IMBAS KEMBALI 40 abc IMBAS KEMBALI Lakaran Peta Malaysia Negeri-negeri di Malaysia Ibu negara Ibu negeri Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan 13 buah negeri 3 buah wilayah persekutuan Kuala Lumpur Setiap negeri mempunyai ibu negeri Putrajaya Negeri-negeri dan Ibu Negeri di Malaysia Negeri-negeri Ibu Negeri Negeri-negeri Ibu Negeri Perlis Kangar Johor Johor Bahru Kedah Alor Setar Pahang Kuantan Pulau Pinang Georgetown Terengganu Kuala Terengganu Perak Ipoh Kelantan Kota Bharu Selangor Shah Alam Sabah Kota Kinabalu Negeri Sembilan Seremban Sarawak Kuching Melaka Bandaraya Melaka B
11A dan buah negeri. buah wilayah persekutuan di Malaysia. terletak di Pulau Borneo. . Malaysia. Cabaran Prestasi A. Isi tempat kosong dengan jawapan yang betul. 1. Malaysia terdiri daripada 2. Terdapat 3. Negeri 4. Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan Malaysia ialah 5. Kuala Lumpur ialah B. Cari nama ibu negeri bagi negeri-negeri di Malaysia dalam perkataan tersembunyi di bawah. K E R T E H M J O H O R B A H R U S B K T U W X H E I Q E I A B A L I N H E B A A N A M C B R K O T S S B N L O Y N E N I B A N E K I R E S U B A N P V J A N G P X C V T A P S I K U C H I N G T W T A I B A N D A R A Y A M E L A K A A O R R N Z V Q A O N K U N D A S A N G A N N B G E F Q L I V A S E R E M B A N I G G B J C B A A C B F K O T A B H A R U S T G S H A H A L A M B U T T E R W O R T H O B F K O T A K I N A B A L U U P F O V S T D B G E O R G E T O W N F H G V B P A K U A L A T E R E N G G A N U Q C B N A C. Berdasarkan negeri tempat tinggal anda: (i) Nyatakan nama bandar yang menjadi ibu negeri. (ii) Terangkan mengapa bandar itu dipilih sebagai ibu negeri dan nyatakan beberapa keistimewaannya. 41
Bab 5 42 и BAB BUMI 1. Apakah komponen-komponen yang membentuk sistem fizikal bumi? Sistem fizikal bumi EKSPLORASI BAB • Menjelaskan empat sistem fizikal bumi. • Menjelaskan struktur bumi. • Mengenal pasti benua, lautan, laut utama dan selat. • Membincangkan kesan-kesan pergerakan kerak bumi. Pada akhir pengajaran dan pembelajaran murid dapat: Standard Pembelajaran 5 Bumi ialah planet tempat kita tinggal. Bumi mempunyai sistem fizikal dan struktur yang membolehkannya menampung hidupan. Apakah sistem fizikal dan struktur bumi? Apakah benua, lautan, laut utama dan selat yang terdapat di bumi? 4. Kesan pergerakan kerak bumi Sebelum Selepas Apakah kesan-kesan pergerakan kerak bumi? 42
43 0 o o o o 0 2. Struktur bumi Senaraikan lapisan-lapisan yang terdapat dalam struktur bumi. 3. Benua, lautan, laut utama dan selat o 66 U 23 U o 23 S 66 S Di manakah kedudukan benua, lautan, laut utama dan selat di permukaan bumi?
Bab 5 SISTEM FIZIKAL BUMI 44 Bumi ialah planet yang berbentuk sfera dan mempunyai anggaran keluasan permukaan 510 juta km persegi. Air meliputi 71% daripada permukaan bumi manakala 29% ialah daratan. Komponen yang membentuk bumi terdiri daripada atmosfera, litosfera, hidrosfera dan biosfera. Info Info 44 5.1 Sistem Fizikal Bumi Komponen: Bahagian yang saling melengkapi antara satu sama lain Atmosfera Litosfera Hidrosfera Biosfera Atmosfera bumi terdiri daripada lima lapisan. Eksosfera Atmosfera ialah lapisan udara yang menyelubungi bumi. Lapisan ini mengandungi pelbagai jenis gas, debu, habuk, asap serta wap air. Termosfera Atmosfera Mesosfera Hidrosfera Stratosfera Troposfera Hidrosfera meliputi semua bahagian air yang wujud di bumi. Bahagian tersebut merangkumi air laut, air tasik, air sungai, air bawah tanah, air paya dan litupan ais.
STRUKTUR BUMI 45 Mantel Teras luar Teras dalam Kerak bumi Litosfera 5.2 Bumi terdiri daripada tiga lapisan, iaitu kerak bumi, mantel dan teras bumi. 1 Kerak Bumi • Lapisan bumi yang paling keras dan pejal • Terdiri daripada dua lapisan, iaitu sial (silika dan aluminium) dan sima (silika dan magnesium) - - Sial terletak di bahagian atas kerak bumi dan membentuk benua di permukaan bumi. Sima terletak di bawah sial dan di dasar lautan. 2 Mantel 3 • Terletak di bawah lapisan kerak bumi • Merangkumi dua pertiga jisim bumi • Bersifat pepejal tetapi lapisan luarnya bersifat separa cecair Teras Bumi Rajah 5.1 Lapisan struktur bumi • Merupakan lapisan yang paling dalam • Mengalami tekanan yang kuat dan suhu yang sangat tinggi • Terbahagi kepada dua, iaitu teras luar dan teras dalam Biosfera ialah kawasan yang didiami oleh semua benda hidup, iaitu manusia, haiwan dan tumbuhan. Kawasan tersebut melibatkan bahagian kerak bumi dan atmosfera. Biosfera Litosfera ialah lapisan luar bumi yang merangkumi bahagian kerak bumi dan bahagian atas mantel. Bahagian tersebut mengandungi pelbagai jenis batuan dan mineral. Rajah 5.2 Kedudukan atmosfera, litosfera, hidrosfera dan biosfera 45
Bab 5 BENUA, LAUTAN, LAUT UTAMA DAN SELAT 46 htt Amerika Amerika 0 0 o o o o Ketahui maklumat lanjut berkaitan benua dan lautan melalui laman web berikut: p://eravisi.com/geo/tg1/ms017 Buat catatan pada buku nota anda dan hasilkan peta pemikiran yang bersesuaian. Australia Asia Eropah Afrika Utara Selatan Antartika o o 66 S 23 U 23 S 66 U Benua Amerika Utara • Benua yang ketiga terbesar di dunia • Meliputi kawasan seluas kira-kira 24.5 juta kilometer persegi 5.3 Benua merupakan daratan yang sangat luas pada permukaan bumi. Terdapat tujuh benua yang dikelilingi oleh lima lautan luas. Selain lautan, terdapat juga laut utama dan selat yang penting. Benua Amerika Selatan • Benua yang keempat terbesar di dunia • Meliputi kawasan seluas kira-kira 17.8 juta kilometer persegi Benua Antartika Peta 5.1 Lokasi benua Benua Asia • Benua yang terletak paling selatan • Meliputi kawasan seluas kira-kira 14 juta kilometer persegi • Benua terbesar di dunia • Meliputi keluasan kira-kira 55.8 juta kilometer persegi Benua Afrika Benua Eropah • Benua yang kedua terkecil di dunia • Meliputi keluasan kira-kira 10.4 juta kilometer persegi • Benua yang kedua terbesar di dunia • Meliputi keluasan kira-kira 30 juta kilometer persegi Benua Australia • Benua yang paling mendatar di dunia • Meliputi keluasan kira-kira 7.6 juta kilometer persegi
Peta 5.1 Lokasi benua o o o o 0 0 Selat Laut Laut China Selat Lautan Lautan Pasi Lautan Artik Lautan Atlantik Melaka Sulu Selatan Tebrau Hindi k Lautan Selatan o 66 U 23 U o 23 S 66 S Peta 5.2 Lautan, laut utama dan selat Lautan Pasifi k Laut China Selatan • Lautan terbesar di dunia • Purata kedalaman 4300 m Lautan Artik • Terletak dalam lingkungan Lautan Pasifik • Merangkumi perairan bermula dari Selat Melaka hingga ke Selat Taiwan • Lautan terkecil dan tercetek di dunia • Terletak berdekatan dengan Laut Sulu Kutub Utara • Terletak di bahagian barat daya Filipina, berhampiran Pulau Borneo Lautan Atlantik • Lautan kedua terbesar di dunia • Memanjang dari utara ke selatan dan membentuk seakan-akan huruf ‘S’ Selat Melaka • Terletak di perairan antara Semenanjung Malaysia dengan Pulau Sumatera (Indonesia) • Selat terpanjang di dunia Lautan Hindi • Lautan ketiga terbesar di dunia • Bersempadan dengan benua Asia, Afrika dan Australia • Purata kedalamannya 3900 m Selat Tebrau • Merupakan kawasan perairan sempit yang memisahkan Semenanjung Malaysia dengan Singapura Lautan Selatan • Lautan yang mengelilingi benua Antartika 47
KESAN PERGERAKAN KERAK BUMI 135 juta tahun Sekarang dahulu 200 juta tahun dahulu Rajah 5.3 Proses hanyutan benua Sumber: First Geography Encyclopedia 5.4 Permukaan bumi terdiri daripada lapisan kerak bumi yang dikenali sebagai plat. Plat tersebut terbahagi kepada dua, iaitu plat daratan dan plat lautan. Lapisan plat bumi berada di atas lapisan mantel. Pengaruh arus perolakan di lapisan mantel menyebabkan plat bumi bergerak. Pergerakan kerak bumi atau plat melibatkan proses pertembungan dan pencapahan. Proses ini seterusnya menyebabkan pelbagai kesan kepada pembentukan muka bumi. Hanyutan Benua • Pencapahan atau pemisahan plat menyebabkan berlakunya perubahan kedudukan benua. Walaupun proses pemisahan plat terjadi dengan sangat perlahan, ahli sains membuktikan kemungkinan kedudukan benua pada masa sekarang adalah kesan daripada hanyutan benua. Pertembungan: Perlanggaran antara plat-plat di kerak bumi secara serentak Pencapahan: Sesaran: Perpisahan dan pergerakan plat-plat di kerak bumi Pergerakan plat-plat bumi secara berselisih di sepanjang garis gelinciran 48
49 Gunung Lipat • Pergerakan dan pertembungan plat bumi akan menyebabkan berlakunya pembentukan gunung lipat. • Pergerakan dan pertembungan itu berlaku apabila terdapatnya daya mampatan pada kerak bumi. • Tolakan serta himpitan dua plat dari arah bertentangan akan menyebabkan kerak bumi termampat, seterusnya membentuk banjaran gunung lipat. Daya mampatan Sebelum Kesan daya mampatan Selepas Rajah 5.4 Proses pembentukan gunung lipat Rajah 5.5 Gunung lipat Gunung Bongkah • Gunung bongkah terbentuk akibat pergerakan kerak bumi yang disebut gelinciran atau sesaran. • Proses gelinciran biasanya berlaku di sempadan plat bumi di daratan atau di lautan akibat pengaruh daya tegangan atau mampatan. Daya tegangan Gunung bongkah Lurah gelinciran Sebelum Lurah gelinciran Selepas Rajah 5.6 Proses pembentukan gunung bongkah Rajah 5.7 Gunung bongkah dan lurah gelinciran
Bab 5 50 Info Info Gempa Bumi Gelombang tsunami boleh mencapai kelajuan sebuah jet, iaitu melebihi 800 km/j di laut dalam. Gelombang tsunami dapat menyeberangi Lautan Pasifik dalam masa kurang daripada satu hari. Sumber: Jabatan Meteorologi Malaysia • Gempa bumi berlaku apabila wujudnya daya tekanan akibat pertembungan dan himpitan antara plat. Proses tersebut akan menghasilkan gegaran di kawasan sempadan plat. • Kejadian gempa bumi di dasar laut berpotensi mengakibatkan tsunami. Magma: Batuan cair yang terdapat di bawah permukaan bumi Tsunami: Ombak besar yang tercetus akibat gegaran gempa bumi di dasar laut Lava: Cecair panas yang mengalir dari gunung berapi Zon gempa bumi Plat lautan Rajah 5.8 Kejadian gempa bumi dan pembentukan gunung berapi 50
51 htt htt Info Gunung Berapi • Gunung berapi terbentuk apabila berlakunya pertembungan dua plat yang mewujudkan zon benam. • Salah satu plat akan terjunam ke bawah seterusnya bertemu dengan lapisan mantel. Proses tersebut akan membentuk magma dan lava. • Plat yang terangkat akibat pertembungan akan membentuk gunung dan rekahan. • Cecair magma akan keluar memenuhi rekahan pada plat bumi seterusnya membentuk gunung berapi. Info Lava Bagaimanakah tsunami dan gunung berapi terjadi? Laman web berikut menunjukkan video tentang kejadian tsunami dan gunung berapi. Gunung berapi p://eravisi.com/geo/ tg1/ms018 p://eravisi.com/geo/ tg1/ms019 Plat daratan Magma Lapisan mantel Zon benam 51
Lautan Artik Lautan Atlantik Lautan Hindi Lautan Selatan Benua Asia Benua Afrika IMBAS KEMBALI 52 htt Info Bab 5 abc Atmosfera Kerak bumi Hidrosfera Mantel Litosfera Teras bumi Biosfera Teras luar Teras dalam 7 benua Benua Eropah Benua Australia Benua Amerika Utara Benua Antartika Benua Amerika Selatan Pembentukan gunung lipat Pembentukan gunung 5 lautan 2 laut bongkah Laut China Selatan Laut Sulu Pembentukan gunung berapi 2 selat Lautan Pasifik Selat Melaka Selat Tebrau Gempa bumi Info Terokai maklumat lanjut berkaitan struktur bumi melalui laman web berikut: p://eravisi.com/geo/tg1/ms020 Anda juga boleh meneroka maklumat melalui laman web yang lain. Catatkan dapatan dan bandingkan maklumat yang diperoleh dengan rakan sekelas anda.
53 B. Namakan keempat-empat lapisan struktur bumi pada rajah di bawah berserta ciri-cirinya. Cabaran Prestasi A. Namakan empat sistem fizikal bumi berdasarkan rajah di bawah. Lengkapkan jadual berkaitan maklumat keempat-empat sistem tersebut. 1. 1. 2. 2. 3. 4. 4. 3. 1. 2. 3. 4. 53
0 0 o o o o S2 S1 o o 23 S 66 S 23 U 66 U C. Namakan benua, lautan, laut utama dan selat pada peta dunia di bawah. L1 B1 B4 B3 L3 LU1 B5 LU2 L2 B2 L4 B6 L5 B7 Benua Lautan B1. L1. B2. L2. B3. L3. B4. L4. B5. L5. B6. B7. Laut Utama Selat LU1. S1. LU2. S2. 54
pemhalan, ¡umm mohon di kaki G abau untuk me ‚esi yangterc па ini kiln men Ido- ‚пауз: dan kesem ra inlk dlkenalpast D. Dengan menggunakan kreativiti, hasilkan satu peta pemikiran yang sesuai tentang kesan pergerakan bumi. esi- tal-¡gan Sokol- ¡san di mami Base ran, Sumber: Utusan Malaysia, 8 Jun 2015 E. Berdasarkan keratan akhbar di atas, jawab soalan-soalan yang berikut: (i) Apakah kesan kejadian gempa bumi? (ii) Jelaskan persediaan yang perlu dilakukan oleh semua pihak dalam menangani kesan gempa bumi. (iii) Apakah yang boleh anda lakukan untuk membantu mangsa gempa bumi yang berlaku di negara kita dan juga di negara-negara lain? 55
56 Standard Pembelajaran Pada akhir pengajaran dan pembelajaran murid dapat: 1. Bentuk muka bumi Malaysia Apakah bentuk muka bumi yang ada di Malaysia? BENTUK MUKA BUMI BAB 6 Bentuk muka bumi negara kita terdiri daripada kawasan tanah tinggi, tanah pamah, lembangan dan pinggir laut. Apakah kepentingan pelbagai bentuk muka bumi itu? Bentuk Muka Bumi Malaysia • Menyatakan empat bentuk muka bumi di Malaysia. • Menentukan lokasi bentuk-bentuk muka bumi di Malaysia. • Menghuraikan kepentingan pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia. 56
57 …” Laut China Selatan Laut Sulu EKSPLORASI BAB 2. Lokasi pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia Di manakah lokasi pelbagai bentuk muka bumi yang ada di Malaysia? 3. Kepentingan bentuk muka bumi di Malaysia FRASER’S Nyatakan kepentingan pelbagai bentuk muka bumi di Malaysia.
BENTUK MUKA BUMI DI MALAYSIA 58 Tanah Tinggi o o [. 6.1 Malaysia mempunyai pelbagai bentuk muka bumi. Bentuk muka bumi di Malaysia terdiri daripada tanah tinggi, tanah pamah, pinggir laut dan saliran. Tanah Pamah -..i.ы Cameron Highlands, Pahang • Tanah tinggi merujuk kepada kawasan ketinggian melebihi 180 m dari aras laut merangkumi banjaran gunung dan dataran tinggi. • Banjaran gunung di Malaysia terjadi akibat daripada proses lipatan. • Banjaran Titiwangsa tinggi di bahagian utara dan semakin rendah ke selatan Semenanjung Malaysia. • Kebanyakan banjaran terbentuk di bahagian tengah Semenanjung Malaysia, pedalaman Sarawak dan di barat serta tengah negeri Sabah. • Kawasan tanah tinggi mempunyai suhu yang rendah. Sebagai contoh, purata suhu di Cameron Highlands ialah 19 C, berbanding Kuala Lumpur 27 C. Sumber: Stesen Meteorologi Cameron Highlands, Jun 2016 Sawah padi di daerah Yan, Kedah • Tanah pamah ialah kawasan yang rendah dan ketinggian tidak melebihi 180 m dari aras laut. • Kebanyakan tanah pamah di Malaysia terdapat di lembangan sungai, dataran, delta dan dataran pantai. • Sebagai contoh, Dataran Kelantan, Dataran Kedah–Perlis, Delta Rajang dan Delta Segama. 58
59 Pinggir Laut Saliran Pantai Chenang di Pulau Langkawi, Kedah • Malaysia mempunyai pinggir laut yang panjang, iaitu kira-kira 4 800 km. Malaysia dikelilingi Laut China Selatan, Laut Sulu, Laut Sulawesi dan Selat Melaka. Pemandangan Tasik Kenyir dari udara • Terdapat pelbagai bentuk muka bumi pinggir laut seperti pulau, teluk, tanjung dan lagun. Malaysia dikelilingi laut cetek yang terletak atas pentas benua dikenali sebagai Pentas Sunda. • Di pinggir pantai terdapat ciri fizikal seperti pantai, tebing tinggi, tanjung, teluk, gerbang laut, batu tunggul dan batu sisa. • Saliran di Malaysia merujuk kepada sungai dan tasik. • Kebanyakan sungai berpunca dari kawasan tadahan hujan di tanah tinggi. • Selain sungai, terdapat tasik semula jadi dan tasik buatan manusia di Malaysia. Pentas benua Pentas benua: Kawasan pinggir laut 180 m yang cetek berkedalaman sehingga 180 m dari dasar laut 59
60 LOKASI PELBAGAI BENTUK MUKA BUMI DI MALAYSIA Tanah tinggi merujuk kepada kawasan yang melebihi 180 m dari aras laut. Tanah tinggi di Malaysia terdiri daripada rangkaian banjaran gunung dan dataran tinggi. Tanah Tinggi 60 6.2 Sumber: htt Info Sumber: Spati Tanah Tinggi di Semenanjung Malaysia • Tanah tinggi di Semenanjung Malaysia berpunca dari Dataran Tinggi Yunan di pedalaman negara China yang merentasi Thailand dan menganjur dari utara ke selatan Semenanjung Malaysia. • Banjaran gunung di Semenanjung Malaysia merupakan gunung lipat tua yang stabil. • Banjaran Titiwangsa tinggi di utara dan menganjur semakin rendah ke selatan. • Banjaran Titiwangsa merupakan 'tulang belakang' Semenanjung Malaysia. Petunjuk Gunung Banjaran melebihi 501 meter 201-500 meter 0-200 meter B1 G1 G2 B2 Gunung Tahan B3 Laut China Selatan Gunung Korbu Info Gunung lipat muda - terbentuk kirakira 30 juta hingga 50 juta tahun lalu. Gunung lipat tua - terbentuk kira-kira 200 juta tahun lalu. p://eravisi.com/ geo/tg1/ms021 Banjaran Titiwangsa Peta 6.1 Tanah tinggi di Malaysia alworks Sdn. Bhd.
61 Sumber: htt Info Tanah Tinggi di Sarawak dan Sabah • Kawasan tanah tinggi terletak di pedalaman Sarawak dan Sabah. • Terdapat beberapa banjaran dan gunung di Sarawak dan Sabah. • Banjaran Crocker, Banjaran Trus Madi dan Banjaran Brassey terletak di Sabah. • Gunung Kinabalu yang terletak di Banjaran Crocker merupakan gunung yang tertinggi di Malaysia. • Di Sarawak terdapat Banjaran Tama Abu, Banjaran Pergunungan Iran, Pergunungan Hose dan Banjaran Kapuas Hulu. Banjaran di Semenanjung Malaysia: B1 Banjaran Titiwangsa B2 Banjaran Tahan B3 Banjaran Benom Gunung: G1 Gunung Korbu (2 182 m) G2 Gunung Tahan (2 187 m) Banjaran di Sabah: B4 Banjaran Crocker B5 Banjaran Trus Madi B6 Banjaran Brassey Gunung di Sabah: G3 Gunung Kinabalu (4 095 m) G4 Gunung Trus Madi (2 642 m) Banjaran di Sarawak: B7 Banjaran Tama Abu B8 Pergunungan Iran B9 Pergunungan Hose B10 Banjaran Kapuas Hulu Gunung di Sarawak: G5 Gunung Mulu (2 376 m) Sumber: Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM) G3 Gunung Kinabalu B4 G4 B6 Gunung Trus Madi B5 G5 Gunung Api, Taman Negara Mulu B7 Info B10 B9 B8 Taman Negara Gunung Mulu mempunyai rangkaian gua yang terpanjang di dunia. Di sini terletaknya 'Sarawak Chamber', iaitu ruang bawah tanah terbesar di dunia yang boleh memuatkan empat puluh buah kapal terbang Boeing 747. Gua yang paling panjang di Asia Tenggara, iaitu Gua Rusa juga terletak di sini. Gua-gua besar ini menjadi tempat tinggal berjuta-juta kelawar dan burung layang-layang. p://eravisi.com/geo/tg1/ms022
Tanah pamah di Semenanjung Malaysia terletak di bahagian pantai barat dan pantai timur Dataran Kedah–Perlis, Dataran Hulu Sungai Perak, Dataran Kelantan dan sebagainya. Antara kawasan tanah pamah yang utama di Semenanjung Malaysia ialah: Tanah Pamah di Semenanjung Malaysia Tanah pamah ialah kawasan datar atau beralun yang berketinggian kurang daripada 180 m dari aras laut. Kawasan tanah pamah Malaysia terdiri daripada delta, dataran pantai dan lembangan sungai. Tanah Pamah 62 • Dataran Kedah–Perlis – Bermula dari utara, iaitu di negeri Perlis seterusnya hingga ke selatan negeri Kedah – Kawasan tanah pamah yang rata terdiri daripada jenis tanih aluvium – Kawasan yang sesuai untuk penanaman padi 6° U • Dataran Kelantan – Tanah pamah yang rendah dan rata – Diliputi tanih jenis aluvium – Kawasan yang subur untuk kegiatan pertanian 4° U • Dataran Hulu Sungai Perak – Sambungan jaluran tanah pamah dari utara ke selatan negeri Perak – Kawasan tanah pamahnya luas – Kawasan tanah pamah sesuai untuk pelbagai kegiatan ekonomi 104° T • Delta Rajang – Dataran luas dan subur – Delta Rajang membentuk lembangan yang luas di pantai barat Sarawak – Kegiatan pertanian dijadikan kegiatan utama – Tanih subur akibat mendapan daripada kejadian banjir
Kawasan tanah pamah terletak di pantai timur dan pantai barat negeri Sabah. Dataran di pantai timur Sabah adalah lebih luas berbanding pantai barat. Dataran di sepanjang pantai barat negeri Sarawak pula merupakan tanah pamah yang luas. Delta Rajang membentuk lembangan yang luas di pantai barat negeri Sarawak. Tanah Pamah di Sarawak dan Sabah 63 Laut China Selatan Müll 》 …; p://eravisi. com/geo/tg1/ms023 Info • Dataran Pantai Timur Sabah – Dataran di pantai timur Sabah adalah lebih luas berbanding pantai barat – Kawasan tanah pamah lebih lebar – Terdapat banyak kawasan berpaya – Sesuai untuk kegiatan pertanian seperti tanaman kelapa sawit, getah dan koko • Dataran Pantai Barat Sabah – Tanah pamah yang agak sempit dan terputus-putus – Terbentuk di kaki Banjaran Crocker – Sesuai untuk kegiatan perindustrian seperti di Likas dan Kepayan Petunjuk Kawasan Tanah Pamah Sungai Sempadan Antarabangsa Info Bario terletak di Tanah Tinggi Kelabit yang berketinggian 1 000 m dari aras laut. Terletak bersempadanan dengan Kalimantan. Bario terkenal • Dataran Pantai Barat Sarawak – Dataran yang luas dan terdiri daripada tanih yang subur untuk kegiatan pertanian seperti lada hitam, padi dan nanas – Sangat sesuai sebagai pusat petempatan dan pentadbiran dengan keunikan tanaman padi yang ditanam di kawasan tanah tinggi. Sumber: htt 63
64 Pinggir Laut di Malaysia Malaysia mempunyai kawasan pinggir laut yang panjang. Kedalaman laut di pesisiran Malaysia agak cetek, iaitu lebih kurang 180 m. Semua negeri di Malaysia mempunyai kawasan pinggir laut kecuali Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya. Secara keseluruhannya, Malaysia mempunyai kawasan pantai sepanjang kira-kira 4 800 km. Selain itu, kawasan pinggir laut di Malaysia mempunyai pelbagai bentuk muka bumi seperti pulau, teluk, tanjung dan lain-lain lagi seperti pada Rajah 6.1. • Tebing tinggi terbentuk akibat hakisan ombak semasa air pasang Tebing tinggi di Pulau Denawan, Sabah • Gua merupakan kesan lekukan yang terbentuk akibat tindakan ombak terhadap tebing tinggi Tebing tinggi Gua Gua di Pulau Siamil, Sabah Teluk • Gerbang laut terbentuk disebabkan hakisan ombak yang berterusan dan menembusi dinding gua laut. Laut Gerbang laut di Batu Sapi, Sandakan, Sabah Rajah 6.1 Bentuk muka bumi pinggir laut Keadaan pesisir pantai negara kita • Batu tunggul hasil daripada runtuhnya gerbang laut semakin terhakis akibat hakisan ombak. Berikan cadangan yang kreatif untuk mengurangkan fenomena tersebut. Batu tunggul di Taman Negara Bako, Sarawak 64
Info 65 Teluk Batik (Perak) Teluk Kemang (Negeri Sembilan) Teluk Darvel (Sabah) 65 Tanjung Piai, Johor • Tanjung terbentuk akibat hakisan ombak terhadap batuan lembut. • Batuan keras yang kekal akan menganjur membentuk tanjung. • Sebagai contoh, tanjung di Malaysia adalah seperti: Tanjung Datu (Sarawak) Tanjung Bungah (Pulau Pinang) Tanjung Piai (Johor) • Teluk terbentuk akibat hakisan ombak terhadap batuan lembut di pinggir pantai. • Sebagai contoh, teluk di Malaysia adalah seperti: Batu tunggul Tanjung Batu sisa Teluk Chempedak (Pahang) Teluk Chempedak, Pahang Gerbang laut Pulau Info Pulau Sipadan ialah satu-satunya pulau laut (oceanic island) di Malaysia. Pulau laut ialah pulau yang terbentuk disebabkan oleh letusan gunung berapi di dasar laut. • Pulau ialah daratan yang dikelilingi oleh laut, contohnya: Pulau Langkawi (Kedah) Pulau Redang (Terengganu) Pulau Sipadan (Sabah) Pulau Tatagan, Semporna (Sabah) Pulau Redang, Terengganu
1°48'0"N 6°54'0"N 66 Aktiviti Sempadan Antarabangsa Petunjuk Sungai Tasik S6 S5 S4 S3 S2 S1 Sumber: Spati Peta 6.2 Sungai dan tasik utama di Malaysia terdapat beberapa tasik semula jadi dan tasik buatan manusia. Saliran di Malaysia merujuk kepada sungai dan tasik. Pada umumnya, sungaisungai di Malaysia adalah pendek, beraliran deras dan berliku-liku. Selain itu, Saliran di Malaysia alworks Sdn. Bhd. 6° U Tasik Kenyir 4° U 2° U Tasik Chini 104° T Tasik Bera Tempat tinggal anda mungkin mempunyai keistimewaan yang boleh dimanfaatkan untuk menjana pendapatan penduduk. Cari maklumat tentang program inap desa melalui Internet atau sumber-sumber lain. Buatkan satu poster pada kad manila tentang program inap desa di tempat tinggal anda. Nyatakan keistimewaan bentuk muka bumi di tempat anda yang boleh menarik perhatian pelancong untuk berkunjung dan menginap di tempat anda.
1°48'0"N 6°54'0"N 67 Saliran di Malaysia: S1 Sungai Muda S2 Sungai Perak S3 Sungai Kelantan S4 Sungai Bernam S5 Sungai Pahang S6 Sungai Endau S7 Sungai Sugut S8 Sungai Padas S9 Sungai Kinabatangan S10 Sungai Baram S11 Sungai Rajang S12 Sungai Batang Lupar Sungai Kinabatangan Laut Sulu S7 S8 S9 Laut China Selatan S10 S11 S12 Sungai Baram 114° T Sungai Rajang Malaysia kaya dengan bentuk muka bumi yang menarik seperti keindahan semula jadi sungai dan tasik. Kami di Sarawak mempunyai sungai yang sesuai untuk pelbagai kegiatan seperti Sungai Rajang dan Sungai Baram. 67
KEPENTINGAN PELBAGAI BENTUK MUKA BUMI DI MALAYSIA 68 Kepelbagaian bentuk muka bumi di Malaysia membolehkan pelbagai kegiatan manusia dijalankan. Kegiatan tersebut berbeza-beza mengikut kesesuaian bentuk muka bumi. 6.3 Kepentingan Tanah Tinggi 68 Pelancongan Kawasan tanah tinggi mempunyai pemandangan yang menarik, suhu yang nyaman, sesuai untuk pelancongan, contohnya: • Bukit Bendera (Pulau Pinang) • Gunung Kinabalu (Sabah) • Genting Highlands (Pahang) Bukit Bendera, Pulau Pinang Pertanian Kawasan tanah tinggi sesuai untuk tanaman hawa sederhana seperti sayur-sayuran, bunga-bungaan dan buah-buahan, contohnya: • Cameron Highlands (Pahang) • Tanah Tinggi Kundasang (Sabah) Tanaman strawberi di Cameron Highlands, Pahang Jana Kuasa Hidroelektrik Kawasan tanah tinggi menerima hujan yang banyak sesuai untuk penjanaan kuasa hidroelektrik, contohnya: • Empangan Kenyir (Terengganu) • Empangan Temenggor (Perak) • Empangan Chenderoh (Perak) • Empangan Bakun (Sarawak) • Empangan Batang Ai (Sarawak) • Empangan Tenom Pangi (Sabah) Empangan Bakun, Sarawak
69 Petempatan di Sandakan, Sabah Tanaman nanas di Dataran Johor Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA) Kawasan perindustrian di Taiping, Perak • Kuala Lumpur Kawasan tanah pamah yang rata serta struktur tanah yang stabil sesuai untuk petempatan, contohnya: Petempatan Kepentingan Tanah Pamah • Alor Setar (Kedah) • Johor Bahru (Johor) • Sandakan (Sabah) p://eravisi.com/geo/tg1/ms024 Info Perindustrian dan Perdagangan Kawasan tanah pamah dilengkapi kemudahan infrastruktur asas berpotensi menjadi kawasan perindustrian dan perdagangan, contohnya: • Kawasan perindustrian Perai (Pulau Pinang) • Kawasan perindustrian Shah Alam (Selangor) • Kawasan perindustrian Kamunting (Perak) Perhubungan dan Pengangkutan Jalan raya, landasan kereta api dan lapangan terbang dapat dibina di tanah pamah, contohnya: • Lebuhraya Utara – Selatan • Lapangan terbang KLIA • Landasan kereta api Laluan Pantai Barat Pertanian Kawasan tanah pamah sesuai untuk pertanian, contohnya: • Padi di Dataran Kedah – Perlis, Dataran Kelantan dan Delta Rajang • Getah, kelapa sawit dan nanas di Dataran Johor Info Getah antara tanaman utama di Malaysia. Getah digunakan untuk menghasilkan pelbagai barangan getah untuk dieksport ke luar negara. Pada tahun 2015, eksport barangan getah dari Malaysia mencapai kira-kira RM18 bilion. Sumber: htt
• Sungai Endau (Johor) Sungai dan tasik penting untuk kegiatan penternakan dan penangkapan ikan air tawar, contohnya: Perikanan Sungai di Malaysia berfungsi sebagai sempadan antarabangsa dan sempadan negeri, contohnya: • Sungai Golok - sempadan antarabangsa antara negara Malaysia dengan negara Thailand • Sungai Bernam - sempadan antara negeri Selangor dengan Perak Sempadan 70 • Sungai Rajang (Sarawak) • Sungai Pahang (Pahang) • Tasik Kenyir (Terengganu) Info Kepentingan Saliran Perhubungan dan Pengangkutan Sungai juga digunakan untuk mengangkut kayu balak, contohnya: • Sungai Kinabatangan (Sabah) • Sungai Rajang (Sarawak) • Sungai Baram (Sarawak) Info Pengairan dan Penjanaan Hidroelektrik Sungai dijadikan empangan untuk penjanaan kuasa hidroelektrik, contohnya: • Empangan Tenom Pangi (Sabah) • Empangan Murum (Sarawak) Bandar Temerloh di negeri Pahang dikenali sebagai ‘Bandar Ikan Patin’ kerana penternakan ikan patin dalam sangkar banyak dijalankan di Sungai Pahang sekitar daerah ini. Ikan patin juga menjadi masakan istimewa yang disajikan di restoran di bandar Temerloh. • Empangan Kenering (Perak) • Empangan Pergau (Kelantan) Sumber: Majlis Daerah Temerloh
Kawasan pinggir laut mempunyai pelbagai ciri fizikal yang mampu menggalakkan kegiatan pelancongan, contohnya: • Pulau Pangkor (Perak) • Pulau Sipadan (Sabah) • Pulau Tioman (Pahang) Pelancongan 71 Aktiviti kumpulan hendaklah dijadikan bahan rujukan di sudut bacaan kelas anda. Hasilkan folio bergambar berdasarkan salah satu bentuk muka bumi di Malaysia. Hasil tugasan Kepentingan Pinggir Laut Perikanan Antara kawasan perikanan utama di Malaysia, contohnya: • Kuala Selangor (Selangor) • Kuala Muda (Kedah) • Sandakan (Sabah) Sandakan, Sabah Perlombongan Kawasan pesisir pantai kaya dengan sumber mineral seperti petroleum dan gas asli. Sumber ini terdapat di luar kawasan pesisir pantai Terengganu, Sarawak dan Sabah. Pelabuhan Kawasan pinggir laut berteluk dan terlindung daripada tiupan angin kencang sesuai dijadikan tapak pelabuhan, contohnya: • Pelabuhan Klang (Selangor) • Pelabuhan Pasir Gudang (Johor)
IMBAS KEMBALI 72 Mempunyai pinggir laut yang panjang Ciri-ciri fizikal yang menarik seperti pulau, tanjung dan teluk 72 abc Bentuk Muka Bumi Tanah Tinggi Ketinggian melebihi 180 m dari aras laut Banjaran Titiwangsa merupakan 'tulang belakang' Semenanjung Malaysia. Gunung tertinggi di Malaysia ialah Gunung Kinabalu di Banjaran Crocker. Tanah Pamah Ketinggian kurang daripada 180 m dari aras laut Lebih luas di pantai barat Semenanjung Malaysia Kepentingan Kepentingan Kawasan pelancongan Kawasan pertanian Menjana kuasa hidroelektrik Sesuai untuk aktiviti pertanian, petempatan, perhubungan dan pengangkutan serta perindustrian dan perdagangan Saliran Terdapat banyak sungai semula jadi dan tasik Bermula di kawasan tanah tinggi seperti Sungai Pahang dan Pinggir Laut Sungai Rajang Terdapat dua jenis tasik: tasik semula jadi dan tasik buatan manusia Kepentingan Kepentingan Sesuai untuk aktiviti penternakan dan penangkapan ikan air tawar, penjanaan kuasa hidroelektrik, perhubungan dan pengangkutan serta sempadan negeri dan antarabangsa Sesuai untuk aktiviti pelancongan, perikanan, perlombongan dan pelabuhan
73 G2 B3 B2 G1 G2 B1 B2 B3 G3 G4 B4 B6 G5 Gunung Banjaran melebihi 501 meter 201-500 meter 0-200 meter Petunjuk B5 Laut China Selatan Laut Sulu Cabaran Prestasi A. Suaikan bentuk muka bumi yang berikut dengan kawasan yang betul. 1. Teluk Tanah pamah 5. Tanjung 2. Sungai Pinggir laut 6. Banjaran 3. Delta Tanah tinggi 7. Tanih aluvium 4. Dataran tinggi Saliran 8. Tasik B. Berdasarkan peta yang berikut, lengkapkan jadual dengan menamakan banjaran utama yang bertanda B1 hingga B6 dan gunung yang bertanda G1 hingga G5. B1 B4 G1 G4 B5 G5 B6 G3 C. Dengan menggunakan kreativiti murid, hasilkan peta pemikiran untuk menyatakan kepentingan tanah tinggi di Malaysia berserta contoh kawasan. D. Melaka merupakan salah sebuah negeri yang melaksanakan penambakan pinggir laut. Sejauh manakah usaha ini meningkatkan potensi kawasan pinggir laut? Huraikan idea anda dengan contoh yang sesuai. 73
SALIRAN 1. sepanjang aliran sungai? pandang darat fizikal di Apakah bentuk peringkat aliran sungai Pandang darat fizikal 3. BAB • Membincangkan pandang darat fizikal di setiap peringkat aliran sungai. • Mengenal pasti nama sungai dan tasik utama di atas peta Malaysia. • Membandingkan kepentingan sungai dan tasik utama di Malaysia. Pada akhir pengajaran dan pembelajaran murid dapat: Standard Pembelajaran 7 EKSPLORASI BAB Sungai dan tasik merupakan saliran utama di Malaysia. Pernahkah anda terfikir tentang kepentingan air kepada manusia? Apakah kegunaan air selain dijadikan sebagai keperluan domestik? Kepentingan sungai dan tasik Nyatakan kepentingan tasik dan sungai di Malaysia. 74
三喜; 蓼p丿 2. Sungai dan tasik utama di Malaysia Di manakah lokasi sungai dan tasik utama di Malaysia? 75
PANDANG DARAT FIZIKAL PERINGKAT ALIRAN SUNGAI Rajah 7.1 Peringkat aliran sungai Lubang Periu k Aliran air periuk 7.1 Air mengalir melalui lurah dan kawasan tadahan hujan di tanah tinggi ke kawasan tanah rendah akhirnya ke tasik dan laut. Keadaan ini membentuk pelbagai pandang darat fizikal di setiap peringkat aliran sungai. 1 Peringkat Hulu Sungai • Lurah sempit berbentuk ‘V’ • Bercerun curam • Aliran air yang deras • Banyak jeram dan air terjun • Terbentuk lubang periuk akibat hakisan 2 Peringkat Tengah Sungai Lubang • Lurah berbentuk ‘U’ • Susuh bukit berpanca Air terjun Aliran sungai ‘melompat’ Lubang periuk dan terhakis • Berlaku hakisan sungai • Likuan sungai Bentuk muka bumi menyebabkan Jeram sungai di Malaysia terdiri daripada tiga peringkat aliran sungai. Jelaskan potensi di setiap peringkat aliran sungai yang boleh anda cadangkan. Susuh bukit berpanca 76
Mendapan: Bahan yang telah dimendapkan, mengalami proses pengumpulan secara semula jadi seperti lumpur, pasir dan batu mendap Sedimen: Bahan seperti lumpur, pasir, kelikir yang dibawa dan ditinggalkan oleh air, angin Rajah 7.2 Proses pembentukan tasik ladam • Lurah semakin melebar dan cetek • Aliran sungai perlahan dan berliku-liku • Cerunnya lebih landai • Terbentuk tasik ladam, tetambak dan delta • Pemendapan sungai berlaku Peringkat Hilir Sungai Proses Pembentukan Tasik Ladam Hakisan Pemendapan Pemendapan Pemendapan Likuan terpenggal Likuan terpenggal Pemendapan hakisan Hakisan Pemendapan Tasik ladam Likuan sungai Likuan terpenggal Tasik ladam Proses Pembentukan Delta Delta ialah kawasan mendapan di muara sungai. Timbunan mendapan berlaku akibat aliran sungai semakin perlahan. 1. Mendapan Aliran sungai Laut Proses pemendapan sedimen 3 2. Alur delta Mendapan Laut Proses perluasan delta 3. Mendapan Dataran rendah Laut Delta membentuk dataran rendah Rajah 7.3 Proses pembentukan delta atau ais di permukaan tanah 77
SUNGAI DAN TASIK UTAMA DI MALAYSIA Laut China Selatan semula jadi • Terletak di daerah Pekan (Pahang) Tasik Chini • Tasik Chini ialah tasik Kebanyakan sungai di Malaysia berpunca dari o T 7.2 Sungai kawasan tadahan hujan yang terletak di kawasan tanah tinggi. Sungai Pahang • Sungai Pahang terletak di negeri Pahang • Merupakan sungai yang terpanjang di Semenanjung Malaysia, iaitu kira-kira 457 km Tasik Kenyir • Terletak di hulu Sungai Kenyir • Merupakan tasik buatan manusia yang terbesar di Asia Tenggara Sungai Bernam • Sungai Bernam mengalir dari Gunung Liang Timur • Merupakan sempadan semula jadi antara negeri Perak dan Selangor 104 Tasik Bera • Tasik semula jadi terbesar di Malaysia • Terletak di daerah Bera (Pahang) Sungai Endau • Sungai yang mengalir dari Banjaran Tahan di negeri Pahang • Sungai ini merupakan sempadan antara negeri Johor dan Pahang 78
Mahir 79 Laut Sulu o o o o T U U U Tasik Tasik ialah kawasan takungan air. Di Malaysia terdapat tasik semula jadi dan tasik buatan manusia. Kawasan Kawasan simpanan Sungai Kinabatangan • Sungai yang mengalir tadahan hujan: air seperti kawasan hutan, bukit, gunung dan tasik dari kawasan pergunungan di barat daya Sabah ke Laut Sulu Sungai Rajang • Sungai yang terpanjang di Malaysia • Panjang sungai ini kira-kira 563 km • Mengalir dari Banjaran Iran ke Laut China Selatan Petunjuk Sungai Tasik Sempadan Antarabangsa 6 4 2 114 Peta 7.1 Sungai dan tasik utama di Malaysia Sungai Baram • Sungai yang berpunca dari Banjaran Iran dan mengalir ke arah barat Mahir Loagan Bunut • Tasik semula jadi Berdasarkan peta 7.1, berikan nama sungai dan negeri yang betul. terbesar di Sarawak • Terletak kira-kira 120 km di tenggara Miri
KEPENTINGAN SUNGAI DAN TASIK DI MALAYSIA 80 htt 7.3 Penjanaan Kuasa Hidroelektrik • Jana kuasa hidroelektrik ialah pembekal sumber tenaga elektrik yang utama di Malaysia. • Jana kuasa hidroelektrik dapat dibina kerana terdapat sungai-sungai yang beraliran deras. • Sebagai contoh, Empangan Pelagus (Sarawak) dan Empangan Kenering (Perak). Sumber Pengairan • Air sungai menjadi sumber pengairan utama bagi kegiatan pertanian seperti penanaman padi. • Sungai Muda (Kedah) dijadikan rancangan pengairan untuk Kepentingan Sungai penanaman padi di Dataran Kedah−Perlis yang membolehkan padi ditanam sekurang-kurangnya dua kali setahun. Tali air Kegunaan Domestik • Air sungai dijadikan sebagai sumber air untuk kegunaan domestik. • Antara sungai yang membekalkan sumber air untuk kegunaan domestik ialah Sungai Pahang, Sungai Rajang dan Sungai Kinabatangan. Kempen mencintai sungai merupakan salah satu usaha yang boleh dilaksanakan terutama kepada generasi muda melalui media massa. Kumpulkan maklumat tentang kempen-kempen yang dapat dilaksanakan dalam pengurusan sungai melalui laman web yang berikut: p://eravisi.com/geo/tg1/ms025 Bentangkan hasil dapatan anda.
81 Sempadan Semula Jadi • Terdapat beberapa batang sungai di Malaysia menjadi sempadan negeri dan sempadan antarabangsa. • Sebagai contoh, Sungai Bernam ialah sempadan antara negeri Perak dengan negeri Selangor manakala Sungai Golok ialah sempadan antarabangsa antara Malaysia dengan Thailand. Sumber Protein • Sungai membekalkan sumber ikan air tawar seperti ikan lampam, tilapia, patin, jelawat dan kelah. • Sebagai contoh, Sungai Kinabatangan, Sungai Beruas dan Sungai Endau. Ikan tilapia Pengangkutan dan Perhubungan • Beberapa batang sungai di Sarawak dan Sabah dijadikan jalan perhubungan antara kawasan pedalaman dan bandar. • Sebagai contoh, Sungai Rajang dapat dimudiki sehingga ke Kapit di pedalaman Sarawak. Rekreasi dan Pelancongan • Beberapa batang sungai di Malaysia berarus deras, cetek dan jernih serta sesuai dijadikan kawasan rekreasi. • Sebagai contoh, Sungai Melaka terkenal dengan aktiviti rekreasi River Cruise manakala Sungai Sedim, Kulim (Kedah) dan Sungai Kiulu, Tamparuli (Sabah) terkenal dengan aktiviti meredah jeram (water rafting). Aktiviti meredah jeram di Sungai Kiulu Kebelakangan ini, sungai-sungai di Malaysia semakin tercemar akibat kegiatan manusia. Sebagai seorang warganegara yang prihatin terhadap pencemaran sungai, huraikan langkahlangkah untuk mengatasi masalah pencemaran sungai di persekitaran anda.
82 Kepentingan Tasik Kegunaan Domestik • Tasik membekalkan sumber air Penjanaan Kuasa Hidroelektrik • Tasik dan sungai juga dijadikan tapak untuk kegunaan harian kepada penduduk setempat. • Sebagai contoh, penduduk setempat di kawasan Tasik Bera (Pahang) menyalurkan air dari tasik ke rumah untuk kegunaan harian. untuk menjana kuasa hidroelektrik kerana tasik mempunyai takungan air yang banyak. • Sebagai contoh, Empangan Temenggor (Perak), Empangan Murum (Sarawak) dan Empangan Kenyir (Terengganu) Rekreasi dan Pelancongan • Tasik dijadikan sebagai tempat rekreasi dan pelancongan. • Sebagai contoh, Tasik Chini, Tasik Bera, Tasik Kenyir, Tasik Titiwangsa dan Tasik Putrajaya. Empangan Temenggor, Perak Sumber Protein • Tasik membekalkan sumber ikan air tawar kepada penduduk setempat. Keadaan habitat semula jadi tasik yang masih terpelihara membolehkan pembiakan pelbagai Tasik Titiwangsa, Kuala Lumpur jenis ikan air tawar. • Sebagai contoh, Tasik Bera kaya dengan pelbagai spesies ikan air tawar seperti ikan baung, haruan, lampam dan sebarau. Aktiviti Bahagikan kelas anda kepada beberapa kumpulan. Setiap kumpulan dikehendaki menghasilkan teks pidato yang bertajuk ‘Kepentingan Sungai dalam Kehidupan’. Pilih seorang wakil bagi setiap kumpulan untuk menyampaikan pidato tersebut. Guru akan menjadi hakim untuk menentukan pemenang.
abc IMBAS KEMBALI Pandang Darat Fizikal Sungai Saliran di Malaysia Tiga peringkat fizikal • Hulu sungai • Tengah sungai • Hilir sungai Kepentingan Sungai dan Tasik di Malaysia Sungai dan Tasik Utama di Malaysia Sungai • Sungai Pahang sungai terpanjang di Semenanjung Malaysia • Sungai Kinabatangan sungai terpanjang di Sabah • Sungai Rajang sungai terpanjang di Malaysia Tasik semula jadi • Tasik Chini • Tasik Bera • Loagan Bunut Kepentingan sungai • Sumber pengairan • Sumber protein • Sempadan semula jadi • Kegunaan domestik • Pengangkutan dan perhubungan • Jana kuasa hidroelektrik • Rekreasi dan pelancongan Kepentingan tasik • Sumber protein • Kegunaan domestik • Jana kuasa hidroelektrik • Rekreasi dan pelancongan Tasik buatan • Tasik Kenyir • Tasik Temenggor Kita perlu bersama-sama memelihara sungai dan tasik di negara kita. Sungai dan tasik banyak memberi manfaat kepada kita. 83
Cabaran Prestasi A. Nyatakan pandang darat fizikal bagi tiga peringkat aliran sungai seperti yang ditunjukkan pada rajah yang berikut: Peringkat Hulu Sungai Peringkat Tengah Sungai Peringkat Hilir Sungai • • • • • • • • • B. Lihat peta minda di bawah dan jawab soalan-soalan yang berikut: Sungai Tasik Kepentingan • • • (i) Nyatakan tiga persamaan kepentingan sungai dan tasik. (ii) Berdasarkan salah satu jawapan anda di (i), huraikan cara untuk mengekalkan keadaan tersebut. 84
C. Jawab soalan yang berikut: (i) Mengapakah lurah sungai di peringkat hulu berbentuk ‘V’? (ii) Bagaimanakah tasik ladam terbentuk? (iii) Mengapakah delta terbentuk di muara sungai? (iv) Di bahagian manakah hakisan sungai banyak berlaku? (v) Mengapakah pemendapan berlaku di bahagian hilir sungai? D. Berdasarkan kepada beberapa gambar yang diberi oleh guru anda, kumpul maklumat seperti yang berikut: (i) nama sungai (ii) kepentingan sungai (iii) peringkat sungai tersebut (iv) lakaran pandang darat fizikal aliran sungai E. Terangkan tiga kepentingan sungai dan tasik di Malaysia. (i) (ii) (iii) 85
1. Adakah bilangan penduduk Malaysia di setiap negeri sekata? Taburan penduduk 86 BAB • Menjelaskan dengan contoh taburan penduduk di Malaysia. • Membincangkan faktor-faktor yang mempengaruhi taburan penduduk di Malaysia. Pada akhir pengajaran dan pembelajaran murid dapat: Standard Pembelajaran 8 PENDUDUK DI MALAYSIA Penduduk di Malaysia terdiri daripada pelbagai kaum dan bangsa. Mereka tinggal di seluruh pelosok negara. Namun, terdapat kawasan yang padat penduduk dan juga kawasan yang jarang penduduk. Mengapakah keadaan sedemikian berlaku? Mengapakah terdapat kawasan di negara kita yang tidak mempunyai penduduk? 86
87 EKSPLORASI BAB 2. Faktor yang mempengaruhi taburan penduduk Mengapakah kepadatan penduduk di kawasan luar bandar tidak padat berbanding penduduk di kawasan bandar seperti Bandaraya Kuala Lumpur? 87
88 TABURAN PENDUDUK DI MALAYSIA Taburan penduduk merujuk kepada sebaran penduduk di sesuatu kawasan atau negara. Menurut sumber Jabatan Perangkaan Malaysia, anggaran jumlah penduduk Malaysia pada tahun 2016 adalah seramai 31.7 juta orang. Taburan penduduk di Malaysia tidak sekata. Secara umumnya, terdapat kawasan yang berpenduduk padat, sederhana dan jarang. Peta 8.1 menunjukkan taburan penduduk di Malaysia. Kangar Alor Setar Georgetown Kota Bharu Kuala Terengganu Ipoh Kuantan Putrajaya Kuala Lumpur 6 4 2 Shah Alam Seremban Bandaraya Melaka Johor Bahru o o o U U U 104 Sumber: htt o 8.1 1 Kawasan Berpenduduk Padat • Menjadi tumpuan penduduk kerana kawasannya rata dan subur serta sesuai untuk pelbagai kegiatan seperti pertanian, perindustrian, perniagaan dan perlombongan • Antara bandar utama yang berpenduduk padat ialah Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Shah Alam (Selangor), Kuching (Sarawak), Kota Kinabalu (Sabah), Ipoh (Perak), Alor Setar (Kedah) dan Johor Bahru (Johor) Bandaraya Kuching, Sarawak Ketahui Dasar Kependudukan Negara melalui laman web yang berikut. Buat catatan dan pamerkan di sudut maklumat kelas anda. p://eravisi.com/ geo/tg1/ms026 Jumlah penduduk Malaysia sehingga bulan Julai 2016 berjumlah kira-kira 31.7 juta orang. Apakah yang akan berlaku jika jumlah penduduk Malaysia mencecah 70 juta orang? Sumber: Jabatan Perangkaan Malaysia T
89 Laut Sulu Laut China Selatan Sempadan 114 Padat: Keluasan Kawasan (km ) Info Kepadatan penduduk : T 2 Kawasan Berpenduduk Sederhana • Banyak tertumpu di kawasan pertanian, pesisir pantai dan bandar kecil • Antara bandar berpenduduk sederhana ialah Tumpat (Kelantan), Dungun (Terengganu) dan Felda Tunku (Sabah) Tumpat, Kelantan 3 Kawasan Berpenduduk Jarang • Tertumpu di kawasan yang berhutan tebal dan kawasan tanah tinggi • Melibatkan kawasan bergunung-ganang dan kawasan pedalaman • Antara kawasan berpenduduk jarang ialah Tasik Banding (Perak), Kuala Tahan (Pahang) dan Kapit (Sarawak) Info Perkampungan Orang Asli Formula kepadatan penduduk. Jumlah Penduduk (orang)2 lebih daripada 200 orang bagi sekilometer persegi Sederhana: 50 – 200 orang bagi sekilometer persegi Jarang: kurang daripada 50 orang bagi sekilometer persegi Kota Kinabalu Labuan Petunjuk Padat Sederhana Jarang Kuching Ibu Negeri Antarabangsa Peta 8.1 Taburan penduduk di Malaysia o 89