โคลงภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต

โคลงภาพพนั ท้ายนรสิงห์
ถวายชีวติ

ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี 2

คาํ นาํ

ในปัจจุบันเทคโนโลยีมีความสําคัญเป็นอย่างยิ่งในการอํานวย
ความสะดวกในหน่วยงานต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือมีความสําคัญ
ในระบบการศึกษาของประเทศ เพราะเป็นสิ่งที่ช่วยอํานวยความสะดวก
รวดเร็ว และเข้าถึงง่ายในระบบการศึกษา อีกทั้งช่วยประหยัดเวลาใน
การเรียนรู้ นักเรียนสามารถที่จะเข้าถึงเนื้อหาได้ตลอดเวลา ตลอดทุกพื้นที่
ที่มีเครือข่าย เพื่อใช้ในการค้นคว้าความรู้ต่าง ๆ นําไปใช้ประโยชน์
ในการศึกษาและบูรณาการให้เกดิ ประโยชน์ในอนาคต

หนังสือออนไลน์ (e-book) เรื่อง โคลงภาพพันท้ายนรสิงห์
เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชา การออกแบบและการผลิตสื่อเพื่อการเรียนรู้
ภาษาไทย รหัสวิชา 2191316 โดยมีจุดประสงค์เพื่อการศึกษาวรรณคดี
เรื่อง โคลงภาพพันท้ายนรสิงค์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ซึ่งหนังสือออนไลน์
(e-book) มีเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติผู้แต่งโคลงภาพพันท้ายนรสิงค์
ลักษณะการประพนธ์ เนื้อเรื่อง คุณค่าที่ปรากฏ อธิบายคําศัพท์ยาก และ
กิจกรรมเสริมทักษะท้ายบทเรยี น

หนังสือออนไลน์ (e-book) เรื่อง โคลงภาพพันท้ายนรสิงห์
จะเป็นอีกทางเลือกที่จะอํานวยความสะดวกในการเรียนและสร้างทัศนคติที่
ดีให้นักเรียนที่มีต่อบทเรียนให้เกิดความเข้าใจมากยิ่งขึ้น หนังสือออนไลน์
(e-book) เรื่อง โคลงภาพพันท้ายนรสิงห์ นับเป็นตัวช่วยให้เกิดการเรียนรู้
ที่เพิ่มเติมนอกเหนือจากเนื้อหาในหนังสือเรียน เป็นอีกแนวทางในการเรียน
วนนณคดีให้เกิดความสนใจและไม่น่าเบื่ออีกต่อไป สร้างมุมมองที่ดีและ
เกิดความเข้าใจในบทเรียนอย่างถ่องแท้ สามารถนําไปประยุกต์ใช้
ในชีวิตประจําวันได้ ทางคณะผู้จัดทําหวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือออนไลน์
(e-book) เรื่อง โคลงภาพพันท้ายนรสิงค์ จะเป็นแหล่งความรู้และเป็น
ประโยชน์อย่างมากตอ่ ผู้ท่ีสนใจศกึ ษาในเร่ือง โคลงภาพพนั ทา้ ยนรสงิ ห์

คณะผ้จู ัดทาํ
20 พฤศจิกายน 2565

ประวัตผิ แู้ ตง่

พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอกรมพระนราธปิ ประพนั ธพ์ งศ์
เกดิ เม่ือวันที่ 20 พฤศจกิ ายน พ.ศ. 2404เสียชวี ติ
เมื่อวนั ท่ี 11 ตลุ าคม พ.ศ. 2474

เป็นพระราชโอรสพระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้ เจ้าอยหู่ ัว
ประสูตแิ ตเ่ จา้ จอมมารดาเขยี นสมัยทที่ รงพระเยาว์
พระองคเ์ จ้าวรวรรณากรสนพระทัยศิลปะ วรรณคดี
ประวัตศิ าสตร์ และภาษา รวมทงั้ ภาษาองั กฤษจนถงึ ขัน้ อ่าน
เขียน และแปลได้คลอ่ ง จนกระทัง่ ทรงดาํ รงตําแหน่งรองอธบิ ดี
กรมพระคลงั มหาสมบตั ิ
ในรชั กาลท่ี 5 พ.ศ. 2432 ไดร้ ับพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ
สถาปนาเปน็ พระเจ้านอ้ งยาเธอกรมหมืน่ นราธปิ ประพนั ธพ์ งศ์
ซึ่งพระองคม์ ีงานการประพนั ธ์มากมาย ทง้ั บทละคร กลอน
รอ้ ยแกว้ คาํ ฉนั ท์ โคลงและลิลิต

ลักษณะบังคับของโคลงสี่สภุ าพ

1. คณะ
โคลงสี่สภุ าพ 1 บทมี 4 บาท โดย 1 บรรทดั คือ 1 บาท

แต่ละบาทมี 2 วรรค
บาทที่ 1 บาทที่ 2 และบาทที่ 3 มจี าํ นวนคําเทา่ กัน คอื

วรรคหน้ามี 5 คาํ ส่วนวรรคหลังมี 2 คํา
บาทท่ี 4 วรรคหน้ามี 5 คาํ เชน่ กัน แตว่ รรคหลังจะมี 4 คํา

รวมทง้ั สน้ิ 1 บทจะมี 30 คํา

2. คําสรอ้ ย
คาํ สรอ้ ย คอื คาํ ทีแ่ ต่งทา้ ยบาทของโคลงตาม
ขอ้ บังคบั เพอ่ื ทาํ ให้ได้ใจความครบถ้วน ถา้ โคลงบาทใด
ได้ความครบถ้วนแลว้ ก็ไม่ตอ้ งเติมคาํ สร้อย
ตาํ แหนง่ ทกี่ าํ หนดให้เตมิ คําสรอ้ ยคอื ทา้ ยบาทที่ 1 และ

ทา้ ยบาทท่ี 3
คําสร้อยตอ้ งมแี หง่ ละ 2 คําเสมอ โดยคําแรกเปน็ คาํ สภุ าพที่
ตอ้ งการเสริมความให้สมบูรณ์ ส่วนคาํ หลังมกั ลงท้ายดว้ ย
คาํ ต่อไปนี้ “พอ่ แม่ พี่ รา แล เลย เอย นา นอ เนอ ฤๅ
ฮา แฮ เฮย” และมีอีกคาํ หน่งึ ที่พบในโคลงโบราณ คือคําวา่
“บารน”ี ซ่งึ ใช้คําสรอ้ ยไดค้ รบพยางคโ์ ดยไมต่ อ้ งเตมิ คาํ อ่ืน

3. คําสัมผสั เอก โท และ คาํ ตาย

โคลงสี่สภุ าพบังคบั รปู วรรณยุกต์ เอก โท คอื บงั คับรปู
วรรณยกุ ต์เอก 7 ตําแหนง่ รูปวรรณยุกตโ์ ท 4 ตาํ แหน่ง
ในการแต่งโคลงสสี่ ภุ าพ บางครั้งเมอื่ ไมส่ ามารถหาคําทม่ี ีรปู
วรรณยุกต์เอก หรือรปู วรรณยุกตโ์ ทมาใชใ้ นท่บี ังคบั วรรณยุกต์
ตามแผนผงั ได้ จาํ เปน็ ตอ้ งใชค้ ํา “เอกโทษ” หรอื คาํ “โทโทษ”
คอื นําคําที่ต้องการใช้ไปเปลยี่ นให้เป็นรูปวรรณยุกตเ์ อก หรอื โท
แต่ถ้าไมจ่ าํ เป็นอย่างยงิ่ แล้วก็ไมค่ วรใช้ เพราะทําให้รปู คาํ เสยี
และความหมายอาจเปลย่ี นไป
เช่น ใชค้ าํ ว่า “ขา้ ” แทนคําว่า “ฆ่า” เปน็ ตน้ และในอีกกรณหี น่ึง
คอื คําเอกและคาํ โททอี่ ยตู่ ิดกัน บางครง้ั อาจสลบั ทก่ี ันกไ็ ด้
ในโคลงส่ีสภุ าพน้นั มีการใชเ้ สยี ง “คําตาย” แทนวรรณยกุ ตเ์ อก
ได้ทกุ แห่งทีบ่ งั คับรูปวรรณยุกต์เอก ไมว่ ่าคําตายนนั้ ๆ จะมีเสยี ง
วรรณยุกตใ์ ด อาจเปน็ คาํ ตายเสียงเอก เชน่ บาด จิต หรือคําตาย
เสยี งโท เชน่ วาด ภาพ หรอื คําตายเสียงตรี เช่น พบ รกั
เปน็ ต้น

ฉนั ทลกั ษณ์ )
โคลงสสี่ ุภาพ

(

()

สรรเพชญท่แี ปดเจ้า เนื้อเร่ือง
เสด็จประพาสทรงปลา
ลอ่ งเรอื เอกไชยมา อยุธยา
คลองคดโขนเรอื คํ้า ปากน้าํ
ถึงโคก ขามพอ่
ขัดไม้หกั สลาย

พันท้ายตกประหม่าสน้ิ สติคิด
โดดจากเรอื ทลู อุทิศ โทษรอ้ ง
พนั ทา้ ยนรสิงห์ผิด บทฆา่ เสยี เทอญ
หัวกับโขนเรอื ต้อง คู่เส้นทาํ ศาล

ภบู าลบาํ เหนจ็ ให้ โทษถนอม ใจนอ
พนั ไม่ยอมอย่ยู อม มอดมว้ ย
พระโปรดเปลย่ี นโทษปลอม ฟนั รูป แทนพ่อ
พนั กราบทลู ทดั ด้วย ท่านท้งิ ประเพณี

ภมู ีปลอบกลบั ตง้ั ขอบรร ลัยพอ่
จาํ สั่งเพชฌฆาตฟัน ฟาดเกลา้
โขนเรอื กบั หัวพนั เซน่ ที่ ศาลแล
ศาลสบื กฤตคิ ุณเค้า คติไว้ในสยาม

เนอ้ื เร่ืองย่อ
เม่ือสมเดจ็ พระพทุ ธเจา้ เสอื (สมเดจ็ พระสรรเพชญท์ ่ี ๘)
ประพาส ณ ปากนํา้ ได้ประทบั เรือเอกไชย เขา้ มาถึงตําบลโคกขาม
ลําคลองลักษณะคดเคีย้ วมาก นายท้ายเรือ (พนั ทา้ ยนรสงิ ห)์ คดั ท้าย
เรอื ด้วยความลาํ บาก ทําให้โขนเรือพระทน่ี งั่ ชนกงิ่ ไมท้ ย่ี นื่ มาหัก
พันท้ายนรสิงหจ์ ึงรบั ผดิ ชอบขอใหพ้ ระเจา้ เสือประหารชีวิตตน
เพอ่ื เอาโขนเรอื และศรี ษะมาเซน่ สรวงทาํ ศาลตามประเพณี
พระเจา้ เสอื พระราชทานโทษให้ แต่ทรงโปรดใหป้ ้นั รปู พนั ทา้ ยนรสงิ ห์
ข้ึนมาฟันคอรปู แทน พนั ทา้ ยนรสิงห์ไม่ยอมรบเร้าให้พระเจา้ เสือ
ประหารชีวิตตนให้ได้ เพอื่ มใิ หข้ ดั ต่อพระราชประเพณีและเพื่อรักษา
ความศักด์ิสทิ ธข์ิ องกฎหมายเอาไว้ พระเจ้าเสอื จงึ ต้องจาํ พระทัยส่ังให้
เพชฌฆาตประหารชีวิตพันทา้ ยนรสงิ หแ์ ล้วใหน้ ําศรี ษะของ
พันท้ายนรสิงหก์ ับโขนเรอื วางเซน่ ไวท้ ่ีศาลเพอื่ เปน็ ทเี่ ตอื นใจแก่คน
ทวั่ ไป

คณุ ค่าดา้ นเน้ือหา

- เป็นบันทกึ สําคญั ทางประวัติศาสตร์
โครงบรรยายภาพพนั ทา้ ยนรสิงหถ์ วายชวี ิตเป็นบนั ทกึ สําคัญ

ทางประวัตศิ าสตรท์ ่พี ระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระนราธปิ ประพันธ์พงศ์
ทรงถ่ายทอดเรื่องราวทางประวตั ศิ าสตรไ์ ว้ในโคลงส่ีสุภาพจํานวน ๔ บท
ซ่ึงได้ทรงค้นควา้ และเรยี บเรยี งมาจากพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุยา

การนําเร่ืองราวทางประวัติศาสตรด์ ังกลา่ วมาถา่ ยทอดเปน็ คํา
ประพันธอ์ ยา่ งกระชับและไพเราะ จึงถือเป็นหลักฐานทางประวัตศิ าสตร์
ทแ่ี สดงให้เหน็ ถงึ พระปรียาสามารถของพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ
กรมพระนราธิปประพันธพ์ งศ์ กวีผสู้ ร้างสรรค์

-ให้ขอ้ คิดเกยี่ วกบั การมคี วามรับผิดชอบตอ่ หน้าท่ี

โคลงภาพพันทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวติ มีเนื้อหามงุ่ ให้แงค่ ดิ สอนใจผอู้ ่าน

รูจ้ ักรับผิดชอบต่อหน้าที่ มีความองอาจกลา้ หาญ ดงั เช่นพนั ทา้ ยนรสงิ หท์ ี่

รู้จักเสียสละชีวิตเพอื่ ปกป้องพระราชกําหนดให้คงอยู่ตลอดไป

ดังบทประพันธต์ อ่ ไปนี้

ภบู าลบําเหนจ็ ให้ โทษถนอม ใจนอ

พันไม่ยอมอยยู่ อม มอดม้วย

พระโปรดเปล่ียนโทษปลอม ฟันรูป แทนพอ่

พนั กราบทูลทัดด้วย ท่านทิง้ ประเพณี

คุณคา่ ดา้ นสังคมและวัฒนธรรม

- บทบาทและหนา้ ที่ของขา้ ราชการ
พันทา้ ยนรสิงห์ถือเป็นตวั แทนของข้าราชการไทยท่ีมี

ความจงรักภกั ดีตอ่ สถาบนั พระมหากษตั ริย์และชาตบิ า้ นเมอื ง
โดยไม่ยดึ ถอื ประโยชนส์ ว่ นตน ซงึ่ ถือได้ว่าเปน็ บทบาทหนา้ ทที่ ี่ควร
ยกย่องและยึดถือเป็นแบบอย่างสาํ หรับข้าราชการในปัจจุบนั

ดงั บทประพันธ์ตอ่ ไปน้ี

พันท้ายตกประหมา่ สนิ้ สตคิ ิด

โดดจากเรอื ทูลอุทศิ โทษร้อง

พันทา้ ยนรสงิ ห์ผดิ บทฆ่า เสยี เทอญ

หวั กบั โขนเรอื ตอ้ ง คเู่ ส้นทาํ ศาล

คุณคา่ ดา้ นสังคมและวฒั นธรรม (ต่อ)

- ความศกั ดสิ์ ิทธิ์ของกฎมณเทียรบาล
การท่ีพนั ทา้ ยนรสิงห์ยนื ยันอยา่ งแนว่ แน่ในการรบั โทษให้

พระเจา้ เสือส่ังประหาตามกฎมณเทียรบาลนน้ั ถือเป็นการรกั ษา
ขนบธรรมเนียมโบราณราชประเพณที ่ียึดถือสืบตอ่ กันมาช่วยทาํ ให้
บา้ นเมอื งมคี วามศกั ด์ิสทิ ธิ์ และช่วยส่งเสริมพระราชอาํ นาจของผู้ปกครอง
ใหน้ า่ เคารพมากยิง่ ขนึ้

ดังบทประพันธ์ต่อไปนี้

ภูมปี ลอบกลับตั้ง ขอบรร ลัยพ่อ

จําส่งั เพชฌฆาตฟนั ฟาดเกลา้

โขนเรือกบั หัวพัน เชน่ ท่ี ศาลแล

ศาลสบื กฤติคุณเค้า คติไว้ในสยาม

คณุ ค่าดา้ นสงั คมและวัฒนธรรม (ตอ่ )

- วถิ ชี วี ติ ทผ่ี กู พนั กับสายน้าํ
โคลงบรรยายภาพพระราชพงศาวดารพนั ท้ายนรสิงห์

ถวายชวี ติ สะทอ้ นให้เหน็ ถงึ ภาพวถิ ีชีวติ ของคนไทยสมยั อยธุ ยา
ท่มี ชี วี ติ ผกู พันกบั สายน้ํา การเสด็จประพาสทางชลมารคและ
การทรงปลาซึง่ เปน็ กิจกรรมของชนชั้นปกครองก็ล้วนแตอ่ าศัย
แม่น้าํ เพ่อื ความสําราญพระราชหฤทยั เช่นเดียวกับพสกนกิ ร
ทัว่ ไป

ดงั บทประพันธ์ต่อไปน้ี อยธุ ยา
สรรเพชญทแี่ ปดเจ้า ปากนา้ํ
เสด็จประพาสทรงปลา ถึงโคก ขามพ่อ
ล่องเรือเอกไชยมา ขดั ไมห้ ักสลาย
คลองคดโขนเรือค้าํ

คุณคา่ ด้านวรรณศิลป์

- การใชค้ าํ นอ้ ยแตก่ ินความมาก
• พนั ทา้ ยตกประหม่าสน้ิ สติคิด

โดดจากเรอื ทูลอุทิศ โทษร้อง

พันทา้ ยนรสงิ ห์ผิด บทฆา่ เสียเทอญ

หัวกับโขนเรอื ต้อง คู่เสน้ ทาํ ศาล

กวีใช้คําว่า บท ที่มุ่งหมายถึง กฎมณเทียรบาล อันเป็น
พระราชกําหนดที่กษัตริย์ทรงใช้เป็นตัวบทกฎหมายเพื่อลงโทษผู้ทํา
ความผิดอีกนัยหนึ่ง หมายถึง ธรรมเนียมโบราณราชประเพณีที่เป็น
หลักยดึ ใช้ในบา้ นเมอื งเพื่อมงุ่ หมายให้เกิดความสงบสุข ในท่ีน้ี
พันท้ายนรสิงห์ทําผิดบท จึงต้องลงโทษด้วยการประหารชีวิต
คาํ วา่ บท จงึ ถือเปน็ การใชค้ าํ นอ้ ยแต่กนิ ความมาก

คณุ ค่าดา้ นวรรณศิลป์ (ตอ่ )

- การใชค้ ําทําใหเ้ กดิ จนิ ตภาพ
• พนั ท้ายตกประหม่าสิ้น สตคิ ดิ

โดดจากเรือทูลอทุ ศิ โทษร้อง

พนั ทา้ ยนรสงิ หผ์ ดิ บทฆา่ เสยี เทอญ

หัวกับโขนเรือตอ้ ง คูเ่ ส้นทําศาล

คําว่า ตกประหม่า สิ้นสติ โดด ทูล ร้อง ล้วนแต่เป็น
การสรรคําของกวีที่มุ่งหมายให้เกิดจินตภาพต้านเสียงและ
การ กระทํา ช่วยให้เห็นภาพของพันท้ายนรสิงห์ที่แม้จะตกใจ
แตก่ ็ยังแนว่ แน่ทจ่ี ะยอมรับโทษตามพระราชกาํ หนด

คณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์ (ต่อ)

- การเล่นเสยี งพยัญชนะ
• สรรเพชญท่ีแปดเจ้า อยุธยา

เสดจ็ ประพาสทรงปลา ปากนาํ้

ล่องเรอื เอกไขยมา ถึงโคก ขามพอ่

คลองคดโขนเรือคํ้า ขดั ไมห้ กั สลาย

โคลงบทนี้ บาทท่ี ๔ มีการเล่นเสียงพยญั ชนะ ข และ
ค ในคาํ ว่า คด โขน คํา้ ขัด ทําให้เหน็ ภาพของลําคลองที่มี
ความคตเคีย้ วจนทาํ ให้โขนเรอื ถกู ค้าํ และขัดใหห้ กั ลงในท่สี ดุ

คณุ คา่ ด้านวรรณศลิ ป์ (ตอ่ )

- การใช้บรรยายโวหาร
• สรรเพชญท่ีแปดเจ้า อยุธยา

เสด็จประพาสทรงปลา ปากน้าํ

ล่องเรอื เอกไชยมา ถงึ โคก ขามพอ่

คลองคดโขนเรือค้ํา ขดั ไมห้ ักสลาย

โคลงบทนี้แสดงให้เห็นความสามารถของกวีที่สามารถ
เลือกใช้คําในการบรรยายเหตุการณ์จากบันทึกทางประวัติศาสตร์ที่
ค่อนข้างละเอียดให้อยู่ภายในโคลงเพียงบทเดียว และเป็น
การบรรยายที่เข้าใจได้ง่ายทําให้เห็นภาพเหตุการณ์ของเรื่องได้
อย่างกระชบั รัดกมุ

คําศพั ท์ยาก

• ประพาส หมายถงึ เท่ยี ว
• ทรงปลา หมายถึง ตกปลา
• ภมู ี , ภบู าล หมายถึง พระมหากษัตริย์
• ทลู หมายถึง บอก
• บท หมายถึง บทบญั ญตั ใิ นกฎหมาย
• โขนเรือ หมายถงึ ไมเ้ สริมหัวเรอื ใหเ้ ชิดขึน้
• เส้น (คาํ โทโทษ) หมายถงึ สังเวยผีหรอื เจ้า

ดว้ ยอาหาร
• บําเหน็จ หมายถึง ตอบแทนความชอบ
• ใหโ้ ทษ หมายถงึ ยกโทษให้
• ม้วย หมายถึง ตาย
• ถนอมใจ หมายถงึ รักษานํ้าใจ
• รปู หมายถงึ รูปป้นั
• ทัด หมายถงึ ต้านไว้
• เพชฌฆาต หมายถึง เจา้ หนา้ ทปี่ ระหารชวี ิต
• เกล้า หมายถึง หัว
• กฤตคิ ณุ หมายถงึ คณุ งามความดี
• ตกประหม่า หมายถงึ ต่ืนเตน้ ,

เงอะงะ เพราะ ไม่มนั่ ใจ
• บรรลัย หมายถงึ ยอ่ ยยบั , วอดวาย

โคลงภาพพนั ท้ายนรสงิ หถ์ วายชีวติ
กิจกรรมปรนัย
คําชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นกากบาทขอ้ ทถ่ี ูกต้อง
1. โคลงภาพพันทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวิตแตง่ ดว้ ยคําประพนั ธ์ชนดิ ใด
ก. กาพย์ยานี
ข. กลอนเสภา
ค. กลอนสภุ าพ
ง. โคลงส่สี ุภาพ
2. โคลงภาพพนั ท้ายนรสิงหถ์ วายชีวิต จดั เปน็ ภาพประกอบท่เี ทา่ ใด
ก. ภาพที่ 50
ข. ภาพท่ี 52
ค. ภาพที่ 54
ง. ภาพที่ 56
3. เร่ืองพนั ทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ิตเหตุการณ์ในเรื่องน้เี กดิ ข้นึ ในรชั กาลใด
ก. สมเดจ็ พระเพทราชา
ข. สมเดจ็ พระบรมโกศ
ค. สมเด็จพระเจ้าท้ายสระ
ง. สมเดจ็ พระเจา้ เสอื
4. เร่ืองพนั ท้ายนรสงิ หถ์ วายชีวติ นี้เกิดตอนพระเจ้าแผน่ ดนิ เสดจ็ ไปทาํ อะไร
ก. ไปนมสั การพระพทุ ธบาทสระบุรี
ข. ยกทพั ไปสู้รบพมา่
ค. ไปตกปลา
ง. ดแู ลทุกขส์ ขุ ของราษฎร์
5. เรอื พระทน่ี งั่ ท่ีใชป้ ระพาสมชี ือ่ เรียกว่าอะไร
ก. เรือเอกมยั
ข. เรอื เอกไชย
ค. เรือสพุ รรณหงส์
ง. เรอื สุบรรณ

6. ใครคอื ผแู้ ต่งโคลงภาพพนั ทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชีวติ
ก. เจ้าพระยาพระคลัง (หน)
ข. กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
ค. เจ้าฟา้ กรมพระยานรศิ รานุวตั วงศ์
ง. พอ่ ขนุ รามคําแหงมหาราช
7. โขนเรือหักทีใ่ ด
ก. โคกขาม
ข. โคกกระโดน
ค. โคกหนองนา
ง. โคกเขา
8. พระเจ้าเสือต้องการไปตกปลาทีใ่ ด
ก. ปากคลอง
ข. ปากคลองตลาด
ค. ปากน้ําวน
ง. ปากนํา้
9. ผู้วาดโครงภาพพันทา้ ยนรสงิ ห์ถวายชีวิตคอื ใคร
ก. พระเจา้ วรรณากร
ข. พระวรรณวาดวิจิตร
ค. สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงเธอเจ้าฟา้ พระยานรศิ รานวุ ัตวิ งศ์
ง. พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
10. พระเจ้าเสอื เปลยี่ นโทษให้ฟนั อะไรแทนพันทา้ ยนรสงิ ห์
ก. ตุก๊ ตาคน
ข. รูปปนั้
ค. ภรรยา
ง. รูปวาด

11. ข้อใดไม่ได้หมายถงึ พระเจ้าเสือ
ก. ภูบาล
ข. ภมู ี
ค. ภูตบดี
ง. สรรเพชญทีแ่ ปดเจา้
12. “ พระเปลย่ี นโทษปลอม ฟันรปู แทนพ่อ” คาํ ท่ีขดี เส้นใตห้ มายถงึ ใคร
ก. พระเจ้าเสือ
ข. พันท้ายนรสิงห์
ค. นายทอง
ง. พระองคเ์ จา้ วรรณากร
13. จดุ ประสงค์การแตง่ ของเรื่องโครงภาพพันทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ติ คอื อะไร
ก. เพอื่ สดดุ วี ีรกรรมอันเลวรา้ ยของพันท้ายนรสิงห์
ข. เพ่ือสดดุ ีวรี กรรมอนั กล้าหาญของพันทา้ ยนรสงิ ห์
ค. เพื่อให้ทราบถึงขนบธรรมเนยี มสมยั อยุธยา
ง. เพ่อื แสดงถึงความรกั ของพันท้ายนรสิงห์
14. ขอ้ ใดกลา่ วผิดจากฉันทลักษณ์โคลงสสี่ ุภาพ
ก. โคลงสส่ี ุภาพ บังคบั เอก 7 โท 4
ข. โคลงสี่สภุ าพ 1 บท มี 4 บาท
ค. ตาํ แหน่งคําสร้อยจะเติมทา้ ยบทท่ี 1 และบทท่ี 2
ง. คําสร้อยมที งั้ หมด 2 แห่ง
15. สาเหตุใดทที่ ําให้หัวเรอื หัก
ก. พายุแรง
ข. คลองคดเคย้ี ว
ค. ไมช่ าํ นาญในการพายเรอื
ง. คลนื่ แรง

16. กฎหมายเกย่ี วกับคนถอื ทา้ ยเรือทาํ ใหโ้ ขนเรอื พระท่ีนง่ั หัก
ก. ถกู ประหารชวี ิตและนาํ ศรี ษะกับโขนเรอื พระทน่ี ่ังบวงสรวงบนศาลเพยี งตา
ข. ถูกประหารชวี ติ
ค. ถูกประหารชวี ติ และนําศรี ษะบวงสรวงบนศาลเพียงตา
ง. ถกู จําคกุ ตลอดซวี ติ และริบทรัพย์
17. พันทา้ ยนรสงิ หต์ อ้ งการใหพ้ ระเจ้าอยู่หัวกระทาํ การใด
ก. ยกโทษใหต้ น
ข. ประหารชีวิตตนเอง
ค. ปูนบําเหน็จรางวลั ให้
ง. ลงโทษด้วยการเฆยี่ นตี
18. ข้อใดแสดงถึงความมีเมตตากรุณา
ก. พันไม่ยอมอยยู่ อม มอดมว้ ย
ข. ภมู ีปลอบกลับต้งั ขอบรร ลยั พ่อ
ค. พนั กราบทูลทดดี ้วย ท่านท้งิ ประเพณี
ง. พระโปรดเปลี่ยนโทษปลอม ฟนั รปู แทนพ่อ
19. ข้อใดแสดงถงึ ส่งิ ทเี่ ปน็ อนสุ รณถ์ ึงคุณงามความดีของพนั ทา้ ยนรสงิ ห์
ก. ศาลสบื กฤติคุณเค้า คติไวใ้ นสยาม
ข. โขนเรือกับหัวพัน เซ่นทศ่ี าลแล
ค. จําสง่ั เพชฌฆาตฟนั ฟาดเกลา้
ง. ภูมีปลอบกลับตง้ั ขอบรร ลยั พ่อ
20. ข้อใดมคี าํ โทโทษ
ก. พนั ทา้ ยประหม่าส้ิน สติคดิ
ข. โดดจากเรอื ทลู อทุ ศิ โทษร้อง
ค.พนั ทา้ ยนรสงิ ห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ
ง. หัวกบั โขนเรอื ต้อง คเู่ ส้นทาํ ศาล

โคลงภาพพนั ท้ายนรสงิ ห์ถวายชีวติ
คาํ ช้แี จง ใหน้ ักเรียนเตมิ คําในบทประพันธ์ใหส้ มบรู ณ์

สรรเพชรที่แปดเจ้า อยุธ..........
เสด็จประพาสทรง.......... ปาก..........
ลอ่ งเรือเอก..........มา ถงึ โคก..........พ่อ
คลองคดโขนเรอื คาํ้ ขัดไม้หักสลาย

..........ตกประหมา่ สิ้น สต.ิ .........
โดดจากเรอื ทลู อุทศิ โทษรอ้ ง
พันทา้ ยนรสิงห์.......... บทฆา่ เสยี เทอญ
หวั กบั โขนเรอื .......... ค.ู่ .........ทําศาล

ภบู าลบาํ เหน็จให้ โทษถนอมใจนอ
..........ไมย่ ่อมอย.ู่ ......... มอด..........
พระเปลีย่ นโทษ.......... ฟนั .......... แทนพ่อ
พนั กราบทลู ทดั ด้วย ทา่ นทิ้งประเพณี

ภูมีปลอบกบั ต้งั ขอบรร ลยั พ่อ
จาํ สั่งเพชฆฆาตฟัน ฟาด..........
..........เรอื กับ..........พัน เซน่ .......... ศาลแล
ศาลสบื กฤตคิ ุณเค้า คติไว้ใน..........

โคลงภาพพันท้ายนรสงิ หถ์ วายชวี ิต
กจิ กรรมอตั นัย

คาํ ช้แี จง ใหน้ ักเรียนแตง่ เรือ่ งส้ันจากขอ้ คดิ ทีไ่ ด้จากการเรียนเรอ่ื งโคลงภาพพันทา้ ยนร
สงิ หถ์ วายชวี ิต

…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….

เฉลยแบบฝึกหดั ท้ายบท

โคลงภาพพนั ท้ายนรสงิ หถ์ วายชีวติ
กิจกรรมปรนัย
คําชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นกากบาทขอ้ ทถ่ี ูกต้อง
1. โคลงภาพพันทา้ ยนรสิงห์ถวายชีวิตแตง่ ดว้ ยคําประพนั ธ์ชนดิ ใด
ก. กาพย์ยานี
ข. กลอนเสภา
ค. กลอนสภุ าพ
ง. โคลงส่สี ุภาพ
2. โคลงภาพพนั ท้ายนรสิงหถ์ วายชีวิต จดั เปน็ ภาพประกอบท่เี ทา่ ใด
ก. ภาพที่ 50
ข. ภาพท่ี 52
ค. ภาพที่ 54
ง. ภาพที่ 56
3. เร่ืองพนั ทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ิตเหตุการณ์ในเรื่องน้เี กดิ ข้นึ ในรชั กาลใด
ก. สมเดจ็ พระเพทราชา
ข. สมเดจ็ พระบรมโกศ
ค. สมเด็จพระเจ้าท้ายสระ
ง. สมเดจ็ พระเจา้ เสอื
4. เร่ืองพนั ท้ายนรสงิ หถ์ วายชีวติ นี้เกิดตอนพระเจ้าแผน่ ดนิ เสดจ็ ไปทาํ อะไร
ก. ไปนมสั การพระพทุ ธบาทสระบุรี
ข. ยกทพั ไปสู้รบพมา่
ค. ไปตกปลา
ง. ดแู ลทุกขส์ ขุ ของราษฎร์
5. เรอื พระทน่ี งั่ ท่ีใชป้ ระพาสมชี ือ่ เรียกว่าอะไร
ก. เรือเอกมยั
ข. เรอื เอกไชย
ค. เรือสพุ รรณหงส์
ง. เรอื สุบรรณ

6. ใครคอื ผแู้ ต่งโคลงภาพพนั ทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชีวติ
ก. เจ้าพระยาพระคลัง (หน)
ข. กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
ค. เจ้าฟา้ กรมพระยานรศิ รานุวตั วงศ์
ง. พอ่ ขนุ รามคําแหงมหาราช
7. โขนเรือหักทีใ่ ด
ก. โคกขาม
ข. โคกกระโดน
ค. โคกหนองนา
ง. โคกเขา
8. พระเจ้าเสือต้องการไปตกปลาทีใ่ ด
ก. ปากคลอง
ข. ปากคลองตลาด
ค. ปากน้ําวน
ง. ปากนํา้
9. ผู้วาดโครงภาพพันทา้ ยนรสงิ ห์ถวายชีวิตคอื ใคร
ก. พระเจา้ วรรณากร
ข. พระวรรณวาดวิจิตร
ค. สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงเธอเจ้าฟา้ พระยานรศิ รานวุ ัตวิ งศ์
ง. พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยูห่ วั
10. พระเจ้าเสอื เปลยี่ นโทษให้ฟนั อะไรแทนพันทา้ ยนรสงิ ห์
ก. ตุก๊ ตาคน
ข. รูปปนั้
ค. ภรรยา
ง. รูปวาด

11. ข้อใดไม่ได้หมายถงึ พระเจ้าเสือ
ก. ภูบาล
ข. ภมู ี
ค. ภูตบดี
ง. สรรเพชญทีแ่ ปดเจา้
12. “ พระเปลย่ี นโทษปลอม ฟันรปู แทนพ่อ” คาํ ท่ีขดี เส้นใตห้ มายถงึ ใคร
ก. พระเจ้าเสือ
ข. พันท้ายนรสิงห์
ค. นายทอง
ง. พระองคเ์ จา้ วรรณากร
13. จดุ ประสงค์การแตง่ ของเรื่องโครงภาพพันทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ติ คอื อะไร
ก. เพอื่ สดดุ วี ีรกรรมอันเลวรา้ ยของพันท้ายนรสิงห์
ข. เพ่ือสดดุ ีวรี กรรมอนั กล้าหาญของพันทา้ ยนรสงิ ห์
ค. เพื่อให้ทราบถึงขนบธรรมเนยี มสมยั อยุธยา
ง. เพ่อื แสดงถึงความรกั ของพันท้ายนรสิงห์
14. ขอ้ ใดกลา่ วผิดจากฉันทลักษณ์โคลงสสี่ ุภาพ
ก. โคลงสส่ี ุภาพ บังคบั เอก 7 โท 4
ข. โคลงสี่สภุ าพ 1 บท มี 4 บาท
ค. ตาํ แหน่งคําสร้อยจะเติมทา้ ยบทท่ี 1 และบทท่ี 2
ง. คําสร้อยมที งั้ หมด 2 แห่ง
15. สาเหตุใดทที่ ําให้หัวเรอื หัก
ก. พายุแรง
ข. คลองคดเคย้ี ว
ค. ไมช่ าํ นาญในการพายเรอื
ง. คลนื่ แรง

16. กฎหมายเกย่ี วกับคนถอื ทา้ ยเรือทาํ ใหโ้ ขนเรอื พระท่ีนง่ั หัก
ก. ถกู ประหารชวี ิตและนาํ ศรี ษะกับโขนเรอื พระทน่ี ่ังบวงสรวงบนศาลเพยี งตา
ข. ถูกประหารชวี ติ
ค. ถูกประหารชวี ติ และนําศรี ษะบวงสรวงบนศาลเพียงตา
ง. ถกู จําคกุ ตลอดซวี ติ และริบทรัพย์
17. พันทา้ ยนรสงิ หต์ อ้ งการใหพ้ ระเจ้าอยู่หัวกระทาํ การใด
ก. ยกโทษใหต้ น
ข. ประหารชีวิตตนเอง
ค. ปูนบําเหน็จรางวลั ให้
ง. ลงโทษด้วยการเฆยี่ นตี
18. ข้อใดแสดงถึงความมีเมตตากรุณา
ก. พันไม่ยอมอยยู่ อม มอดมว้ ย
ข. ภมู ีปลอบกลับต้งั ขอบรร ลยั พ่อ
ค. พนั กราบทูลทดดี ้วย ท่านท้งิ ประเพณี
ง. พระโปรดเปลี่ยนโทษปลอม ฟนั รปู แทนพ่อ
19. ข้อใดแสดงถงึ ส่งิ ทเี่ ปน็ อนสุ รณถ์ ึงคุณงามความดีของพนั ทา้ ยนรสงิ ห์
ก. ศาลสบื กฤติคุณเค้า คติไวใ้ นสยาม
ข. โขนเรือกับหัวพัน เซ่นทศ่ี าลแล
ค. จําสง่ั เพชฌฆาตฟนั ฟาดเกลา้
ง. ภูมีปลอบกลับตง้ั ขอบรร ลยั พ่อ
20. ข้อใดมคี าํ โทโทษ
ก. พนั ทา้ ยประหม่าส้ิน สติคดิ
ข. โดดจากเรอื ทลู อทุ ศิ โทษร้อง
ค.พนั ทา้ ยนรสงิ ห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ
ง. หัวกบั โขนเรอื ต้อง คเู่ ส้นทาํ ศาล

โคลงภาพพันทา้ ยนรสงิ หถ์ วายชวี ติ
คาํ ชี้แจง ให้นกั เรียนเติมคาํ ในบทประพันธ์ใหส้ มบรู ณ์

สรรเพชญที่แปดเจา้ อยุธยา
เสดจ็ ประพาสทรงปลา ปากน้ํา
ล่องเรือเอกไชยมา ถงึ โคก ขามพอ่
คลองคดโขนเรอื ค้ํา ขดั ไม้หกั สลาย

พนั ทา้ ยตกประหม่าสนิ้ สติคดิ
โดดจากเรือทูลอุทิศ โทษรอ้ ง
พนั ทา้ ยนรสิงห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ
หวั กบั โขนเรือตอ้ ง คเู่ ส้นทําศาล

ภบู าลบําเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ
พนั ไม่ยอมอยู่ยอม มอดมว้ ย
พระโปรดเปล่ียนโทษปลอม ฟันรูป แทนพอ่
พันกราบทูลทดั ดว้ ย ทา่ นทง้ิ ประเพณี

ภูมปี ลอบกลบั ต้ัง ขอบรร ลยั พ่อ
จาํ สัง่ เพชฌฆาตฟัน ฟาดเกล้า
โขนเรือกบั หัวพัน เซ่นท่ี ศาลแล
ศาลสืบกฤตคิ ณุ เค้า คติไวใ้ นสยาม

สมาชิก

1. นายอาติบ โดวาเห็ง รหัส 6321124048
รหัส 6321124051
2. นางสาวอัรฟานี เดง็ รหสั 6321124059
รหัส 6321124062
3. นางสาวฟริ ฮานา เละสัน รหสั 6321124073
รหสั 6321124074
4. นางสาวสไุ รดา เจะมะ รหัส 6321124086

5. นางสาวเกวลนิ ผลโคกสูง

6. นางสาวจนิ ตนา มูลเกษ

7. นางสาวนสุ บา แลแมแน

บรรณานกุ รม

กระทรวงศึกษาธกิ าร. (๒๕๕๖). วรรณคดีวิจกั ษ์ ชนั้ มัธยมศึกษาปที ่ี ๑.
กรุงเทพมหานคร: ลาดพร้าว

เช้ือ จารวุ ัตร กบั ขนุ ประสมสสี มาน. (๒๔๗๑). ประชุมเชิญขวัญ.
สืบคน้ จาก : http://knowledgecenter.museumsiam.org/

ดิจติ อลสคลู คลบั . (๒๕๖๔). โคลงสส่ี ุภาพ. [ออนไลน์].
สืบคน้ จาก : http://www.digitalschool.club

มูลนิธกิ ารศึกษาทางไกลผ่านดาวเทยี มในพระบรมราชูปถัมภ์. (ไมป่ รากฏ).
โคลงภาพพนั ท้ายนรสงิ หถ์ วายชีวติ . สบื ค้นจาก : http://knowledge-
center.museumsiam.org

สุมาลี วีระวงศ์. (ไม่ปรากฏ). นามานุกรมวรรณคดีไทย. สืบค้นจาก
https://www.sac.or.th/databases