พระพุทธศาสนา บทที่ 8 การปฏิบัติตนตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา

หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๘
การปฏิบตั ติ นตามหลกั ธรรมทางพระพทุ ธศาสนา

การปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมในกระแส การปฏิบัติตนเพ่ือการอยู่ร่วมกนั
ความเปลยี่ นแปลงโลก อย่างสันติสุข

๑. การปฏิบตั ติ นอย่างเหมาะสมในกระแสความเปลย่ี นแปลงของโลก

การปฏิบตั ติ นของชาวพทุ ธ

ท่ามกลางกระแสความเปลี่ยนแปลงของโลกและสังคมมนุษย์ การปฏิบตั ิตนของเราตอ้ งอยู่ภายใต้
กรอบหลกั ธรรมคาสอนของพระพทุ ธศาสนา ท่ีเนน้ ความสุขสงบทางจิตใจมากกว่าวตั ถุ และสอนให้เดินทาง
สายกลางท่ีเรียกวา่ มชั ฌิมาปฏิปทา

คาสอนทางพระพทุ ธศาสนามีมากมายที่มนุษยส์ ามารถนา ไปปฏิบตั ิใหเ้ กิดประโยชนใ์ นชวี ติ ประจาวนั
เช่น สอนเร่ืองสนั โดษ ซ่ึงมิไดแ้ ปลวา่ มกั นอ้ ย แต่แปลวา่ ยินดีในสิ่งท่ีตนหาไดอ้ ยา่ งชอบธรรม หรือสอนให้
คนแข่งขนั กนั ทาความดี มีความเอ้ือเฟ้ื อตอ่ ผอู้ ื่น สอนใหร้ ะงบั และลดความโลภ

อริยทรัพย์ ๗

ศรัทธา ความเชื่อที่มีเหตผุ ล
ศีล การรักษากาย วาจาให้เรียบร้อย
หิริ ความละอายใจต่อการทาชว่ั
ความเกรงกลวั ต่อผลของการทาชว่ั
โอตตปั ปะ ความเป็นผไู้ ดศ้ ึกษาเล่าเรียนมาก
พาหุสัจจะ ความเสียสละ
ความรู้ความเขา้ ใจถ่องแทใ้ นเหตุผล
จาคะ
ปัญญา

๒.การปฏิบัตติ นเพ่ือการอยู่ร่วมกนั อย่างสันติสุข

ความรุนแรงกบั ความยุติธรรม

สถานท่ีใดก็ตามที่ไมม่ ีความยตุ ิธรรมมกั มีความรุนแรงเกิดข้ึน บางทีคนเราก็มีความเห็นต่างกนั วา่
อยา่ งน้ียตุ ิธรรมหรือไม่ นามาซ่ึงความลาเอียง อนั เป็นที่มาแห่งความไมย่ ตุ ิธรรม หรือท่ีเรียกวา่ อคติ ๔

ฉันทาคติ : ความลาเอียงเพราะชอบ

โทสาคติ : ความลาเอียงเพราะชงั

โมหาคติ : ความลาเอียงเพราะหลง

ภยาคติ : ความลาเอียงเพราะกลวั

ความรุนแรงกบั ความไม่รู้

ความรุนแรงบางคร้ังเกิดข้ึนเพราะความไม่รู้หรือความเขา้ ใจผิด ชาวพุทธที่ดีจึงตอ้ งหมน่ั
แสวงหาความรู้เพื่อป้องกนั มิใหเ้ กิดความรุนแรง โดยปฏิบตั ิตามหลกั วฑุ ฒธิ รรม ๔

สัปปรุ ิสสังเสวะ : เสวนาสตั ตบรุ ุษ
สัทธัมมัสสวนะ : การฟังธรรม
โยนโิ สมนสิการ : การทาไวใ้ นใจโดยแยบคาย
ธมั มานุธัมมปฏิปัตติ : การปฏิบตั ิธรรมตามสมควรแก่ธรรม

พรหมวหิ าร ๔ กับสันติสุข

พรหมวหิ าร ๔ ธรรมประจาใจอนั ประเสริฐ เป็นหลกั ธรรมช่วยใหค้ นเราอยรู่ ่วมกนั ไดอ้ ยา่ ง
สงบสุข มีความรัก ความเอ้ืออาทรต่อกนั

๑. เมตตา

๔. พรหมวหิ าร ๔ ๒. กรุณา
อเุ บกขา

๓. มุทิตา

อธิปไตย ๓ กบั สันติสุข

การที่ผมู้ ีอานาจในการตดั สินใจจะทาอะไรลงไปน้นั อาจยดึ ถือหลกั อธิปไตย ๓ หมายถึง ความเป็นใหญ่

อตั ตาธิปไตย โลกาธิปไตย ธัมมาธิปไตย

ความมตี นเป็ นใหญ่ ความมโี ลกเป็ นใหญ่ ความมธี รรมเป็ นใหญ่

กุศลวติ ก ๓ กบั สันติสุข

กศุ ลวติ ก ๓ การนึกคิดในทางท่ีดีงาม ผทู้ ี่นึกแตส่ ิ่งท่ีดีงามจะช่วยใหส้ งั คมลดความรุนแรงลง

เนกขัมมวติ ก ความนึกคิดปลอดจากกาม

อพยาบาทวติ ก ความนึกคิดปลอดจากพยาบาท

อวหิ งิ สาวติ ก ความนึกคิดปลอดจากการเบียดเบียน

ผลดจี ากการนึกคดิ ในทางกุศล คือ มจี ติ ปลอดโปร่ง แจ่มใส คิดจะทาอะไรกส็ าเร็จด้วยดี

กศุ ลวติ ก ๓ กับสันติสุข
สังคหวตั ถุ ๔ วธิ ีปฏิบตั ิเพ่อื ยดึ เหน่ียวน้าใจคนอื่น หรือวธิ ีผกู ใจคน

สังคหวตั ถุ ๔

๑. ทาน ๔. สมานตั ตตา
๒. ปิ ยวาจา ๓. อตั ถจริยา

สาราณียธรรม ๖ กบั สันตสิ ุข

สาราณยี ธรรม ๖ ธรรมหรือส่ิงท่ีเป็นเหตใุ หร้ ะลึกถึงกนั มีจุดหมายเพ่ือตอ้ งการสอนใหค้ นสมคั รสมานสามคั คีกนั

▪ เมตตากายกรรม : การกระทาต่อกนั ดว้ ยเมตตา
▪ เมตตาวจีกรรม : พดู ต่อกนั ดว้ ยเมตตา
▪ เมตตามโนกรรม : คิดถึงกนั ดว้ ยเมตตา
▪ สาธารณโภคี : ลาภผลท่ีไดม้ าโดยชอบธรรม
▪ สีลสามญั ญตา : ความเป็นผมู้ ีความประพฤติเสมอกนั
▪ ทิฏฐิสามัญญตา : ความเป็นผมู้ ีความคิดเห็นเสมอกนั