19-2009-4

կա որոշակի տարբերություն, րինը, որը մտնում է ստերոիդ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
սակայն երկուսն էլ չեն լուծվում հորմոնների (կորտիզոլ, ալդոս­
ջրում, լուծվում են օրգա նա կա ն տերոն, սեռական հորմոններ) 400-700 գրա մ ածխաջուր՝ կա խ ­
լուծիչներում։ Լիպիդների մեջ են կազմության մեջ, առավել շատ ված մարմնի զանգվածից և ֆի­
մտնում պ ա րզ ճարպերը, հեղուկ պարունակվում է կենդանական զիկական ծանրաբեռնվածութ­
ճարպերը, մոմերը, խոլեստերխ յուղերում։ Այն կարևոր դեր է խ ա ­ յունից։
նը, ֆոսֆոլիպիդները և լիպ ո ղում աթերոսկլերոզի պ ա թոգե­
պրոտեինները։ նեզում։ Վիտամինները մարդու և
կաթնասունների բջիջներում չեն
ճարպերը քիմիական տեսա­ առաջանում, սակայն առանց
կետից կազմվա ծ են ճա րպ ա ­ դրանց չեն կարող բնականոն ըն-
թթուներից, ազատ ճարպաթթու­
ներից, մոնո֊ և դիգլիցերիդներից։ ճարպերը պետք էապահովեն թանալ նյութափոխանակության
Ունեն երկար ածխաջրածնային մարդու սննդակարգի կալորիա­ գործընթացները։
շղթա (16-18 ածխաջրածին)։ կանության մինչև 30 %-ից ոչ
Սննդի մեջ կան 22 ճարպաթթու­ ավելին։ ճարպերի կալորիակա­ Բարձր ֆիզիկական և մտա­
ներ, որոնք առավել հա ճա խ լի­ նության ավելցուկը (հատկապես վոր ծանրաբեռնվածությունը,
նում են հա գեցա ծ և չհագեցած։ ոչ հա գեցա ծ ճարպերինը) չի ինչպես նաև երկարատև ու հա­
Առողջության համար օգտ ա կա ր բարձրացնում հիվանդություննե­ ճախակի հոգեկան լարվածութ­
են հատ կա պես բազմաչհագեց- րի ռիսկը, սակայն ճարպակալո^ յունը, ստրեսներն օրգանիզմի
ված ճարպաթթուները, որոնցից մը բացա սաբար է ա նդրա դա ռ­ էներգետիկ պաշարների, վիտա­
երկուսը՝ լինոլա֊ և ալֆա-լինո֊ նում առողջությանը։ մինների, հանքային նյութերի
լենա֊ ճարպաթթուները ա նփ ո­ արտահայտված ծախսի պատ­
խարինելի են։ Նրանցից են Ածխաջրերն ու ճարպերը օր­ ճա ռ են։ Հա ճա խ տարբեր վիտ ա ­
առաջանում որոշ հորմոններ, գանիզմի էներգետիկ ծախսերի մինների պակասն առաջացնում
որոնք ազդում են արյան ճնշման, հիմնական աղբյուրն են։ Ի տ ա ր­ է ծանր, երկարատև հիվանդութ­
արյան մակարդելիության, իմու֊ բերություն սպիտակուցների և յուններ։ Ինչպես ջրալույծ (81815
նային համակարգի, անոթային ճարպերի՝ ածխաջրերը, որոնք Շ), այնպես էլ ճարպալույծ (^,
ռեակտիվության վրա, կանխում պ ահեստ ա վորվա ծ են գլիկոգենի Օ, Ը, ^) վիտամիններն անհրա­
են սրտի իշեմիկ հիվանդությունը ձևով, կարող են ապահովել օր­ ժեշտ են օրգանիզմի հոմեոստա-
և օգտ ա կա ր են որոշ բորբոքա­ գանիզմի բնականոն էներգետիկ զը պահպանելու, նրա ֆերմեն֊
յին հիվանդությունների ժա մա ­ գործունեությունը միայն 12-16 տային համակարգի բնականոն
նակ։ Լինոլաթթվից առաջանում ժամվա ընթացքում։ Դրանք գործունեության համար։ Դրանք
են օմեգա-6 ճարպաթթունե­ ա րա գ ծախսվում են ինտենսիվ օժտ վա ծ են նաև ա րտ ա հա յտ ­
րը, պրոստագլանդինները գործունեության ընթացքում, որի ված հակաօքսիդանտային
(Ը1, Ը2), թրոմբօքսանները (^1, պատճառով օրգանիզմը թուա ազդեցությամբ. թույլ չեն տա֊
^ 2)։ Լինոլաթթու պարունակ­ նում է, իջնում է նրա ֆիզիկական լիս, որ բջիջների թաղանթների
վում է սոյայի, ընկույզի, ցորենի, աշխատունակությունը։ Անհրա­ լիպիդները գերօքսիդացվեն և
եգիպ տացորենի սաղմերի յու­ ժեշտ է ընդունել օրական մոտ առաջացնեն վնասակար թու֊
ղերում, իսկ օմեգա-3 ճա րպ ա ­
թթուները հայտնաբերվել են
ձկան յուղի մեջ։ Այս յուղերն ու­
նեն սրտի հիվանդությունները
կանխող (կարդիոպրոտեկտոր)
ազդեցություն։

ճարպերը բոլոր բջջաթա­
ղանթների բաղկացուցիչ մասն
են։ Դրանցից են՝ ֆոսֆոլիպիդ­
ները, գլիկոլիպիդները։ Վեր­
ջիններս հա տկա պ ես շատ են
գլխուղեղում և կոչվում են ցերեբ֊
րոպիդներ։

Օրգանիզմի կարևոր ճարպե­

րից (լիպիդներից) է խոլեստե-

ԱՏ4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 49

ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ երիկամների, ^ և ^֊ի ավելցուկը՝ շատ է պակասում ստրեսներից
հետո, քա նի որ միկրոտարրերն,
►նավոր նյութեր՝ պերօքսիդներ։ ոսկրերի ամրության համար։ ինչպես և վիտամինները ֆեր
Չնայած բոլոր վիտամիններն ու­ մենտների կոֆակտորներ են. այդ
նեն այդ հատկությունը, սակայն Վնասակար է նաև ավելցուկով նյութերի պակասը ա նդր ա դա ռ
ամենաուժեղ հակաօքսիդանտ նում է նյութափոխանակության
է համարվում վիտամին Ը-ն (ալ­ վիտամին Շ-ն; վրա։ Օրինակ՝ երկաթի անհրա­
ֆա տոկոֆերոլը)։ Հա կա օքսխ ժեշտ քանակի պակասն օրգա­
դանտային համա կա րգի մեջ են Բացի վերը նշված չորս նյո^ նիզմում առաջացնում է անեմիա՝
մտնում նաև սելեն պարունակող սակավարյունություն;
ֆերմենտները՝ կատալազան, թերից՝ սպիտակուցներից,
սուպերօքսիդոդիսմուտազան, Ցինկի պակասը երեխաների
գլյուտաթիոնը։ Դրանք թույլ չեն ճարպերից, ածխաջրերից և օրգանիզմում կարող է առա­
տալիս, որ գերօքսիդները իրա­ ջացնել աճի կասեցում, դանդա­
կանացնեն իրենց թունավոր վիտամիններից, օրգանիզ­ ղեցնել վերքերի ապաքինումը;
ազդեցութունը բջիջների, հյուս­ Այն մեծ քանակությամբ պարու­
վածքների վրա, առաջացնեն մին անհրաժեշտ են տարբեր նակվում է տավարի և հնդկահա­
սպիտակուցների բնափոխում, վի մսի մեջ;
ճնշեն ֆերմենտների ակտիվութ­ ա նօրգա նա կա ն (հանքային) նյու­
յունը և բջիջների բազմացումը; Յոդն անհրաժեշտ է վահա­
Անհրաժեշտ էորոշ սննդային հա­ թեր, որոնց զգալի մասը բա վա ­ նագեղձի հորմոնի՝ թիրոքսխ
վելվածների միջոցով ուժեղացնել նի առաջացման համար։ Ջրում
օրգանիզմի հակաօքսիդանտա- կան շատ է օրգանիզմում (միկ- և սննդանյութերում յոդի ա ն հ
յին համակարգը, բարձրացնել րաժեշտ քանակի պակասը
նրա ադապտացիայի հատկութ­ րոտարրեր), օրինակ՝ ^8, ^, իսկ երեխաների օրգանիզմում կարող
յունը, ինչպես նաև դիմա դրողա ­ է առաջացնել մտավոր հետամ­
կանությունը, ինչի արդյունքում մյուսները, որոնցից շատերը մե­ նացություն՝ կրետինիզմ։
բարձրանում է մտավոր և ֆիզխ
կական աշխատունակությունը։ տաղներ են, պահանջվում են Բրոմն անհրաժեշտ է գլյուկո
Սակայն սխալ է այն կարծիքը, թե զի նորմալ նյութափոխանակութ­
որքան շատ վիտամին ընդունել, օրա կա ն 100 մգ (0.1 գ) քիչ։ Այս յան համար։ Այն կարող է կանխել
այնքան լավ։ Դրանց չափից ավել շաքարախտի զարգացումը, օգ­
օգտագործումը կարող է վնասել նյութերի մի մասը անփ ոխա րինե­ նել հաղթահարելու ստրեսները;
օրգանիզմը։ Օրինակ՝ վիտա­
մին Օ-ի չափից ավել լինելը (հխ լի է։ Անփոխարինելի միկրոտար- Կոբալտը մտնում է վիտամին
պերվիտամինոզը) վնասակար է 812փ կազմի մեջ, և նրա պակասը
րերի թիվն ավելանալու միտում կարող է առաջացնել սակավար­
յունություն;
ունի. որոշ տարրերի նշանակութ­
Սելենը մտնում էֆերմենտների
յունն ավելի ուշ է բացահայտվել
կազմության մեջ, որոնք գտնվում
և շարունակվում է պարզվել։ Այժմ
են օրգանիզմի բոլոր բջիջներում,
դրա նք 10-ն են՝ երկաթը, յոդը,
և ունի պ ա շտ պ ա նա կա ն նշա նա ­
ցինկը, պղինձը, մագանը, ք ր ո
կություն. ուժեղ հակաօքսիդա նտ
մը, կոբալտը, սելենը, մոլիբդե­
է և չեզոքացնում է հյուսվածք­
նը և ֆտորը։ Հայտնի է նրանցից
ներում վնասակար և թունավոր
յուրաքանչյուրի օգտագործման
գերօքսիդների կամ ազատ ռա­
թույլատրելի չափը։ Օրգանիզ­
դիկալների առաջացումը։ Սե­
մի գործունեության ընթացքում
լենի պակասը առաջացնում
այս նյութերի անհրաժեշտ ք ա ­
է մկանների թուլություն, ցավ,
նակը կարող է պակասել, ին­
անհանգստության և տագնա­
չի հետևանքով առաջանում
պի զգացում։ Ենթադրվում է նրա
են տարբեր հիվանդություններ;
կարևոր նշանակությունը չարո­
Նրանց քանակը հատկապես
րակ գոյացությունների և սրտի

հիվանդությունների զարգացման

բնագավառում։ Սելեն շատ է պա-

50 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Աշ4. 2009

րումակվում ձկնեղենի, ձավարե­ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ղենի, սխտորի, սոխի, վարունգի յակներում ԿԱՀ-ի պարբերաբար
օգտ ա գործմա ն փորձը ցույց է
մեջ։ Օրգանիզմի՝ հայտնի մոտ տվել, որ կենսաբանական ակ­
տիվ սննդային հավելումների օգ­
900 ֆերմենտներից 270-ի կազ­ տագործման, ինչպես նաև ժա ­
մանակակից նոր ախտորոշման
մության մեջ մտնում են չնչին ք ա ­ մեթոդների, վիրահատումների,
դեղամիջոցներով բուժման շնոր­
նակով միկրոտարրեր։ Սակայն հիվ զգալիորեն բարձրացել էայդ
երկրների բնակչության կյանքի
պետ ք է հիշել, որ տարրերից մեկի միջին տևողությունը՝ տ ղա մա րդ­
կանց շրջանում հասնելով մո­
ավելցուկը առաջացնում էմյուսնե­ տավորապես 80, իսկ կանանց՝
85-86 տարեկանի։ Միևնույն ժա ­
րի նվազում։ Դասական բժշկութ­ մանակ մյուս երկրներում, ինչպես
օրինակ՝ Ռուսաստանում, տղա­
յան ամենափայլուն ներկայացո^ մարդկանց կյանքի միջին տևո­
ղությունը 58 է, իսկ կանանցը՝ 64։
ցիչները միշտ համարել են, որ Ի տարբերություն Ռուսաստանի՝
Հայաստանում այդ ցուցանիշ-
սննդանյութերն օժտ վա ծ չեն բու­ ներն ավելի բարձր են (տղա-
մարդկանցը՝ 67, կանանցը՝ 70)։
ժիչ հատկություններով, չեն կա­ Սակայն զարգացած երկրների
հետ համեմատած՝ կյանքի միջին
րող ծառայել որպես դեղամիջոց։ տևողությունը մոտ 15 տ ա րով
ավելի ցածր է. դրա հիմնական
Սակայն այդ տեսակետն այժմ պատճառը այդ երկրների վատ
սոցիալ-տնտեսական վիճակն է։
պետ ք է վերանայել։

Այսպիսով՝ միջավայրի

բազմաթիվ ֆիզիկական, քի­

միական, ինչպես նաև հոգե

բանական (ստրեսային) գոր­

ծոնները, ազդելով օրգանիզմի

վրա, վնասում են նաև բջիջնե­ ներ)։ Այս նյութերից շատերն
անվանվում են նաև կենսաբանա­
րը, օրգանները՝ առաջացնելով կան ակտիվ սննդային հավելում­
ներ (ԿԱՀ)։
բոլոր բջջաթաղանթների լխ
Մարդու գործունեության ըն­
պիդների գերօքսիդացում և թացքում, հատկապես ստրեսնե-
րից հետո վերոհիշյալ շատ նյու­
ազատ ագրեսիվ ռադիկալների թերն օրգանիզմում զգալիորեն
նվազում են, ինչի հետևանքով
առաջացում, որոնք հանդիսա­ խանգարվում է նյութերի հավա­
սարակշիռ վիճակը (հոմեոս
նում են օրգանիզմում տեղի ունե­ տազը)։ Այդ նյութերի պակասը
լրացնելու համար բոլոր մարդիկ,
ցող ախտաբանական պրոցես­ հատկապես մեծահասակնե­
րը, ֆիզիկապես թույլերը երկա­
ների զարգացման հիմնական րատև հիվանդություններից հե­
տո պ ետ ք է ընդունեն ԿԱՀ։ Այս
պատճառը։ Այդ պրոցեսների նյութերն օգտագործվում են
դեղամիջոցներով բուժման հետ
զարգացումը կանխելու համար զուգահեռ։ Որոշ դեպքերում
միայն (սրտի, ստամոքսի, լյար­
այսօր արդեն ընդունված է օգ­ դի, նյարդային (էպիլեպսիա) և
այլ հիվանդություններ) ԿԱՀ-ի օ գ ­
տագործել տարբեր հակաօք- տագործումը կարող էզգալիորեն
բարելավել առողջության վի­
սիդանտային նյութեր, որոնք ճակը։ Որոշ զա րգա ցա ծ երկըր֊
ներում (Ֆրանսիա, Գերմանիա,
թույլ չեն տալիս, որ վնասակար ճապոնիա) վերջին տասնամ­

գործոններն ախտահարեն օր­

գանիզմի բջիջների թաղանթնե­

րը։ Այդպիսի հակաօքսիդանտ-

ներ են վիտամիններ 8, 0, ^ , Ը,

որոնցից ամենաուժեղը վիտա­

մին Ը-ն է։ Հակաօքսիդա նտային

հատկություն ունեն օրգա նիզ­

մում գտ նվող ամինաթթուները՝

գլիցինը, մեթիոնինը, տաուրինը,

գլյուտաթիոնը, անօրգանական

(հանքային) նյութերը՝ մանգանը,

սելենը, ցինկը, որոշ ճարպաթթու­

ներ, դեղաբույսեր (հա տ ա պ տ ուղ

Ա°4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 51

ՖԻԶԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆ ՈՏՔՈՎ ՔԱՑԼԵԼՈՒ ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ ՎԵՃԵՐԻ
ՊԱՀՊԱՆՈՒՄ է ՕԳՈՒՏԻ ՄԱՍԻՆ* ՄԱՍԻՆ*
ՔՐՈՄՈՍՈՄՆԵՐԸ*
Քանի քայլ պետք է կա տ ա ­ Անգլիայում 192 ամուսնական
Տեսականորեն ապացուցված րել ամեն օր՝ լավ ֆիզիկական զույգերի երկարատև զա նգ­
է, որ բջջի կյանքի տևողությունը վիճակ պահպանելու համար; վածային ուսումնասիրությունը
որոշում են քրոմոսոմի մայրերը՝ Շվեդիայի ֆիզիոլոգների նա ­ ապացուցել է այն, ինչի մասին
տելոմերները։ Յուրաքանչյուր խաձեռնությամբ հինգ երկերնե- հոգեբանները խոսում են վա ­
բաժանման ժամանակ դրանք րում (Շվեդիա, Կանադա, ԱՄՆ, ղուց ի վեր. զայրույթը խեղդելը,
մի փոքր կարճանում են։ Վերջա­ Ֆրանսիա և Ավստրալիա) 19-ից ջղայնությունը թաքցնելը վտան­
պես գալիս է մի պահ, երբ տ ելո մինչև 94 տարեկան 3127 առողջ գավոր են առողջության հա­
մերներն այնքան են կրճատվում, կամավորներ ստացել են քայլա­ մար։ Հետազոտությունից առաջ
որ բջիջը, այլևս չկարողանալով չափեր, իսկ բժիշկները հետևել կատարվել են հոգեբանական
բաժանվել, մահանում է։ Լոն­ են նրանց քա շի փոփոխութ­ թեստեր, որոնք թույլ են տալիս
դոնի Թագավորական քոլեջում յուններին։ Պարզվել է, որ 40-50 հայտնաբերել այն մարդկանց,
կա տարված ուսումնասիրություն­ տարեկանները պետք է կատա­ ովքեր չեն դրսևորում իրենց բա­
ները ցույց են տվել, որ ֆիզկուլ­ րեն օրա կա ն 12 հազար քայլ՝ ցասական ապրումները։ 192
տուրայով զբաղվելը դանդաղեց­ ավելորդ ճարպեր չկուտակե­ զույգերից 26-ում թե ամուսինը,
նում էքրոմոսոմների քայքայումը լու համար։ 50-ից բարձր տ ղա ­ թե կինը չա փ ա զա նց զուսպ էին։
և բջիջների ծերացումը։ Ֆիզիո­ մարդկանց խորհուրդ է տրվում 17 տարի անց ուսումնասիրվել են
լոգները ուսումնասիրել են 67 օրա կա ն անել 11 հազար քայլ, բոլոր այդ ընտանիքներում տեղի
զույգ երկվորյակների, որոնցից կանանց՝ 10 հազար, իսկ 60-ից ունեցած մահվան դեպքերի մա­
մեկր զբաղվում է ֆիզկուլտուրա­ հետո՝ 8 հազար քայլ։ սին տվյալները։ Պարզվել է, որ
յով, մյուսը՝ ոչ։ Պարզվել է, որ շա ր­ «զուսպ» զույգերի պարագայում
ժուն կյանք վարող մարդկանց Նույն խմբի կա տ ա րա ծ ուսում­ մահացությունը երկու անգամ
քրոմոսոմներն ունեն 10 տ ա րով նասիրությունը ցույց է տվել, որ ավելի բարձր է, քա ն այն դեպ քե­
ավելի երիտասարդ տեսք, քա ն 6-12 տարեկան տղաները օրա ­ րում, երբ ամուսինները չեն կաշ­
նստակյաց կենցաղավարություն կան պ ետ ք է անցնեն 15 հազար կանդվում հարաբերությունները
ունեցողներինն է; քայլ, իսկ աղջիկները՝ 12 հազար։ պարզելուց;

♦

. * Ա պ ա ւ ս * ա ո ւ , 2008, 7-12. ւ
52 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Աշ4. 2009

ԿԵՆՍԱՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՔԻՄԻԱ

ՑԱ Վ Ը ԵՎ Ն ՐԱ

Ա Մ Ո Ք Ի Չ Ն Ե ՐԸ ԱԶԱՏ ՆՈՐԱՎՑԱՆ

ՀՀ ԳԱԱթղթակից անդամ,
քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր

Ցավը ճնշող, տանջալից սուբ­ անհրաժեշտության մասին։ պաշտպանական նշանակութ­
յեկտիվ զգացողություն է, օր գ ա ­ Ցավը սովորաբար ուղեկցվում յուն, մյուսը՝ վնասակար։
նիզմի վրա գերուժեղ կամ քայ­
քայիչ գրգիռների ազդեցության է տրամադրության անկմամբ, Ցավը մի կողմից ահազանգում
հետևանք, որն ահազանգում է շատ հաճախ տագնապի կամ է օրգանիզմին սպառնացող
վնասակար գործոնի առկայութ­ վախի զգացումով, որի զա րգա ց­ վտ ա նգի մասին, իսկ մյուս կող­
յան, հետևաբար նրա վերացման ման հիմքում ընկած են երկու մից խանգարում է կենտրոնա­
կամ ազդեցության թուլացման հակոտնյա միտումներ, որոնցից կան նյարդային համակարգի
մեկը օրգանիզմի համար ունի կարգավորիչ ֆունկցիաները,

ԱՏ4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 53

ԿԵՆՍԱՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՔԻՄԻԱ րոցիկլի համար բնութագրական են մեկ կամ մի
քա նի կենսաբանական հատկություններ, որոն­
առաջացնում բազմաթիվ ախտաբանական ռեֆ­ ցից տվյալ միացության համար միայն մեկն է
լեքսներ և խանգարում բոլոր օրգանների նորմալ ամենաբնութագրականը;
գործունեությունը;
Չտեղակալված պիպերիդինը կենսաբանական
Ցավը վերացնելու համար առաջին հերթին պ ա ­ ակտիվություն չի ցուցաբերում, մինչդեռ տեղա-
հանջվում է բուժել ցավ առաջացնող հիմնական հի­ կալված պիպերիդինները ցուցաբերում են տ ա ր­
վանդությունը; Ցավի զգացողությունը վերացնելու բեր կենսաբանական հատկություններ; Դրանք,
նպ ա տ ա կով կիրառվում են հատուկ հակացավային կախված օղակում տեղակալիչի (տեղակալիչնե-
միջոցներ (դեղանյութեր, ասեղնաբուժություն, հոգե­ րի) բնույթից և գրա վա ծ դիրքից, ցուցաբերում են
բուժություն, հիպնոս և այլն); գանգլիոլիտիկ *, սպազմոլիտիկ ** և ցա վա զրկող
հատկություններ;
Այդ դեղանյութերն ունեն ազդեցության տ ա ր­
բեր մեխանիզմներ, որոնց պ ա տ ճա ռով ցավի դեմ Բազմակողմանի հետազոտությունները պարզ­
բոլոր հակացավային դեղամիջոցները չեն կարող ել են, որ պոլիալկիլ֊ և պոլիարիլ պիպերիդինային
հա վա սա րա պ ես արդյունավետ լինել; միացությունները և բիս֊ պիպերիդինները գանգ-
լիոլիտիկներ են (1);
Հակացավային նյութերը, ըստ ազդեցության
մեխանիզմների, դասակարգվում են նա րկոտ իկ­ Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում պ ո
ների (թմրեցնող, անզգայացնող թմրամիջոցներ) և լիալկիլպիպերիդինները; Բազմաթիվ փորձարկ­
անալգետիկների (ցավամոքիչների); ումների արդյունքներով պարզվել է, որ նրանցից
երկուսը՝ պեմպիդինը (I) (^=^.,=^շ=^3=^4=Օհ3) և
Նարկոտիկների ազդեցության գլխավոր նրա ^՜էթիլ (^=Օշհ 5) նմանակը, կիրա ռական մեծ
հատկանիշը նարկոզն է (թմրեցումը, ա նզգա ­ հետաքրքրություն են ներկայացնում, և երկուսն
յացումը), իսկ անալգետիկների (հա կացավա­ էլ գանգլիոլիտիկներ են, որոնք գերազանցում
յին նյութեր) գլխավոր հատկանիշը՝ ցավամոքիչ են մեկամինին 2-3 անգամ, ունեն երկարատև
ազդեցությունը; Նարկոտիկները, ի տարբերություն ազդեցություն, լավ են ներծծվում ա ղեստ ա մոքսա ­
անալգետիկների, արգելակում են ոչ միայն ցա- յին ուղու (տրակտի) կողմից, և թունականությունը
վազգացողությունը, այլև բոլոր զգայությունները 2,5 - Յա նգա մ ավելի պա կա ս է;
(տեսողությունը, լսողությունը, շոշափելիքը և այլն),
ողջ կենտրոնական նյարդային համակարգը; ք3 5 ք ք ՜ք Տ ,՜” –
(Շհ3)շ
Ցավամոքիչ դեղանյութերն իրենց հերթին I
դասակարգվում են նարկոտիկ և ոչ նարկոտիկ II
ցավամոքիչների; Նարկոտիկ ցավամոքիչներն ո1 մեկամին
ընդունակ են ազդել գանգուղեղի կեղևի վրա և պեմպիդին
առաջացնել էյֆորիա և մակերեսային քուն, իսկ
ոչ նարկոտիկ ցավամոքիչները զուրկ են այդ Հետազոտությունները պարզել են, որ 1 ^ և
հատկություններից; Նարկոտիկ հակացավային 2 ,2^ տեղակալված պիպերիդիններն ա կտ իվ չեն,
նյութերի խմբին են պատկանում մորֆինը, նրա մինչդեռ 1, 2 ^ տեղակալվածները 2,5 անգամ
ածանցյալները և սինթետիկ փոխարինողները, ավելի պակաս ա կտ իվ են, քա ն պեմպիդինը և 2
որոնց կառուցվածքի հիմքում ընկած է պիպերիդխ անգամ ավելի ակտիվ, քա ն մեկամինը;
նի օղակը;
Այսպիսով՝ չորս մեթիլ խմբերի առկայությունը
Քիմիական միացությունների կառուցվածքի և պիպերիդինի օղակի 2,2,6^ դիրքերում կարևոր
դրանց կենսաբանական հատկությունների միջև նշանակություն ունի;
եղած կապի ուսումնասիրությունները կարևոր տե­
սական նշանակություն ունեն; Այդ բնագավառում Պիպերիդինի 6-րդ դիրքում ալկիլ ռադիկալի
կուտակված գիտական փաստերով է միայն հնա­ առկայությունն ապահովում է միացության ակտի­
րավոր պարզել նրանց կենսաքիմիական կառուց­ վության աճ՝ էթիլ ռադիկալից — պրոպիլ (իզոպ ր^
վածքների և պրոցեսների բնույթը, որոնք ընկած են
ֆիզիոլոգիական երևույթների հիմքում; պ իլ);
Ազոտի ատոմի կազմում ալկիլ տ ե ղ ա կ ա լի ^
Նյութի քիմիա կա ն կառուցվածքը և օրգանիզմի
վրա դրա ունեցած ազդեցությունն ունի անվիճելի երի առկայությունը պայմանավորում է նյութի
նշանակություն, քա նի որ միայն այդ բնա գա վա ­
ռում ունեցած հաջողությունները կարող են տեսա ­ “գանգլիոլիտիկ֊ նյարդային չեզոքացուցիչ
կան հիմք հանդիսանալ նպատակադրված կենսա­ “ սպազմոլիտիկ֊ (հուն. տթտտտօտ– մկանների ինքնաբերաբար
բանական ա կտիվ նյութերի սինթեզի համար; կծկում) հարթ մկանի ջղաձգության վերացման հատկություն

Դեղանյութերի 70 %-ից ավելին հետերոցիկ-
լիկ միացություններ են; Յուրաքանչյուր հետե-

54 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Աշ4. 2009

ակտիվության էական փոփոխություն։ Առավել ու­ ԿԵՆՍԱՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՔԻՄԻԱ
ժեղ գանգլիոլիտիկ ազդեցություն է դիտվում պ ե մ
պիինի մեթիլ և էթիլ (I ^=Շհ3, 02^ 5) նմանակների նալկանները, կախված պիպերիդինային օղա­
դեպքում։ Մնացած միացություններում ազոտի (I կում տեղակալիչների դիրքերից, գանգլիոլիտիկ
^=Շհ3, Շշհ5) դեպքում օրինաչափությունը պ ա հ­ հատկություններին զուգնթաց ցուցաբերում են նաև
պանվում է միայն 3-րդ և 4-րդ դիրքերում ալկիլ հակաքոլինէսթերազային հատկություններ;
տեղակալիչների առկայության դեպքում;
Պիպերիդինի այն ածանցյալները, որոնց օղակի
Նկատվել է, որ նյութի ակտիվությունը պայման­ 4-րդ դիրքում ունեն ֆենի^ և բարդ եթերային
ավորված էնաև ազոտի կազմում առկա տեղակա- (ՇՕՕՇ2հ 5) խմբեր, ցուցաբերում են ցա վա զրկող և
լիչի բնույթից։ Պեմպիդինի (I) մոլեկուլում ^Օ և Օհ սպազմոլիտիկ հատկություններ (2);
խմբերի առկայությունը ազոտի ատոմի մոտ հան­
գեցնում է վեգետատիվ (սնուցողական) նյարդային Այս ասպարեզում առաջին հաջողությունը պե-
համակարգի վրա գանգլիոլիտիկ ազդեցության տիդինի (դոլանտին, դիմերոլ) սինթեզն է;
կտրուկ նվազման։ Պիպերիդինի օղակում (^=Շհ3,
Շ2հ 5, ^(Օհց^-Շ^Շհ) տեղակալիչների առկայութ­ ա) « = հ, « = Շհ3, պետիդին
յան պայմաններում՝ 2-րդ և 3-րդ կամ 3-րդ և 4-րդ բ) « = Օհ, « = Շհ3, հիդրօքսիպետիդին
դիրքերում, կրկնակի կապի առկայությունը գ ո ^
նականորեն չի ազդում նրա ակտիվության վրա; (բեմիդոն)

Երբ երրորդային ազոտի ատոմը փոխարինում գ) * = հ, «1 = շհշՕհշ, >
ենք չորրորդայինով, ա պ ա նյութի ակտիվությունը անիլերիդին (լերիտիլ)
շատ կարճատև կտրուկ բարձրանում է։ Արդյունքում
դժվարանում է դրա ներծծումը աղեստամոքսային Նրա ցավազրկող հատկությունը հայտնաբերվ­
ուղիներում; ել է ավելի ուշ և ակտիվությամբ 5 ա նգա մ զիջում է
մորֆինին։ Օրգանիզմի կողմից ունի մոլություն, որի
+- պատճառով որպես ցավազրկող քիչ է կիրառվել
/ ^ շ օ օ – ( շ » շ ) ո – ս ^ & շ ■շյ բժշկության մեջ։

^3 Մնացած բոլոր փոփոխությունները բարդ եթե­
րային խմբում և բենզոլի օղակում արդյունավետ
/""Ո “I արդյունքի չեն հասել։

0»3 Պետիդինի մոլեկուլում բարդ եթերային խումբը
ո = 2.3, « = ալկիլ, ամինոալկիլ, պիրոլիդիլ, (ՇՕՕՇ2հ 5), փոխարինելով կետո-խմբով (^֊ՇՕ֊),
միացության ցա վա զրկող ուժը խիստ թուլանում
պիպերիդիլ, մորֆոլիլ է, դրա փոխարեն ուժեղանում է սպազմոլիտիկ
հատկությունը։ Այդ ընդհանուր օրինաչափությու­
Գանգլիոլիտիկ ազդեցություն են ցուցաբերում նից բացառություն է կետոբեմիդոնը, որն իր ցա ­
նաև 1^, 1^-բիս-պիպերիդիլալկանների չորրորդային վա զրկող հատկությամբ 10 ա նգա մ գերազանցում
աղերը։ է պետիդինին և 2-3 ա նգա մ մորֆինին, սակայն
շա տ ա րա գ է առաջացնում մոլություն;
ջրածնի ատոմներից մեկը տեղակալվում է մեթիլ
ռադիկալով, գանգլիոլիտիկ ազդեցությունը էթիլ ածանցյալը (VI ա) կառուցվածքով հա­
(հատկությունը) նվազում է; մապատասխանում է պետիդինին և ակտիվությ­
ամբ մոտ էնրան, իսկ հիդրօքսիֆենիլ ածանցյալը՝
^=Շհ3դեպքում (IV) ամենաակտիվն է; (VI բ) բեմիդոնին։
Մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել,
որ տեղակալված երրորդային բիս-պիպերիդխ Բազմակողմանի ուսումնասիրությունները ցույց

Ա°4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 55

ԿԵՆՍԱՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՔԻՄԻԱ

են տվել, որ այն պիպերիդինային միացություն­ պ երիդիի 2֊ֆուրիլ֊, պիկոլիլ,֊ լուտիդիլ խմբե­
ները, որոնք օղակի 4-րդ դիրքում ունեն ֆենի^ և րով՝ ցա վա զրկող հատկությունները նվազում են;
պրոպիոնիլօքսի (ՕՇՕՇշհ 5) խմբեր, ունեն ցա ­ Ամենաակտիվը այդ ածանցյալներից VII բ է, որը 30
վազրկող հատկություն; ա նգա մ զիջում է VII ա-ին, իսկ VII գ 3 ա նգա մ ակ­
տ իվ է VII բ-ից;

Մտցնելով լրացուցիչ մեթիլ խումբ VII մոլեկու­
լի 3-րդ դիրքում՝ տեղի է ունենում ցա վա զրկող
հատկությունների խիստ բարձրացում և նիզենտիլ
անվամբ կիրառվում է մանկաբարձության բնագա­
վառում;

»5Շ6 ՕՇՕՇհ2Շհ3

(VII ա), որը 5 ա նգա մ ավելի ա կտ իվ է, քա ն պ ետ խ ■յ1 VIII
դինը և ակտիվությամբ մոտ է մորֆինին (չէսթերխ
ֆիկացված պիպերիդոլները ա կտ իվ չեն); 0»3

Տեղակալված ֆենի^ ռադիկալի (VII, ^ 1=Շ6հ 4) ա) ք^=հ, նիզենտիլ (սաւանն)
ցավազրկող ազդեցությունն ուսումնասիրելիս
ցույց է տրվել, որ ալկիլ՜ և մեթօքսիֆենիլ՜ (Տ=ալ՜ բ) ք^=0 հ 3 , պրոմեդոլ
կիլ, Շ6հ 4ՕՇհ3) ռադիկալները չեն բարձրացնում
ցավազրկող հատկությունները, մինչդեռ ն-ամիլ՜ և Նիզենտիլը հանդես է գալիս տարածական եր­
ն-բութիլ տեղակալված ածանցյալները ա կտ իվ չեն; կու իզոմերներով, որոնցից տրանս-իզոմերը ավե­
Պիպերիդինի օղակի 4-րդ դիրքում ֆենի^ խում­ լի ա կտ իվ է, իսկ նրա ցա վա զրկող հատկությունը 8
բը, փոխարինելով տեղակալված ^ կամ 3-պխ անգամ գերազանցում է մորֆինին; Իրականացվել
է այդ իզոմերների խ-պրոդին, թ-պրոդին) անջա­
56 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Աշ4. 2009 տումը;

Վերջինիս (VIII ա) նմանակն է պրոմեդոլը (VIII
բ), որը կիրառվում է բժշկության մեջ; Նա հանդես
է գալիս չորս իզոմերներով, որոնք առանձնացված
են, և կառուցվածքները՝ հաստատված; Ա րտ ադը^
վում է իզոմերների խառնուրդի ձևով;

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ն խ
զենտիլի մոլեկուլի 2-րդ դիրքում երկու ալկիլ և
ազոտի մոտ մեթիլ (ՕԱ3) և բութիլ (04^ 9) տեղակա-
լիչների առկայության պայմաններում նյութերի ցա-

ԿԵՆՍԱՕՐԳԱՆԱԿԱՆ ՔԻՄԻԱ ***

վազրկող հատկությունները խիստ նվազում են; Սինգապուրի Ազգային համալսարանի հոգեբան­
Այսպիսով՝ ուսումնասիրությունները հաստատել ների տվյալներով շոկոլադի բույրը առևտրի սրա­
հում ստիպում է կանանց ավելի շռայլորեն գումար
են, որ պիպերիդինի շարքի ինչպես բարդ եթերային ծախսել; Փորձին մասնակցած կանանց 67 %-ը որո­
(ՇՕՕՇ2հ 5), այնպես էլնրա ձևա փ ոխվա ծ պ ր ո պ ի ո շել էր գնել նոր վերնաշապիկ, թեև ավելի ուշ շատե­
նօքսի (ՕՇՕՇ2հ 5) իզոմերում ամենանպ ա ստա վոր րը խոստովանել էին, որ միջոցների պակաս են զգա ­
զուգակցությունը նրանց մոլեկուլում ազոտի մոտ ցել;
Շ հ3և Շ հ2Շ հ2Շ6հ 5խմբերն են, իսկ բարդ եթերային
խմբում՝ էթիլ տեղակալիչի ներկայությունը։ ***

Պիպերիդինային շարքի անիլինային Եթե ինտերնետը զարգանա նույն արագությամբ,
ածանցյալները IX նույնպես ցուցաբերում են ցա ­ ինչ երևան գալուց հետո, ապա քսանհինգ տ ա ­
վազրկող հատկություն (3); րի հետո երկրի վրա արտադրվող ամբողջ
էլեկտրաէներգիան կօգտագործվի միայն դրա հա­
& ,–ս–օօ& 4 մար; Ընդ որում, այն ոչ միշտ նպատակային կիրա­
ռություն ունի; Այսպես՝ «Տտօօոճ Աք6» հանրահայտ
IX ինտերնետային խաղը աշխարհով մեկ միաժա­
մանակ խաղում են հազարավոր մարդիկ, իսկ դրա
ա) « = «2= հ, « = Շ հ2Շհ2 յուրաքանչյուր նկարված գործող անձը ծախսում է
նույնքան էլեկտրաէներգիա, որքան Բրազիլիայի մի­
= Օ0հ 5, = Օշհ 5, ֆենտանիլ ջին բնակիչը;

բ) « = «2= Շ հ3, « = Շ հ2Շ հ2- Շ6հ 5, ***

^3 = ^4 = ֆենարիԴին Հաջողությամբ են ավարտել Պիզայի աշտա րա­
կի փրկության աշխատանքները, որոնք սկսվել էին
4-անիլինոպիպերիդինների ցավազրկող հատ­ 1980 թ; Մասնագետների կարծիքով աշտարակը
կությունները նույնպես պա յմանավորված են կդիմանա 300 տարի; Այժմ աշտարակի թեքությունն
4-դիրքում ազոտի («3 և «4) պիպերիդինի օղա ­ այնքան է, որքան եղել է 1700 թվականին;
կի ազոտի («) և կողմային շղթայում գտ նվող տե-
ղակալիչներից (« և «2)։ Ազոտի մոտ նույնպես ***
ա մենա նպ ա ստ ա վոր զուգակցություն են Շ հ3 և
Շ հ2Շ հ2Շ6հ5 , «4- էթիլ (Շ2հ 5), իսկ «3-ի մոտ՝ ֆե- 1946-2002 թթ. Մեծ Բրիտանիայի միջուկային
նիլ խմբերը։ արդյունաբերության բնագավառում ա շխա տ ա ծ 65
հազար մարդկանց հետազոտումը ցույց է տվել, որ
Այդ շարքում ամենաակտիվը ֆենտանիլն է IX ա ճառագայթման ենթարկվածներն ավելի հաճախ են
(ֆենտանիլցիտրատը), որի ցավազրկող ակտի­ տառապում սրտանոթային հիվանդություններից;
վությունը 300-400 ա նգա մ բարձր է մորֆինից; ճառագայթվելուց հետո այդ հիվանդությունների
առաջացման վտանգն ավելի բարձր է, քա ն քա ղց­
Ֆենտանիլի նմանակն է ֆենարիդինը (IX բ, կեղի զարգացման վտանգը;
«1=«2=Շհ3) (3)։ Ուսումնասիրված է ֆենարիդինի
դիաստերեոմերների (3 իզոմերներ) կառուցվածքի ***
և դրանց ակտիվության միջև եղած կապը, որոշ­
վել են մոլեկուլներում այն անհրաժեշտ ֆ ա րմա կո Համաձայն Չինաստանում կատարված հետազո­
ֆոր* խմբերը և դրանց որոշակի դասավորությունը, տության՝ կանանց գանգատուփի ոսկորը 0,6 միլի­
որոնցով պ այմանավորված են նյութի ցա վազրկող մետրով ավելի հաստ է, քա ն տղամարդկանցը (հա­
և անտագոնիստական (հակոմետիկ) հատկութ­ մապատասխանաբար՝ 7,1 մմ և 6,5 մմ);
յունները;
***
Ֆենարիդինի մոլեկուլում ֆենիլ խմբի («3=Շ6հ 5)
բացակայության դեպքում նյութը ցուցաբերում է Եթե աշխարհում ծխելու հակումը չնվազի, ապա
ցավազրկող միջոցների նկատմամբ անտագոնիս­ Առողջապահության միջազգային կազմակերպութ­
տական հատկություններ։ յան տվյալներով XXI դարի ընթացքում ծխելու հետ
կապված հիվանդություններից կմահանա մեկ մի­
*ֆարմակոֆոր - դեղակիր լիարդ մարդ; Այժմ աշխարհում ծխողների 40 %-ը
բնակվում է Չինաստանում և Հնդկաստանում;

ԱՏ4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 57

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

ԻՆՏԵԳՐԱԼ ՍԽԵՄԱՆԵՐ՝ ՎԱԶԳԵՆ ՄԵԼԻՔՅԱՆ
ՄՈՒՐԻ ՕՐԵՆՔԻ
«ՓՐԿՈՒԹՅԱՆ» ՀՀ Գիտության վաստակավոր գործիչ,
ՃԱՆԱՊԱՐՀՆԵՐԸ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր,
ՀՊՃՀ «Միկրոէլեկտրոնային սխեմաներ և համա­
կարգեր» միջդեպարտամենտալ ամբիոնի վարիչ,
«ՍԻՆՈՓՍԻՍ ԱՐՄԵՆՒԱ» ՓԲԸ ուսումնական դեպար­
տամենտի տնօրեն
Գիտական հետազոտությունների բնագավառը՝
ինտեգրալ սխեմաների ավտոմատացված նախագծում
Է–տ3ւ1։ V^Հց6ոտ@Տ6ս^.^տ, V^Iց&ոտ@տ^ոօբտ^տ.^օտ

Հայտնի է, որ ինտեգրալ հիմնականում կատարվել է Նկ. 1. Մուրի օրենքը
սխեմաների (ՒՍ) զարգացումը
կանխորոշվել է Գորդոն Մուրի առանձին մետաղ-օքսիդկիսա- Նկ. 2. «1ոէօ1»ընկերության 30
1965 թ. հայտնագործած օրենքով նանոմետրանոց եռափական
(նկ. 1). ԻՍ-երի տրանզիստորների հաղորդիչ (ՄՕԿ) տ րա ն­
քանակը կրկնապատկվում է տրանզիստորը
յուրաքանչյուր մեկուկես տ ա ­ զիստորների չափսերի
րում; Այդ թիվը ներկայումս գերա ­
զանցում է երկու միլիարդը; Դա, փոքրացման հաշվին, որը ն ե ր
բացի կիսահաղորդչային հար­
թակի մակերեսի մեծացումից, կայումս արդեն հասել է մի քա նի

տասնյակ նանոմետրերի (նկ. 2);

«^©ւ» ընկերությունը երկու մի­

լիարդից ավելի տրանզիստոր­

ներ պարունակող առաջին

ՒՍ-ի՝ «1ա^|1յ» անվա նվա ծ

58 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Ա°4. 2009

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

պրոցեսորի (նկ. 3), որի ստեղ­ աստիճանաբար փոքրացման կարող է իրականացնել քվան­
ծումը բնագավառում նոր փուլ էր, անհնարինությունն է; Վերջիննե­ տային բիթի դեր, որն ի շնորհիվ
զանգվածային արտադրության րիս հաղթահարումը հնարավոր է մասնիկի քվանտային բնույթի ո՜չ
մեկնարկի մասին հայտարա­
րեց 2008 թվա կա նի երկրորդ միայն սկզբունքորեն նոր լուծում «0» է, ո՜չ «1», այլ դրանց երկուսի
կեսին; « ւ ս ^ Ա ց » ^ , որը նա ­
խա տ եսվա ծ է ոչ թե անհատա- ների հայտնաբերման և իրակա­ որոշակի համադրումը (որպես
նացմա ն շնորհիվ; Ներկայումս չափվող պարամետր կարող է
Նկ. 3. «1ոէ6հ>ընկերության այդպիսի լուծումներ են հա մա ր­ հանդիսանալ, օրինակ, սպինը);
2 միլիարդից ավելի վում անցումը հաշվողական հա ­ Քվանտային բիթի վիճակը որոշ­
մակարգերի կառուցման նոր վում է իրական չափման ժա մա ­
տրանզիստորներ պարունակող սկզբունքների (օրինակ՝ քվա ն­ նակ «1»փ և «0»փ ստացման
«1սեա13» պրոցեսորը տային համակարգիչների), եռա­ հավանականություններով; Եթե
չափ ԻՍ-երի ստեղծումը և դրանց առկա է Xքվանտային բիթերից
կան համակարգիչների, այլ
հզոր սեր վերների կառուցման սառեցման նոր համակարգերի բաղկացած համակարգ, ապա
համար, իրագործված է 65 նա- օգտագործումը, գրաֆենային վերջիններս կազմում են շ5՛ վի­
նոմետրանոց տեխնոլոգիա­ նանոտրանզիստորների և էքսխ ճակների տարածություն; Այնու­
կան գործընթա ցով (ինչը նշա ­ տոնային տրանզիստորների, հետև բոլոր քվանտային բիթերի
նակում է, որ օգտ ա գործվա ծ բարձր ջերմաստիճաններում վիճակների համաձայնեցված,
տրանզիստորների հոսքուղինե-
րի նվազագույն երկարությունը գործող սխեմաների, մեմրիս միաժամանակյա փոփոխման
հենց այդքան է), պարունակում տորներից և տրանզիստորներից միջոցով հնարավոր է մեկ քվա ն­
է 4 պրոցեսորային միջուկներ, բաղկացած հիբրիդային Ի Ս ^ տային տրամաբանական գոր­
տակտային հաճախականությու­ րի կիրառումը և այլն; Այս և մի ծողության իրականացումը; Այն
նը կազմում է 2 Գիգահերց, իսկ շա րք այլ, սկզբունքորեն նոր մո­ համարժեք է սովորական եր
էներգասպառումը նախորդների տեցումները հնարավորություն կուական տրամաբանության
համեմատ գերազանցում է ըն­ են ընձեռում հաշվողական հա ­ 2՛ գործողություններին; Այսպխ
դամենը 25 %-ով; Հա տ կա նշա ­ մակարգերի արտադրողակա­ սով՝ քվանտայինները սովորա­
կան է, որ «1ս^113»փ կազմում նության բարձրացման առկա կան համակարգիչներին էապես
առկա 2 միլիարդ տրանզիստոր­
ների զգալի մասն օգտագործ­ փակուղային իրավիճակը հե- գերազանցում են հատկապես
ված է հիշողության ներդրված
տարրերի կառուցման նպ ա տ ա ­ տաձգելու ևս մի քա նի տ ա սնա մ­ այնպիսի խնդիրների լուծման
կով; Վերջինս տվյալների մշակ­ յակներով՝ «փրկելով» Գ.Մուրի դեպքում, երբ պահանջվող մե­
ման գործընթացի հետագա հանրահայտ օրենքը; Ստորև քենայական ժամանակի ծախ­
արագացման հնարավորություն գաղափարական մակարդակով սերը՝ փոփոխականների քա ն ա ­
է տ վել; ներկայացված են թվարկված կից կախված, էքսպոնենցիալ
ճանապարհներից յուրաքանչյո^ օրենքով են աճում; Օրինակ՝ նույ­
Սակայն Գ.Մուրի օրենքի «հե­ րի իրականացման եղանակներն նիսկ 30 էլեկտրոններից բա ղկա ­
տ ա գա գործունեությունը» ավե­ ու ա րձա նա գրվա ծ հաջողություն­ ցած համակարգի համար Թյո^
լի ու ավելի է դժվարանում, որի
գլխավոր պ ա տ ճա ռը զուտ ֆի­ ները; րինգի ավանդական մեքենայի
զիկական սահմանափակումնե­ Հաշվողական համակար­ գաղափարախոսության վրա
րով պ այմանավորված ԻՍ-երի գերի անցումը կառուց­
առանձին տարրերի չափսերի ման նոր սկզբունքների

Կանադական «0-^376 Տ7Տ-
է6տտ» ընկերությունը ընթացիկ
տ ա րվա սկզբին ցուցադրեց լայն

սպառման համար նախատես­

ված «Օհօո» անվամբ քվ ա ն տ ա ­

յին համակարգիչը (նկ. 4); Այդ

դասի համակարգիչների աշխա­

տանքը հիմնված է քվանտային Նկ. 4. «Օոօո» պրոցեսորն իր
մեխանիկայի օրենքների վրա, կրիոգեն սառեցման համակարգով
որոնք բնութագրում են քվ ա ն ­
տային մասնիկների վարքը և
վերջիններիս վիճակների փոփո­
խությունը; Համակարգում նմա ­
նա տ իպ յուրաքանչյուր մասնիկ

Ա°4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 59

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

հիմնված սովորական համա­ ղուկ հելիումով սառեցվում են Նկ. 7. Նոր, եռաչափ ԻՍ-ի
կարգիչների կիրառմամբ Շ ^ համարյա մինչև բացարձակ 0 նախատիպը
դինգերի հավասարման լուծումն աստիճան (սա նմա նա տ իպ հա­
իսկ անհնար է։ Պ ատճառը պ ա ­ մակարգիչների կարևորագույն սալիկի արտադրած ջերմային
հանջվող մեքենայական ժամա­ թերությունն է)։ Իսկ դրանց վի­
նակի ծախսերի անթույլատրելի ճակները փոփոխվում են հա­
մեծ արժեքն է։ Իսկ արդեն 100-ից մապատասխան մագնիսական
ավելի էլեկտրոններից բաղկա­ դաշտերի ազդեցությամբ։
ցած համակարգը (ինչպիսին է,
օրինակ, կոֆեինի մոլեկուլը) բեր­ Եռաչափ ԻՍ-երի ստեղ­
ված օրինակից բա րդ է 1050 ան­ ծումը և ղրանց սառեց­
գամ։ Սա նմա նա տ իպ համա կա ր­ ման նոր համակարգերի
գի ուղղակիորեն մոդելավորման
փորձի պարագայում սովորա­ օգտագործումը
կան համակարգիչների համար
արդեն ուղղակի փակուղի է։ Իսկ էներգիան։ Սառեցման նոր
քվանտային համակարգչի հա­
մար սա հեշտ լուծվող խնդիր 2008 թվականին «Թ^» համակարգի հիմնական
է, իհարկե, պրոցեսորում ա ն հ
ընկերությունը հայտարարեց առանձնահատկությունն այն է,
Նկ. 5. Եռաչափ էլեկտրոնիկայի
հիման վրա ստեղծված «18ա Գ.Մուրի օրենքի «փրկության» որ ի տարբերություն ա վա նդա ­
ընկերության համակարգչային
ավելի պ ա րզ ճանապարհի՝ կան հարթ ԻՍ-երում կիրառվող
տպասալը
եռաչափ ԻՍ-երի ստեղծման նոր արտաքին հեղուկային սառեց-
րաժեշտ քանակությամբ քվա ն­
տային բիթերի առկայության տեխնոլոգիայի մասին (նկ. 5); մանհամակարգերի՝այս դեպքում
պարագայում։ Հենց դա է պ ատ­
ճառը, որ սովորական հա մա ­ Շնորհիվ տրանզիստորների «^ւ^» ընկերությունը որոշել է
կարգիչների պարագայում այժմ
բազմաթիվ բնագավառներում տարածական տեղաբաշխման հովացման հոսքուղիները նույն­
լայնորեն կիրառվում են մոտ ա ­
վոր մոդելավորման մեթոդներն ներսիլիցիումային միջմիա- պես տեղակայել բազմաչափ
այն դեպքում, երբ նմա նա տ իպ
խնդիրները քվանտային հա- ցումների նոր տեխնոլոգի­ ԻՍ-ի ներսում (նկ. 7)։ Նկ. 7-ում
մակարգիչը ի վիճակի է լուծել
ուղղակիորեն։ Բնականաբար, ան հաշվողական հզորու­ ցուցադրված եռաչափ ԻՍ-ի
կարևորագույն հարցն այս
դեպքում համարվում էքվա նտ ա ­ թյունների էական աճի նոր օրինակի դեպքում ջերմահա­
յին բիթի ֆիզիկական իրականա ­
ցումը։ «Օոօո» համակարգչում հնարավորություններ է ղորդականության գործակիցն
այդ նպատակով օգտագործ­
վել են ալյումինից և նիոբիումից ընձեռում։ Այդ մեթոդն ԻՍ-ում ԻՍ-ի յուրաքանչյուր շերտում
կազմված տարրերը, որոնք հե­
տրանզիստորների ավելի խիտ կազմել է 180 Վտ/սմ2։ Դա բա­

տեղակայում է ապահովում; վական հուսադրող ցուցանիշ է;

Բացի այդ, էապես փոքրանում

են նաև միջմիացումների Գրաֆենային
նանոտրանզիստորների
երկարությունները, ինչի շնորհիվ
կիրառումը
բարձրանում էԻՍ-ի ա շխ ա տ ա նքի

արդյունավետությունը։ Քանի

որ եռաչափ ԻՍ-ի կառուցվածքը

ոչ ա վա նդա կա ն է, այն Մանչեստերի համալսարանի

պահանջում է նաև բարելավված հետազոտողների խմբին հաջող­

ջերմահեռացմամբ օժտված վել է գրաֆեն նյութի հիման վրա

սառեցման նոր համակարգի ստեղծել միաէլեկտրոնային

կիրառում (նկ. 6)։ Եռաչափ տրանզիստոր։ Երկու գրաֆե-

ԻՍ-ի դեպքում այդ ցուցանիշը «1 նային թաղանթներն իրենց

կիլովատ է։ Դա մոտավորապես վրա տեղայնացված կետերի

10 ա նգա մ գերազանցում է (ավելացված ատոմների) հետ

համաչափելի էլեկտրական մեկտեղ, կազմում են ստացված

տրանզիստորի հիմքը (նկ. 8);

Ընդհանրապես հնարավոր է,

որ գրաֆենը դա ռնա ա պ ա ­

գա նանոէլեկտրոնիկայի հիմ­

քը՝ դուրս մղելով սիլիցիումին։

Հիշեցնենք, որ ա վա նդական

Նկ. 6. եռաչափ ԻՍ-ի սառեցման սիլիցիումային տրանզիս­
համակարգը
տորների չափսերի հետագա

60 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Ա°4. 2009

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

էքսիտոնային տրանզիս­ լարումն էքսիտոնների տ եղա ­
տորների կիրառումը շարժման հնարավորություն է
տալիս; Եվ երբ տրվում է հա­
Կալիֆոռնիայի մի մապատասխան ազդանշանը,
այդ քվազիմասնիկները հայտն­
քանի համալսարանների վում են ելքում, որտեղ տ ա րա ն­
ջատվում են՝ առաջացնելով
գիտնականներ ստեղծել են ֆոտոն; էքսիտոնների չափա­
զանց ա րա գ շարժումը թույլ է
էքսիտոնների հիման վրա տալիս գերարագագործ սխե­
մաներ կառուցել; Օրինակ՝
գործող ԻՍ-եր; էքսիտոնները դրանց հիման վրա կառուցված
ազդանշանների փոխանջատխ
որոշակի պայմաններում չում ա զդա նշա նի հապաղումը
կարող է կազմել ընդամենը մի
կիսահաղորդչում առաջացող քանի պիկովայրկյան;

Նկ. 8. Գրաֆենային մասնիկներ են; Դրանք էլեկտրոն- Բարձր ջերմաստիճաննե­
նանոտրանզիստորը րում գործող սխեմաների
խոռոչ կա պ ա կցվա ծ զույգեր են,
կիրառումը
փոքրացումը հանդիպում է որոնք գործում և շարժվում են
Վերջերս ԱՄՆ-ի օդ ա գ ն ա ­
քվանտային երևույթների որպես մի ամբողջություն; Այդ ցության և տիեզերական հե­
տազոտությունների ազգային
առաջացմամբպայմանավորված անսովոր սխեմայի մուտքում կենտրոնը մշակել է ԻՍ (նկ. 10),
որը նորմալ գործում է ընդհուպ
սահմանափակումների, որոնք ֆոտոնները փոխակերպվում մինչև Ցելսիուսի 650 ջերմաս­
տիճանը; ԻՍ-երի սառեցման
խախտում են սիլիցիումի էլեկտ­ են էքսիտոնների, իսկ ելքում հիմնահարցի լուծման ն պ ա տ ա ­
կով ստեղծվել են տարբեր մի­
րոնային հատկությունները; հակառակ ձևափոխությունն ջոցներ՝ հովացման հեղուկային
համակարգերից սկսած մինչև
Տասը նանոմետրից փոքր չա­ է իրականացվում; էքսիտոնի ԻՍ-ի պատյանի մեջ հեղուկ օդ
պարունակող տարողություննե­
փսեր ունեցող այդ տիպի անհայտացումն ուղեկցվում է րի ներկառուցումը; ժա մա նա ­
կակից գերա րա գա գործ ԻՍ-երը
տրանզիստորներում սկսում լույսի ճառագմամբ, ինչպես չա փ ա զա նց շա տ են տաքանում՝
չնայած սառեցնող համակար­
է «հոսել» էլեկտրական նկ. 9-ում պատկերված գերի միջոցով ապահովվում են

լիցք; Այդպիսի քվանտային էքսիտոնային տրանզիստորում; Նկ. 10. Բարձր
ջերմաստիճաններում գործող ԻՍ-ի
երևույթների հաղթահարման Ընդ որում, ձևափոխումներն
փորձնական օրինակը
հույսերը կա պ վա ծ են վերջերս իրականացվում են ուղղակիո­

հայտնաբերված գրաֆենի րեն, իսկ էքսիտոնների հոսքը

օգտագործման հետ; Բանն

այն է, որ գրաֆենում էլեկտրոն­

ների հատկությունները տար­

բերվում են մետաղներում և

կիսահաղորդիչներում առկա

լիցքակիրների հատկությո^

ներից և իրենց պահում են որպես

զանգվածազուրկ մասնիկներ;

Ներկայումս արդեն ստեղծվել Նկ. 9. էքսիտոնային
տրանզիստորը
է 1 ատոմի «հաստությամբ»
կառավարվում է լարմամբ ճիշտ
գրաֆենային թաղանթ, ինչպես այնպես, ինչպես սովորական
պրոցեսորում ազդանշանների
նաև սենյակային ջերմաս­ կառավարումն է; էքսիտոնն
առաջանում է այն պահին, երբ
տիճանում գործող գրաֆենային ֆոտոնը ներխուժում է կիսահա­
ղորդիչ; Ընդ որում, սխեման կա ­
տրանզիստոր, ինչը ժա մա ն ա ­ ռուցված է այնպես, որ էքսիտոն
կա զմող էլեկտրոնն ու խոռոչը
կակից էլեկտրոնիկայի համար «տեղակայվում են» հատուկ կի­
սահաղորդչային կառուցվածք­
չափազանց կարևոր նվաճում ներում՝ հարևան քվանտային
փոսերում, որոնք միմյանցից մի
է; Գրաֆենը սիլիցիումի նկա տ ­ քա նի նանոմետրով են հեռա ց­
ված; Դրանց վրա կիրառվող
մամբ ունի մի քա նի ա ռ ա ­

վելություններ, որոնցից ա ռա ջ­

նահերթն ավելի լավ էլեկտրա­

հաղորդականությունն է.

ապահովվում է էլեկտրոնների

շարժունակության տասնա­

պատիկ մեծացում;

Ա°4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 61

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

դրանց 50-ից 60 ա շխ ա տ ա նքա ­ Նկ. 11. Ծրագրավորվող տարրի հանդեպ կիրառված
յին ջերմաստիճանները (Ցելսիու­ մեմրիստորների ցանցը լարման և նրանով անցնող հ ո
սի սանդղակով); Սովորական սանքի պարբերական փոփոխ­
սխեմաներում արդեն 80-ից 100 (նկ. 11); Այն առաջին անգամ ման ժամանակ հիստերեզիսի
աստիճաններում առաջանում 1971 թ. մշակել է Բերկլիի երևույթի արձանագրումը; Փաս­
են լուրջ խափանումներ։ Իսկ համալսարանի պրոֆեսոր Լեոն տորեն, տարրի դիմադրությունը
100-ից ավելի ջերմաստիճանին Չուան; Նա կանխատեսում էր, կախված է նախկինում նրանով
սիլիցիումային էլեկտրոնիկան որ դիմադրությունից, ունակու­ անցած լիցքից; Մեմրիստորով
ընդհանրապես չի դիմանում։ թյունից և ինդուկտիվությունից անցնող հոսանքն ի վիճակի է
Այդ տեսանկյունից ԻՍ-ի մշակ­ հետո այն կդա ռնա էլեկտրո­ հազարավոր անգամներ փոփո­
ված փորձնական նմուշը (նկ. նիկայի չորրորդ հիմնարար խելու նրա դիմադրությունը՝ եր­
10) անգնահատելի երևույթ է, տարրը; Սակայն, մինչև վերջերս կու վիճակների միջև փոխանջա-
քա նի որ այն նորմալ գործում մեմրիստորը, չունենալով ֆիզի­ տում իրագործելով; Դրա շնորհիվ
է մինչև 650 ջերմաստիճանը։ կական իրագործում, համարվում նոր տարրը կարող էծառայել որ­
Իսկ դիմացկունության փ որձար­ էր ընդամենը հիպոթետիկ պես հիշողության բջիջ; Մեմրիս
կումների ընթացքում այն 500 սարք; Այժմ «հ6^16էէ֊Բ30^3ոճ» տորն ունի ևս մեկ ա նգնա հա տ ե­
ջերմաստիճանում անընդհատ ընկերության մասնագետներին լի առավելություն. նրա չափսերի
գործել է 1700 ժամ; Այլ հա նգա ­ հաջողվել է տիտանի երկօքսիդի փոքրացումն ուղեկցվում է պ ա ­
մանքներից բացի՝ գաղտնիքը հիման վրա կառուցել գործուն րամետրերի միայն լավարկմամբ։
նաև օգտ ա գործվա ծ նյութն է. մեմրիստորներ (նկ. 12), Փաստորեն, ամերիկյան գիտնա­
մաքուր սիլիցիումի փոխարեն որոնցում տիտանի և թթվածնի կաններն առաջին անգամ ստեղ­
կիրառվել է սիլիցիումի կարբիդ; ատոմները տարբեր մակար ծեցին հիբրիդային ԻՍ (նկ. 13),
Այդպիսի բարձր ջերմաստիճան­ որում փոխհամագործակցում են
ների նկատ մա մբ կայուն ԻՍ-երը մեմրիստորները և տրանզիս­
կարող են գտնել տարբեր կի­ տորները; Ցույց է տրվել, որ նմա ­
րառություններ՝ սկսած Վեներա նատիպ համակցումը կարող է
մոլորակի վրա իջեցման համար գործել և որպես ազդանշանների
նախատեսված տիեզերական ուղղորդիչ, և որպես հիշող սարք;
կայանքներից մինչև ավիացիոն Ընդ որում, այդ դասի սխեմաներն
շարժիչների այրման խցերին ունակ են ինքնավերահամա-
դրանց շատ մոտ տեղակայումը։ լարման, այսինքն՝ ցուցաբերում
են «ինքնածրագրավորման»
Մեմրիստորներից և հատկություններ; Մեկ ոչ գծա ­
տրանզիստորներից բաղ­ յին դիմադրության էլեկտրական
կացած հիբրիդային ՒՍ- հատկությունները տրանզիս­
տորների հավաքածուի օգնութ­
երի կիրառումը յամբ հնարավոր է հիշողությամբ
կրկնօրինակել; Սակայն այդ
Վերջերս «հ6^16էէ֊Բ30^3Ոճ» դեպքում դրանց քանակը պետք
է առնվազն մեկ տասնյակ լինի;
ընկերության մասնագետները Իսկ դա նշանակում է, որ տ րա ­
մաբանական սխեմաների և հի­
ԻՍ-երի արտադրողականության շողության տարրերի մի մասի
փոխարինմամբ մեմրիստորնե-
բարձրացման նոր ճանապարհ րով կարելի է կատարելագործել
դասական ԻՍ-երի սխեմաները։
բացեցին;Նրանքառաջինանգամ Նկ. 12. Մեմրիստորների հիման Այդպիսի ԻՍ-ը իր ա րտ ա դրողա ­
վրա կառուցված հիշողության ԻՍ-ի կանությամբ կհամապատասխա­
գործնականորեն ապացուցեցին նի սկզբնական նախատիպին,
փորձնական օրինակը սակայն կպարունակի ավելի
մեմրիստորներից և տրան­ քիչ թվով տարրեր, որոնք կզբա-
դակներում ունեն ճշգրիտ և ոչ ղեցնեն ավելի փոքր մակերես և
զիստորներից բաղկացած հավասարաչափ բաշխումներ,
ինչի շնորհիվ, անցնող հոսան­
հիբրիդային ԻՍ-երի աշխա տու­ քից կախված, մեմրիստորը
փոփոխում է իր էլեկտրական
նակությունը; Մեմրիստորները դիմադրությունը; Մեմրիստո
րի առանձնահատկությունն է
նույն ընկերությունում ստեղծվել

էին ընդամենը մեկ տարի

առաջ; Մեմրիստորը, ըստ

էության, հիշողությամբ օժտ վա ծ

ոչ գծային դիմադրություն է

62 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Ա°4. 2009

ՀԱՇՎՈՂԱԿԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱ ԵՎ ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱ

Նկ. 13. Փորձնական հիբրիդային ԻՍ-ի միկրոլուսանկարը

կսպառեն ավելի քիչ էներգիա; երկօքսիդի 20 նանոմետրանոց Այսպիսով՝ վերը նկա րա ­
Փորձնական ԻՍ-ը (նկ.13) բաղ­ շերտը՝ կազմելով մեմրիստորնե- գրվա ծ և մի շա րք այլ սկըգ՜
կացա ծ է եղել 40 նանոմետր րի հավաքածու (մեկական՝ ն ա ն ^ բունքորեն նոր մշակումներ
լայնությամբ և նանոլիտոգրա- հաղորդալարերի հատման յուրա­ հնարավոր են դարձնում ԻՍ-ում
ֆիայի եղանակով կառուցված քանչյուր հատվածում); Այդ ցանցի տարրերի քանակի հետագա
մի քա նի տասնյակ հ ա ղ ո ր դ ա ա շուրջ տեղակայվել է դաշտային անշեղ աճը՝ մոտակա մի քա նի
րերից, որոնք դա սա վորվա ծ են տրանզիստորների զանգված, տասնյակ տարիների ընթացքում
քառակուսային ցանցի տեսքով; որոնք հատվող հաղորդալարերի Գ.Մուրի օրենքը «փրկելով
Ուղղաձիգ և հորիզոնական գծե­ հետ կա պվա ծ են հաղորդող ուղի­ անգործությունից»;
րի միջև տեղակայվել է տիտանի ների հավաքածուով;

^տ Ի Ո Պ..^

ԱՊԱԳԱ ՄԱԹԵՄԱՏԻԿՈՍՆԵՐԸ ԼԱՎ
ԵՆ ՀՈՐԻՆՈՒՄ*

Ինչպես հայտնաբերել ա պ ա գա մա թեմա ­
տիկական օժտվածության նշանները փոքր
երեխաների շրջանում; Կանադայի Վաթերլոո
քա ղա քի համալսարանի հոգեբանները Դանիե-
լա 0 ‘Նեյլի ղեկա վա րությա մբ երեխ ա ներին բ ա ­
ժանել են նկարներ և խնդրել պ ա տ մվա ծք հորի­
նել դրանցով; Հետ ա զոտ ողները գնա հա տ ել են
բանավոր շարադրության շատ պարամետրեր,
օրինակ, դա րձվա ծի երկարությունը, բա ռա ­
պ ա շա ր ի հարստությունը; Մի ք ա ն ի տ ա ր ի ա նց
նրա նք հա մեմա տ ել են ա յդ փորձի արդյունք­
ները դպրոցական առաջադիմության հետ;
Պ արզվել է, որ թվաբա նությունից լավագույն
թվա նշա ններ են ստանում այն երեխաները,
ովքեր հորինում էին ա ռա վե լ բ ա ր դ պ ա տ մո ւթ ­
յուններ; Ընդ որում, պ ա ր տ ա դ ի ր չէր, որ ն ր ա ն ք
ունենային լավ ցուցանիշներ ընթերցանության,
գրելու կամ ընդհանուր զարգացվածության
ասպարեզում;

ԱՏ4. 2009 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ | 63

V Ի Ա Պ.../

ԴԵՎԻԴ ԲՐԵԼԼՈ

ՈՉ ԱՅԴՔԱՆ ԲԱՐՁՐ*

Արևմտյան Անտարկտիդայի սառցե վա հա ­
նի հալման հետևանքով Համաշխարհային օվ­
կիանոսի մակարդակը բարձրանալու է գրեթե
3,2 մ և ոչ թե 5 մ ավելի, ինչպես կանխատեսում
էին նախկինում; Համաձայն նոր մոդելի՝ անհե­
տանալու է սառցե վահանի միայն մի մասը, այն
է՝ դրա այն հատվածները, որոնք գտնվում են
օվկիանոսի մակարդակից ցածր կամ սողա­
սահում են դեպի օվկիանոսը, իսկ բարձրադիր
հատվածները չեն հալվելու; Սակայն այս հետ ա ­
զոտության հանրագումարում, որ հրա պ ա րա կ­
վ ի է «Տօ16ՈՇ6»փ մայիսի 15-ի համարում, ոչինչ
չի ասվում սառույցի՝ երկրի մյուս մասերում հա­
լոցքի մասին; Օրինակ՝ միայն Գրենլանդիայի
սառույցի քա նա կը բավական է, որ օվկիանոսի
մակարդակը բարձրանա 7 մ;

ԿԱՏԱՐԻՆԱՀԱՐՄՈՆ

ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՋԱՑՄԱՆ է
ՊԻԿԵՆՏՐՈՆԸ *

Լայնածավալ ծագումնաբանական հետազոտութ­
յան ընթացքում ճշտվել է մարդկության առաջացման
վայրը; Վերլուծելով ծագումնաբանական հաջորդակա­
նությունը 121 աֆրիկյան, 60 ոչ աֆրիկյան և աֆրոա-
մերիկյան պոպուլյացիաների ներսում՝ գիտնականնե­
րը քննել են աֆրիկացիների ծագումը ընդհուպ մինչև
նախնիների 14-րդ սերունդը և պարզել, որ այն սկիզբ է
առել արևելյան լայնության 12,57և հարավային երկայ­
նության 17,5° կոորդինատներ ունեցող կետում՝ այժմ­
յան Անգոլայի և Նամիբիայի սահմանի մոտ; Սույն հե­
տազոտությունը, որը հրապարակվել է «Տօւ6ՈՇ6» փ
մայիսի 22-ի համարում, թույլ է տալիս ոչ միայն ճշտել
մարդկանց գաղթի բնույթը, այլ նաև բացատրել նրանց
առողջական վիճակը և հիվանդությունների տարածու­
մը այդ պոպուլյացիաներից;

* Ա օ/ա ւ 0 ^ ա տ հ , 2009 ^ 9

ՆԱԽՈՐԴ ՀԱՄԱՐՈՒՄ ՆԿԱՏՎԱԾ ՎՐԻՊԱԿՆԵՐ

Տպագրված է Պ ետ ք է լինի

էջ 60 էջ 60
«ԿՈՄԻՏԱՍ» հոդվածը՝ նվիրված մեծ «ԿՈՄԻՏԱՍ» հոդվածը՝ նվիրված մեծ
երգահանի ծննդյան 100-ամյակին երգահանի ծննդյան 140-ամյակին

էջ 61 էջ 61
Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Հայաստանի շախմատային ֆեդերացիայի
պրոֆեսոր, ԵՊՏԻ հայոց լեզվի ամբիոնի մրցավարական հանձնաժողովի նախագահ,
վ ա ր իչ
միջազգային կարգի մրցավար

64 ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ Ա Շ Խ Ա Ր Հ Ո Ւ Մ Ա°4. 2009

Հարգարժան գիտնականներ,
Գիտության մեծարգո նվիրյալներ,
շնորԲավոր Ամանոր և Սուրբ Սնունդ։ ՝ ՝ * ՝
Թող 2010-ր փնի նոր, Բետաքրքիր գյուտերի Բաժսաորդսւգւ^լու
ւ անսպասելի ԲայտնագործություԱների տարի։ համար կարող եք
Մաղթում ենք ձեզ քաջառողջություն և
երկար տարիների ստեղծագործական
բեղուն կյանք։
Սիրով «Գիտության աշխարհում»
ԲաՕդեսի խմբագրակազմ