WIM B04 sem 2 IS Process Control System 2

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 51

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

Jadual 2 : Singkatan Instrumen dalam P&ID

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 52

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

9. SIMBOL P&ID YANG BIASA DIGUNAKAN DALAM MEMBANGUNKAN RAJAH
ISNTRUMENTASI

Simbol-simbol yang digunakan dalam paip dan Instrumentasi gambarajah
atau diagram adalah banyak dan pelbagai. P&ID simbol biasa digunakan dalam
membangunkan gambarajah peralatan untuk memastikan bahawa setiap kali anda
melihat P & ID, tidak kira bagaimana rumit anda akan dapat mengenal pasti simbol
peralatan yang digunakan.

9.1. Simbol isyarat kawalan dan jenis talian yang digunakan dalam P & ID

Rajah 3. Jenis – jenis signal
9.2. Simbol penyambungan paip yang digunakan dalam P & ID

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 53

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

9.3. Simbol lokasi Instrumen digunakan dalam P & ID

Rajah 4. Simbol lokasi peralatan
9.4. Simbol injap yang digunakan dalam P & ID

B04-02-13-LA2-IS4 Rajah 5. Simbol Injap MUKASURAT 54

[

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

9.5. Simbol jenis Penggerak injap yang digunakan dalam P & ID:

Rajah 6. Actuator
9.6. Simbol sensor aliran yang digunakan dalam P & ID:

B04-02-13-LA2-IS4 Rajah 7. Simbol Sensor MUKASURAT 55

[

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

9.7. Simbol peralatan yang digunakan dalam proses P & ID & PFDs

Rajah 8. Simbol Peralatan

10. TERMA YANG DIGUNAKAN DALAM P&ID

Mentafsir P & ID adalah sangat mencabar terutama untuk pemulaan. Dalam
bahagian ini, ia menghuraikan beberapa istilah yang biasa digunakan dalam P &
ID

10.1. Local
Ini adalah lokasi instrumen yang tidak diletakkan pada panel atau

console, juga tidak dipasang di dalam bilik kawalan. Peralatan di lokasi local
biasanya di sekitar elemen utama atau elemen kawalan akhir.

10.2. Local Panel
Ini adalah panel yang bukan utama. Local Panel biasanya di sekitar

subsistem loji.

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 56

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

10.3. Panel
Panel adalah satu struktur yang mempunyai kumpulan peralatan

dipasang ke atasnya, menempatkan muka operator proses, dan memilih
untuk mempunyai gelaran unik. Panel boleh terdiri daripada satu atau lebih
bahagian, cubicles, consoles, dan desks.

10.4. Panel-mounted
Ini adalah istilah yang digunakan untuk instrumen yang dipasang pada

panel atau console dan boleh diakses untuk kegunaan pengendali. Satu
fungsi yang biasanya dicapai oleh pengendali dalam sistem bersama-
paparan adalah sama dengan peranti panel diskret yang dipasang.

10.5. Field
Ini adalah lokasi terletaknya peralatan proses di kawasan proses kilang

seperti Transmitter dan Control Valve.

11. MEMBACA DAN MENTAFSIR P&ID

11.1. Contoh lukisan P&ID

Rajah 9 : Contoh P&ID pengawalan proses aliran

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 57

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

Rajah 9 seperti yang ditunjukkan dalam P & ID, FT 501 adalah Flow
Transmitter yang dipasang melalui isyarat elektrik (garisan bertitik) kepada
petunjuk aliran dan pengawal, FIC 501 terletak di bilik kawalan. Sila ambil
perhatian bahawa isyarat input pengeluaran square root extraxtor digunakan
sebagai sebahagian daripada fungsi FIC 501.

Ini adalah kerana aliran adalah berkadar dengan punca kuasa dua
perbezaan tekanan yang diukur oleh Flow Transmitter. Untuk membuat aliran
berkadar dengan perbezaan tekanan, punca kuasa perlu
dikeluarkan.Pengeluaran FIC 501 adalah isyarat elektrik kepada TY 501 (I/P
Converter) dipasang di bahagian field. Pengeluaran TY 501 adalah isyarat
pneumatik yang bertindak ke atas injap kawalan yang berkaitan dengannya.

TT 501 dan TIC 501 masing-masing adalah Temperature Transmitter dan
penunjuk suhu pengukuran dan kawalan, menunjukkan dan mengawal suhu.
Pengeluaran TIC 501 disambungkan melalui perisian atau data pautan
dalaman (garisan dengan mempunyai bubble) untuk titik set FIC 501.

YIC 501 adalah perkiraan tipikal untuk buka dan tutup injap kawalan
yang dikawal oleh injap solenoid dan dilengkapi dengan suis had ZSH dan
ZSL. ZSH menunjukkan bahawa injap terbuka manakala ZSL menunjukkan
bahawa injap dalam kedudukan tertutup atau ditutup. Penyambungan semua
input dan output adalah kepada PLC yang boleh diakses kepada pengendali.

11.2. Contoh lukisan P&ID

Rajah 10 : Contoh P&ID pengawalan proses suhu

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 58

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

Rajah 4 di atas merupakan gelung untuk mengawal suhu cecair proses
(garisan hijau) dengan melepaskan cecair dan air medium penyejukan ke
dalam penukar haba. Cecair proses melalui tiub penukar semasa air melalui
tangki.Dalam P & ID, TW adalah satu bidang yang dipasang sensor suhu
terletak di dalam sebuah Thermowell (TW). Isyarat daripada sensor yang
dihantar melalui Temperature Transmitter yang dipasang TT101 kepada
penunjuk suhu dan pengawal TIC 101 terletak di dalam bilik kawalan oleh
isyarat elektrik (ditunjukkan oleh garisan bertitik).

Berdasarkan titik set di TIC 101, TIC 101 kemudian menghantar isyarat
elektrik kepada TY 101 terletak dalam bidang atau loji. TY 101 adalah
penukar isyarat elektrik kepada isyarat pneumatik (I/P Converter). Ini adalah
kerana TY 101 menerima isyarat elektrik dari TIC 101 dan kemudian
menukarkan kepada isyarat pneumatik yang kemudiannya bertindak ke atas
injap kawalan yang ditunjukkan dalam P & ID di atas. Injap kawalan
kemudian membuka atau menutup untuk meningkatkan atau mengurangkan
aliran air ke dalam penukar pemanas.

12. MEMAHAMI LUKISAN P&ID

Dalam kesinambungan dari pelajaran mengenai bagaimana untuk membaca
dan mentafsir P & ID, Rajah 5 di bawah adalah cara untuk memahami keseluruhan
proses menggunakan P&ID

Rajah 11 : Contoh P&ID yang mudah

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 59

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

Cara mudah untuk memahami P&ID :

 Sensor atau elemen pengesan

E 03 adalah pengesan suhu yang dipasang di bahagian field
untuk mengesan perubahan suhu keluaran cecair proses dan
menukarkan perubahan suhu kepada isyarat milivolt. Isyarat milivolt
(elektrik) kemudian pergi ke TT 03, Temperature Transmitter, yang
kemudiannya menukarkan isyarat milivolt kepada standard 4-20mA
isyarat untuk dihantar kepada TIC 03. LT 01 adalah Level Transmitter
untuk mengesan perubahan dalam tahap cecair proses di dalam
vessel (exchanger). Pengukuran tahap ditukar menjadi satu standard
4-20mA isyarat untuk dihantar ke LIC 01.PT 02 adalah Pressure
Transmitter yang digunakan untuk mengukur tekanan proses dalam
vessel. Ukuran ini kemudiannya ditukar menjadi isyarat 4-20mA untuk
dihantar ke PIC 02.

 Unsur pengawal (Controller)

Pengawal menerima isyarat standard dari transmitter atau
elemen pengesan (TT 01, PT 02 dan (LT 01) TIC 03 yang dipasang di
bilik kawalan. Ia menerima isyarat 4-20mA dari TT 03 dan
membandingkan nilai suhu yang telah ditetapkan pada titik set dan
kemudian memulakan suatu tindakan kawalan dengan menghantar
isyarat elektrik yang sama untuk TCV 03 melalui TY 03 LIC 01. LT 01
dan membandingkan pula nilai tahap yang telah ditetapkan dalam
pengawal. Berdasarkan perbandingan ini, LIC 01 memulakan tindakan
kawalan dan menghantar isyarat yang sepadan dengan elemen
kawalan akhir LCV 01 melalui LY akhir sekali, petunjuk tekanan PIC 02
akan mendapat 4 -20mA isyarat dari PT 02, membandingkan kepada
tekanan titik set pratetap dan memulakan tindakan kawalan dengan
menghantar isyarat yang sama kepada elemen kawalan akhir PCV 02
melalui PY.

 Elemen kawalan akhir

TCV 03, adalah Suhu Injap Kawalan yang dipasang di bahagian
field untuk menerima isyarat kawalan dari TIC 03 (terletak di dalam bilik
kawalan) sama ada buka atau tutup untuk mengalirkan kondensat
untuk mengawal suhu cecair proses.Pada TCV 03 adalah TY 03. TY 03
adalah penukar isyarat elektrik yang diterima daripada TIC 03 kepada
isyarat pneumatik.Begitu juga, LCV 01 (injap kawalan aras) dan PCV
02 (injap kawalan tekanan) mendapat isyarat daripada LIC 01 dan 02
PIC sama ada buka atau tutup injap sekali gus mengawal tahap dan
tekanan masing-masing. TY 03, LY 01 dan 02 PY dipanggil transduser.
Mereka menukarkan isyarat elektrik kepada isyarat pneumatik. Setelah
memahami P & ID di atas, ia adalah penting untuk ambil perhatian
bahawa: Terdapat tiga gelung kawalan dalam P & ID iaitu kawalan
suhu (TE 03-TT 03 - TIC 03-TCV 03), kawalan tahap (LT 01-LIC 01-
LCV 01) dan kawalan tekanan (PT 02-PIC 02-PCV 02).

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 60

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]

13. SOALAN

1. Apakah nama penuh bagi P&ID ?
2. Berikan nama penuh bagi singkatan P&ID berikut :

I. FR
II. PIC
III. LAL
3. Berikan EMPAT (4) perkara yang diperlukan dalam P&ID
4. Nyatakan TIGA(3) lokasi taua bahagian yang digunakan dalam P&ID
5. Lukiskan simbol P&ID berikut :
I. Pneumatic Signal
II. Pressure Relief Valve
III. Diffrential Pressure Transmitter

14. RUJUKAN

1. http://instrumenttoolbox.blogspot.com/2011/01/piping-and-
instrumentation-diagrams-p-4.html / 21/3/2013 / 11.00a.m

2. www.cheme.utm.my / Piping and Instrumentation Diagram /
21/3/2013 / 3.00p.m

B04-02-13-LA2-IS4 [ MUKASURAT 61

WIM/B04/22015/S02/P0

Type text] [Type text] [Ty pe t ext]