การป้องกัน และการดูแลรักษาโรคไตเรื้อรังและไตวาย

การป้องกัน และการดูแลรักษา



โรคไตเรื้อรังและไตวาย

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง




คณะผู้จัดท�ำ
กองบรรณำธิกำร


1. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ แพทย์หญิงสมศรี เผ่าสวัสดิ์ ที่ปรึกษา
2. อาจารย์นายแพทย์ศัลยเวทย์ เลขะกุล ที่ปรึกษา

3. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ธีรชัย ฉันทโรจน์ศิริ ที่ปรึกษา

4. รองศาสตราจารย์ นายแพทย์บุญรัตน์ เอื้อสุดกิจ ที่ปรึกษา

5. พลตรี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายแพทย์ กิฎาพล วัฒนกูล ที่ปรึกษา

6. นายแพทย์ชาตรี บานชื่น ที่ปรึกษา

7. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ แพทย์หญิงธัญญารัตน์ ธีรพรเลิศรัฐ บรรณาธิการ

8. แพทย์หญิงสุนันทา วิจิตรจิตเลิศ กองบรรณาธิการ
9. นายแพทย์ธีรยุทธ เจียมจริยาภรณ์ กองบรรณาธิการ

10. แพทย์หญิงกชรัตน์ วิภาสธวัช กองบรรณาธิการ

11. แพทย์หญิงสุพัตรา กาญจนกร กองบรรณาธิการ

12. แพทย์หญิงปิยะรัตน์ ไพรัชเวทย์ กองบรรณาธิการ

13. นายแพทย์เมธี จันทร์พิทักษ์กุล กองบรรณาธิการ

14. พันโท นายแพทย์อาคเนย์ วงศ์สวัสดิ์ กองบรรณาธิการ

15. นายแพทย์ธีรวัฒน์ ธนชยานนท์ กองบรรณาธิการ

16. นายแพทย์สุธีระ ทองประไพ กองบรรณาธิการ

17. แพทย์หญิงบงกช สุรัติชัยกุล กองบรรณาธิการ
18. อาจารย์เอกหทัย แซ่เตีย กองบรรณาธิการ






2 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง




คณะผู้จัดท�ำ ค�ำน�ำ
กองบรรณำธิกำร
เป็นท่ทราบดีว่าโรคไตเป็นโรคท่เม่อเป็นแล้วหากไม่ได้รับการวินิจฉัยและดูแลรักษา
ี
ี
ื
1. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ แพทย์หญิงสมศรี เผ่าสวัสดิ์ ที่ปรึกษา
ึ
อย่างถูกต้อง มีโอกาสกลายเป็นไตวายเร้อรังระยะสุดท้ายอย่างน่าเสียดาย ซ่งผู้ป่วย
ื
2. อาจารย์นายแพทย์ศัลยเวทย์ เลขะกุล ที่ปรึกษา เหล่านต้องได้รบการรกษาโดยการทาไตเทยมเท่านน ไม่ว่าจะเป็นการฟอกเลอดหรอการ
ื
ั
้
ี
ั
ี
ื
้
ั
�
ั
�
ึ
3. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ธีรชัย ฉันทโรจน์ศิริ ที่ปรึกษา ล้างไตทางช่องท้องก็ตาม ล้วนแต่นามาซ่งความทุกข์ทรมาน ท้งผู้ป่วยและครอบครัว
อีกท้งต้องเสียค่าใช้จ่ายมากและเป็นอุปสรรคในการประกอบอาชีพให้มีประสิทธิภาพ
ั
4. รองศาสตราจารย์ นายแพทย์บุญรัตน์ เอื้อสุดกิจ ที่ปรึกษา
ู
็
ั
ิ
ี
�
ั
์
คณภาพชวตกลดลงตามลาดบ ความหวงทจะไดรบการปลกถายไตในสถานการณปจจบน
ุ
่
ี
ั
่
ุ
ั
้
ั
5. พลตรี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นายแพทย์ กิฎาพล วัฒนกูล ที่ปรึกษา ยังมีจานวนน้อยท่จะได้รับโอกาสเช่นน ด้วยเหตุผลของอายุท่มาก สภาพร่างกายท ่ ี
้
ี
�
ี
ี
�
ี
ั
ิ
6. นายแพทย์ชาตรี บานชื่น ที่ปรึกษา ไม่ปลอดภัยต่อการผ่าตัด และขาดแคลนไตบริจาค ดังน้น ส่งสาคัญท่สุด คือ การดูแลตนเอง
และประชาชนทุกคนควรมีความรู้เร่องโรคไต ต้องรู้จักระวังเร่องการรับประทานอาหาร การ
ื
ื
7. ศาสตราจารย์เกียรติคุณ แพทย์หญิงธัญญารัตน์ ธีรพรเลิศรัฐ บรรณาธิการ
ี
ใช้ยาท่เหมาะสม วิธีการตรวจคัดกรองหน้าท่ไตเบ้องต้น เพ่อท่จะสามารถวินิจฉัยและ
ี
ื
ี
ื
8. แพทย์หญิงสุนันทา วิจิตรจิตเลิศ กองบรรณาธิการ รับการรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ จนสามารถชะลอการเสื่อมของไตได้
�
9. นายแพทย์ธีรยุทธ เจียมจริยาภรณ์ กองบรรณาธิการ จากรายงานของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พบว่า ผู้ป่วยโรคไตปัจจุบันมีจานวน
สูงถึง 8 ล้านคน และมีแนวโน้มท่จะสูงข้นเร่อย ๆ จึงเป็นภาวะวิกฤตของประเทศไทย
ี
ื
ึ
10. แพทย์หญิงกชรัตน์ วิภาสธวัช กองบรรณาธิการ ท่ทุกคนต้องช่วยกันรณรงค์เร่องการป้องกันโรคไตให้เข้มแข็ง ทางโรงพยาบาลสถาบัน
ื
ี
11. แพทย์หญิงสุพัตรา กาญจนกร กองบรรณาธิการ โรคไตภูมิราชนครินทร์จึงได้จัดโครงการเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชนทุก 3 เดือน
ื
12. แพทย์หญิงปิยะรัตน์ ไพรัชเวทย์ กองบรรณาธิการ เพ่อเผยแพร่ความรู้ให้ประชาชนได้เข้าใจ รู้จักวิธีป้องกัน วิธีดูแลรักษาโรคไตด้วยตนเอง
ี
�
ื
และครอบครัวได้ในเบ้องต้น สาหรับโครงการคราวน้นับเป็นคร้งท 10 หัวข้อเร่อง
ั
่
ี
ื
13. นายแพทย์เมธี จันทร์พิทักษ์กุล กองบรรณาธิการ “การป้องกันและการดูแลรักษาโรคไตเร้อรังและไตวาย” ซึ่งจัดขึ้น
ื
14. พันโท นายแพทย์อาคเนย์ วงศ์สวัสดิ์ กองบรรณาธิการ ในวันอาทิตย์ที่ 26 กรกฎาคม 2558
�
ี
ั
�
คณะผู้จัดทาขอขอบคุณวิทยากรและผู้มีส่วนสนับสนุนงานคร้งน้ให้สาเร็จ ขออานิสงส์
15. นายแพทย์ธีรวัฒน์ ธนชยานนท์ กองบรรณาธิการ
ั
ี
้
ุ
จากคณความดีนจงดลบนดาลให้ทุกท่านมสุขภาพร่างกายสมบรณ แขงแรง เป็นทรัพยากร
็
ี
ู
์
16. นายแพทย์สุธีระ ทองประไพ กองบรรณาธิการ บุคคลอันมีค่ายิ่งและเป็นก�าลังส�าคัญของประเทศชาติสืบต่อไป
17. แพทย์หญิงบงกช สุรัติชัยกุล กองบรรณาธิการ
18. อาจารย์เอกหทัย แซ่เตีย กองบรรณาธิการ กองบรรณาธิการ
กรกฎาคม 2558
3
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


ไตส�ำคัญอย่ำงไร


ต่อร่ำงกำยมนุษย์?





ศ.พญ.ธัญญารัตน์ ธีรพรเลิศรัฐ

อายุรแพทย์โรคไต
ประจาโรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์
�

คนปกติจะมีไต 2 ข้าง อยู่บริเวณบ้นเอวข้าง ๆ กระดูกสันหลัง ไตมีรูปร่าง
ั
้
ู
่
�
ั
้
ั
คลายถ่ว มีสีแดงเหมือนไตหม ยาว 11 -12 เซนติเมตร ขนาดเทากาปนมือ
�
นาหนักไตแต่ละข้างจะเท่ากับ 150 กรัม ไตได้รับเลือดจากหลอดเลือดแดงใหญ่
้
ซ่งออกจากหัวใจ เม่อเลือดไหลผ่านไตจะมีการกรองผ่านหน่วยไตเล็ก ๆ เรียกว่า
ื
ึ
Nephron (เนฟรอน) ซ่งมีอยู่ข้างละ 1 ล้านหน่วย หน่วยไตเล็ก ๆ เหล่าน้มีหน้าท ่ ี
ี
ึ
�
กรองของเสียและนาจากร่างกายผ่านท่อไตและขับเป็นนาปัสสาวะ ไตกรองเลือด
้
�
้
วันละประมาณ 240 ลิตรต่อวัน และดูดกลับ 237.6 ลิตรต่อวัน เหลือ 2.4 ลิตร
้
�
ขับออกเป็นนาปัสสาวะ
�
หลอดเลือดดา หลอดเลือดแดง
ไตขวา ไตซ้าย
ท่อไต ท่อไต


ท่อปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะ






4 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง

ไต มีหน้ำที่ เลือดท่กรองของเสียออกแล้ว
ี
กลับเข้าสู่ร่างกาย
1. กรองของเสียในเลือด ซ่งเกิดจาก
ึ
่
ี
การเผาผลาญอาหารทคนเรา
รับประทาน และจากการทางาน
�
ื
ของกล้ามเน้อในชีวิตประจาวัน
�
ี
�
ี
ทาให้เกิดของเสียท่เรียกว่า ยูเรีย เลือดท่มีของเสียเข้าสู่ไต
และครีอะตินิน
้
ุ
2. ไตควบคุมสมดลของนา และแร่ธาต ุ ของเสียถูกกรอง
�
ต่าง ๆ ในร่างกาย เช่น โซเดียม เป็นปัสสาวะ
โปตัสเซียม ฟอสฟอรัส และ แคลเซียมให้อยู่ในระดับปกต ิ
ี
ี
3. ไตมีหน้าท่ขับสารพิษ และยาท่ได้รับออกจากร่างกาย
ี
�
ี
4. สร้างฮอร์โมนท่สาคัญในการผลิตเม็ดเลือดแดง สารท่ควบคุม
ความดันโลหิต และวิตามินด ซ่งเสริมสร้างกระดูกให้แข็งแรง
ี
ึ
ไตเรื้อรังเป็นอย่ำงไร?
�
ี
ี
โรคไตเร้อรัง หมายถึง โรคท่เกิดจากการท่ไตถูกทาลายช้า ๆ อย่างต่อเน่อง
ื
ื
�
ใช้ระยะเวลานานเป็นเดือนหรือเป็นปี แต่เป็นการทาลายอย่างถาวร ไม่สามารถ
ี
ื
�
ี
ฟื้นกลับมาทางานได้ตามปกติอีก โรคท่ทาลายไตจนเป็นไตเร้อรังท่พบบ่อยได้แก่
�
เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคไตอักเสบชนิดต่าง ๆ เม่อเน้อไตถูกทาลาย
ื
�
ื
�
ี
การทางานก็เส่อมหน้าท่ลง ทาให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ตามมาได้ เช่น
ื
�
• ความดันโลหิตสูง
• ซีด อ่อนเพลีย เหน่อยง่าย
ื
• เบ่ออาหาร ผอมลง
ื
• ซึม สับสน จนบางคร้งเกิดอาการชัก
ั
• กระดูกเปราะบาง
5
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


ื
�
ี
้
นอกจากน โรคไตเร้อรังยังทาให้เกิดโรคหัวใจ และโรคหลอดเลือดแข็งตาม
ี
อวัยวะต่าง ๆ ได้ง่ายและเร็วข้นอีกด้วย เหตุการณ์ต่าง ๆ เหล่าน้เกิดข้นทีละเล็ก
ึ
ึ
�
ั
ี
ื
ละน้อย ทาให้ผู้เป็นโรคไตไม่ทันสังเกตอาการ จนกระท่งหน้าท่ไตเส่อมไปมากแล้ว
ึ
�
อาการรุนแรงจึงปรากฎให้เห็นชัดเจน ซ่งนาผู้ป่วยไปพบแพทย์ แต่ก็เป็นโรคไต
ี
ื
เร้อรังท่ใกล้ระยะสุดท้ายของโรคแล้ว ต้องใช้วิธีทาไตเทียม หรือปลูกถ่ายไตเพ่อ
�
ื
ช่วยรักษาผู้ป่วยและยืดชีวิตผู้ป่วยต่อไปได้
สำเหตุอะไรบ้ำง ที่น�ำไป
สู่กำรเกิดโรคไตเรื้อรัง ?

สาเหตุท่พบบ่อยของการเกิดโรคไตเร้อรัง คือ
ื
ี
1. เบาหวาน
2. ความดันโลหิตสูง
ี
3. ไตอักเสบ ท่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย
้
4. โรคไตจากพันธุกรรม เช่น ถุงนาในไต
�
ี
ี
ึ
5. ไตอักเสบ ลูปุส หรือ เอส แอล อ ซ่งเป็นโรคท่พบบ่อยในคนเอเซีย
บางคนเรียกโรคภูมิแพ้เซลล์ตนเอง
ิ
ื
6. น่วในไตและทางเดินปัสสาวะอักเสบบ่อย ๆ จากการติดเช้อ
7. โรคปวดข้อชนิดเกาต์
8. การได้รับยาแก้ปวดอย่างแรง ช่อ NSAIDS (เอ็นเสด)
ื
�
เป็นระยะเวลานาน และปริมาณมากสะสมในร่างกายจนทาลายไตได้
ี
9. เน้องอกท่ไต
ื
10. รูปร่างไตผิดรูปแต่กาเนิด
�




6 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง






















ิ
น่วในทางเดินปัสสาวะ



อำกำรเตือน หรือสังเกตได้อย่ำงไรว่ำ

เป็นโรคไตเรื้อรังแล้ว?



ถ้าความรุนแรงของโรคเป็นระยะแรก ส่วนใหญ่มักไม่มีอาการจะปรากฎเด่นชด
ั
ึ
ื
ี
ข้นตามความเส่อมของหน้าท่ไต ได้แก่
1. อ่อนเพลีย ไม่ค่อยมีแรง
ื
ไม่กระฉับกระเฉง ไม่สดช่น
�
2. สมาธิในการทางานลดลง
3. เบ่ออาหาร
ื
4. นอนหลับยาก หรือหลับไม่สนิท

5. มีตะคริวในตอนกลางคืน
6. ใบหน้าหนังตาบวม หรือขาและหลังเท้าบวม

7. ผิวหนังแห้ง คัน มีรอยถลอกจากการเกา
8. ปัสสาวะมาก และบ่อยคร้งในเวลากลางคืน
ั


7
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


มีใครบ้ำงที่มีโอกำสเป็นโรคไต?


ื
ี
โรคไตเร้อรังเกิดได้กับทุกเพศ ทุกวัย แต่มีโอกาสสูงท่จะเกิดง่ายในผู้ม ี
ปัจจัยเส่ยง ได้แก่
ี
1. ผู้เป็นเบาหวาน

2. ผู้ท่มีความดันโลหิตสูง
ี
3. ผู้ท่มีประวัติสมาชิกในครอบครัวเป็นโรคไต
ี
4. อายุมากกว่า 60 ปี
้
�
5. มีนาหนักแรกคลอดน้อยกว่าปกต ิ
ี
6. ผู้ท่เป็นโรคอ่น ๆ ท่สามารถเกิดพยาธิสภาพในไต เช่น โรค เอส แอล อ ี
ื
ี
โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง หรือโรคหลอดเลือดอ่น ๆ
ื
ถ้ำพบว่ำมีปัจจัยเสี่ยงในกำรเกิดโรคไต

ควรปฏิบัติตัวอย่ำงไร?



ท่านควรปฏิบัติตัว ดังต่อไปน ี ้
1. วัดความดันโลหิตท่สถานีอนามัยใกล้บ้าน หรือโรงพยาบาล หรือคลินิก
ี
ี
ื
ท่สะดวก ติดต่อกันทุกสัปดาห์เพ่อการรักษาท่เหมาะสม
ี
ั
2. ตรวจปัสสาวะ เพ่อหาโปรตีนหรือไข่ขาวท่ร่วในปัสสาวะและปรึกษา
ี
ื
ี
แพทย์เฉพาะทางโรคไต เพ่อการรักษาท่เหมาะสม
ื
3. ตรวจเลือดหาต่าของเสีย เช่น คริอะตินิน ยูเรีย (BUN) ปัจจุบันการวัดผล
ี
รายงานหน้าท่ไตจะแสดงเป็นค่า GFR (Glomerular Filtration Rate)
หรืออัตราการกรองของไตซ่งให้ผลแม่นยามากข้น
ึ
ึ
�



8 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


ถ้ำเป็นผู้อยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่จะเป็น


โรคไตเรื้อรัง จะมีวิธีป้องกันอย่ำงไร?


ื
ี
ี
ี
ื
ถ้าเป็นผู้ท่มีปัจจัยเส่ยงของการท่จะเป็นโรคไตเร้อรังง่ายกว่าคนอ่น ท่านควร
ปฏิบัติตัว ดังน ี ้
1. ตรวจสุขภาพสมาเสมอ โดยตรวจวัดความดันโลหิต ตรวจปัสสาวะ
�
่
ตรวจเลือดดูหน้าท่ไตอย่างน้อยปีละ 1 – 2 คร้ง
ั
ี
2. ถ้าเป็นเบาหวานให้รักษาเบาหวานอย่างเคร่งครัด หรือถ้าเป็นความดัน
ู
�
�
โลหิตสง ก็ควรควบคุมความดันโลหิตให้อยู่ในระดับปกติตามคาแนะนา
ของแพทย์
�
3. ออกกาลังกายเพ่อให้สุขภาพด และไม่อ้วน
ื
ี
4. งดสูบบุหร ่ ี
ื
5. หลีกเล่ยงการซ้อยาแก้ปวดรับประทานเอง หรือใช้ยาเอ็นเสด (NSAIDS)
ี
ติดต่อกันเป็นประจา
�
ื
6. รับประทานอาหารเน้อสัตว์ให้น้อยลง
7. รับประทานอาหารรสไม่เค็มจัด หวานจัด มันจัด
8. หลีกเล่ยงหรือลดการบริโภคเคร่องด่มท่มีแอลกอฮอลล์เป็นส่วนผสม
ื
ื
ี
ี


















9
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ถ้ำผลกำรตรวจร่ำงกำยพบว่ำเป็นโรคไตเรื้อรัง

ควรจะปฏิบัติตัวอย่ำงไร ?



ื
ื
วิธีตรวจพิสูจน์การเป็นโรคไตเร้อรัง เพ่อให้ทราบสาเหตุและระยะของโรค
สามารถตรวจได้จากส่งต่อไปน ้ ี
ิ
1. วัดค่าการทางานของไต ด้วยค่า GFR (glomerular filtration rate)
�
ี
�
ซ่งจะประเมินค่าการทางานของไตท่แม่นยากว่าการวัดค่าคริอะตินิน
�
ึ
ในเลือดแต่เพียงอย่างเดียว
2. บางรายอาจต้องตรวจต่อด้วยวิธีอัลตราซาวน์ดูรูปร่างของไต ดูขนาด
ของไต ดูน่วในทางเดินปัสสาวะ และเน้องอกในไต แพทย์จะเป็นผู้พิจารณา
ิ
ื
ว่าต้องตรวจคอมพิวเตอร์สะแกนของไตร่วมด้วยหรือไม่ แล้วแต่ความ
เหมาะสม และดุลยพินิจของแพทย์ผู้ดูแลรักษาต่อไป
ื
ี
�
3. สาหรับผู้ท่เป็นไตอักเสบบางชนิด อาจต้องตรวจพยาธิสภาพของเน้อไต
โดยการตัดช้นเน้อไตเล็ก ๆ มาตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ และย้อมสีพิเศษ
ื
ิ
ี
บางอยาง เพ่อใหทราบการวินิจฉัยโรคท่ชัดเจน และสามารถวางแผน
้
ื
่
ี
การรักษาท่ถูกต้อง


















10 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ท�ำอย่ำงไรจะทรำบว่ำเป็นไตเรื้อรังระยะไหนแล้ว?


ื
�
การแบ่งระยะของโรคไตเร้อรัง อาศัยการทางานของไตว่ามากน้อยเพียงไร
โดยอาศัยระดับของ GFR ในการแบ่ง


ระยะของโรคไตเรื้อรัง GFR (ซีซีต่อนำที)
เป็นโรคไตเร้อรังท่พบแต่ โปรตีนร่วใน มากกว่าหรือเท่ากับ
ื
ั
ี
ระยะท่ 1
ี
�
ปัสสาวะ แต่การทางานของไตยังเป็นปกต ิ 90 ซีซีต่อนาท ี
ื
ี
ระยะท่ 2 เป็นโรคไตเร้อรังท่ไม่รุนแรง 60-89 ซีซีต่อนาท ี
ี
ระยะท่ 3 เป็นโรคไตเร้อรังปานกลาง 30-59 ซีซีต่อนาท ี
ื
ี
ื
ระยะท่ 4 เป็นโรคไตเร้อรังท่เป็นมาก 15-29 ซีซีต่อนาท ี
ี
ี
ื
เรียกว่าไตวายเร้อรังระยะสุดท้ายต้องใช้
ี
ระยะท่ 5 น้อยกว่า 15 ซีซีต่อนาท ี
ไตเทียมช่วยประกอบการรักษา
ถ้ำเป็นโรคไตเรื้อรังแล้วจะมีวิธีกำรรักษำอย่ำงไร?
ึ
การรักษาข้นกับระยะของโรคท่เป็น และโรคร่วมท่มีอย ซ่งการดูแลรักษา
ึ
ี
ี
ู่
ประกอบด้วย
ู่
ี
1. รักษาโรคด้งเดิม หรือโรคร่วมท่เป็นอย เช่น เป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง
ั
่
ิ
ี
โรคไตอักเสบ โรคเอส แอล อ โรคนวในไต โรคเกาต์ ก็ต้องรักษาสาเหต ุ
้
ื
ี
�
ให้ดีท่สุด เพ่อให้การควบคุมระดับนาตาลในเลือดปกติเช่น นาตาลในเลือด
้
�
ื
ู
้
�
ิ
ั
ตอนเช้าอย่ระหว่าง 80-120 มลลกรม/เดซลตร หรอค่านาตาลสะสม
ิ
ิ
ิ
ฮีโมโกลบิน HbAIC มีค่าไม่เกิน 7% ความรุนแรงของโรคไตอักเสบ
ื
ึ
อยู่ในเกณฑ์ปกติและสงบไม่ลุกลามจนไปทาลายเน้อไตมากข้น ระดับ
�
ความดันโลหิต ไม่ให้เกิน 130/80 มิลลิเมตรปรอท
11
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


2. การดูแลโรคหัวใจ ผู้เป็นโรคไตเรื้อรังมีโอกาสเกิดโรคหัวใจสูงกว่าผู้ไม่เป็น
ื
โรคไตหลายเท่า จึงควรตรวจเอกซเรย์ปอดและหัวใจ ตรวจคล่นหัวใจและ
ควรตรวจสุขภาพหัวใจและหลอดเลือดต้งแต่ต้นพร้อม ๆ ไปกับการดูแล
ั
รักษาโรคไต

ี
3. การรักษาภาวะซด แพทย์จะตรวจว่าภาวะซีดเกิดจากการขาดฮอร์โมน
ั
อิริโทรโพอิติน หรือขาดธาตุเหล็ก ก็จะให้การรักษาไปตามสาเหตุน้น ๆ
4. การรักษาระดับไขมันในเลือด แพทย์จะตรวจระดับไขมันในเลือด ท้ง
ั
โคเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์ เพ่อปรับพฤติกรรมการรับประทาน
ื
�
ื
อาหาร การออกกาลังกาย และการใช้ยาลดระดับไขมันในเลือด เพ่อ
ป้องกันหลอดเลือดแข็งตัว จนเกิดภาวะแทรกซ้อนของระบบหัวใจ
หลอดเลือดหัวใจ หลอดเลือดสมอง ตามมาในภายหลังได้
ี
5. การรักษาควบคุมระดับฟอสฟอรัสในอาหารเป็นท่ทราบกันดีว่า อาหาร
ื
เน้อสัตว์ กาแฟ โกโก้ ขนมปัง ถ่วต่าง ๆ ตลอดจนพืชผักบางประเภท ม ี
ั
ั
่
ี
ั
ั
้
�
ื
ั
ฟอสฟอรสเป็นส่วนประกอบมาก ดงนน ถ้าไตเสอมหน้าท การกาจด
่
ั
ื
ี
�
ู
ฟอสฟอรสจะลดลง มผลทาให้ฟอสฟอรสในเลอดสง กระทบต่อระดบ
ั
ั
แคลเซียม และพาราไทรอยด์ ฮอร์โมนในเลือด จนเกิดอันตรายต่อกระดูก
ื
และการตกตะกอนของหนปนในหลอดเลอดหวใจได้ ผ้เป็นโรคไตเรอรัง
ู
ื
ู
ั
ิ
้
ื
�
�
จึงควรได้รับคาแนะนาเร่องอาหารท่ควรรับประทาน และได้รับยาลดฟอสฟอรัส
ี
ในเลือดร่วมกับวิตามินดีด้วย
การติดตามผลการรักษาผู้เป็นโรคไตเร้อรัง นอกจากจะวัดความดันโลหิต
ื
่
ตรวจปัสสาวะ และตรวจเลือดดูหน้าท่ไตเป็นระยะ ๆ อย่างสมาเสมอแล้ว การดูแล
�
ี
คุณภาพชีวิตก็มีความสาคัญมาก ไม่ว่าเร่องโภชนาการ การออกกาลังกาย
ื
�
�
ี
�
�
ท่เหมาะสม การเลือกใช้ยาท่ไม่รบกวนการทางานของไต และการดาเนินชีวิต
ี
�
ั
ี
ี
ประจาวัน การท่ไม่เครียด ยอมรบโรคไตท่เป็นอย พร้อมรับคาแนะนา วิธีปฏิบัติตัว
�
ู่
�
ี
ี
่
่
ทเหมาะสมจากแพทย์ต่าง ๆ เหล่าน จะทาให้หน้าทไตคงสภาพได้นาน
ี
�
้
�
ึ
ไม่ลุกลามเป็นมากข้น จนต้องไปทาไตเทียมเร็วเกินควรได้
12 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง













































ชะลอไตเส่อมท�ำอย่ำงไร? ื



















13
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง








































ควำมดัน เบำหวำน คุมเท่ำไรดี..?
























14 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง

ื
ท�ำอย่ำงไรจึงจะชะลอกำรเส่อมของไตได้

อย่ำงมีประสิทธิภำพ?


1. การรักษาข้นกับระยะของไตเร้อรัง ในระยะต้นการใช้ยา ACE1 (เอซีอีไอ)
ึ
ื
หรือ ARB (เอ อาร์ บี) จากแพทย์ผู้ดูแลตามดุลยพินิจของแพทย์
มีส่วนช่วยโรคไตเรื้อรังบางสาเหตุได้
้
ื
ื
2. วางแผนการรักษาโดยเฉพาะเร่อง อาหาร นาด่มอย่างถูกต้อง โดยไม่
�
เลียนแบบกับเพื่อนหรือผู้ป่วยอื่น เพราะจะไม่เหมือนกันทุกคน
3. รักษาสาเหตุที่ท�าให้เกิดโรคไตเรื้อรัง อย่างเคร่งครัด
ิ
ื
ื
ี
ี
�
่
ึ
ั
ี
ี
4. หลกเลยงสารพษ หรอยา หรอสารทบรงสทมผลกระทบต่อการทางาน
ี
่
ของไต
�
5. ทาจิตใจให้สงบยอมรับโรคท่เป็น ปฏิบัติตนตามคาแนะนา และติดตาม
�
ี
�
การรักษาโดยสม�่าเสมอ ไม่ซื้อยาล้างไต ยาแผนโบราณ ยาหม้อ ที่ยังไม่มี
การรับรองของสถาบันทางการแพทย์ และองค์การอาหารและยา
ื
ี
ว่ามีประสิทธิภาพจริง เพ่อป้องกันสารพิษ และอันตรายจากสารเคมีท่อาจ
มีผลเสียต่อร่างกาย ที่ท�าให้ไตท�างานทรุดลงเร็วกว่าปกติ
6. มีรายงานการศึกษาวิจัยพบว่า การสวดมนต์ทุกวันตามศาสนาท่ตนนับถือ
ี
ึ
ั
และการนั่งสมาธิอย่างน้อยวันละ 1 คร้ง ช่วยให้คุณภาพชีวิตดีข้น
ความดันโลหิตลดลงได้มากกว่ากลุ่มที่ไม่ได้ปฏิบัติ
7. การรับประทานอาหาร ผัก ควรเลือกท่มีฤทธ์เย็น เช่น ผักกาดขาว
ี
ิ
ดอกขจร ใบเตย ตั้งโอ๋ ต�าลึง บัวบก สายบัว ผักบุ้ง ปวยเล้ง มะรุม รางจืด
ิ
ผักหวานบ้าน และเลือกอาหารโปรตีนท่มีฤทธ์เย็น เช่น เห็ดฟาง
ี
เห็ดนางฟ้า เห็ดหูหนู ถั่วเขียว ลูกเดือย ถั่วเหลือง แต่ต้องอยู่ในดุลยพินิจ
ของแพทย์ ส�าหรับโรคไตแต่ละระยะและปริมาณปัสสาวะด้วย
15
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ิ
่
ี
์
ี
่
ู่
ี
็
8. ส่วนผลไม้ทมีฤทธเย็นเหมาะแก่ผู้ป่วยท่เปนโรคไต เช่น ชมพ เชอร แตงโม
�
ี
้
่
ี
แตงไทย มังคุด มะม่วงดิบ นามะนาว สับปะรด สตรอเบอร สาล ส้มเช้ง
่
ี
แอปเปิ้ล หลีกเล่ยงผลไม้ท่มีฤทธ์ร้อน เช่น ขนุน ทุเรียน เงาะ น้อยหน่า
ี
ิ
ลาใย ล้นจ ลองกอง ละมุด สละ องุ่น กล้วยเล็บมือนาง กล้วยไข่
ี
ิ
�
่
ี
กระเจ๊ยบแดง เสาวรส
9. อาหารท่มีฤทธ์ร้อนไม่เหมาะแก่ผู้เป็นโรคไต ได้แก่ อาหารท่ปรุงเค็มจัด
ิ
ี
ี
ี
ื
หวานจัด มันจัด เปร้ยวจัด ขมจัด อาหารเน้อ นม ไข่ ท่มีไขมันมาก
ี
ื
ื
พืช ผัก ผลไม้ท่มีสารเคมีมาก อาหารใส่ผงชูรส สมุนไพร เคร่องด่ม
ี
ึ
ี
แอลกอฮอลล์ บะหม่ก่งสาเร็จรูป อาหารกระป๋อง ของหมักดอง ขนม
�
กรุบกรอบ ไส้กรอก หมูยอ กุนเชียง ปลาเค็ม เน้อเค็ม ชา กาแฟ นาอัดลม
�
ื
้
ื
เคร่องด่มชูกาลัง อาหารท่ผ่านความร้อนหลายคร้ง
ั
ี
ื
�
ยำ สมุนไพรท่ท�ำให้ไตท�ำงำนลดลง
ี






16 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


ื
เม่อเกิดไตเรื้อรังระยะสุดท้ำยแล้ว

มีวิธีกำรรักษำอย่ำงไร?


�
ี
ื
เม่อหน้าท่ไตลดลงน้อยเหลือ 10-15 เปอร์เซ็นต์ แพทย์จะแนะนาวิธีรักษา คือ
1. การทาไตเทียม
�
2. การปลูกถ่ายไต


กำรรักษำด้วยวิธีไตเทียม



�
การทาไตเทียม คือ การขจัดหรือล้างของเสียท่ค่งค้างจากภาวะไตวายออก
ี
ั
ี
จากร่างกายของผู้ป่วย การรักษาวิธีน้เป็นการล้างของเสียออกจากร่างกายให้
�
ั
สะอาด คล้ายการทางานของไตของผู้ป่วย บางคร้งอาจเรียกว่า การล้างไต อย่างไร
ี
�
ก็ตาม การล้างไตไม่ได้เข้าไปชาระล้างหรือเก่ยวข้องกับไตของผู้ป่วยโดยตรง เป็น
ี
เพียงการทางานทดแทนไตเดิมของผู้ป่วยเท่าน้น การล้างไตม 2 วิธ คือ การฟอก
ั
�
ี
เลือดด้วยเคร่องไตเทียม (hemodialysis) และการล้างไตทางช่องท้อง (peritoneal
ื
dialysis)
�
้
นายาล้างไต
ช่องท้อง
สายสวน





นายาล้าง
�
้
ของเสียแล้ว
ื
เคร่องไตเทียม การล้างไตทางช่องท้อง
17
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


กำรฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียมคืออะไร?


ั
ื
การฟอกเลือดด้วยเคร่องไตเทียมหรือบางคนเรียกส้น ๆ ว่า ไตเทียม คือการ
ื
้
ี
ั
ื
ขจัดของเสียท่ค่งค้างในร่างกายโดยใช้เคร่องไตเทียม เพ่อดึงนาและของเสียออก
�
ื
จากเลือดของผู้ป่วยไตวายเร้อรังระยะสุดท้าย เลือดของผู้ป่วยออกทางเส้นเลือด
้
�
ื
่
่
้
ื
ู
ื
่
้
ื
่
ั
ั
ทแขนหรอขา นาเลอดมาผานตวกรอง เพอฟอกใหสะอาดแลวสงกลบคนผปวย
่
ี
ี
้
�
ื
อย่างต่อเนืองตลอดการฟอกเลอด ทาให้ระดบของเสยในร่างกายลดลงได หลงการ
่
ั
ั
้
�
้
ฟอกเลือดเสร็จทันทีนาหนักตัวของผู้ป่วยจะลดลงมากน้อยข้นอยู่กับปริมาณนาท ่ ี
ึ
�
ดึงออกจากผู้ป่วย ส่วนปริมาณ
ี
ของเสยในเลอดจะลดลงใกลเคยง
้
ื
ี
ั
หรือสูงกว่าปกติเล็กน้อย จากน้น
่
ของเสยและนาจะเรมมการสะสม
ิ
ี
�
ี
้
ึ
ื
ิ
�
เพ่มมากข้นอีกเร่อย ๆ ทาให้
่
้
ื
ผปวยตองรบการฟอกเลอดตลอด
ู
้
ั
ี
ู
ู
ชวตของผ้ป่วย ผ้ป่วยต้องมเส้นเลอด
ื
ิ
ี
่
ทจัดเตรยมสาหรบการฟอกเลือด
ั
�
ี
ี
ื
ึ
โดยเฉพาะ ซ่งอาจเป็นเส้นเลือด การฟอกเลือดด้วยเคร่องไตเทียม
�
แบบช่วคราวหรือถาวร พยาบาลจะแทงเข็มจานวน 2 เข็ม และนาไปต่อเข้ากับ
ั
�
เคร่องไตเทียม โดยเคร่องไตเทียมจะมีปั๊มดึงเลือดของผู้ป่วยออกมาทางเข็ม
ื
ื
ี
�
อันท่หน่ง เลือดจะถูกนาไปผ่านกระบวนการแพร่กระจายและกระบวนการอัลตรา
ึ
ฟิลเตรช่น ภายในตัวกรองเพ่อขจัดของเสียและนาส่วนเกินออกไป เลือดท่ผ่าน
ื
้
ั
ี
�
ื
ี
ตัวกรองแล้วจะมีของเสียลดลงและถูกส่งกลับคืนผู้ป่วยผ่านทางเข็มท่สอง เคร่อง
�
ไตเทียมทาการหมุนเวียนเลือดเช่นน้อย่างต่อเน่องตลอดการฟอกเลือดประมาณ
ื
ี
ู
้
4-5 ชวโมง ปรมาณของเสยในเลอดผป่วยจะค่อย ๆ ลดลงตามระยะเวลา จนเหลอ
ั
ื
่
ื
ี
ิ
ิ
ิ
ั
ปกต หรือใกล้เคียงปกติเม่อส้นสุดการฟอกเลือดแต่ละคร้ง
ื
18 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


กำรล้ำงไตทำงช่องท้องคืออะไร?


ึ
ึ
คือ การล้างไตวิธีหน่ง ซ่งอาศัยผนังเย่อบุช่องท้อง (peritoneum) ทาหน้าท ี ่
�
ื
คล้ายเมมเบรนของตัวกรองฟอกเลือด แยกระหว่างส่วนของเลือด (blood
้
�
่
่
ั
compartment) กบสวนของนายาลางไต (dialysate compartment) สวนของเลอด
ื
้
�
ื
ี
ได้แก่ เส้นเลือดต่าง ๆ ท่อยู่ตามผิวของเย่อบุช่องท้องและลาไส้ ส่วนของนายาล้างไต
�
้
ื
ี
้
�
้
ิ
�
ได้แก่ นายา ท่เราใส่เข้าไปในช่องท้อง เม่อใส่นายาเข้าไปในช่องท้องแล้วแช่ท้งไว้
้
�
ึ
ี
ระยะเวลาหน่ง ของเสียในเลือดท่มีความเข้มข้นสูงกว่านายาล้างไตจะมีการแพร่
กระจาย (diffusion) ผ่านเย่อบุชองท้องมายงนายา
ื
่
�
ั
้
ั
�
ล้างไต ทาให้ของเสียในเลือดลดลงหลังจากน้นจะถ่าย
�
ิ
้
�
้
นายาล้างไตออกท้ง แล้วใส่นายาล้างไตใหม่เข้าไป
ี
�
ี
แทนท่ทาเช่นน้ต่อเน่องกันไป
ื
กำรล้ำงไตทำงช่องท้องท�ำได้อย่ำงไร?
�
้
�
�
การล้างไตทางช่องท้องจาเป็นต้องใช้สายยางพิเศษสาหรับใส่นายาล้างไต
�
ี
ิ
ี
ทางช่องท้อง สายยางน้มีลักษณะน่มและทามาจากวัสดุท่ร่างกายไม่เกิดปฏิกิริยา
�
ต่อต้าน เช่น ซิลิโคน เป็นต้น แพทย์จะทาการผ่าตัด หรือเจาะหน้าท้องแล้วใส่สาย
�
�
ี
ี
ี
ึ
น้เข้าสู่ช่องท้องของผู้ป่วย ปลายสายข้างหน่งอยู่ในช่องท้องในตาแหน่งท่ตาท่สุด
่
ของช่องท้อง ปลายอีกข้างแทงผ่านผนังหน้าท้องออกมานอกผิวหนังของผู้ป่วยใน
�
้
ึ
�
่
บริเวณตากว่าสะดือเล็กน้อย ซ่งผู้ป่วยสามารถต่อถุงนายาล้างไตเข้ากับปลายด้าน
้
้
�
ั
้
นอกน เพอเปนชองทางถายนายา ระหวางถงภายนอกกบชองทองได นายาจะถก
่
ู
ี
�
้
่
็
ุ
่
่
ื
้
่
้
�
�
ถ่ายเทโดยอาศัยแรงโน้มถ่วงเป็นตัวช่วยในการไหลของนา คือ นาไหลจากตาแหน่ง
�
้
�
ี
ี
�
ท่สูงไปสู่ตาแหน่งท่ตากว่า ดังน้น เม่อผู้ป่วยยกถุงนายาล้างไตให้สูงกว่าช่องท้อง
้
ั
ื
�
่
้
้
�
�
้
�
ของผู้ป่วย นายาล้างไตจะไหลจากถุงนายาเข้าสู่ช่องท้อง และเม่อวางถุงนายาให้
ื
�
�
ตากว่าช่องท้องของผู้ป่วย นาจากช่องท้องจะไหลออกมาสู่ถุงนายา
่
้
�
้
19
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


























้
ี
�
ื
เย่อบุช่องท้องทาหน้าท เป็นแผ่นกรองเมมเบรนก้นระหว่างนายาล้างไตใน
�
่
ั
้
ช่องท้องกับเลือดของผู้ป่วย เม่อปล่อยให้นายาล้างไตแช่ไว้ในช่องท้องนาน 3-4
�
ื
ี
ั
่
ช่วโมง ของเสียและสารต่าง ๆ ท มีมากเกินไปในเลือดจะค่อย ๆ แพร่กระจายจาก
่
ื
้
เลือดผ่านเยอบช่องท้อง แล้วเข้าส่นายาล้างไต หลังจากนนนายาล้างไตจะถูกปล่อย
ุ
�
้
ู
้
�
ั
ให้ไหลออกมาทางสายท่หน้าท้อง ซ่งมีของเสียและนาออกจากเลือดของผู้ป่วย
ี
�
ึ
้
�
ื
�
้
้
่
ตามออกมาด้วย เมอปล่อยนายาเก่าออกมาจนหมดแล้ว ผู้ป่วยจะปลดถุงนายา
�
้
เก่าท้งแล้วเปล่ยนถุงน�ายาใหม่ หลังจากน้นจึงเร่มใส่นายาล้างไตเข้าไปในช่องท้อง
ิ
ิ
ั
้
ี
�
�
้
้
ี
ใหม่อีก ทาเช่นน 4-6 คร้งต่อวัน แล้วแต่ว่าทาการล้างไตด้วยนายาขนาดบรรจ ุ
�
ั
เท่าไร โดยปกติปลายสายท่แทงออกมาภายนอกบริเวณหน้าท้องยาวประมาณ
ี
6-10 เซนติเมตร และมีสายยาวประมาณ 120-150 เซนติเมตร ต่อจากสายยางไป
�
ื
ยังถุงนายา ส่วนถุงนายามักเป็นถุงพลาสติกท่น่มสามารถม้วนพับเก็บได้ง่าย เม่อ
้
ิ
ี
้
�
�
้
ใส่นายาเข้าช่องท้องแล้วผู้ป่วยสามารถซ่อนสายยางไว้ โดยพันสายไว้รอบเอวและ
ู่
ื
ื
�
้
ี
ม้วนเก็บถุงนายาไว้ในกระเป๋าเล็ก ๆ ใต้เส้อผ้าท่สวมใส่อย ปัจจุบันมีเคร่องมือ
�
อัตโนมัติสาหรับล้างไตทางช่องท้อง เพ่ออานวยความสะดวกให้กับผู้ป่วยแล้ว
ื
�
20 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



กำรปลูกถ่ำยไต



1. หลักการปลูกถ่ายไต
ี
ิ
การปลูกถ่ายไต คือ การผ่าตัดไตของญาติท่มีชีวิต หรือของผู้บริจาคท่เพ่ง
ี
�
่
่
ู่
เสียชีวิตหรือสมองตายแตไตยังทางานเป็นปกติอย มาให้แก่ผู้ปวยไตวายเร้อรัง
ื
ี
ี
ึ
ระยะสุดท้ายใช้ เพ่อจะได้ทาหน้าท่ขับของเสียทดแทนไตเดิม ซ่งสูญเสียหน้าท่ไป
ื
�
ั
ึ
แล้ว ดังน้น หลังการผ่าตัดปลูกถ่ายไตผู้ป่วยจะมีไตเพ่มข้นจากเดิมอีกหน่งอัน
ิ
ึ
ี
่
�
ี
ปัจจุบันเป็นท ยอมรับกันว่าการปลูกถ่ายไตเป็นการบาบัดทดแทนไตท่ทาให้ผู้ป่วย
�
ื
ี
มีชีวิตยืนยาวและให้คุณภาพชีวิตท่ดีกว่าการบาบัดทดแทนไตรูปแบบอ่น โดยม ี
�
ี
อัตราการอยู่รอดของไตท่ปลูกถ่ายมากกว่าร้อยละ 95 ในช่วงปีแรก
การปลูกถ่ายไต
เส้นเลือดแดงใหญ่
ไตของผู้ป่วย
เส้นเลือดดาใหญ่
�
ไตท่ปลูกถ่ายใหม่
ี

ท่อไตท่ปลูกถ่าย
ี

กระเพาะปัสสาวะ








21
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


2. การรักษาหลังการปลูกถ่ายไต

ี
ี
ผู้ป่วยท่ได้รับการปลูกถ่ายไต มีโอกาสท่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการใช้
ื
ยากดภูมิคุ้มกัน และสเตียรอยด์ เพ่อยับย้งการปฏิเสธไตท่ปลูกถ่ายใหม่จากระบบ
ั
ี
ึ
ภูมิคุ้มกันของร่างกายได้บ่อย โดยเฉพาะภายในคร่งปีแรกของการ
�
ื
ี
ี
ปลูกถ่ายไต ทาให้เส่ยงต่อการติดเช้อได้ง่ายจากโรคท่ซ่อนเร้นเดิมอยู่ในร่างกาย
ี
หรือเช้อโรคท่รับเข้ามาใหม่ภายหลังการปลูกถ่ายไต จึงต้องระวังรักษาสุขภาพ
ื
ิ
้
ี
ี
อนามัยตนเองอย่างเคร่งครัด นอกจากน ยังเพ่มความเส่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็ง
ี
บางชนิด ปัญหาแทรกซ้อนทางเมตาบอลิก เส่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด
ั
ั
ดังน้น ผู้ป่วยทุกรายควรได้รับการตรวจประเมินความพร้อมท้งทางร่างกายและ
ี
จิตใจก่อนท่จะได้รับการปลูกถ่ายไต รวมถึง
ได้รับความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องใน
ั
ู
้
ขนตอนของการปลกถ่ายไตและภาวะแทรกซ้อน
ต่าง ๆ ท่อาจเกิดข้นภายหลังการปลูกถ่ายไต
ี
ึ
เอกสารอ้างอิง
ี
ั
1. ร้ดีเร่องไตเร้อรัง บก.นพ.ประเสริฐ ธนกิจจารุ. พิมพ์คร้งท 1, มิถุนายน 2552.
่
ื
ื
ู
บริษัทเฮลธ์ เวิร์ค จ�ากัด
2. About Chronic Kidney Disease A Guide for Patients andTheir Families by
National Kidney Foundation.
3. วิเคราะห์โรคไตวายเร้อรัง บรรยายโดย อ.ใจเพชร มีทรัพย แพทย์วิถีธรรม พศ. 2556.
์
ื
ื
ื
ู
4. การฟ้นฟูคุณภาพชีวิตของผ้ป่วยไตวายเร้อรังระยะสุดท้ายด้วยธรรมปฏิบัติ. ดร.จุฑามาศ
วารีแสงทิพย์. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร:
บริษัท เอมี่เอ็นเตอร์ไพรส์ จ�ากัด, 2553.
ู
5. บทบาทของธรรมปฏิบัติต่อสุขภาพร่างกายและคุณภาพชีวิตของผ้ป่วยโรคไตอักเสบ
ั
ิ
เอส แอล อ โดย นพ.ศิรวทย บณฑรวรรณ พญ.วัฒนา วฒนาภา พญ.สมฤด ี
ี
์
ั
์
ชาติศิริเจริญกุล นพ.นัฐสิทธ ลาภปริสุทธ พญ.ธัญญารัตน ธีรพรเลิศรัฐ ดร.จุฑามาศ
ิ
ิ
์
ิ
วารีแสงทิพย นพ.เกรียงศักด วารีแสงทิพย์. ผลงานวิจัยพิมพ์ใน จพสท. ฉบับเสริม
์
์
มีนาคม 2557.
22 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง




อำหำรและน�้ำดื่มที่เหมำะสม


ส�ำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง





อาจารย์เอกหทัย แซ่เตีย

นักวิชาการด้านโภชนาการ
ประจาโรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์
�


ึ
่
ั
�
่
ี
ี
้
ไตมหน้าทสาคญหลายอย่าง หนงในนนคอการ
ื
ั
ิ
ขับท้งของเสียท่มาจากโปรตีน การควบคุมอาหารท ่ ี
ี
ถูกต้องสามารถช่วยให้ผู้ป่วยโรคไตเร้อรังยืดอายุไตไม่ให้
ื
ั
่
ื
เข้าส่ภาวะทต้องฟอกเลอดได้นานขน หลกสาคญ
ึ
้
ั
ี
�
ู
ื
�
ในการรับประทานอาหารสาหรับผู้ป่วยโรคไตเร้อรัง คือ
ื
ั
ุ
ต้องรบประทานอาหารเพ่อควบคมโรคร่วม ได้แก่
ั
ื
ั
เบาหวาน ความดนโลหตสง ไขมนในเลอดสง รวมกบการ
ู
่
ิ
ู
ั
กินแบบลดของเสียโปรตีน เพ่อไม่ให้ไตต้องกรองของเสีย
ื
ื
มากไปโดยใช้หลก “ลดหวาน ลดมัน ลดเค็ม ลดเน้อ”
ั
ลดหวำน
�
การกินแบบลดหวานคือการกินเพ่อจากัดนาตาลนอกม้ออาหารไม่เกิน
�
ื
้
ื
้
6 ช้อนชาต่อวัน หรือ 24 กรัมต่อวัน โดยโควต้านาตาลน้อาจหมายถึงนาตาลทราย
ี
�
�
้
�
้
ึ
ี
้
้
นาผ้ง ลูกอม นาหวาน นมเปร้ยว รวมถึงของหวานต่างๆ นอกจากน ในผู้ท ี ่
ี
�
�
มีนาตาลในเลือดสูงมากควรเพ่มการรับประทานผัก และเลือกรับประทานผลไม้
้
ิ
ท่มีรสไม่หวานจัดแต่พอเหมาะด้วย
ี
23
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง





















































กินแบบลดหวำน











24 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง




ลดมัน

�
ื
�
้
การกินแบบลดมัน คือการกินเพ่อจากัดการกินนามันไม่เกิน 6 ช้อนชาต่อวัน
�
้
�
�
ี
�
ั
ึ
ซ่งค่อนข้างน้อยและอาจไม่พอสาหรับนามาทาอาหารท่ต้องใช้นามันมาก ดังน้น
การรับประทานอาหารแบบลดมันจึงต้องเลือกอาหารท่ใช้การปรุงประกอบแบบ
ี
ี
้
�
ต้ม ตุ๋น น่ง ย่าง หลีกเล่ยงการทอด อาหารท่ผัดนามันมาก และอาหารท่มีกะท ิ
ึ
ี
ี
ื
�
่
้
ื
ื
ี
นอกจากน ควรเลือกเน้อสัตว์ไขมันตา เช่น เน้อปลา ไข่ขาว อกไก่ แทน เน้อสัตว์
ื
ื
ติดมัน เคร่องใน เน้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก หมูยอ แหนม กุนเชียง
กะท ิ หมูสามช้น
ั












ขาหม ู เนย และเนยเทียม








25
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ลดเค็ม


�
ื
การกินแบบลดเค็มแท้จริงแล้วคือกินเพ่อจากัดสารโซเดียมไม่ให้เกิน 2,000
ู่
มิลลิกรัมต่อวัน ซ่งปกติเราจะได้รับจากอาหาร 5 หม ประมาณ 800 มิลลิกรัมต่อวัน
ึ
อยู่แล้ว อีก 1,200 มิลลิกรัมต่อวัน จึงเป็นโควต้าสาหรับเคร่องปรุง หากแบ่ง
ื
�
�
้
ื
ื
ื
ตามม้ออาหาร 3 ม้อจะได้ 400 มิลลิกรัมต่อม้อ หรือเทียบเท่ากับปริมาณนาปลา
ื
หรือซีอ้วขาว 1 ช้อนชาต่อม้อ กรณีรับประทานเคร่องปรุงประเภทอ่นสามารถด ู
ื
ิ
ื
ื
ปริมาณท่รับประทานได้ต่อม้อตามตารางหน้า 27
ี





ไข่เค็ม ปลาเค็ม
















เต้าหู้ย ้ ี เคร่องปรุงรสเค็ม
ื









26 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง


ี
ตารางท 1 แสดงปริมาณโซเดียมในเคร่องปรุงประเภทต่าง ๆ
ื
่
่
ื
ี
และปรมาณทใช้ได้ต่อม้อโดยไม่ใช้เคร่องปรงชนดอ่น (โซเดยม
ิ
ื
ี
ิ
ื
ุ
น้อยกว่า 400 มิลลิกรัม)
ปริมาณท่กินได้ต่อม้อโดยไม่ใช้
ื
ี
โซเดียม
เครื่องปรุง ปริมาณ เครื่องปรุงชนิดอ่น
ื
(มิลลิกรัม)
(โซเดียม < 400 มิลลิกรัม)
ึ
เกลือ 1 ช้อนชา 2,000 น้อยกว่าคร่งช้อนชา
ึ
ผงปรุงรส 1 ช้อนชา 950 น้อยกว่าคร่งช้อนชา
ึ
ผงชูรส 1 ช้อนชา 600 น้อยกว่าคร่งช้อนชา
นาปลา 1 ช้อนชา 400 1 ช้อนชา
้
�
ิ
ซีอ้วขาว 1 ช้อนชา 400 1 ช้อนชา
ซอสปรุงรส 1 ช้อนชา 400 1 ช้อนชา
กะปิ 1 ช้อนชา 240 1 ช้อนชา คร่ง
ึ
้
�
นาปลาร้า 1 ช้อนโต๊ะ 593 น้อยกว่า 1 ช้อนโต๊ะ
พริกแกงแดง 1 ช้อนโต๊ะ 567 น้อยกว่า 1 ช้อนโต๊ะ


ซอสหอยนางรม 1 ช้อนโต๊ะ 450 น้อยกว่า 1 ช้อนโต๊ะ

ึ
น�้าจิ้มสุกี้ 1 ช้อนโต๊ะ 280 1 ช้อนโต๊ะคร่ง
ึ
ซอสพริก 1 ช้อนโต๊ะ 220 1 ช้อนโต๊ะคร่ง
้
ิ
ึ
�
นาจ้มไก่ 1 ช้อนโต๊ะ 210 1 ช้อนโต๊ะคร่ง
ซอสมะเขือเทศ 1 ช้อนโต๊ะ 140 2 ช้อนโต๊ะคร่ง
ึ

27
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



หากเรายังไม่สามารถจากัดการใช้เคร่องปรุงได้ตามตารางท 1 เราอาจลดการ
�
ื
ี
่
็
ิ
ิ
ั
ิ
ุ
ิ
่
ื
่
ึ
ใช้เครองปรงจากเดมลง 25 % ก่อนกได้ เมอเรมค้นชนกบรสชาตแล้วจง
่
ื
ุ
ั
ปรับลดลงอีก ค่อย ๆ ต้งเป้าหมายในการรับประทานโซเดียมให้ได้ตามเกณฑ์
�
ี
ี
ท่แนะนา ท้ายท่สุดเราก็จะสามารถกินจืดได้
อำหำรท่ควรหลีกเล่ยงเพรำะมีปริมำณโซเดียมสูงมำก
ี
ี
ปลาเค็ม เน้อเค็ม ไข่เค็ม กุนเชียง
ื
ื
เน้อสัตว์แดดเดียว กุ้งแห้ง หมูยอ แหนม











ปลากระป๋อง ผักดอง ผลไม้ดอง












ปลาร้า ปลาส้ม ปลาทูเข่ง


28 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง













ี
ึ
�
บะหม่ก่งสาเร็จรูป อาหารจานด่วน
ื
อำหำรท่ควรหลีกเล่ยงเพรำะมีปริมำณโซเดียมสูงมำก ลดเน้อ
ี
ี
�
ื
การลดเน้อคือการจากัดการรับประทานโปรตีน เนื่องจากหลังรับประทานอาหาร
้
ิ
้
ั
ท่มีโปรตีน ร่างกายจะต้องขับของเสียจากโปรตีนทง ดังนน หากเรารับประทานโปรตีน
ี
ั
มากกจะเป็นการเรงให้ไตเสอมเรวขนได้ แต่หากเรารบประทานโปรตนนอยไปจนร่างกาย
่
ึ
็
ื
้
่
้
ี
็
ไม่พอใช้ ร่างกายก็จะมีกลไกสลายโปรตีนจากกล้ามเน้อมาใช้แทน ท้ายท่สุดของเสียท ่ ี
ี
ื
ั
ู
้
้
ึ
ื
ี
้
้
�
ั
้
่
็
่
ู
ี
ั
ั
ตองกรองผานไตกมากอยด ดงนน การจากดโปรตนจงตองตงอย่บนพนฐานของความ
พอด ี
อาหารท่มีโปรตีนพบมากในเน้อสัตว์ ผลิตภัณฑ์จากสัตว์ เช่น นม โยเกิร์ต ชีส รวม
ี
ื
ถึงถ่วต่าง ๆ นอกจากน โปรตีนยังพบได้ในข้าวแป้ง ขนมปังด้วย ดังน้น ผู้ป่วยโรคไต
้
ั
ี
ั
เร้อรังจึงรับประทานเน้อสัตว์ได้ประมาณ 6 – 8 ช้อนแกงต่อวัน และลดการกินข้าวแป้ง
ื
ื
ี
ื
ในบางม้อ เปล่ยนเป็นรับประทานแป้งปลอดโปรตีนแทน
ไก่ย่างท้งตัว สเต็กช้นใหญ่
ิ
ั
29
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ื
ตัวอย่างเน้อสัตว์ 1 ช้อนแกง



เท่ากับ





ื
เน้อสัตว์ 1 ช้อนแกง ไข่ขาว 1 ฟอง



เท่ากับ เท่ากับ




ปลาทูคร่งตัว กุ้ง 2 – 3 ตัว
ึ




เท่ากับ





ลูกช้น 2 – 3 ลูก
ิ



ตัวอย่างแป้งปลอดโปรตีน










ี
ี
วุ้นเส้น เส้นก๋วยเต๋ยวเซ่ยงไฮ้ สาค ู


30 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



�
ื
ตัวอย่างอาหารสาหรับผู้ป่วยโรคไตเร้อรัง















ี
สุก้ไก่ไม่ใส่ไข่ ก๋วยเต๋ยวเซ่ยงไฮ้หมูสับ เส้นเซ่ยงไฮ้ราดหน้ากุ้ง
ี
ี
ี
ิ
(ใช้นาจ้มสุก ้ ี (ใช้ซอสมะเขือเทศ หรือวุ้นเส้นราดหน้ากุ้ง
�
้
ิ
ึ
1 ช้อนโต๊ะคร่ง) 1 ช้อนโต๊ะ ซีอ้วขาว (ใช้ซอสหอยนางรม คร่ง
ึ
คร่งช้อนชา ช้อนโต๊ะ ซีอ้วขาว คร่ง
ึ
ึ
ิ
หมูสับ 2 ช้อนแกง) ช้อนชา กุ้ง 5 ตัว)










ยาก๋วยเต๋ยวเซ่ยงไฮ้ ซุปสาคูไก่ฉีก
�
ี
ี
(ใช้ซอสหอยนางรม (ใช้ซอสหอยนางรม
0.5 ช้อนโต๊ะ 0.5 ช้อนโต๊ะ
ึ
ิ
ซีอ้วขาว คร่งช้อนชา) ซีอ๊วขาว คร่งช้อนชา)
ึ
ิ


31
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



ื
�
กำรด่มน้ำ






































เอกสารอ้างอิง

1. K/DOQI Clinical Practice Guidelines for Chronic Kidney Disease: Evaluation,
Classification, and Stratification. National Kidney Foundation. 2002.
2. ส�านักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. กินหวานแค่ไหนไม่ป่วย. ม.ป.ท., ม.ป.ป.

3. ส�านักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. กินมันแค่ไหนไม่ป่วย. ม.ป.ท., ม.ป.ป.
4. Thai Dietetic Association. Food exchange lists for Thais. Thai journal of Parenteral
and Enteral Nutrition, ISSN 0858 – 3404, vol.18 no.1, Jan – Apr 2007.





32 โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์

รอบรู้เรื่อง
โรคไตเรื้อรัง



คณะอนุกรรมกำรฝ่ำยกำรศึกษำ วิชำกำรและฝึกอบรม

1. ศ.เกียรติคุณ พญ.สมศรี เผ่าสวัสดิ์ ที่ปรึกษา
2. ศ.เกียรติคุณนพ.ธีรชัย ฉันทโรจน์ศิริ ที่ปรึกษา

3. พลตรี ผศ.นพ.กิฎาพล วัฒนกูล ที่ปรึกษา
4. นพ.ชาตรี บานชื่น ที่ปรึกษา

5. ศ.นพ.เกรียง ตั้งสง่า ที่ปรึกษา
6. พญ.นันทกา จันทวานิช ที่ปรึกษา
7. พลตรีหญิงอุษณา ลุวีระ ที่ปรึกษา

8. นายกสมาคมพยาบาลโรคไต ที่ปรึกษา
9. พลอากาศตรี อนุตตร จิตตินันทน์ ที่ปรึกษา

10. ศ.เกียรติคุณ พญ.ธัญญารัตน์ ธีรพรเลิศรัฐ ประธานกรรมการ
11. รศ.นพ.เกรียงศักดิ์ วารีแสงทิพย์ รองประธานกรรมการ
12. รศ.พ.อ.พญ.ประไพพิมพ์ ธีรคุปต์ กรรมการ

13. รศ.ดร.พญ.อติพร อิงค์สาธิต กรรมการ
14. รศ.นพ.อรรถพงศ์ วงศ์วิวัฒน์ กรรมการ
15. ผศ.นพ.ขจร ตีรณธนากุล กรรมการ

16. ผศ.พญ.วรางคณา พิชัยวงศ์ กรรมการ
17. พญ.สุนันทา วิจิตรจิตเลิศ กรรมการ
18. นพ.ธีรยุทธ เจียมจริยาภรณ์ กรรมการ

19. นพ.ธีรวัฒน์ ธนชยานนท์ กรรมการ
20. นพ.เมธี จันทร์พิทักษ์กุล กรรมการ

21. พญ.ปิยะรัตน์ ไพรัชเวทย์ กรรมการ
22. นพ.สุธีระ ทองประไพ กรรมการ
23. พญ.บงกช สุรัติชัยกุล กรรมการ

24. พญ.กชรัตน์ วิภาสธวัช กรรมการและเลขานุการ
25. พญ.สุพัตรา กาญจนากร กรรมการและผู้ช่วยเลขานุการ

33
โรงพยาบาลสถาบันโรคไตภูมิราชนครินทร์