראכט צו זיך ווער ווייסט וואס יוסף
וואלט ווען אויסגעוואקסן ווען ער בלייבט
137
וויכטיגע פארבעסערונגען ,א שטייגער ווי די ICSIמעטאד אייער פון די אווערי'ס און עס אריינגעשטעלט אינעם
אין וואס א ספערם צעל ווערט אריינגעלייגט דירעקט טעלער'ל צוזאמען מיט די נויטיגע באשטאנדטיילן און
אינעם איי .די IVFמעטאד איז פאררעכנט צווישן די צוגעלייגט ספערם צעלן .די פערטיליזירטע איי האט זיך
אנגעהויבן צו אנטוויקלען און די ערשטע מענטשליכע
גרעסטע מעדעצינישע דורכברוכן אין די וועלט און האט
רעוואלוציאנעזירט די פעלד פון רעפראדוקציע .ארום עמבריא איז באשאפן געווארן דורך .IVF
פיר מיליאן בעיבי'ס זענען שוין געבוירן געווארן אדאנק דאן איז געקומען א פרישע קלאפ ווען די בריטישע
,IVFלואיס בראון און פילע אנדערע IVFבעיבי'ס האבן מעדיצינישע פארשונג קאנסול האט באשלאסן אויפצוהערן
שוין אייגענע קינדער ,און לאנג-טערמיניגע שטודיעס פינאנצירן דעם פראיעקט .אויסער דעם האבן עטליכע
האבן געוויזן אז IVFקינדער זענען פונקט אזוי געזונט ווי רעליגיעזע פירער זיך שטארק קעגנגעשטעלט צו דעם
געדאנק און האבן פארלאנגט ,מיט גוטן און מיט בייזן ,אז
אנדערע קינדער.
ער זאל זאפארט אפשטעלן דעם פראיעקט.
ראבערט עדווארדס איז געשטארבן אין תשע"ג ,בלויז דריי
יאר נאכן אפנעמען זיין וואויל-פארדינטע נאבעל פרייז, די רעוואלוציע ,טראץ די פארדאכטן פון די מעדיקל
עסטאבלישמענט און רעליגיעזע גרופעס ,האט גענאסן
אינעם עלטער פון .87דורכאויס זיין לעבן איז ער באלוינט פון לויב און פאמפע אין די אלוועלטליכע פרעסע ,און
געווארן מיט פארשידענע אויסצייכענונגען פאר זיינע דאס האט געברענגט דערצו אז א פריוואטער נדבן האט
צושטייער געגעבן א גרויסע סומע וואס האט ערלויבט די
אויפטוען ,אבער די גרעסטע אויסצייכענונג איז געוויס די
פרייליכע הערצער פון אומצאליגע פארפעלקער וואס זענען ארבעט צו פארזעצן.
אויפגעראכטן געווארן א דאנק זיינע עררייכונגען .
די טעסט-טוב בעיבי
א דאנק די פרישע פאנדן האבן עדווארדס
און סטעפטא געקענט פארזעצן מיט זייערע
פארשונגען .נאכן אנאליזירן די הארמאנען
לעוועלס פון די פאציענטן ,האבן זיי
געקענט דעטערמינירן די גענויע פאקטארן
וואס וועלן מאקסימיזירן די שאנסן פאר
סוקסעס .אין תשל"ז ,איז דזשאן בראון
געקומען מיט זיין ווייב צום קליניק
נאך ניין לאנגע יאר פון אינפערטיליטי.
עדווארדס האט פארגעשלאגן די
נייע IVFמעטאד ,און נאך די איי איז
געווארן פערטיליזירט איז עס צוריק
איינגעפלאנצט געווארן אין פרוי ברוין.
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 IVFאיז אריבער ראש חודש תמוז תשל״ח איז געמאכט
פון וויזיע צו פאקט און א געווארן היסטאריע ווען די קעפלעך
נייע תקופה אין אינפערטיליטי
פון אלע צייטונגען האבן גע'יובל'ט מיט
באהאנדלונגען האט די נייעס אז די בראונ'ס האבן געבוירן
זיך אנגעהויבן. א געזונטע בעיבי אינעם אלדהעם
שפיטאל אין מאנטשעסטער .די
בעיבי ,לואיס בראון איז באטיטלט געווארן אלס די
"טעסט-טוב בעיבי" ,און טראגט נאך דעם טיטל ביזן
היינטיגן טאג אינעם עלטער פון איין און פערציג.
IVFאיז אריבער פון וויזיע צו פאקט און א נייע
תקופה אין אינפערטיליטי באהאנדלונגען האט זיך
אנגעהויבן.
– IVFא פאקט
זינט דאן איז די מעטאד געווארן פארשפרייט
איבער די וועלט און איז אריבערגעגאנגען עטליכע
138
ראבערט עדווארדס א דראסטישע שטאפל ווייטער .אין צוזאמענארבעט
מיט א קאלעגע זיינער האט ער נאכגעפאלגט גענוי די
דער בריטישער וויסנשאפטלער סיר ראבערט עדווארדס שטאפלען פון שענק'ס פראצעדור אבער זיי האבן זיך
האט אין די תש"י יארן זיך אריינגעטוען אין פארשונגען נישט אפגעשטעלט דא .ווי נאר זיי האבן געשאצט אז די
אויף די ביאלאגיע פון רעפראדוקציע .אין זיין מח האט פראצעס פון פערטיליזאציע האט זיך אנגעהויבן האבן זיי
ער געהאט א וויזיע וואס קען פאטענציאל גענצליך דערנאך ווידער איינגעפלאנצט די אייער אינעם האז .דאן
אויסראטן דעם ווייטאגליכן פון אינפערטיליטי ,נעמליך איז געקומען די באמבע :די האז איז געווארן טראגעדיג
צו פערטילייזן א מענטשליכע איי דורך די IVFוואס
האט זיך אויסגעשטעלט צו זיין סוקסעספול אין און די איי האט זיך נארמאל אנטוויקלט!!!
האזלעך .עדווארדס איז געווען אנטשלאסן צו ערצייגן
א פולשטענדיגע IVFלעזונג פאר די מענטשהייט מיט למעשה האט זיך ארויסגעשטעלט אז זיי האבן זיך היפש
אינפערטיליטי און האט ער געארבעט אימערמידליך צו טועה געווען מיט די קאלקולאציעס און באמת האט
רעאליזירן זיין טרוים.
די פערטיליזאציע פאסירט שוין אינעם גוף פונעם האז.
שטודירנדיג מענטשליכע צעלן אנטקעגן טשאנג'ס דעריבער האט די עקספערימענט פארלוירן די טיטל פון
געפינסן האט זיך אויסגעשטעלט אז די מענטשליכע
רעפראדוקציע סיסטעם ארבעט היפש אנדערש פון האזן די ערשטע .IVF
און אנדערע באשעפענישן .אין א סעריע פון שטודיעס
וואס ער האט דורכגעפירט צוזאמען מיט זיינע קאלעגעס אין תשי"ט ,האט פינקאס'עס תלמיד ,א כינעזער
פערטיליטי ספעציאליסט מיטן נאמען מינ-טשו טש ַאנג,
האט עדווארדס געמאכט געוויסע פונדאמענטאלע
אנטדעקונגען און דערמיט קלארגעשטעלט די דערגאנגען אז עס נעמט א געוויסע צייט ביז ווען
ספעציפישע צייט ווי לאנג עס געדויערט פאר די אייער ווערן פערטיליזירט .באוואפנט מיט אט די
קריטישע אינֿפ ָארמ ַאציע איז טשאנג פאראויסגעגאנגען
מענטשליכע אווע'ס זיך צו אנטוויקלען .אויך האט ער מיט א צווייטע פאזע פון האז .IVF-דאסמאל האט
פעסטגעשטעלט וויאזוי און וועלכע הארמאנען רעגולירן טשאנג שוין אימפלענטירט פערטיליזירטע איי אינעם
האז ,און די רעזולט ַאטן זענען געווען שטוינענד – דאס
יעדע אספעקט ,און דאס פונקטליכע מאמענט וואס די האזל האט געבוירן א בעיבי! דאס איז געווען די ערשטע
אייער זענען גרייט פאר פערטיליזאציע .ער האט אויך דאקומענטירטע באשעפעניש אין די היסטאריע וואס איז
דעטערמינירט די גענויע באדינגונגען אונטער וועלכע די געבוירן דורך .IVF
ספערם צעלן וועלן ארבעטן אקטיוו און זיין פעאיג צו
פערטיליזירן אן איי. SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
אין יאר תשכ"ט האט זיין ארבעט צוערשט
באגעגנט הצלחה וועןֿ ,פאר דער ערשטער מאל,
איז א מענטשליכער איי געווארן פערטיליזירט אין
לאבארטאריע טעלער'ל – נעמליך אין-וויטרא.
אבער אן ערנסטער פראבלעם איז פארבליבן .די
פערטיליזירטע איי האט זיך אנטוויקלט איין שטאפל
און דערנאך געקומען צו א פולשטענדיגע אפשטעל.
עדווארדס האט חושש געווען אז די אייער זענען נישט
געווען גענוג אנטוויקלט אין די אוועריס איידער זיי
זענען געווארן ארויסגענומען ֿפאר די עקספערימענט.
ער האט זיך ארויסגעלאזט אויפן יאגד נאך א
פול-אנטוויקלטע איי וואס ער האט געהאפט וועט
פונקציאנירן בעסער.
פון עקספערימענט צו רעאליטעט
עדווארדס האט זיך פארבינדן מיט דר .פעטריק
סטעפטא .סטעפטא איז געווען איינער פון די
פיאנערן אין די פעלד פון לאפוראסקאפי -א
טעכניק וואס ערמעגליכט אריינצודרינגען אין
די אווערי'ס מיט א קאמערא .זיי האבן גענוצט
די לאפוראסקאפי צו ארויסנעמען אנטוויקלטע
139
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 א שטיקל אהנונג וויאזוי די קאמפליצירטע פראצעס דארף מען קודם האבן א באגרינדעטע פארשטאנד אין די
פון רעפראדוקציע גייט צו ,האבן זיי זיך תיכף גענומען ברייטע חכמה וואס דער באשעפער האט אריינגעלייגט
אין דעם ספעציפישן חלק פונעם בריאה.
צום עבודה פון ערצייגן א אלטערנאטיווע וועג פון
פערטיליזאציע פאר מענטשן וואס האבן שוועריקייטן צו די פריעסטע טעאריעס צו ערקלערן די מענטשליכע
רעפראדוקציע פענאמען זענען טאקע געווען בלויז דאס:
רעפראדוצירן אויף דעם נאטורליכן אופן.
טעאריעס .פאר א גרויס חלק פון היסטאריע איז די
ערשטע פרואוון וויסנשאפטליכע וועלט אין דעם געביט פון פריה ורביה
געווען באזירט אויף אומבאגרינדעטע שפעקולאציעס
איינמאל מען ווייסט שוין די כללים פון רעפראדוקציע און אומדייטליכע השערות .די ערשטע שטאנדהאפטיגע
און וואס פונקטליך עס טוט זיך אפ אינעם גוף בשעת
פערטיליזאציע איז די קומענדיגע שטאפל געווען צו טריט אין די לאנגע רייזע פון אנטוויקלען ארטיפישע
שטודירן אויב דאס קען ארבעטן "אין וויטרא" – רעפראדוקציע איז געווען די "עקס אווא אמניא"
דאקטרינע.
אין א גלעזל ,דהיינו
אינדרויסן פונעם גוף .דער ערשטער צו פאר ארום דריי הונדערט און פופציג יאר צוריק האט דער
דעמאנסטרירן די קראנטקייט פון די שטודיעס איז געווען ענגלישער פארשער דר .וויליאם הארווי פובליצירט א בוך
לעאפאלד שענק – א אידישער פארשער פון עסטרייך. אין וואס ער שטעלט פאר די היינט-באקאנטע פרינציפ אז
שענק האט געזאמלט אייער פון האזלעך (רעביט'ס) און "עקס אווא אמניא" – אלעס קומט פון אייער .ביז דאן איז
האט זיי דאן צוזאמגעשטעלט מיט ספערם צעלן און וואס
ער האט אנטדעקט איז געווען די דורכברוך פונעם יאר- געווען באקאנט אז פייגלעך און הינער ווערן געבוירן פון
הונדערט ,אז פערטיליזאציע קען ּפ ַאסירן אויסערן גוף. אייער ,אבער דאס אז אלע באשעפענישן ,אריינגערעכנט
אין תרצ"ד ,האט א צווייטער אידישער פראפעסאר, מענטשן ,אנטוויקלען זיך פון אייער איז געווען א חידוש
דאסמאל פון אמעריקע ,גרעגארי פינקאס ,גענומען זאכן עצום אין יענע צייטן .אבער קיין סאך ראיות האט הארווי
נישט געהאט צו אונטערשטיצן זיין טעאריע צוליב דעם
וואס אין יענע עפאכע זענען מיקראסקאפן געווען היפש
צוריקגעשטאנען און עס איז נישט געווען מעגליך צו
באשטעטיגן אויב די פרינציפ איז טאקע אמת.
פריע געפינסן
די דורכברוך איז הערשט געקומען נאנט צו צוויי הונדערט
יאר שפעטער ווען די טעאריע האט זיך אויסגעשטעלט צו
זיין הונדערט פראצענט אקוראט .אין יאר תקפ"ז האט דער
דייטשער וויסנשאפטלער קארל ערנסט פאן-בייער צום
ערשטן מאל אין היסטאריע אבזערווירט א מענטשליכע
איי נוצנדיג פארגעשריטענע מיקראסקאפן וואס האבן
געוויזן דאס וואס איז היינט באקאנט אלס אן "אוועם".
א דורכשניטליכע פרוי ווערט געבוירן מיט צווישן איינס
און צוויי מיליאן אייער וואס נעסטיגן אין די "אווערי'ס"
– ספעציעלע דריזן וואס פארמאגן די פאסיגע
ענוויראמענט פאר די אייער צו ווערן אנטוויקלט .די
אייער זענען היפש גיגאנטיש אין פארגלייך צו אנדערע
צעלן אינעם מענטשליכן קערפער ,און איז צומאל
זעהבאר צום נאקעטן אויג אן די הילף פון ספעציעלע
אינסטרומענטן.
פופציג יאר נאך פאן-בייער'ס דורכברוך האט א צווייטער
דייטשער וויסנשאפטלער מיטן נאמען אסקאר הערטוויג
צוערשט אנערקענט די פאקט אז א מענטש הויבט זיך
אן צו אנטוויקלען ווי נאר א געזונטע ספערם צעל דרינגט
אריין אין איר ש ָאל און עס הויבט זיך אן די פראצעס וואס
הייסט פערטיליזאציע.
איינמאל די וויסנשאפטליכע וועלט האט באקומען
140
מעדיקעל
די הפיוןסFטVאIריע
ז .יאקאב
ווערט גערופן -איז שוין איבער דרייסיג יאר אלט און זינט ינעם עלעגאנטער קאנצערט זאל אין שטאקהאלם,א
דאן זענען שוין א קנאפע פיר מיליאן בעיבי'ס געבוירן שוועדן ,זענען פארזאמלט א געקליבענע צאל
אדללייט און אקעדעמיקער פון איבער די גאנצע
געווארן א דאנק דעם ערפינדונג ,אבער סוף הכבוד לבוא, וועלט פאר די יערליכע נאבעל פרייז פארטיילונגס
דער פראפעסאר וואס האט רעוואלוציאניזירט פערטיליטי צערעמאניע .פון צווישן די פארזאמלטע צושויער פון
טריעטמענטס ווערט ענדליך דאקטוירים ,פיזיקער,
אנערקענט פאר זיינע אומגעהויערע אנאוגנעזהעורי זביןידפוען מעטאמאטיקער ,און
אויפטוען. ביזאןבהרייהנםטיאגןביטנואג, אקטיוויסטן ,טרעט פאראויס
די קאמף אקעגן דאס פרוי פונעם בריטישן
אינפערטיליטי פראפעסאר ראבערט
די געיעג צו אהערשטעלן א מעטאד עדווארדס צו איבערנעמען
פאר דאקטוירים צו שענקן א קינד איר מאנ'ס געווינס -
פאר די וואס קענען נישט האבן
דער נאבעל פרייז פאר
פיזיאלאגיע און מעדעצין ,פון
די הענט פונעם שוועדישער
קעניג קארל גוסטאף דער
קינדער כסדר העולם האט זיך אבער איז קינדערלאזיג־ זעכצנטער. SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
נישט אנגעהויבן ביי פראפעסאר קייטאלפסארדדעראמט
עדווארדס .די מלחמה אנטקעגן געפוןמיידזיאצמועקונשופנטא די אויסצייכענונג איז א
אינפערטיליטי איז אזוי אלט ווי פון מענטשהייט וואויל-פארדינטע ,טראץ
אינפערטיליטי זעלבסט ,אנגעהויבן פארשפעטיגטע ,פאר
פון אונזער זיידע אברהם אבינו ביזן דאקטער עדווארדס -
היינטיגן טאג ,איז קינדערלאזיגקייט דער פיאנער וואס האט
דורכגעפירט דער ערשטער
פארדאמט אלס דער געמייזאמע סוקסעספולער IVF
שונא פון די צוקונפט פון מענטשהייט. פראצעדור .די דאטום איז
אבער כדי צו קענען צוגיין און ערפינדן דעצעמבער ,2010 ,10די
"טעסט-טוב בעיבי" – ווי
אן אומוועג וואס טוט אויסקרויזן די דאס ערשטע IVFבעיבי
נאטורליכע רעפראדוקציע פראצעדור
141
אכולשיסלהו
מ.ד.מ
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 אדער טוט עס אריבערגיין. דעם טיהר האלטן אפן די טיש
אינדערהיים איז שטיל דער שפאנוג ניכר איז. הערליך באצירט
הלואי ווערט פול אליהו הנביא זכור לטוב דער טאטע ערליך פירט
צו יעדעם קומט ארויף אויף זיין נוסח דער סדר,
מיט א קינד'ס געלעכטער, טרינקן פון זיין כוס באפוצט, אלעס האט זיך זיין פלאץ
ביי שמחות איך פיהל מיינע פליישיגע אויגן אזוי שיין געזינגען קדש ורחץ
טוהן זיך צובויגן ווי אויסגעלערנט אין חדר.
ווי אן אקטיאר ביים שפיל אויב עפעס אויסגענוצט. זיסע מה נשתנה פרעגערס
און באהאלט געפיהלן עכטע. איך בין כמעט זעכער פלינקע אפיקומן יעגערס
די וויין אינעם בעכער דעם סיפור איבערלעבן ניי,
שוין אזויפיל געהאפט האט אפי' א משהו געזינקען, ווי מיינע זיידעס בצאתם
אפשר זיך געבלאפט דאך גלייב איך באמונה שלונג איך די כזיתים
אז אודאי יבא ברינה איך וויל אויך ווערן פריי.
און מיין יגיעה האט קיין מיטל, אליהו פון זיין כוס טרינקען. נאכן כוס דעם דריטען
צו מיינע אלע דורכגענג כאטש איך טוה נישט זעהן צום בעכער אינמיטען
ווייס איך אז ס'איז געשעהן זענען מיר אלע צוקוקערס,
יעדע מאל ס'איז מיר ענג א מלאך באזוכט אין מיין דירה, קינדערלעך גיך געלאפן
חלילה וחס בטל ומבוטל. אפי' ס'זעהט אויס א פוהלע
טרינקט דער מבשר הגאולה
יעצט שעפ איך הנאה יעדע יאר בליל השמירה.
פונעם בעכער'ס השפעה עס לערנט און ווייזט
עס גייט מיר אריין אין קאפ, דער כוס פונעם גאסט
גארנישט ווערט פארלוירן וויפיל מאל איך מיין,
מיינע מעשים און טרערן
אלעס ברעכט טויערן צו טוט מען עס הערן
יעדע ברעקל יעדע טראפ.
איך זעה נאכנישט תוצאות
אבער מאתו לא תצא הרעות
מיין אמונה עפענט שלעסער,
ווי דער כוס של אליהו הנביא
טאטע תושיע ובנים תביא
בקרוב ממש כוס ישועות אשא .
142
נ ָאטןפון טעג
פון צובלאזענע אמביציעס שרגא בערגער ארויף אראפ ,טרעפלעך SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
שטארקן ,צוזאמקלייבן פינגער ,רעכטע לינקע
הארציגע קאמפאזציעס פאר א צווייטן אויער
פון זיי שרייבן מאכט עס נאר ביטער אויף שווארץ ווייסע קנעפלעך
באוועגונגען פלינקע
פון ירידות ,עליות דורך איידעלע פינגער
כוואליעס וואס ברויזן כוואליעס שיקן ריטמישע גערודער
מעלאדישע צוזאמשטעלער
שרייב איך תנועות ווייל ער איז א זינגער
און זיי קאמפאוזן נאר דורך דרוקן לעבעדיג ,מידער
לאנגזאמער ,שנעלער
בלוט געשפיגן אומשטענדן נישט משנה
דא מען האט מיט וואס זיין מהנה דינטשיגע פייפעריי
אבער צוזאמשטעלן די ניגון מיט נידריגע ברומען
וועט די אכטע נאט מיט די דורכגענג מיינע
וועל איך שפילן אויפן פיאנא ביינאזאם די צוויי
בכל יום אחכה אין הארמאניע שטימען
מיין ליד וועלן טוה-איך פון ווייען ,קלאנגען
פון רעפארטן ,נאטן שטערקער ,מילדער
אפשר טאקע פון קרעכצן ,געזאנגען באריטאן ,טענאר
זינגען פאר משיח? פון יעדע שטעך ,א ב ָאטן
סטרונעס ,געפילדער
פון פעטש ,פאטשן הארציגער ,שענער
פון מאורעות ,שורות
פון קלעפ ,קלאטשן קלאנגען פון טרויער
פון דיאגנאזן ,זמירות בארואיגט געמיטער
143
אלעס צו ווייזן אז "יש מנהיג לבירה" .נאכאמאל גייט א קינד ארויפשווימען אויף איינמאל! ווייל ..ס'האט נישט מיט
זיי בכלל!! דא איז דא א איין איינציגער,
יעדע סעקונדע שטייט די בריאה נאר קעגן דיינע פארשפרעכונגען! ליבערשט וואס נאר ער פירט אלעס "הוא בורא
ומנהיג לכל הברואים והוא לבדו עשה
ווייל עס איז פון פריש אריינגעגעבן זעה איין דאס וואס פרעה האט
ועושה ויעשה לכל המעשים"
איינגעזעהן ,אז די גאנצע סיסטעם האט געווארן כח אין איר.
א בלעטעל אין די ריזיגע באוואקסענע
א אנדרייער .און דער אנדרייער טוט פרעה מיט זיין גאנצע סיסטעם און וועלדער און דזשונגלען רירט זיך נישט
פונקטליך לויט ווי ער וויל. מאכט צופאלט און לאזט זיך אויס ווי א קיינמאל ,נאר ווען עס איז דא א באפעל
פונעם אייבירשטן .און אזוי אויך קיין שום
די ווענט פון די אפיסעס און לופט באלאן. זאך גייט נישט פון זיך ..אדער אנדערש
ווי ער וויל ..און די פאסירונג גיבט אונז
שפיטעלער זענען עדות צו טויזענטע כלל ישראל האט געשמאכטעט אין א אינערליכע עלעקטעריק שאק וואס
מאל וואס אידן מאכן אזא כבוד שמים. די אייזערנע טאפ ..כלל ישראל האט צוטרייסלט אונזער גאנצע נאאיווקייט
ווען אידן פאלן נישט צו די ווייסע כאלאט מיטגעהאלטן ווי די רבש"ע לאכט אפ צום מכלומרשטן סיסטעם ..און שטעלט
טרעגער .ווען א דאקטער זעהט ווי א פון פרעה ..כלל ישראל האט געזעהן אז קלאר אז עס איז קיין סיסטעם נישט
פאציענט נעמט אן זיינע ווערטער נאר אלעס איז געוואנדן בלויז אינעם רצון פארהאנדן! דער דאקטער מעג האלטן
וויפיל ער וויל; פון איין זייט שמעקט עס ביי זיך וואס ער וויל .פונקט ווי די קליין
אים טאקע נישט .ער איז פארט מיסטער און דבר השם.. יונגעלע וואס איז פארשטעלט פורים ווי
א פאליסמאן ,און אין זיין דמיון זעהט ער
און אט אין די טעג קומען נאכאמאל דאקטער .אבער פון די אנדערע זייט זיך אלץ א פאקטישע פאליס .אזוי אויך
אראפ די השפעות פון יענע טעג .אין די שעצט ער עס און ער איז מקנא .ווייל דער הויכראנגיגע דאקטער :ער מעג
טעג קען מען זיך דערכאפן דאס הארץ ער ווייסט אז ווען ער זאל ווען הערן אזא אויך מיינען אז ער איז דער מאכער!!
און זיך שטארקן; אז אפגעזעהן וואס דיאגנאז אויף זיך וואלט ער פארלוירן קיין פראבלעם .זאל ער זיך איינרעדן
געווארן .און דא וואס ער וויל .און מיר זענען קלאר אז
דער הויעכגעשפריצטע
קען א איד הערן עס איז בלויז אן איינרעדעניש!!
די ווערטער ,און דער איד דאקטער האט געזאגט
נאך מיט די שרעק- איז נישט מיט א פעסקייט כאילו די אידן אין מצרים זענען געווען
אנווארפענדע עס איז הלכה למשה אונטערן סיסטעם פון די מצריים.
מסיני .און אז לויט קיין וועג ארויס .קומט משה רבינו און
הייבט אן איינטיילן פאר פרעה .פרעה
טאן .און ער אונטערגעווארפן וויאזוי ער זאגט אזוי הערט א שפראך וואס ער איז נישט
בלייבט רואיג ער צו די גייט זיין .איז ער סך געוואוינט דערצו .משה רבינו רעדט
פאניקט נישט. הכל א טול וואס דער פונעם אייבערשטן ,פרעה נישטערט
און נישט ווייל ער מעדעצינישע וואס אין אים ווענדט אין זיינע פארגעלטע בלעטער און זוכט
איז א נאר און ער זיך עס טאקע נוצט ,ער דעם אייבערשטן .ניין אין זיין בוך וועט
באגרייפט פשוט ער נישט טרעפן דעם אייבערשטן.
נישט וואס ער סיסטעם. האט נישט קיין שום פרעה פלאנט צו נעמען שריט צו די
האט געהערט .נאר כח. נייע אנשיקעניש וואס רופט זיך משה.
דער איד איז נישט דער פרעה איז אזוי זיכער מיט זיך ,אבער
אונטערגעווארפן גלייבט ווי נאר די מינוט מיט יעדע מינוט טרעפט ער זיך מער און
צו די מעדעצינישע -וואס איז אפגעשריבן מער צופראסקעט .די זאך רינט ארויס
סיסטעם .דער ביים רבש"ע -וועט פון זיין קאנטראל שנעלער ווי די וויין
גלייבט אינעם אנקומען וועט זיין דא רינט ארויס פונעם פרעס .זיין גאנצע
מנהיג לבירה .ווען שטאלץ ,זיין אימפעריע ,הייבט אן צוגיין
איך זעה עפעס אינעם א קינד .דער דאקטער ווי די וואקס פארן פייער .מער און מער
ארויס פון די ביכער מנהיג מיט זיין ווייסע כאלאט דערזעהט ער זיך ווי א לייב פארכאפט
איז עס א צופאל. לבירה און טייערע דיפלאמעס אין נעץ .ער ברענט און בראט אבער
ער זעהט עפעס וועט שטיין אין דער זייט ער קען גארנישט טוהן .זיינע שטייפע
אנדערש ווי מיר. דעמאלאזירט .ער וועט הענט וואס האבן רעגירט מיט מאכט
ער זעהט אז איך פרובירן צו פארשטיין זענען ווי צוויי טויטע סלופעס .די
בין א געצייג אן ווי ער האט נישט מעכטיגע פרעה ווערט פארוואנדלט
גוט קאלקיולירט .ער אלץ די גרעסטע ליצנות און מערסט
קיין שום מאכט.
וועט איבעררעכענען אפגעלאכטע פערזאן.
טויזענט אין איין מאל
צו כאפן ווי זיין לאך איז געווען ,כדי
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 ער האט נישט קיין סיסטעם ..ער האט אויסצומיידן אזא דערנידערונג .ער
נייקייט יעדע מינוט ..ער האט א אנדערע זאל מער נישט דארפן אדורכגיין אזא
קאלעך אויווען .אבער דאקטער טייערע;
רעכענונג מאשין.. נישטער נישט אין דיינע שטודיעס ,ווייל
בעטן מיר דעם טאטן אין הימל ברענג די גייסט עס נישט געפינען .און עס
גייט נאכאמאל געשעהן אז די וועסט שוין די טאג פון גאולה וואס דאן וועלן
שפאנען מיט זיכערקייט און שטאלץ אין מיר אלע פאר דיר זינגען א "שירה חדשה
די קארידארן פון דיינע שטודירונגען ,און על גאלתנו ועל פדות נפשנו"
144
ממילא דער איד ווייסט אז נעכטן אבער מיר אידן ווייסן אז עס איז אלע זייערע יארן! ס'קלינגט נאך אין די
מיינט נישט אויף היינט ,ווייל אלעס
ווענדט זיך אינעם רצון העליון .ווי נאר נישט דא אזא זאך ווי סיסטעם .דער אויערן די פעסטע שטומע פונעם גרייז-
די רצון פונעם אייבערשטן איז אז איך
זאל האלזן א קינד געשעהט עס .און אייבערשטער דרייט יעדע סעקונדע גרויען דאקטער- ,וואס זיינע פיר ווענט
עס דארף נישט קיין שום הילף און
אונטערלאנונג ,אדער דאקטער'ס רשות. לויט זיין ווילן .די גאנצע אזויגערופענע זענען באקלעפט און באהאנגען מיט די
אזוי ווי עס איז דא אזויפיל מאל סיסטעם איז א געצייג אין דעם העכסטע אויסצייכענונגען און מעדאלן
וואס מען מאכט פארשריט און דער
דאקטער שטייט און קראצט זיך זיינע אייבערשטנס טול-באקס און נוצט עס אויף זיין הויעכע פראפעשינאליזם אין
אויגן ברעמען ,ווי האט זיך דער דא
אריינגעכאפט? וויאזוי קען עס זיין? די פעלד פון רפואה .ער איז זיבעצן מאל לויט זיין באגער.
ער פארשטייט נישט וויאזוי דאס איז
געשען ,ווייל עס שטימט נישט מיט אויסגעקליבן געווארן אלץ די דאקטער דער דאקטער קומט אריין אין זיין
זיינע ביכער .און די אמת איז אז נישט אפיס צופרי און טוט זיך אן מיט זיין
אין זיינע ביכער שטייט וואס עס גייט פונעם יאר -אז צום באדויערן וועט איר
געשען .זיין בוך ווערט גענוצט לויט ארבעטס כאלאט
קיין קינדער נישט האבן .רופטס נאר וואס טראגט מיט
וויאזוי די רבש"ע שרייבט פאר. שטאלץ זיין נאמען
דעם דאקטער און צייכענונג פון
אין די טעג האבן מיר זוכה געווען זיין הויעכע פאזיציע.
צו נאך א מאכטפולע איינברעך אין די צו די מצווה גלייכצייטיג ווערט ער
אזוי גערופענע סיסטעם .יעדער איז ארומגענומען מיט א
באקאנט מיט די ביטערע און פינסטערע טענץ וואס דימיר אידן גייסט פון זיכערקייט
דורכגאנג וואס הרה"ח ר' מרדכי יצחק און גאווה אז ער איז
סאמעט שליט"א גייט דורך .זייענדיג א אומלעגאלע גוט באהאוונט אינעם
נומער אין איינע פון די הארטסטע און סיסטעם .און דער
שווערסטע סיסטעמען אין די וועלט, עלטערן רעכטן סיסטעם האט אים
די אמערקאנע יוסטיץ דעפארטמענט. געקרוינט אלץ א
יעדער ווייסט אז ווערן אריינגעדרייט אפ פאר זייערעווייסן אז עס אנערקענטע מומחה.
דארט ח"ו ,איז ווי וואל וואס ווערט און ער גייט היינט
פארכאפט אין דערנער .די וועג ארויס קינדער געבוירן שפרענקלן מיט זיין
איז א לאנג פארצויגענע .א טונקעלע גאווה; און צוטיילן
אונטער זייןאיז נישט דא טויט און לעבן
טונעל אן א שפארע ליכטיגקייט. רעכטס און לינקס,
ראדאר סיסטעם. פארשטייט זיך לויטן
און אין די טעג איז געקומען די
מינוט וואס איז געווען פארגעשריבן מעדעצין איזאזא זאך ווי סיסטעם.
-נישט ביים ריכטער .און נישט ביים
פראסיקיוטער .און ניטאמאל ביי זיין געבויט אויף
לויער .נאר אין די רבש"ע בוך -אז ער
דארף פון דארט באפרייט ווערן! און זיין שטודיע .יעדעסיסטעם.
באפרייאונגס פראצעדור דרייט זיך אויף
א וועג וואס טאמער וואלט עס איינער יאר דרייען זיך די
פארגעזאגט איין מינוט פריער ,וואלט
מען אים אנגעקוקט ווי א חסר דעה... שטודיעס ווי אדער אייבערשטער
ווי איינער נישט ביים זינען ...ווייל יעדער
ווייסט וויאזוי אונזער מלכות של חסד רוילער קאסטער.
פירט איר יוסטיץ. לעצטע יאר האטדרייט יעדע
און געב א קוק; עס קומט די די דאקטער
פאקטישע פירער און קוילערט עס
אויף זיין וועג ,אויף די עקסטרעמסטע געשוואוירן חיסעקונדע לויט
זייט ,וואס אין די גאנצע היסטאריע פון
באפרייאונגס פראצעדורן האט מען פרעה אז אן די
נאכנישט געהערט קיין איינע פון די
אויסנאמען ..און זיכער נישט אזויפיל און די זאך איזזיין ווילן
נישט מעגליך דער איד להבדיל
ווייסט אז די גאנצע נעכטיגע טעקע צו האבן קיין קינדער .צענדליגע און
-באזירט אויף אומברעכבארע פאקטן טויזענטע פאציענטן ווערן אפערירט און
און שטודיעס פון די העכסטע דיאגנאזירט לויט די שטודיע .היי יאר
אוניווערזיטעטן אויף די וועלט -מיט גייט עס פונקט קאפויער .די פראבלעם
וואס דער דאקטער ווארט אים אפ ,איז אין א קאטעגאריע וואס מען קען
איז קוים גוט פאר וויש-פאפיר .ווייל די עכט נישט אנווייזן שווארץ אויף ווייס
וועלט איז פיל מיט מענטשן וואס לויטן אז עס טוט אפעקטירן .אבער אפילו
סיסטעם זענען זיי שוין טויט צענדליגע מען זאל שוין גיין לחומרא ,קען מען
יארן .אזוי ווי א עלטערע איד האט זיך לעזן מיט א נישטיגע מעדעצין וואס
אמאל אויסגעדריקט ,זיצענדיג ביי א מען דארף בלויז איינשלינגען.
שעמט זיך נישט דער דאקטער צו לחיים נאכן דאווענען און געגעסן מיט
רעדן מיט אזא ברייטקייט וואס האט געשמאק די הערינג און אייער קיכל און
זיי אפגעשוואנקן מיט א צוויי גלעזלעך
ברוינפן .און א איד זאגט אים אז עס קיין דעקונג??!! ער קען העכסטנס זאגן
איז נישט געזונט ,רופט ער זיך אן ,יא .אז לויט די היי יעריגע רעסעפי בוך איז
יא .שוין אפאר יאר וואס איך טרינק אזוי ,אבער עס קען זיין אז נעקסטע יאר SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
לחיים אויף דעם דאקטער וואס האט וועט זיין אנדערש .אזוי ווי די יאר איז
מיר געאורטיילט מאקסימום צוויי יאר אנדערש פון לעצטע יאר .ווען מען זאל
צום לעבן!! ס'איז דא טויזענטע עלטערן נעמען אין א רייע ביכער פון בלויז צען
וואס מאכן חתונה קינדער וואס לויט יאר וועט עס זיין העכסט אינטרעסאנט
אלע באהויפטונגען און הארטסטע ווי סתירה'דיג זיי לויפן.
באווייזן דארפן זיי זיין קינדערלאז
145
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 פארוואס איז דאס אזוי? מען קען עס אז עס איז דא א "סיסטעם" איז דא א צייט פון כבוד און רום איז געווען
פארשטיין מיט א הסבר פונעם מלבי"ם. נסיון .און אז עס איז דא נסיון ,איז דא ווייניגער פון מצרים אין יענע צייט ווען
פרייטאג צונאכטס ביים אויפנעמען שכר ,און דער מענטש דערהייבט זיך, כלל ישראל איז געווען פארקנעכטעט
דעם שבת זאגן מיר קאפיטלעך פון לויב. און ווערט נענטער און נענטער צו דער אונטער איר .די גרעסטע כחות פון
איינע פון די קאפיטלעך הייבט זיך אן כישוף וואס איז אמאל געווען אויף די
"שירו לד' שיר חדש" זאגט די מלבי"ם: וואס מאכט די סדר! וועלט איז געווען אין מצרים .פרעה האט
א נייע געזאנג קומט אויף א נייע זאך. מיט א אומזיגבארע שטאלץ געפירט
אויף א אלטע זאך זינגט מען נישט קיין און אז אין די צייט פון יאר איז געווען זיין לענדל .קיינער האט זיין ווארט
א איבערדרייעניש און אפענקייט ארויס נישט געקענט צושטערן אדער זיין
נייע געזאנג. פון די סדר גרעניצן ,איז עס עפעס וואס גליסטעניש געקענט צוריק האלטן .אזוי
די השפעות קומען אראפ יעדע יאר אין ווייט ,אז אין זיין דמיון איז ער געווען א
די גוים זענען טאקע מודה אז דער די צייט .קומט אויס אז די צייט פון יאר מענטש אן קיינע מענטשליכע גרעניצן
רבש"ע האט באשאפן די וועלט .אבער איז די צייט פון זיך דערפרישן און זיך
זיי קוקען עס אן פונקט ווי ווען א זייגער באנייען מיט די קלארקייט אז עס איז און באדערפענישן.
מאכער מאכט א זייגער .ווי נאר דער נישט דא אזא זאך ווי סיסטעם .אנפילן
זייגער איז פארטיג ,לויפט ער אויף נאכאמאל די רעזערווארן מיט מוט און גאנץ א לאנגע צייט איז ער אין זיין
די געבוי און אוועקגעשטעלטקייט התחזקות .נייע אורות שיינען אריין שיפל געשווימען ,אזוי לאנג ווי עס איז
וויאזוי מען האט אים פאבריצירט. ביי יעדעם אין הארץ און נשמה .נישט געווען אנגעשריבן .אבער נישט אין
דער זייגער דארף שוין נישט אנקומען נאר אין די דרויסענדיגע בריאה ווערט זיין טאג בוך ,נאר ביים בורא עולם.
צום פאבריצירער .ער איז גוט געבויט, אריינגעגאסן פרישע לעבהאפט .נאר "ואעבר עליך ואראך והנה עתך עת
אנגעדרייט ,יעצט לויפט ער שוין פון אויך אין די גייסט ווערט אריינגעבלאזן דודים" (יחזקאל טז ח) איך בין דיר
זיך .אזוי אויך קוקען זיי אן די וועלט פון דאסניי עמערס פון ווידער אויפבליה אריבער געגאנגען און געזעהן אז עס איז
אז עס לויפט שוין אויף א אנגעדרייטע געקומען די צייט דיר ארויסצונעמען און
סיסטעם .און לויפט שוין אליינס .און און קרעפטיגקייט. זיך מיט דיר פאראייניגן .ווי נאר די צייט
כביכול דער רבש"ע קוקט זיך נישט אום פון באפרייאונג איז אנגעקומען ,האט
אויף איר .האבן זיי נישט קיין נייע געזאנג משך די קיילעכיגע יאר וואס איז איין זיך אנגעהויבן א איבערדרייעניש אין
צום אייבערשטן .זיי האבן א אלטע לויב קייט פון אויסטערלישע גליסטעניש מצרים אזוינס וואס וועט קיינמאל נישט
אויף די עצם באשאפונג פון די בריאה, שוין ענדליך צו דערגרייכן די גרויסע
ציהל ,פון האבן דעם קליינעם ,איז עס פארגעסן ווערן.
אבער מער פון דעם נישט. אבער נישט בלויז האף און ארויסקוק,
עס איז פיל מיט אנשטאלפערנישן.. די רבש"ע האט גענומען די שטאלצע
אבער מיר אידן וואס גלייבן אז "ואתה פארשעמונג ..און דערנידערונג ..טיפע פרעה ,זיינע מיניסטארן און אלע זיינע
מחיה את כולם" און "המחדש בטובו הארץ פארקלעמעניש ..א פשוט'ע כחות פון כישוף ,און זיי אלע אינאיינעם
בכל יום תמיד" וואס דאס מיינט ,אז טאג (אויב מען קען בכלל זאגן אזא געדרייט ,ווי א הינדל ערב יום כיפור.
די סיבה יעדע מינוט וואס די וועלט אויסדרוק) דארף מען גאר אסאך חיזוק מאכטלאז און ערשעפט איז פרעה
האט א קיום איז בלויז דערפאר ווייל געווען קעגן די אלע מכות וואס ער האט
דער רבש"ע האט געגעבן פרישע כח אויף פשוט אנצוגיין. אריינגעהויבן .און נישט בלויז דאס .נאר
פאר די יעצטיגע מינוט .קומט אויס אז זיי אלע האבן געוויזן מיט די פינגער
מיר האבן יעדן טאג א נייע זאך ,א נייע בכלל אויף אדורך צו גיין די "השם הצדיק" מיר זענען מודה אז מיר
בריאה ,א נייע חיות ,זינגן מיר א נייע מעדעצינישע סיסטעם איז גארנישט באזיצן נישט קיין שום כח .עס איז דא
אזוי פשוט .דער גוי איז א סיסטעמאטיש איינער וואס ער טוט פונקטליך וואס
געזאנג ..און מיר לויבן א נייע לויב.. אנגעדרייטע זאך .א גוי שטעלט זיך ער וויל .און דאס אז ביז איצט האבן
צו צום סיסטעם אין יעדע הינזיכט מיר געהאט א כח איז אויך נאר ווייל
דער גוי פארשטייט אז דאקטעריי אין לעבן .אויפן פליגער ווען יעדער אזוי האט ער געוואלט ,און נישט ווייל
און מעדיצין האט א סיסטעם .און דער דארף שוין זיצן צוגעשמידט צום זיץ מיר האבן עפעס געקענט טוהן אן זיין
דאקטער זייענדיג אונטערן סיסטעם קען ווי א סטאטוע ,איז בלויז דער איד נאך
נאר טוהן און זאגן לויט די סיסטעם .און פארנומען און דער גוי קוקט שוין אויס הסכמה.
דער פאציענט קען אויך נאר געהאלפן ווי אריינגעדרילט צום זיץ .ווי א ראבאט.
ווערן לויט די סיסטעם .ממילא ,ווען דער די באקאנטע נאסע פעינט שילד נישט און נישט נאר מצרים איז געווארן
דאקטער זעהט אז ער קען גארנישט צורירן ,פאר א גוי מיינט עס פאלגן. איבערגעדרייט ,די גאנצע בריאה איז
טוהן ,ווייל לויטן סיסטעם איז נישט דא און דער איד מיינט עס; אזוי ס'איז ארויס פון איר איינגעשטעלטע סדר.
קיין וועג פאר דעם מענטש ,זאגט ער נאס? לאמיר עס טאקע שפירן .ווען אלעס קלארצושטעלן אז די וועלט האט
פאר יענעם אז יענער וועט נישט האבן א דאקטער הייסט עפעס איז ביים גוי א פירער; וואס ער מאכט די סדר .און
קיין קינדער ,ווייל לויטן סיסטעם איז נאטורליך צו פאלגן אקוראט ווי דער פון דאן אן צושטערט מער נישט דער
אזוי .און דער פאציענט פארשטייט אויך דאקטער האט געזאגט .להבדיל א איד "בעל הבירה" די סדר וואס ער האט
אז ער איז אונטערגעווארפן אונטערן קוקט קודם וואס דארף איך אים נישט
סיסטעם ,נעמט ער אן מיט א פשטות פאלגן .ווען עס איז נישט דא קיין ברירה איינגעשטעלט.
וואס דער דאקטער זאגט. פאלגט מען. ווייל נאר ווען מען קען זיך איינרעדן
146
חיזוק
יחזקאל קראנץ
דציע"שסימסעטטעעםרן"
דרייט זיך פון אויבן אראפ ,אזוי אויך יאר צוריק ,איז געווען איינע פון די די וועלט מיט איר אומאפשטעלנדע SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
האט די רבש"ע געדרייט מיט די סדרי גרעסטע געשעענישן ,און וועלט'ס גאנג האלט שוין ווידעראמאל אין די
הבריאה .ער האט "משדד געווען די אנהייב פרילינג טעג .די צייט פון יאר
מערכות" אלע אנגענומענע כללים פון איבערדרייעניש. וואס די בריאה טוט זיך פון פריש באנייען
די סדר הבריאה איז געווען אויס .און און באקליידען מיט אירע פילפארביגע
אלעס פאר איין סיבה "ולמען תספר וכו' פון ווען דער וועלט באשאפער האט געוואוקסן .די גאנצע אטמאספער
ואת אותותי אשר שמתי בם וידעתם כי אוועקגעשטעלט זיין וועלט'ל אויף א ווערט אויפגעלעבט מיט די פילע זינג
סיסטעמאטישן אויפן ,און ער דרייט איר פויגלעך און אנדערע באשעפענישן
אני השם". אויף די וועג אן איר ענדערן ,האט ער אין וואס ערשיינען אין אונזער געזעלשאפט
די צייט פון יאר געמאכט אן אויסנאם .ווי
מצרים איז אין יענע צייט געווען די דער קעכער שטייט איבערן גרויסן טאפ, בלויז אין די צייט פון יאר.
מעכטיגסטע אימפעריע .די סאמע און מיט זיין לאנגע קאך-לעפל דרייט
העכסטע שפיץ פון קעניגרייך און ער די אינהאלט אין איין גרויסען געמיש אין אט די צייט פון יאר "בימים
געוועלטיגן .רוים אין איר גלאררייכסטע עליונים למטה ותחתונים למעלה ,אלעס ההם בזמן הזה" פאר אפאר טויזענט
147
א שטודיע צייגט אז עסן א גרעסערע מאלצייט קען רעדוצירן די הארמאנישע בערך ניין יאר צוריק בין איך געווען ביי צוויי
אפעקטן פון .PCOSגעווענליך-וואגיגע פרויען מיט PCOSוואס האבן גרויסע עווענטס אפאר חדשים אפגעריקט.
געגעסן מערסטנס פון די נויטיגע קאלעריס ביי פרישטאג האבן געהאט א אכט בייידע זענען געווען איינמאליגע עווענטס מיט
פראצענטיגע רעדוקציע אין זייערע אינסולין לעוועלס ,און א פופציג פראצענטיגע צענדליגע טויזנטער מענטשן פארזאמלט אין א
רעדוקציע אין טעסטאסטעראון .הויכע לעוועלס פון סיי וועלכע פון די צוויי קען גרויסן סטאדיום .ביידע האבן דערווארעמט מיין
הארץ .ביידע האבן מיר געברענגט צו טרערן און
ביישטייערן צו אינפערטיליטי. זענען געווען זייער רירנד און דערהויבן .איינס
איז געווען די אלוועלטליכע סיום הש"ס פון דף
אין צוגאב ,די פרויען אוויולעיטן דרייסיג פראצענט מער אפט ווי פרויען וואס היומי מיט טויזנטער מסיימים ,און די צווייטע
האבן געגעסן א קלענערע פרישטאג און גרעסערע נאכטמאל -א צייכן אויף איז געווען די יארצייט פון שרה שנירער וואו עס
פארבעסערטע פערטיליטי .ס'איז אבער וויכטיג צו ארויסברענגען אז עסן זענען זיך צוזאמגעקומען טויזענטער בית יעקב
א גרעסערע פרישטאג אן פארמינערן די נאכטמאל וועט געווענליך פירן צו תלמידות מיט זייערע מחנכות פון איבער די לאנד.
פארמערטע וואג. זיצנדיג ביי די צווייטע צוזאמקום איז מיר
-די היימישע "וועלספרינג" מאגאזין ברענגט נאך א שטודיע וואס צייגט די פערטיליטי בענעפיטן פון עסן
א פולע פת שחרית ווי די גמא זאגט אויף פארשידענע מחלות אז "פת שחרית מבטלתן".
בייגעפאלן אז ר' מאיר שפירא האט געגרינדעט די
סדר פון דף היומי – און די סיום מיט צענדליגע
טויזנטער מענטשן איז א רעזולטאט פון זיין אונטערנעמונג .און שרה שנירער ,איז די גרינדערין פון בית יעקב – טויזנטער מיידלעך ארום
מיר אין די סטאדיום זענען דא אדאנק איר אונטערנעמונג .סיי ר' מאיר שפירא און סיי שרה שנירער האבן נישט געהאט קיין אייגענע
קינדער ,אבער זיך ארומקוקנדיג אין די סטאדיום ,פול מיט אזויפיל מער מענטשן ווי איך קען נאר ציילן האב איך געפילט ווי איך קוק אויף
זייערע דורות ,אויף זייער נצחיות .אלע פון אונז וואס זענען געזיצן ביי איינע פון די עווענטס ,זענען זייערע קינדער...
-א מעמבער אויף די עי טיים פארומס אין א ענטפער פאר איינע וואס פרעגט די ביטערע שאלה פון "הבה לי בנים ואם אין מתה אנכי"" .איך האב מורא דאס צו שרייבן עס
זאל נישט אויסקוקן קאלט צו זאגן פאר איינעם וואס לעכצט פאר אן אייגן קינד ,און איך בעט מחילה אויב מיינע געדאנקען טוען איינעם
וויי ,אבער אפשר אין א מאמענט פון קלארקייט קען מען נאך זעהן ווי עס איז נאך דא א ציל אין לעבן… קיינער וועט נישט טראכטן אז ר'
מאיר שפירא אדער שרה שנירער האבן געלעבט פאר גארנישט".
"החלטתם השלילית של הרופאים צווישן די יארן 2014און 2018איז די צאל האבות מחמת שהי' עקרים
והתפללו ,עשו פעולה לדורות ,שכל
אין בה ממש ,והתקוה חי' וקיימה, פון צווילינגען געבוירן אין די פאראייניגטע מי שיתפלל על בנים מוכרח להיות
ולזה אביעה ברכתי להפקד בזרע של שטאטן געפאלן מיט צוויי פראצענט א יאר, לו בנים.
קיימא". דאס איז אין רעזולטאט פון די פארבעסערונגען פחד'דיגע ווערטער פון ר' פנחס קאריצער
דער הייליגער חזון איש שרייבט אין - אין רעפראדוקציע טעכנאלאגיע דורכאויס די זי"ע .אין אידישע איבערזעצונג :די אבות
הקדושים ,וויבאלד זיי האבן נישט
א בריוו פאר א איד אויף וואס די דאקטוירים האבן לעצטערע יארן ,וואס צוליב דעם קומען פאר פיל געהאט קיין קינדער און האבן
אויפגעגעבן אז ער זאל האבן קינדער .אין אידישע מתפלל געווען ,האבן זיי אויפגעטון
ווייניגער טראנספערס פון מער ווי איין עמבריא, אויף אייביג אז ווען אימער אידן
איבערזעצונג :אזא סארט נעגאטיווער וועלן מתפלל זיין אויף קינדער וועלן
SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780 באשלוס פון דאקטוירים האט נישט אין פארגלייך צו אמאל ווען עטליכע עמבריאס
קיין ה ַאפט ,עס איז נאך דא פאר אייך א זיי זיכער געהאלפן ווערן.
שטארקע האפענונג ,און דערויף וועל זענען געווארן געטראנספערט פירנדיג צו א
איך צולייגן מיין וואונטש אז איר זאלט
גרויסע צאל צווילינג און דרילינג.
געהאלפן ווערן מיט זרע של קיימא
דאטא פון די "נעשאנעל סענטער פאר העלט -
סטאטיסטיקס" רעפלעקטירט אויף די מעדעצינישע פארשריט
אין די רעפראדוקציע פעלד אין די לעצטערע עטליכע יאר
148
ב ַאמערקונגען קאמענטארן ציפערן
און חיזוק בליצן פון דא און דארט
ווען א קינד דארף א בעפאר א מענטש דארף אדורכגיין א אפעראציע וועט ער מאכן אסאך ריסוירטש און נאכזוכן SHAAREI TIKVAH/ PESACH 5780
זיסווארג און זיין טאטע וויל פאר די בעסטע דאקטאר ,ווידעראום ביי א פילאט -וואו דער מענטש לייגט אריין זיין גאנצע
אים דאס נישט געבן ,קען ער לעבן אין דעם פילאט'ס האנט -באדערט זיך קיינער נישט זיך צו נאכפרעגן ווער דער פילאט
איבערקלוגן זיין טאטן דורך איז און וויפיל עקספיריענס ער האט .פארוואס איז דאס אזוי? וואס איז די חילוק צווישן א
מאכן די ברכה הויך אויפן פראפעסאר און א פילאט? נאר א פראפעסאר קומט און גייט ,אויב די אפעראציע פאלט אדורך
קול ,יעצט צו פארמיידן און דער פאציענט שטארבט ,וועט עס אים אפשר וויי טון אבער סוף טאג וועט ער אהיימגיין
א ברכה לבטלה מוז אים און ווייטער אנגיין מיט זיין לעבן .אבער אויב דער פילאט פאלט אדורך ,שטארבט ער מיט .אויף
די טאטע שנעל געבן דעם אזא איינעם ווייסט מען אז מ'קען זיך פארלאזן .דער באשעפער איז ווי א פילאט ,נישט ווי א
פראפעסאר .ווען עס גייט פאר אונז גוט איז ער מיט אונז און ווען עס גייט אונז שלעכט חלילה
צוקערל.
איז ער אויך מיט אונז כביכול .דער באשעפער שפירט אונזער פיין און קעירט באמת.
ווען אידישע קינדער דאנקן
דעם באשעפער פאר די -א יונגערמאן אויף אידישע וועלט פארומס ברענגט נאך א שיין ווארט וואס ער האט געהערט ביי די עי טיים שאבאטאן
חסדים וואס דער באשעפער עטליכע יאר צוריק און האט אים געגעבן חיזוק אין שווערע צייטן.
וועט זיי זיכער געבן ,וועט
דער באשעפער זיי זיכער יארן צוריק זענען זייער ווייניג מענטשן געווען גרייט צו רעדן ברבים איבער די "סענסיטיווע"
געבן אלעס וואס זיי דארפן, ענינים ,גלייבנדיג אז ס'איז נישט קיין צניעות צו רעדן דערוועגן .די איינציגסטע צוויי אויסגאבעס
אז די לויב זאל נישט זיין צו אננעמען זייערע [עי טיימ'ס] עדס זענען געווען "די דזשואיש פרעס" און א חסידישע צייטונג.
אלע אנדערע האבן געזאגט אז זיי זענען "פאמיליע אויסגאבעס" און קענען נישט פובליצירן
לבטלה.
אדווערטייזמענטס אויף אזעלכע ענינים.
-א הייליג ווארט פונעם הייליגן די חסידישע אויסגאבע וואס האט אנגענומען די אדווערטייזמענט האט געזאגט "זיכער וועלן
רוזשינער זי"ע איבער די גרויסקייט פון מיר עס אריינלייגן .יעדע כיתה א' אינגל לערנט דאך אז שרה אמנו האט נישט געהאט קיין
דאנקן און לויבן דעם בורא כל עולמים קינדער .פארוואס זאל עס זיין אומאיידל צו רעדן איבער היינטיגע פרויען וואס קענען נישט
האבן קיין קינדער?" דאס איז געווען די עפענונג וואס מרת ראזען האט געדארפט אריינצולייגן
אפילו בעפאר די ישועה
אירע אדווערטייזמענטס אויך אין אנדערע אויסגאבעס.
-אן אינטערעסאנטע קרישקעלע אינעם אנגלא-אידישע "נשים" מאגאזין איבער די ראשיתך מצער פון די עי טיים ארגאניזאציע.
149
ופמווינאיארעסטדם בראשית וואס איז די יסודות פון אמונה ווי יידער דער אויבערשטער האטא
יעדער האט מיטגעמאכט אייגענע נסיונות
און איז דורכדעם אנקומען צום תכלית אז ארויסגענומען די אידן פון מצרים
האט ער באפוילן פאר משה רבינו די
הוא בורא ומנהיג. מצוה פון "החודש הזה לכם ראש חדשים".
אויבנאויף איז דאס א שטיקל וואונדער ,די
נאכדעם וואס די תורה האט באפעס־ מצוה פון מחדש זיין דעם חודש איז דאך
טיגט אין אידישע הערצער די פונדאמענט א מצוה פאר בית דין .פארוואס האט דער
אז אין אדם נוקף אצבעו מלמטה אלא אם באשעפער באפוילן פונקט אזא מצוה וואס
כן מכריזין עליו מלמעלה -דער באשע־ איז נאר נוגע פארן בית דין ,יעצט ווען די
פער איז דער וואס פירט יעדע זאך און א אידן הויבן אן זייער רייזע פון תעבדון את
מענטש אליינס קען גארנישט טון; הערשט
דעמאלס איז געקומען די צייט צו זאגן פאר אלוקים אלס א פ ָאלק?
די אידן וואס זיי קענען יא טון :החודש הזה
לכם – מאך פון יעדע מינוט אן התחדשות, אז מען מישט צוריק דעם חומש צו די
טרעפט אייך א פרישקייט אין יעדע מינוט. ערשטע רש"י על התורה אין פרשת ברא־
די מצוה איז דער ערשטער מצוה וואס אלע שית פרעגט דארט רש"י "לא היה צריך
אידן זענען באפוילן געווארן ,נישט נאר די להתחיל אלא מהחודש הזה לכם ,מה טעם
בית דין ,יעדע איד דארף קוקן אויף יעדע פתח בבראשית?" – די תורה וואלט געדאר־
רגע ווי א נייע זאך און זיך פרעגן 'וואס איז פט אנהייבן מיט די ערשטע מצוה וואס כלל
מיין תפקיד יעצט צו טון?' נישט קוקן וואס ישראל איז באפוילן געווארן ,נעמליך החו־
איז געווען פארדעם און נישט זיך זארגן דש הזה; פארוואס הייבט זיך די תורה ָאן
מיט בראשית? ענטפערט רש"י "משום כח
וואס גייט זיין נאכדעם. מעשיו הגיד לעמו" – דער באשעפער האט
געוואלט אנהייבן די תורה און קלארשטעלן
דאס איז א שטארקע יסוד ספעציעל ווען אז די גאנצע וועלט איז באשאפן געווארן
מען גייט אריבער שוועריקייטן ,ווען די איין
מוטשעניש קען איבערנעמען דעם גאנ־ צוליב די אידן און די תורה.
צע לעבן און פארכאפן דעם מענטש אין א
נעץ פון מחשבות פון וואס איז געווען און עס קען אבער זיין א טיפערע דערהער
וואס וועט זיין און מען קען אזוי פארלירן אין די הייליגע ווערטער פון רש"י הקדוש.
די שוויות פון די זמן .דארף א מענטש וויסן די ווארט "תורה" שטאמט פון די טערמין
אז דער אייבערשטער טוט אלעס ,אלעס "הוראה" – אויסלערנען פאר א איד את
וואס איז געווען האט דער באשעפער גע־ הדרך ילכו בה ,וויאזוי זיך צו פירן .איז שווער
טון ,און אלעס וואס וועט זיין איז אויך געווען פאר רש"י וואספארא לערע ,וועלכע
אויסגע'חשבון'ט פון אויבן .אונזער תפקיד הוראה ,איז דאס צו דערציילן א גאנצע סדר
איז נאר צו אנגיין מיט די חובת השעה און בראשית וואס קוקט אויבנאויף אויס ווי
אננעמען יעדע רגע מיט אן התחדשות, פשוט'ע היסטאריע? דערויף ענטפערט רש"י
נישט קרעכצן אויפן עבר און נישט זארגן הקדוש א מורא'דיגע דערהער :בעפאר מען
אויפן עתיד; נאר וויסן אז דער באשעפער הייסט פאר א איד צו טון סיי וואס דארף ער
איז דער מנהיג לכל הברואים און מיר טוען וויסן אז באמת טוט ער גארנישט נאר דער
באשעפער וואס האט אלעס באשאפן ער
גארנישט אליינס. פירט די וועלט און הוא לבדו עשה עושה
ויעשה און דער מענטש טוט גארנישט פון
דער אייבערשטער זאל העלפן אז דער זיך אליינס .דעריבער ,בעפאר סיי וועלכע
חג הגאולה זאל משפיע זיין א פערזענליכע מצוה גייט די תורה אריבער די גאנצע היס־
גאולה פאר אונז אלע ,און דער חודש אשר טאריע פון קורות עם ישראל ,די נסיונות פון
ישועות בו מקיפות זאל אראפברענגען אן די אבות און די אמהות און די שבטים וואס
השפעה פון ישועות און רפואות פאר אונז האט זיי געברענגט צו דעם הכרה אז דער
באשעפער איז דער מנהיג לבירה ,און די גע־
און פאר גאנץ כלל ישראל! נויע השתלשלות וויאזוי דער אייבערשטער
האט געדרייט די וועלט לויט זיין ווילן און
א חג כשר ושמח קיינער האט גארנישט געקענט טון מבלעדי
עוזו ועזרתו .דעריבער איז געבויעט די סדר
הרב שאול ראזען
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Pesach 5780 Magazine-LR2
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search