ความสัมพันธ์ในระบบนิเวศ

https://srk.thai.ac นายชาญณรงค์ มมุ ทอง กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี

L/O/G/O ความสัมพันธใ์ นระบบนิเวศ

เนือ้ หา ... ความสมั พนั ธใ์ นระบบนิเวศ
1 ความสมั พนั ธร์ ะหว่างสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจยั ทางกายภาพ
2 ความสมั พันธ์ระหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จัยทางชีวภาพ

3

www.themegallery.com

ความสมั พนั ธใ์ นระบบนิเวศ

▪ สิง่ มีชีวิตทีอ่ าศัยอยู่ในระบบนิเวศหนึ่งๆย่อมมีความสมั พนั ธ์
ซึ่งกนั และกันระหวา่ ง
สิง่ มีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตดว้ ยกนั เอง
สิง่ มีชีวิตกบั สภาพแวดลอ้ มที่สิ่งมีชีวิตอาศยั อยู่

ปัจจัยทางกายภาพ ปัจจัยทางชีวภาพ

www.themegallery.com

1. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปจั จัยทางกายภาพ

1.1 อณุ หภมู ิ

▪ มีความสาคัญตอ่ การดารงชีวิตของสิ่งมีชีวิต
▪ เปน็ ปจั จยั ในการควบคมุ การเจริญเติบโต การสืบพนั ธ์ุและการ
กระจายของสิง่ มีชีวิต

www.themegallery.com

การปรบั ตวั ของสิง่ มีชีวิตอันเนื่องมาจากอณุ หภมู ิ

หมีข้ัวโลก นกนางแอน่ บา้ น

www.themegallery.com

1. ความสัมพนั ธ์ระหว่างสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จัยทางกายภาพ

1.2 แสง

▪ มีความสาคญั ต่อการสังเคราะหแ์ สงของพืชและการมองเหน็ ของ
สตั ว์

www.themegallery.com

1. ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปจั จยั ทางกายภาพ

1.2 แสง

▪ การออกหากินในเวลากลางคืน

ค้างคาว พญากระรอกบินหแู ดง นกเค้าแมว หรือ นกฮกู หรือ นกเคา้
(Petaurista petaurista) (Owl)
www.themegallery.com

1. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปจั จยั ทางกายภาพ

1.2 แสง

▪ มีอิทธิพลต่อการออกดอกของพืช
▪ มีอิทธิพลตอ่ การเอนเขา้ หาแสงของพืช

www.themegallery.com

1. ความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปจั จยั ทางกายภาพ

1.3 ความชื้น

▪ ปริมาณน้าที่มีอยู่ในสภาพแวดลอ้ มแตล่ ะแห่ง
▪ มีความสาคัญต่อระบบนิเวศ
▪ เปน็ ปจั จยั ที่เป็นตัวกาหนดสภาพแวดล้อม ความอดุ มสมบรู ณ์
ลักษณะ และชนิดของระบบนิเวศนั้นๆ

www.themegallery.com

1. ความสมั พันธ์ระหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจยั ทางกายภาพ

1.3 ความชื้น

อูฐ

กระบองเพชร หนแู กงการู

www.themegallery.com

1. ความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปัจจัยทางกายภาพ

1.4 แกส๊

▪ แก๊สทีส่ าคญั สาหรบั สิ่งมีชีวิตคือ ออกซิเจน คารบ์ อนไดออกไซด์
และไนโตรเจน

www.themegallery.com

1. ความสมั พนั ธ์ระหว่างสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจยั ทางกายภาพ

1.5 ดิน

▪ เปน็ ที่อยู่อาศยั และให้แร่ธาตแุ ก่พืชและสตั ว์
▪ องคป์ ระกอบที่สาคัญของดินคือ แรธ่ าตุในดิน อากาศ
ความชื้น และ ปริมาณสารอินทรียใ์ นดิน
▪ สตั วไ์ ดร้ บั แร่ธาตุจากการบริโภคพืชหรือ บริโภคแรธ่ าตุจากดิน
โดยตรง เช่น สัตวป์ ่าไดร้ ับแรธ่ าตจุ ากการกินดินโป่ง

www.themegallery.com

1. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปัจจยั ทางกายภาพ

ดินโป่ง

▪ บรเิ วณพืน้ ที่ทีม่ ีแรธ่ าตุต่างๆ มารวมกนั อนั เนือ่ งมาจากฝนตกหนัก
▪สว่ นใหญจ่ ะเปน็ พื้นที่ทีเ่ ปน็ แอง่ ซึง่ แร่ธาตเุ หล่านีเ้ ปน็ สิ่งที่สตั ว์ป่าไมส่ ามารถหา
ทดแทนได้จากพืช
▪ เป็นแหล่งแรธ่ าตุสาหรับสตั ว์ป่าทีก่ นิ พืชเปน็ อาหาร เชน่ เกง้ กวาง กระทิง
และชา้ งป่า

www.themegallery.com

1. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสิ่งมชี วี ิตกบั ปจั จยั ทางกายภาพ
1.5 ดินโปง่

✓แร่ธาตุทีจ่ าเปน็ ต่อร่างกายสตั วก์ ินพืชได้แก่ แคลเซียม ฟอสฟอรสั
แมกนีเซียม โปแตสเซียม คลอรีน กามะถันและอืน่ ๆ

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธ์ระหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปัจจยั ทางชีวภาพ
ความสัมพนั ธร์ ะหว่างสิ่งมีชีวิตคนละชนิดที่อาศัยอยู่รว่ มกนั
+ = การได้ประโยชน์
- = การเสียประโยชน์
0 = การไม่ได้และไม่เสียประโยชน์

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหว่างสิ่งมีชีวิตกบั ปจั จัยทางชีวภาพ

1. ภาวะปรสิต(Parasitism) ใช้สญั ลกั ษณ์ + / -

ลกั ษณะการอยู่ ปรสิต ผู้ใหอ้ าศัย
ถา้ อยู่ร่วมกนั (Parasite) (Host)

+ _

ถ้าแยกกนั _ 0

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธ์ระหว่างสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจัยทางชีวภาพ

อาศยั อยูก่ บั Host ได้ 2 ลกั ษณะ

1. ปรสิตภายนอก(Ectoparasite) ได้แก่ กาฝาก ฝอยทอง เหา หมัด
2. ปรสิตภายใน(Endoparasite) ได้แก่ แบคทีเรีย ไวรสั พยาธิต่างๆ

ตัวอยา่ งภาวะปรสิต 2. กาฝากบนตน้ มะม่วง
4. ไวรัสเอดส์กบั มนุษย์
1. พยาธิในทอ้ งมนุษย์
3. หมัดบนตวั สุนัข

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธ์ระหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ
ตัวอย่างภาวะปรสิต

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ
ตัวอย่างภาวะปรสิต

(กาฝาก)

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธ์ระหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

2. การลา่ เหยื่อ (Predation) ใชส้ ัญลักษณ์ +/-

ลักษณะการอยู่ ผลู้ ่าหรือตัวหา้ เหยือ่
(Predator)
(Prey)
ถา้ อยรู่ ่วมกนั +
_

ถ้าแยกกัน _ 0

www.themegallery.com

2. ความสัมพนั ธ์ระหว่างสิง่ มีชีวิตกับปจั จัยทางชีวภาพ

ตัวอย่างการล่าเหยือ่

(Predator)
ผู้ลา่

(Prey)
เหยื่อ

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปจั จยั ทางชีวภาพ
ตวั อยา่ งการล่าเหยือ่

ต๊กั แตนปาทงั ก้า

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จัยทางชีวภาพ

หยาดน้าคา้ ง

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธ์ระหวา่ งสิ่งมีชีวิตกบั ปัจจัยทางชีวภาพ

หม้อขา้ วหมอ้ แกงลิง

www.themegallery.com

2. ความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปจั จัยทางชีวภาพ

กาบหอยแครง

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปัจจัยทางชีวภาพ

3. ภาวะอิงกนั / อิงอาศัยหรือภาวะเกือ้ กลู กนั

(Commensalism) ใชส้ ัญลกั ษณ์ + / 0

ลักษณะการอยู่ ผูอ้ าศยั ผู้ให้อาศยั
(Host)
ถ้าอย่รู ว่ มกนั (Commensal) 0
ถ้าแยกกนั
+ 0

_

www.themegallery.com

2. ความสัมพนั ธ์ระหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปจั จัยทางชีวภาพ

กลว้ ยไม้

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

กบในดอกบัว

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธ์ระหว่างสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจยั ทางชีวภาพ

4. การได้ประโยชน์รว่ มกนั (Protocooperation)

ใชส้ ัญลกั ษณ์ + / +

ลักษณะการอยู่ สิ่งมีชีวิตชนิด สิง่ มีชีวิตชนิด
A B

ถา้ อยรู่ ่วมกนั + +

ถา้ แยกกนั 00

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

ตัวอย่างการไดป้ ระโยชน์ร่วมกนั

1.ดอกไม้กบั แมลง
2.นกเอี้ยงกบั ควาย
3.มดดากับเพลี้ย
4.ปูเสฉวนกบั ดอกไม้ทะเล(sea anemone)
5.ปลาการต์ นู กบั ดอกไมท้ ะเล (ซีแอนนีโมนี)
6.ม้าลายกบั นกกระจอกเทศ: ม้าลายมีจมกู ไว หไู ว ส่วน
นกกระจอกเทศตาไว จะช่วยเตือนภยั แก่กัน

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปัจจัยทางชีวภาพ

ดอกไมก้ ับแมลง

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธ์ระหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปจั จัยทางชีวภาพ

นกเอีย้ งกับควาย

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกับปัจจยั ทางชีวภาพ

มดดากบั เพลี้ย

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

ปูเสฉวนกบั ดอกไม้ทะเล ปลาการ์ตูนกบั
(sea anemone) ดอกไมท้ ะเล (ซีแอนนี

www.themegallery.com โมน)ี

2. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งสิง่ มีชีวิตกบั ปัจจยั ทางชีวภาพ

5. ภาวะทีต่ อ้ งพึง่ พา (Mutualism) ใช้สัญลกั ษณ์ + / +

ลกั ษณะการอยู่ สิง่ มีชีวิตชนิด สิง่ มีชีวิตชนิด

AB

ถา้ อยู่ร่วมกัน + +

ถา้ แยกกนั --

www.themegallery.com

1. ความสัมพนั ธ์ระหวา่ งสงิ่ มีชวี ิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

ตวั อยา่ ง ภาวะที่ต้องพึง่ พา

1.ปลวกกบั โพรโตซวั ในลาไสท้ ี่ชื่อว่า Trichonympha
2.สัตว์เคี้ยวเอื้องกับแบคทีเรียในกระเพาะอาหาร
3.สาหร่ายกับราทีอ่ ยู่ร่วมกนั เป็นไลเคน
4.ราไมคอรไ์ รซา กบั พืชตระกลู สน
5.แบคทีเรียไรโซเบียมกับพืชตระกลู ถว่ั
6.สาหร่ายสีเขียวแกมน้าเงินชื่อ แอนาบีนา (Anabaena) กบั
แหนแดง(เฟิรน์ นา้ ) : ชาวนานิยมเลีย้ งแหนแดงในนาข้าว เพือ่
เพิม่ ปุ๋ยไนโตรเจนให้แก่ต้นขา้ ว

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสิ่งมีชีวิตกับปัจจัยทางชีวภาพ

ปลวกกบั โพรโตซัวในลาไส้ที่ชอ่ื ว่า Trichonympha

ปลวกไมม่ ีนา้ ยอ่ ยสาหรบั ยอ่ ยเซลลโู ลส

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธร์ ะหวา่ งส่งิ มชี วี ิตกบั ปจั จยั ทางชีวภาพ

สาหรา่ ยกบั ราทีอ่ ยูร่ ่วมกันเปน็ ไลเคน(Lichen)

www.themegallery.com

2. ความสัมพนั ธ์ระหวา่ งสงิ่ มีชีวติ กับปจั จัยทางชวี ภาพ

แบคทีเรยี ไรโซเบยี ม
(Rhizobium) กับพชื ตระกลู ถ่วั

www.themegallery.com

2. ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งส่ิงมชี ีวติ กับปจั จยั ทางชีวภาพ

แบคทีเรยี E.coli ในลาไสใ้ หญ่ของคน

www.themegallery.com

2. ความสมั พันธ์ระหวา่ งสงิ่ มชี วี ิตกับปัจจยั ทางชวี ภาพ

- / -6. ภาวะแข่งขัน (Competition) ใช้สัญลกั ษณ์

ตวั อย่าง
1.บวั กบั ผกั ตบชวาในสระนา้
2.จอกกับแหนในแหล่งน้า
3. ตน้ ถัว่ ที่ปลูกมากมายในกระปอ๋ งเลก็ ๆ
4.ต้นไมใ้ นปา่ ทีแ่ ขง่ กันสงู เพื่อแข่งกันรบั แสงสวา่ ง
5.มอด 2 ชนิดตา่ งกต็ อ่ สแู้ ย่งอาหารชนิดเดียวกนั

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธร์ ะหวา่ งสิ่งมชี วี ติ กับปจั จยั ทางชวี ภาพ

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธ์ระหวา่ งสิ่งมชี วี ติ กบั ปจั จัยทางชีวภาพ

7. ภาวะหลงั่ สารยับยงั้ การเจริญ(Antibiosis) ใช้สัญลกั ษณ์ 0/ -

ตวั อยา่ ง

1. ราสีเขียว Penicillium Penicillium
หล่ังสาร Anitibiotic ออกมา
ทาให้ Bacteria ไมเ่ จริญ
2. สาหรา่ ยสีเขียวแกมนา้ เงิน
Microcystis จะหล่งั สาร
Hydroxylamine ออกมาในนา้
ทาให้สัตวน์ ้าตาย

www.themegallery.com

2. ความสัมพันธร์ ะหว่างสิง่ มีชีวติ กบั ปัจจัยทางชีวภาพ

8. ภาวการณย์ ่อยสลาย (Saprophytism) ใช้สัญลักษณ์ +/ 0

ตัวอย่าง
ผ้ยู ่อยสลาย(Decomposer) เช่น แบคทีเรีย เห็ด รา ยีสต์

www.themegallery.com

L/O/G/O

เรื่องตอ่ ไป
การถ่ายทอดพลงั งานในสิ่งมีชีวิต

www.themegallery.com