04 SPS SAINS TG3-BAB4-EmieF

idang Pembelajara TEMA 2 : Penerokaan Unsur dalam Alam

B BAB n Kereaktifan Logam

4 The Reactivity of Metals

Konsep PENTING Emas dan perak (unsur)
IMPORTANT concepts Gold and silver (elements)
Bauksit dan hematit (sebatian)
Peta Dakap Bauxite and haematite (compounds)
Ciri-ciri mineral semula jadi
Unsur dan sebatian The properties of natural minerals
dalam kerak Bumi
Elements and compounds
in the Earth’s crust

KEREAKTIFAN Siri kereaktifan Tindak balas logam dengan oksigen
LOGAM logam Reaction between metals and oxygen
THE REACTIVITY Reactivity series Contoh: Zink + oksigen → zink oksida
OF METALS of metals Example: Zinc + oxygen → zinc oxide
Kedudukan karbon dan hidrogen dalam siri
kereaktifan logam
Positions of carbon and hydrogen in the reactivity
series of metals

Pengekstrakan Proses pengekstrakan besi
logam The extraction of iron
daripada bijihnya Proses pengekstrakan timah
Extraction of metals The extraction of tin
from their ores

APAKAH KEREAKTIFAN LOGAM?
WHAT IS THE REACTIVTY OF METALS?
Sesetengah logam seperti natrium dan kalium bertindak balas dengan unsur lain (bukan logam)
secara lebih cergas berbanding dengan logam yang lain. Kereaktifan logam merujuk kepada
kesenangan logam mengalami tindak balas kimia dengan unsur lain.

Some metals such as sodium and potassium react with other elements (non-metals) more vigorously compared
to other metals. The reactivity of metals refers to the ease with which they undergo chemical reactions.

79

NOTA BESTARI

Pelbagai Mineral dalam Kerak Bumi Various Minerals in the Earth’s Crust
1. Mineral ialah unsur atau sebatian pepejal yang
1. Minerals are solid elements or compounds that are
ditemui secara semula jadi di dalam kerak Bumi. naturally found in the Earth’s crust.
2. Mineral dalam bentuk unsur seperti emas dan perak
2. Minerals in the form of elements like gold and silver
wujud secara bebas di dalam kerak Bumi. exist freely in the Earth’s crust.
3. Mineral dalam bentuk sebatian seperti bauksit dan
3. Minerals in the form of compounds, like bauxite and
galena terdiri daripada gabungan beberapa jenis galena, consist of combinations of a few types of
unsur yang berlainan. different elements.

Siri Kereaktifan Logam Reactivity Series of Metals

1. Logam yang berlainan mempunyai kereaktifan yang 1. Different metals have different reactivity to oxygen.
berbeza terhadap oksigen. Logam yang lebih reaktif The more reactive metals react more vigorously

BAB bertindak balas dengan lebih cergas dengan oksigen. with oxygen.

2. Dalam tindak balas yang cergas antara logam yang 2. In a vigorous reaction between a more reactive
4 lebih reaktif seperti kalium dengan oksigen, nyalaan metal such as potassium with oxygen, a bright flame
yang terang diperhatikan. is observed.
3. Dalam tindak balas yang kurang cergas antara logam 3. In a less vigorous reaction between less reactive

yang kurang reaktif seperti besi dengan oksigen, metals such as iron with oxygen, only embers or slow

hanya baraan atau perubahan warna yang berlaku colour changes can be observed.

secara perlahan-lahan dapat diperhatikan. 4. A reactivity series of metals is formed based on the

4. Siri kereaktifan logam dibentuk berdasarkan reactivity of metals with oxygen.

kereaktifan logam dengan oksigen. Potassium, Sodium, Calcium, Magnesium, Aluminium,

Kalium, Natrium, Kalsium, Magnesium, Aluminium, (Carbon), Zinc, (Hydrogen), Iron, Tin, Lead, Copper,

(Karbon), Zink, (Hidrogen), Ferum, Timah, Plumbum, Mercury, Silver, Gold

Kuprum, Merkuri, Perak, Emas decreasing reactivity
kereaktifan berkurang 5. In the reactivity series of metals, carbon is located

5. Dalam siri kereaktifan logam, karbon terletak di between aluminium and zinc while hydrogen is
antara aluminium dengan zink manakala hidrogen
terletak di antara zink dengan ferum (besi). located between zinc and iron.

6. Walaupun karbon ialah unsur bukan logam, karbon 6. Although carbon is a non-metallic element, it is able

dapat menyingkirkan suatu logam yang kurang reaktif to remove a less reactive metal, such as zinc from

daripadanya, seperti zink daripada zink oksida. zinc oxide.

Zink oksida + karbon ⎯→ zink + karbon dioksida Zinc oxide + carbon ⎯⎯→ zinc + carbon dioxide

Aplikasi Siri Kereaktifan Logam Application of the Reactivity Series of Metals
1. Logam-logam yang lebih reaktif daripada karbon
1. Metals that are more reactive than carbon or are
atau terletak lebih tinggi daripada karbon dalam located higher than carbon in the reactivity series
siri kereaktifan logam (kalium, natrium, kalsium, of metals (potassium, sodium, calcium, magnesium
magnesium dan aluminium) perlu diekstrak melalui and aluminium) are extracted by electrolysis.
elektrolisis.
2. Logam-logam ini diekstrak dengan mengalirkan arus 2. These metals are extracted by passing an electric
elektrik melalui leburan bijihnya. current through the molten ores.
Aluminium oksida ⎯aru⎯s e⎯lek⎯tri→k aluminium + oksigen
Aluminium oxide ⎯ele⎯ctr⎯ic c⎯urr⎯en→t aluminium + oxygen
3. Logam-logam yang kurang reaktif daripada karbon,
iaitu terletak lebih rendah daripada karbon dalam siri 3. Metals which are less reactive than carbon, i.e.
kereaktifan logam (zink, ferum, timah dan plumbum) which are positioned lower than carbon in the
diekstrak dengan memanaskan bijih bersama-sama reactivity series of metals (zinc, iron, tin and lead)
karbon (arang kok). are extracted by heating the ores with carbon (coke).

Timah oksida + karbon ⎯→ timah + karbon dioksida Tin oxide + carbon ⎯→ tin + carbon dioxide
(bijih timah) (tin ore)

Nota Grafik

80

Standard Kandungan Tarikh:
4.1 Kepelbagaian mineral

4.1 APEKRTBIIVNICTAI NGAN Unsur dan sebatian dalam kerak Bumi PBD
Masteri
Elements and compounds in the Earth’s crust

Buku teks m/s 124 – 125

1 Kelaskan mineral yang diberi kepada unsur dan sebatian. Kemudian, berikan maksud mineral.
Classify the minerals given into elements and compounds. Then, give the meaning of minerals.

Merkuri Bauksit Platinum Kalsit Perak
Mercury Bauxite Platinum Calcite Silver
Hematit Emas Galena Berlian Kasiterit
Haematite Gold Galena Diamond Cassiterite

Unsur/Elements Sebatian/Compounds

Merkuri/Mercury Emas/Gold Bauksit/Bauxite Hematit/Haematite
Platinum/Platinum Perak/Silver Galena/Galena Kasiterit/Cassiterite
Berlian/Diamond Kalsit/Calcite

Maksud/Meaning

Mineral ialah unsur atau sebatian pepejal yang terdapat secara semula jadi BAB

dengan struktur hablur dan komposisi kimia yang tertentu di dalam kerak Bumi. 4
elements or compounds that are naturally found with certain crystalline
Minerals are solid

structures and chemical composition in the Earth’s crust.

2 Berdasarkan panduan yang diberi, nyatakan unsur-unsur dalam sebatian semula jadi.
Based on the given guides, state the elements in natural compounds.

Sebatian semula jadi Mineral Nama kimia Unsur-unsur
Natural compounds Minerals Chemical names Elements

(a) Oksida Bauksit Aluminium oksida Aluminium, oksigen
Oxides Bauxite Aluminium oxide Aluminium, oxygen

Logam + oksigen Kasiterit Timah oksida Timah, oksigen
Metal + oxygen Cassiterite Tin oxide Tin, oxygen
Ferum oksida Ferum, oksigen
Hematit/ Iron oxide Iron, oxygen
Magnetit
Haematite/
Magnetite

(b) Karbonat Magnesit Magnesium Magnesium, karbon,
Carbonates Magnesite karbonat oksigen
Logam + karbon + oksigen Magnesium Magnesium, carbon,
Metal + carbon + oxygen carbonate oxygen

Batu kapur/ Kalsium karbonat Kalsium, karbon,
Marmar/Kalsit Calcium carbonate oksigen
Limestone/ Calcium, carbon, oxygen
Marble/Calcite

Praktis Malakit Kuprum karbonat Kuprum, karbon,
Kendiri Malachite Copper carbonate oksigen
Copper, carbon, oxygen

(c) Sulfida/Sulphides Galena Plumbum sulfida Plumbum, sulfur
Logam + sulfur Galena Lead sulphide Lead, sulphur
Metal + sulphur Pirit besi Besi sulfida Besi, sulfur
Iron pyrite Iron sulphide Iron, sulphur

(d) Silikat/Silicate Tanah liat Aluminium silikat Aluminium, silikon,
Logam + silikon + oksigen Clay Aluminium silicate oksigen
Metal + silicon + oxygen Aluminium, silicon,
oxygen

81

Tarikh:

4.2 IENKKSUPIREIRIMEN Sebatian semula jadi PBD
Penemuan
KBAT Natural compounds
Inkuiri

Tujuan Buku teks m/s 126 – 128
Bahan dan
Radas Menunjukkan bahawa sebatian semula jadi ialah gabungan beberapa unsur
To show that the natural compound is a combination of several elements
Serpihan marmar (kalsium karbonat), asid hidroklorik cair, air kapur, tabung uji, tiub
penghantar dengan penyumbat, penunu Bunsen
Marble chips (calcium carbonate), dilute hydrochloric acid, limewater, test tubes, delivery tubes
with stoppers, Bunsen burner

Prosedur dan J alankan aktiviti-aktiviti di bawah. Kemudian, rekodkan pemerhatian dan berikan
Pemerhatian sebab anda./Carry out the activities below. Then, record the observations and give your reasons.

Aktiviti/Activities Pemerhatian/Observations

1 • Tambahkan Air kapur bertukar menjadi
sedikit asid keruh .
asid hidroklorik cair hidroklorik cair The limewater turns cloudy .
dilute hydrochloric pada beberapa
BAB acid serpihan marmar Sebab/Reason:

4 serpihan air kapur di dalam tabung Gas karbon dioksida
marmar limewater uji. terbebas apabila kalsium
marble chips Add some dilute karbonat bertindak balas
hydrochloric acid to dengan asid.
a few marble chips
in a test tube. Carbon dioxide gas is
released when calcium carbonate

• Salurkan gas yang terhasil melalui air kapur reacts with an acid.
dan rekodkan pemerhatian.
Pass the gas produced through limewater and

record the observation.

2 • Panaskan dengan Air kapur bertukar menjadi .
kuat beberapa keruh .
serpihan marmar serpihan marmar
marble chips dalam tabung uji. The limewater turns cloudy
Heat strongly a few
marble chips in a Sebab/Reason:
test tube. Gas karbon dioksida
panaskan terbebas apabila kalsium
heat • Salurkan gas yang karbonat dipanaskan.
terhasil melalui
air kapur air kapur dan Carbon dioxide gas is
limewater rekodkan released when calcium carbonate
pemerhatian. is heated.
Pass the gas produced
through limewater and
record the observation.

Analisis 1 Tandakan ( ✓ ) unsur-unsur yang bergabung dalam kalsium karbonat.
Tick ( ✓ ) the elements combined in calcium carbonate.

✓ Kalsium ✓ Karbon Hidrogen ✓ Oksigen
Calcium Carbon Hydrogen Oxygen

2 Lengkapkan persamaan perkataan untuk menunjukkan bagaimana kalsium
karbonat bertindak balas dengan asid dan tindakan haba ke atasnya.
Complete the word equations to show how calcium carbonate reacts with acids and the action

of heat on it.
(a)
Kalsium asid kalsium karbon
klorida + dioksida water
karbonat + hidroklorik calcium carbon + air
Calcium hydrochloric
chloride dioxide
carbonate acid

82

(b) panaskan kalsium oksida + karbon dioksida
Kalsium karbonat heat calcium oxide carbon dioxide
Calcium carbonate

3 Tandakan ( ✓ ) pelbagai bentuk kalsium karbonat.
Tick ( ✓ ) the various forms of calcium carbonate.

Batu karang Kuarza ✓ Batu kapur
Coral Quartz Limestone

BAB
4

✓ Siput ✓ Cangkerang ✓ Tulang haiwan
Shell telur/Eggshell Animal bone

4 Ramalkan gas yang terbebas apabila asid ditambahkan pada cangkerang telur.
Berikan sebab./Predict the gas released when an acid is added to an eggshell. Give a reason.
Karbon dioksida/Carbon dioxide

Sebab : Cangkerang telur mengandungi kalsium karbonat .
Reason : An eggshell contains calcium carbonate .

5 Kenal pasti sebatian kalsium berdasarkan kegunaan yang diberi.
Identify the calcium compounds according to the given uses.

Kalsium karbonat Pasir Kalsium oksida
Calcium carbonate Sand Calcium oxide

(a) (b) (c)

Praktis Kalsium oksida Kalsium karbonat Pasir/Sand
Kendiri
Kesimpulan Calcium oxide Calcium carbonate Lut cahaya dan takat
lebur yang tinggi untuk
Bersifat bes untuk Keras dan kuat untuk membuat barangan kaca
meneutralkan tanah membuat jubin lantai Transparent and has a
berasid Hard and strong to make high melting point to make
Basic property to neutralise floor tiles glassware
acidic soil

Kalsium karbonat merupakan sebatian semula jadi yang terdiri daripada
unsur . which consists of a combination of a few
gabungan beberapa
compound
Calcium carbonate is a natural
elements
 .

83

4.3 IENKKSUPIREIRIMEN Standard Kandungan Tarikh:
4.2 Siri kereaktifan logam
KBAT PBD
Tindak balas logam dengan oksigen Penemuan

Reaction of metals with oxygen Inkuiri
Buku teks m/s 129 – 131
(Demonstrasi guru/Teacher’s demonstration)

Tujuan Mengkaji tindak balas logam dengan oksigen PERINGATAN
Bahan dan To study the reaction of metals with oxygen
Radas
Prosedur Pita magnesium, serbuk aluminium, serbuk zink, serbuk ferum • Elakkan serbuk logam
(besi), hablur kalium manganat(VII), tabung didih, kertas asbestos, daripada bercampur
4 wul kaca, spatula, penunu Bunsen, kaki retort dan penyepit dengan hablur
Magnesium ribbon, aluminium powder, zinc powder, iron powder, potassium kalium manganat(VII)
Video manganate(VII) crystals, boiling tube, asbestos paper, glass wool, spatula, untuk mengelakkan
Bunsen burner, retort stand and clamp letupan apabila
dipanaskan.
serbuk zink Prevent metal powders
zinc powder from mixing with
potassium
manganate(VII)
crystals to avoid an
wul kaca serbuk aluminium serbuk ferum explosion when
glass wool aluminium powder iron powder heated.
• Pakai cermin mata
BAB hablur kalium wul kaca keselamatan dan
manganat(VII) glass wool tutup mulut serta
potassium panaskan panaskan kertas asbestos hidung anda semasa
manganate(VII) heat heat asbestos paper mengendalikan wul
crystals kaki retort kaca. Basuh tangan
retort stand anda selepas
mengendalikan wul
kaca.
Wear safety glasses
1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam and cover your mouth
rajah di atas. and nose when
Set up the apparatus as shown in the above diagram. handling the glass
wool. Wash your
2 Panaskan dengan kuat serbuk logam dalam mangkuk hands after handling
asbestos (kertas asbestos yang dilipat dalam bentuk glass wool.
mangkuk). Kemudian, panaskan dengan kuat hablur kalium
manganat(VII)./Heat strongly the metal powder in an asbestos bowl
(asbestos paper folded into a bowl). Then, heat strongly the potassium manganate(VII) crystals.
3 Perhatikan perubahan yang berlaku./Observe the changes that take place.
4 Sepit sejalur pita magnesium yang panjangnya 5 cm dengan menggunakan penyepit.
Use a clamp to hold a 5 cm long piece of magnesium ribbon.
5 Panaskan pita magnesium itu dengan menggunakan penunu Bunsen dan rekodkan
pemerhatian anda.
Heat the magnesium ribbon by using a Bunsen burner and record your observation.

Pemerhatian Jenis logam Kecergasan tindak balas
Type of metal Reactivity of reaction

Magnesium Terbakar dengan nyalaan putih berkilauan
Magnesium Burns with a bright white flame
Aluminium Terbakar dengan nyalaan terang yang merebak dengan cepat
Aluminium Burns with a bright flame that spreads quickly
Zink Terbakar dengan nyalaan terang yang merebak dengan perlahan
Zinc Burns with a bright flame that spreads slowly

Ferum Bara merebak dengan perlahan
Iron Glows that spread slowly


Analisis 1 Apakah fungsi hablur kalium manganat(VII)?
What is the function of the potassium manganate(VII) crystals?

Membekalkan/To supply oksigen/oxygen .

2 Apakah bahan yang menghalang hablur kalium manganat(VII) daripada bercampur
dengan serbuk logam?/What is the material which prevents the potassium manganate(VII)
crystals from mixing with the metal powder?
Wul kaca/Glass wool

84

3 Apakah bahan yang terhasil dalam aktiviti ini? TP1
What is the substance produced in this activity?
Oksida logam/Metal oxide

4 Lengkapkan persamaan perkataan bagi tindak balas antara logam dengan oksigen.
Complete the word equations for the reactions between metals and oxygen. TP2

(a) Magnesium + oksigen magnesium oksida
Magnesium oxygen magnesium oxide

(b) Aluminium + oksigen aluminium oksida
Aluminium oxygen aluminium oxide

(c) Zink + oksigen zink oksida
Zinc oxygen zinc oxide

(d) Ferum + oksigen ferum oksida
Iron oxygen iron oxide

5 Nyatakan hubung kait antara kecergasan tindak balas dengan kereaktifan logam BAB
terhadap oksigen. TP2 4
State the relationship between the vigorous of the reaction and the reactivity of metal to oxygen.

Semakin cergas logam bertindak balas dengan oksigen, semakin

reaktif logam itu terhadap oksigen.

The more vigorously the metal reacts with oxygen, the more reactive the metal

is to oxygen.

6 Berdasarkan pemerhatian, lengkapkan peta alir untuk menunjukkan susunan
logam mengikut kereaktifan yang semakin bertambah terhadap oksigen. TP2
Based on the observation, complete the flow map to show the metal arrangement according
to increasing reactivity with oxygen.

Ferum Zink Aluminium Magnesium
Iron Zinc Aluminium Magnesium

Kereaktifan semakin bertambah/Increasing reactivity

Praktis 7 Kaji perbualan di bawah. TP3
Kendiri Study the conversation below.
Kesimpulan
Azuan: Cikgu, yang manakah lebih reaktif, plumbum atau besi?
Teacher, which is more reactive, the lead or iron?
Cikgu: Besi lebih reaktif daripada plumbum. Azuan, berdasarkan pemerhatian

yang direkod dalam aktiviti ini, ramalkan pemerhatian apabila serbuk
plumbum bertindak balas dengan oksigen.
Iron is more reactive than lead. Azuan, based on the observations recorded in this
activity, predict the observation when lead powder reacts with oxygen.
Azuan: ........................................................................................................................

Apakah jawapan Azuan?
What is Azuan’s answer?
Bara merebak dengan sangat perlahan.

Glows that spread very slowly.

Logam bertindak balas dengan oksigen untuk membentuk oksida logam .
Metals react with oxygen to form metal oxides .

Logam + oksigen oksida logam
Metal oxygen metal oxide

85

4.4 EBEKRSPPAENRDIMU EN Kedudukan karbon dalam siri kereaktifan logam Tarikh:

KBAT Position of carbon in the reactivity series of metals PBD
Penemuan

Inkuiri
Buku teks m/s 132 – 133

Tujuan Menentukan kedudukan karbon dalam siri kereaktifan logam
To determine the position of carbon in the reactivity series of metals

Bahan dan Serbuk arang kayu (karbon), serbuk plumbum(II) oksida, serbuk aluminium oksida,
Radas serbuk zink oksida, mangkuk pijar, penunu Bunsen, spatula, alas segi tiga tanah liat,
tungku kaki tiga
Charcoal (carbon) powder, lead(II) oxide powder, aluminium oxide powder, zinc oxide powder,
crucible, Bunsen burner, spatula, pipeclay triangle, tripod stand

Prosedur 1 Sediakan susunan radas seperti yang
ditunjukkan dalam rajah./Set up the
4 campuran karbon apparatus as shown in the diagram.
dan oksida logam mangkuk pijar
mixture of carbon crucible
and metal oxide 2 Masukkan satu spatula arang kayu
dan satu spatula serbuk zink oksida ke
panaskan dalam mangkuk pijar.
BAB heat tungku Put one spatula of charcoal and one spatula
kaki tiga of zinc oxide powder into a crucible.
tripod
stand 3 Panaskan campuran itu dengan kuat.
Heat the mixture strongly.

4 Rekodkan pemerhatian sama ada terdapat baraan atau tidak.
Record the observation on any sign of a glow.

5 Ulang langkah 1 hingga 4 dengan menggunakan serbuk aluminium oksida dan
plumbum(II) oksida./Repeat steps 1 to 4 by using aluminium oxide and lead(II) oxide powders.

Keputusan Rekodkan pemerhatian, bulatkan jawapan dan berikan sebab.
Record the observations, circle the answers and give the reason.

Jenis Perubahan Tindak balas Sebab
campuran pada campuran berlaku? Reason
The type of
Change to the Has a reaction taken Karbon lebih
mixture mixture place? reaktif daripada zink.
more
Karbon dan Campuran Ya Tidak Carbon is
zink oksida membara Yes No
Carbon and zinc Mixture glows Ya Tidak reactive than zinc.
oxide Tiada perubahan Yes No
Video No change Karbon kurang
Karbon dan Ya Tidak
aluminium Campuran Yes No reaktif daripada
oksida membara aluminium.
Carbon and Mixture glows less
aluminium oxide Carbon is

Karbon dan reactive than aluminium.
plumbum(II)
oksida Karbon lebih
Carbon and reaktif daripada
lead(II) oxide plumbum.
Carbon is more

reactive than lead.

Analisis 1 Daripada keputusan eksperimen, bulatkan: TP2
From the results of the experiment, circle:

(a) logam yang lebih reaktif daripada karbon./the metal which is more reactive than carbon.

Aluminium/Aluminium Zink/Zinc Plumbum/Lead

(b) logam-logam yang kurang reaktif daripada karbon.
the metals which are less reactive than carbon.

Aluminium/Aluminium Zink/Zinc Plumbum/Lead

86

2 Daripada jawapan anda di 1, tentukan kedudukan karbon dalam siri kereaktifan
logam. TP2
From your answers in 1, determine the position of carbon in the reactivity series of metals.

Karbon terletak di antara aluminium dengan zink dalam siri

kereaktifan logam.

Carbon is positioned between aluminium and zinc in the reactivity series
of metals.

3 Susunkan karbon, plumbum, aluminium dan zink mengikut tertib kereaktifan yang
semakin menurun dalam peta alir yang disediakan./Arrange carbon, lead, aluminium
and zinc according to decreasing reactivity in the flow map provided. TP2

Aluminium Karbon Zink Plumbum
Aluminium Carbon Zinc Lead

Kereaktifan semakin menurun/Reactivity decreases
4 Lengkapkan persamaan perkataan bagi tindak balas yang berikut. TP2

Complete the word equations for the following reactions.

(a) Plumbum(II) oksida + karbon plumbum + karbon dioksida BAB
Lead(II) oxide carbon lead carbon dioxide

(b) Zink oksida + karbon zink + karbon dioksida 4
Zinc oxide carbon zinc carbon dioxide

5 Tandakan ( ✓ ) oksida-oksida logam yang bertindak balas dengan karbon. Berikan
satu sebab. TP2
Tick ( ✓ ) the metal oxides which react with carbon. Give one reason.

Magnesium oksida ✓ Ferum oksida ✓ Kuprum(II) oksida
Magnesium oxide Iron oxide Copper(II) oxide

Sebab/Reason:

Ferum dan kuprum adalah kurang reaktif daripada karbon.
are less reactive than carbon.
Iron and copper

6 Tandakan ( ✓ ) oksida logam yang tidak bertindak balas dengan karbon. Berikan
satu sebab. TP2
Tick ( ✓ ) the metal oxide which does not react with carbon. Give one reason.

✓ Magnesium oksida Ferum oksida Kuprum(II) oksida
Magnesium oxide Iron oxide Copper(II) oxide

Sebab/Reason:

Magnesium adalah lebih reaktif daripada karbon.
Magnesium more reactive than carbon.
is

7 Lengkapkan persamaan perkataan. Kemudian, gariskan jawapan yang betul. TP2
Complete the word equation. Then, underline the correct answers.

Kuprum(II) oksida + karbon kuprum + karbon dioksida
Copper(II) oxide carbon copper carbon dioxide

Praktis (a) Jika karbon boleh menyingkirkan oksigen daripada kuprum(II) oksida, hal ini
Kendiri bermakna karbon adalah (kurang, lebih) reaktif daripada kuprum.
Kesimpulan If carbon can remove oxygen from copper(II) oxide, this means carbon is (less, more)
reactive than copper.

(b) Karbon termasuk dalam siri kereaktifan logam kerana karbon (boleh, tidak
boleh) bertindak balas dengan oksigen.
Carbon is included in the reactivity series of metals because carbon (can, cannot) react
with oxygen.

Karbon terletak di antara aluminium dengan zink dalam siri kereaktifan

logam.
Carbon is positioned between aluminium and zinc
in the reactivity series of metals.

87

4.5 APEKRTBIIVNICTAI NGAN Hidrogen dalam siri kereaktifan logam Tarikh:

Hydrogen in reactivity series of metals PBD
Konskruktivisme

Buku teks m/s 134 – 135

Guru mendemonstrasikan suatu eksperimen untuk menentukan kedudukan hidrogen dalam siri
kereaktifan logam.
A teacher demonstrated an experiment to determine the position of hydrogen in the reactivity series of metals.
1 Berdasarkan maklumat yang diberi, lengkapkan jadual di bawah. Pilih jawapan yang betul.

Based on the information given, complete the table below. Choose the correct answers. TP2

Campuran Pemerhatian Adakah tindak Sebab
dipanaskan Observation balas berlaku? Reason
Heated mixture Does the reaction

occur?

Hidrogen dan Nyalaan Ya Hidrogen (kurang, lebih) reaktif
kuprum(II) oksida terang Yes daripada kuprum.
Hydrogen and Bright glow
copper(II) oxide Hydrogen is (less, more) reactive than
copper.

BAB Hidrogen dan Nyalaan Ya Hidrogen (kurang, lebih) reaktif
plumbum(II) terang Yes daripada plumbum.
4 oksida/Hydrogen Bright glow Tidak Hydrogen is (less, more) reactive than
and lead(II) oxide No lead.
Hidrogen dan Tiada
zink oksida perubahan Hidrogen (kurang, lebih) reaktif
Hydrogen and zinc No change daripada zink.
oxide Hydrogen is (less, more) reactive than zinc.

Hidrogen dan Nyalaan Ya Hidrogen (kurang, lebih) reaktif
ferum(III) oksida malap Yes daripada ferum.
Hydrogen and Dim glow
iron(III) oxide Hydrogen is (less, more) reactive than
iron.

Siri kereaktifan logam Kereaktifan
2 Berdasarkan jawapan anda di 1, deduksikan Reactivity series of metals semakin
Kalium/Potassium menurun
kedudukan hidrogen dalam siri kereaktifan Natrium/Sodium Reactivity
logam. TP2 Kalsium/Calcium decreases
Based on your answers in 1, deduce the position of Magnesium/Magnesium
hydrogen in the reactivity series of metals. Aluminium/Aluminium
Hidrogen terletak di antara zink dengan Karbon/Carbon
ferum . Zink/Zinc
Hydrogen is positioned between zinc and Hidrogen/Hydrogen
Ferum/Iron
iron .

3 Bina siri kereaktifan logam dengan menyusun
bahan-bahan yang diberi mengikut kereaktifan
yang semakin menurun dalam peta alir di
sebelah. TP2

Construct a reactivity series of metals by arranging
the substances given according to decreasing
reactivity in the flow map on the left.

Praktis Ferum/Iron Timah/Tin
Kendiri Karbon/Carbon Plumbum/Lead
Aluminium/Aluminium Kuprum/Copper
Hidrogen/Hydrogen Merkuri/Mercury
Magnesium/Magnesium Argentum (perak)/Argentum (silver)
Zink/Zinc Aurum (emas)/Aurum (gold)
Kuprum/Copper
Plumbum/Lead

88

4.6 APEKRTBIIVNICTAI NGAN Standard Kandungan Tarikh:
4.3 Pengekstrakan logam daripada bijihnya
KBAT PBD
Siri kereaktifan logam dan pengekstrakan logam Masteri

The reactivity series of metals and the extraction of metals

Buku teks m/s 137 – 140

1 Bincangkan pengekstrakan logam daripada bijihnya. TP2
Discuss the extraction of metals from their ores.

Arus elektrik Arang kok Kurang Leburan Lebih Memanaskan
Electric current Coke Less Molten More Heating

Siri kereaktifan Elektrolisis/Electrolysis
Reactivity series
Kalium/Potassium Logam yang lebih reaktif daripada karbon diekstrak dengan
Natrium/Sodium mengalirkan arus elektrik melalui leburan oksida logam
Kalsium/Calcium atau bijih.
Magnesium/Magnesium more
Aluminium/Aluminium Metals that are reactive than carbon are extracted by passing
an electric current through the molten metal oxides or ores.

Contoh/Example: BAB
Aluminium oksida arus elektrik aluminium + oksigen 4
Aluminium oxide electric current aluminium + oxygen

Karbon/Carbon

Zink/Zinc Pemanasan bijih logam dengan karbon
Ferum/Iron Heating the metal ores with carbon
Timah/Tin
Plumbum/Lead Logam yang kurang reaktif daripada karbon diekstrak dengan

memanaskan bijih logam bersama karbon atau arang kok .
Metals that are less reactive than carbon are extracted by
heating the metal ores together with carbon or coke .
Kereaktifan Decreasing
menurun Contoh/Examples:
reactivity Timah oksida + karbon timah + karbon dioksida

Tin oxide + carbon tin + carbon dioxide
(bijih timah/tin ore)



2 Kaji rajah tentang pengekstrakan besi daripada bijihnya seperti hematit dan magnetit (ferum(III)
oksida).

Study the diagram about the extraction of iron from its ore such as haematite and magnetite (iron(III) oxide).

gas M (a) Namakan unsur-unsur yang membentuk bijih besi.
Name the elements that make up iron ore.
bijih besi Besi/Ferum dan oksigen/Iron and oxygen
iron ore
+K (b) K ialah sejenis karbon. Namakan K.
+L K is a type of carbon. Name K.
Arang kok/Coke
udara panas udara panas
hot air hot air (c) (i) Namakan L.
besi tulen lebur Name L.
bahan N pure molten iron Batu kapur/Kalsium karbonat
substance N Limestone/Calcium carbonate

relau bagas (ii) Nyatakan fungsi L.
blast furnace State the function of L.
Bertindak balas dengan bendasing seperti pasir
untuk membentuk sanga.

Reacts with impurities such as sand to form slag.

89

(d) Apakah gas M dan bahan N?/What are gas M and substance N? Video
Gas M: Karbon dioksida/Carbon dioxide Praktis
Bahan N/Substance N: Sanga/Slag Kendiri

(e) Lengkapkan persamaan perkataan untuk tindak balas antara ferum(III) oksida
dengan karbon dalam relau bagas. TP2
Complete the word equation for the reaction between iron(III) oxide and carbon in the blast
furnace.

Ferum(II) oksida + karbon ferum + karbon dioksida
Iron(II) oxide carbon iron carbon dioxide

(f) Terangkan mengapa besi dapat diekstrak daripada bijihnya dengan menggunakan karbon. TP2
Explain why iron can be extracted from its ore by using carbon.

Karbon adalah lebih reaktif daripada ferum./Carbon is more reactive than iron.

(g) Apakah yang boleh dibuat daripada leburan sanga? Pilih jawapan yang betul.
What can be made from the molten slag? Choose the correct answer.

BAB Tapak rumah Jambatan Tapak jalan raya Konkrit
House foundation Bridge Road foundation Concrete

4 (h) Nyatakan satu bijih lain yang juga dapat diekstrak dengan cara yang sama. TP1
State one other ore that can also be extracted by the same method.
Bijih timah/Tin ore.

3 Anda diberi beberapa isu alam sekitar. Kenal pasti dan tandakan ( ✓ ) isu perlombongan dan
impaknya kepada hidupan dalam konteks tempatan atau global. TP2
You are given a few environmental issues. Identify and tick ( ✓ ) the mining issues and their impacts on living
things in the local or global context.

Video

✓ Pencemaran udara akibat pembakaran bahan api.
Air pollution due to fuel combustion.
Pembebasan gas yang menipiskan lapisan ozon.
✓ The gas released depletes the ozone layer.
✓ Penggunaan elektrik yang banyak.
The use of large amounts of electricity.
Pencemaran udara disebabkan oleh gas daripada relau bagas.
✓ Air pollution caused by gas from a blast furnace.
✓ Penghasilan bahan yang menyebabkan kanser.
✓ The production of substances that cause cancer.
✓ Pemusnahan habitat akibat perlombongan.
The destruction of habitats due to mining.
Pencemaran bunyi disebabkan oleh jentera perlombongan.
Sound pollution caused by mining machinery.
Penggalian bijih mengakibatkan hakisan tanah.
Ore excavation leading to soil erosion.
Pencucian bijih mengakibatkan pencemaran air.
Ore cleaning leading to water pollution

90

4PT3 PRAKTIS PENGUKUHAN KOMPONEN
PP

Buku teks m/s 129 – 131

Arahan: Jawab semua soalan.
Instructions: Answer all questions.

Rajah di bawah menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk memerhatikan kereaktifan logam
dengan oksigen.
The diagram below shows the arrangement of apparatus used to observe the reactivity of metals with oxygen.

serbuk zink
zinc powder

wul kaca serbuk aluminium serbuk kuprum
glass wool aluminium powder copper powder

hablur kalium panaskan panaskan wul kaca BAB
manganat(VII) heat heat glass wool 4
potassium kertas asbestos
manganate(VII) asbestos paper
crystals kaki retort
retort stand


Keputusan eksperimen ditunjukkan dalam jadual di bawah. TP2

The results of the experiment are shown in the table below.

Jenis logam Kereaktifan logam dengan oksigen
Type of metal Reactivity of metal with oxygen

Aluminium Terbakar dengan nyalaan terang yang merebak dengan cepat
Aluminium Burns with a bright flame that spreads quickly

Zink Terbakar dengan nyalaan terang yang merebak dengan perlahan
Zinc Burns with a bright flame that spreads slowly

Kuprum Membara dengan malap
Copper Glows dimly

(a) Jelaskan pemerhatian bagi kuprum. TP2 [1 markah/1 mark]
Explain the observations of copper. [3 markah/3 marks]

Kuprum bertindak balas kurang cergas dengan oksigen.

Copper reacts less vigorously with oxygen.



(b) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini.
State the variables in this experiment.

(i) Pemboleh ubah yang dimalarkan:
Variable that is kept constant:

Kuantiti logam/Quantity of metal

(ii) Pemboleh ubah yang dimanipulasikan:
Variable that is manipulated:

Jenis logam/Type of metal

(iii) Pemboleh ubah yang bergerak balas:
Variable that responds:

Kereaktifan logam dengan oksigen/Reactivity of metal with oxygen



91

(c) Apakah fungsi hablur kalium manganat(VII)? [1 markah/1 mark]
What is the function of potassium manganate(VII) crystals?

Membekalkan oksigen

Supplies oxygen



(d) Terangkan langkah bagi prosedur pemanasan yang betul dalam aktiviti ini.
Explain the correct steps for the heating procedures in this activity.

Panaskan serbuk logam sehingga berbara sebelum memanaskan hablur kalium manganat(VII).

Heat metal filings until they glow before heating up the potassium manganate(VII) cyrstals.

[1 markah/1 mark]

(e) Apakah tujuan eksperimen ini? TP1
What is the purpose of this experiment?

Membandingkan kereaktifan logam terhadap oksigen

To compare the reactivity of metals towards oxygen

BAB [1 markah/1 mark]

4 (f) Berdasarkan pemerhatian anda, susun kereaktifan ketiga-tiga logam mengikut tertib Revisi
menurun. TP2 Ekspres 4
Based on your observation, arrange the reactivity of the three metals in descending order.

Aluminium, zink, kuprum

Aluminium, zinc, copper [1 markah/1 mark] Praktis
PT3

92