องค์ประกอบของแผนที่

อาจารย์ผูส้ อน

AJ : Araya Pakla
AJ : Sudarat Noisia

มาตราสว่ น ทศิ
สัญลกั ษณ์ในแผนที่

Map

The map is one of the geographical instruments
that is used to show features of things existing on the
surface of the Earth.

เปน็ สิง่ ท่มี นุษยส์ รา้ งขึ้นเพ่ือแสดงลักษณะต่าง ๆ บนพ้นื ผวิ โลกท้งั
ทเี่ กิดตามธรรมชาตแิ ละมนุษย์สรา้ งขน้ึ โดยเขียนลงในแผ่นกระดาษหรือ
วัสดุแบนราบ ด้วยการย่อสว่ นใหเ้ ลก็ ลงตามตอ้ งการ

Types of maps In general, there are three types of

Map : maps that are classified based

(physical map) แผนที่กายภาพ
คือเปน็ แผนที่แสดงลักษณะทางภูมิศาสตร์เป็นหลัก

example

แผนทภี่ ูมปิ ระเทศ topographic map

Map

(political map) แผนที่รัฐกจิ คอื
แสดงขอบเขตการปกครองในระดบั ต่างๆ

ทั้งในระดับ เมอื งหลวง เมืองทา่

example

แผนทีแ่ สดงประเทศในทวีปยุโรป

physical map political map
ความแตกต่างระหวา่ งแผนทที่ ัง้ 2 แบบ

Map

(thematic map) แผนที่เฉพาะเรื่อง
คือแผนทที่ ี่แสดงเฉพาะส่งิ ที่สนใจในบริเวณพื้นท่ีภูมิศาสตร์ท่สี นใจ

example

แผนทีส่ มดุ , แผนทสี่ ถานท่ที ่องเทย่ี ว

องคป์ ระกอบแผนท่ี

สิง่ ที่ปรากฏอย่บู นแผนท่ี เพ่อื ใหผ้ ใู้ ช้แผนท่ที ราบรายละเอยี ดเกี่ยวกับแผนท่ี

ช่อื แผนท่ี สญั ลกั ษณ์
(map name) (symbol)

มาตราส่วน ทิศทาง

(map scale) (direction)

มอี งค์ประกอบของแผนที่

ช่ือแผนที่ บอกพ้ืนท่แี ละขอ้ มูลที่แสดงในแผนที่นนั้ ๆ Scale อัตราส่วนระหวา่ งระยะบนแผนท่กี บั ระยะจรงิ บนพื้นผิวโลก

symbol Direction

แทนสิง่ ที่ปรากฏบนผิวโลก บอกทศิ ทางของแผนท่ี
ตามตาแหน่งทต่ี ้ังต่าง ๆ กาหนดให้เปน็ ทศิ เหนือเสมอ

พกิ ัดภมู ศิ าสตร์ ขอบระวาง

จดุ ท่ตี ดั กันของค่าละติจดู ขอบเขตของพ้ืนทแี่ สดงแผนท่ี
และค่าลองจจิ ดู และมีตัวเลขบอกคา่ พิกดั ภูมิศาสตร์

เสน้ โครงแผนท่ี คาอธบิ ายสัญลักษณ์

เส้นเมริเดยี นและเสน้ ขนานละตจิ ูด อธบิ ายความสงู ตา่ ดว้ ยสี
ถ่ายทอดลักษณะทรงกลมของโลก แทนสญั ลักษณภ์ ูมิประเทศ

มาตราส่วน (scale)

หมายถงึ อัตราส่วนระหวา่ งระยะทางบนแผนที่
กับระยะทางจริงบนพนื้ ผิวโลก มี 3 แบบ ไดแ้ ก่
1 เซนติเมตร เท่ากับ 5 กิโลเมตร มาตราส่วนคาพดู

1 : 500,000 มาตราสว่ นสัดสว่ น

มาตราส่วนเส้น

มาตราส่วนคาพดู

1 เซนตเิ มตร เทา่ กับ 5 กโิ ลเมตร

จะบอกหนว่ ย/หนว่ ยจะตา่ งกนั

มาตราสว่ นสดั สว่ น
1 : 500,000

ระยะทางท่วี ดั ไดใ้ นแผนที่ ระยะทางจรงิ บนพ้นื ผิวโลก

จะไมบ่ อกหนว่ ย

แต่จงร้ไู ว้..มหี นว่ ยเปน็ เซนติเมตร

1 : 500,000
1 : 50,000
1 : 5,000

มาตราส่วนเสน้

0 50 100 200

ไดร้ ะยะทางประมาณ
125 กโิ ลเมตร

*** มาตราส่วนแผนท่ี เปน็ การแสดงอตั ราสว่ นเปรยี บเทยี บระหว่าง
ระยะทางบนแผนที่ กับ ระยะทางจริงบนพืน้ ผวิ โลก
**มหี น่วยเปน็ เซนตเิ มตร**

ระยะทางแผนที่วดั ไดบ้ นแผนท่ี MD
ระยะทางจรงิ บนพ้ืนผิวโลก GD

มาตราสว่ น ตัวอย่าง การใชม้ าตราส่วนสัดส่วน การวาดมาตราสว่ นเสน้ และการหาระยะทางในแผนท่ี

การหาระยะทางในแผนที่ เชน่ เมืองชาเนยี ห่างจากเมอื งเฮอราคลอิ อน 12.5 ซม. ในแผนที่

สามารถนาเข้าสมการได้ ดงั น้ี MD
มาตราสว่ น = ระยะทางบนแผนที่ GD

ระยะทางจรงิ บนพน้ื ผวิ โลก

1 12.5
1,000,000 = ระยะทางจรงิ บนพนื้ ผิวโลก

ระยะทางจรงิ = 12.5 x 1,000,000 ซม.
บนพน้ื ผวิ โลก 12,500,000
125,000 ซม.
= 125 ม.
กม.
=

=

ตวั อย่าง : แผนทีม่ าตราสว่ น 1 : 200,000 วดั ระยะทางในแผนที่จากบ้านถึงโรงเรยี นได้ 8 เซนตเิ มตร
จงหาระยะทางจริงบนพน้ื ผิวโลก

วิธีทาที่ 1 มาตราส่วน = ระยะทางท่วี ดั ได้บนแผนท่ี

1 = ระยะทางจริงบนพืน้ ผิวโลก ทาให้หน่วยเปน็ กิโลเมตร
200,000 8 โดยหาร 100,000

ระยะทางจรงิ บนพ้ืนผวิ โลก = ระยะทางจริงบนพื้นผวิ โลก เพราะ 100,000 เซนตเิ มตร
8 x 200,000 เท่ากับ 1 กิโลเมตร

ระยะทางจริงบนพื้นผวิ โลก = 1,600,000

1,600,000 = 16 กิโลเมตร

100,000

ตัวอยา่ ง : แผนท่มี าตราสว่ น 1 : 200,000 วดั ระยะทางในแผนทจี่ ากบา้ นถงึ
โรงเรยี นได้ 8 เซนตเิ มตร จงหาระยะทางจริงบนพืน้ ผิวโลก

วิธที าที่ 2 **ทาให้ มาตราส่วน มีหนว่ ยเปน็ กิโลเมตร ก่อนโดยหาร 100,000

จะไดว้ ่า 200,000 = 2 กิโลเมตร
100,000

จากนัน้ นา 8 x 2 = 16 กโิ ลเมตร

1. แผนทเ่ี มอื งปารีสวัดระยะทางในแผนทีจ่ ากจดุ A ไปจดุ B ได้ 4 เซนตเิ มตร
วัดระยะทางจริงได้ 4 กโิ ลเมตร แผนท่ีชดุ นมี้ ีมาตราสว่ นเทา่ ไร มีหน่วยเซนตเิ มตร

มาตราส่วน = ระยะทางทว่ี ดั ได้บนแผนที่ 1 กิโลเมตรเทา่ กบั
ระยะทางจรงิ บนพ้ืนผิวโลก 100,000 เซนติเมตร

มาตราสว่ น = 4 เซนตเิ มตร แปลงหน่วย
4 กิโลเมตร 4

= 4 = 1 มาตราสว่ น = 1 : 100,000
400,000 100,000

** ทาให้ มาตราส่วน มีหนว่ ยเปน็ กิโลเมตรก่อนโดยใช้การเทยี บ
โดยเทียบกับ
1 : 100,000 =
1 : 1 กิโลเมตร
ดงั นั้น จะไดว้ า่

1 : 200,000 = 1 : 400,000 = 1 : 50,000 =
1 : 2 กโิ ลเมตร 1 : 4 กโิ ลเมตร 1 : 0.5 กโิ ลเมตร

1 : 300,000 = 1 : 450,000 = 1 : 1,000,000 =
1 : 3 กโิ ลเมตร 1 : 4.5 กิโลเมตร 1 : 10 กโิ ลเมตร

ทิศ (direction)

เครื่องหมายท่บี ง่ บอกทิศทางของแผนท่นี ้ัน ๆ
โดยสว่ นมากจะกาหนดให้ด้านบนของแผนทีเ่ ปน็ ทิศเหนอื
เพอื่ ไดง้ า่ ยตอ่ การทาความเขา้ ใจและสะดวกตอ่ การใช้งาน

direction ทิศในแผนท่ี คือ เคร่ืองหมายท่ีบ่งบอกทิศทางของแผนท่ีน้ัน ๆ โดยส่วนมากจะ
กาหนดให้ด้านบนของแผนที่เป็นทิศเหนือ เพื่อได้ง่ายต่อการทาความเข้าใจและ
สะดวกตอ่ การใช้งาน โดยมเี ครื่องหมาย
แสดงทิศเหนอื หลากหลายรูปแบบ เช่น

ทิศเหนอื จริง (true north) คอื ข้วั เหนอื แมเ่ หลก็ โลก ข้วั โลกเหนอื
แนวตามเส้นเมริเดยี นท่ชี ้ีไปยงั ขวั้ โลกเหนอื

ทิศเหนือแมเ่ หล็ก (magnetic north) คือ
แนวทีป่ ลายเขม็ ทศิ ชไ้ี ปในทศิ ทางทเี่ ปน็
ขัว้ เหนอื แมเ่ หล็กโลก ส่วนลูกศรครง่ึ ซีกแสดงถึงทศิ ทาง
ของทศิ เหนอื แมเ่ หล็กท่ีบ่ายเบนไปจากทิศเหนือจรงิ

GN ทศิ เหนอื กริด (grid north) คือ
แนวทิศเหนือตามเส้นกริดทางด่งิ ของระบบเส้นโครงแผนที่

direction การเรียกมมุ ของทศิ ในแนวราบ มี 2 แบบ คอื มุมแอซิมัทและมมุ แบรงิ

มุมแอซิมัท (azimuth) วดั จากทศิ เหนือ D

ไปตามเขม็ นาฬิกา มคี ่ามุมไมเ่ กนิ 360 องศา A

N ทศิ เหนอื คือ E ทิศตะวนั ออก คอื
0 องศา 90 องศา

S ทิศใต้ คือ W ทศิ ตะวนั ตก คอื
180 องศา 270 องศา

ตวั อย่าง C B

ท่ีหมาย A ทามุมแอซิมัท ° กับแนวทศิ เหนือ
ท่หี มาย B ทามุมแอซมิ ัท ° กบั แนวทิศเหนอื
ท่ีหมาย C ทามมุ แอซิมทั ° กบั แนวทศิ เหนือ
ทหี่ มาย D ทามมุ แอซมิ ัท ° กบั แนวทศิ เหนือ

direction การเรียกมุมของทิศในแนวราบ มี 2 แบบ คอื มุมแอซมิ ทั และมุมแบริง

D

มุมแบรงิ (bearing) วดั จากทศิ เหนือหรือทิศใต้ A
ไปทางทศิ ตะวันตกหรอื ทศิ ตะวนั ออก มีค่ามุมไมเ่ กนิ 90 องศา

N ทิศเหนือ คือ E ทิศตะวนั ออก คอื
0 องศาเหนือ 90 องศาตะวนั ออก

S ทิศใต้ คอื W ทศิ ตะวันตก คอื
0 องศาใต้ 90 องศาตะวันตก

ตวั อย่าง

ทห่ี มาย A มมุ แบริง N ° E

ท่หี มาย B มมุ แบริง S ° E C B
ที่หมาย C มุมแบริง S ° W

ท่ีหมาย D มุมแบรงิ N ° W

สญั ลกั ษณ์ (symbol)

เคร่อื งหมายทกี่ าหนดขน้ึ เพือ่ ใช้ในแผนท่ี ใหห้ มายความแทนของจรงิ

Point

Line
Area or Polygon

symbol คือ เคร่ืองหมายทีก่ าหนดขนึ้ เพ่อื ใช้ในแผนที่ แทนของจรงิ
ในแต่ละพ้นื ที่ มี 3 ประเภท ได้แก่ สัญลกั ษณ์จดุ สญั ลกั ษณเ์ ส้น
แผนที่บรเิ วณกรุงวลั เลตตา ประเทศมอลตา
มาตราสว่ น 1 : 5,000 สญั ลกั ษณพ์ นื้ ที่

Area or Polygon

แสดงขอ้ มลู ท่เี ป็นลักษณะของเขตพ้นื ท่ี เชน่

พืน้ ที่เมือง

พืน้ ทส่ี ถานท่สี าคญั

พื้นท่ีสวนสาธารณะ

พื้นทโี่ ขดหนิ ชายฝงั่

symbol คือ เครอื่ งหมายทกี่ าหนดข้ึนเพ่ือใช้ในแผนท่ี แทนของจริง
ในแต่ละพนื้ ที่ มี 3 ประเภท คอื สัญลกั ษณ์จุด สญั ลักษณเ์ สน้ สัญลักษณ์พนื้ ท่ี

แผนที่บรเิ วณกรงุ วลั เลตตา ประเทศมอลตา มาตราส่วน 1 : 5,000 line

แสดงขอ้ มลู ท่ีเปน็ ลกั ษณะของเสน้ ทาง เช่น
ถนน
สะพาน
เสน้ ทางเรอื ขา้ มฝาก

symbol คอื เครอ่ื งหมายทีก่ าหนดขึ้นเพอ่ื ใช้ในแผนท่ี แทนของจรงิ
ในแตล่ ะพื้นท่ี มี 3 ประเภท ได้แก่ สัญลกั ษณจ์ ดุ สัญลกั ษณ์เส้น สัญลกั ษณพ์ น้ื ท่ี
แผนทีบ่ ริเวณกรงุ วลั เลตตา ประเทศมอลตา
มาตราสว่ น 1 : 5,000 Point

แสดงขอ้ มลู ทีเ่ ปน็ ลกั ษณะของจดุ ตาแหนง่ เช่น
ทา่ เรอื พพิ ิธภณั ฑ์

ประภาคาร สถานทีส่ าคญั

จงั หวัด อาเภอ
สนามบิน ตาบล
โรงเรียน

การอา่ นและแปลความแผนท่ี

แผนทีบ่ รเิ วณกรงุ วลั เลตตา ประเทศ มาตราสว่ น 1 :50,000 จากแผนที่บริเวณกรุงวัลเลตตาประเทศมอลตา
มอลตา แปลความหมายไดว้ ่า

1. ช่ือแผนที่ คอื
2. แผนท่ีมีมาตราส่วนเท่าไร
3. พจิ ารณาคาอธิบายสญั ลักษณ์เปน็ อย่างไร