เรื่อง การเขียนสกรูหรือสลักเกลียว

เร่อื ง การเขยี นสกรูหรือสลักเกลียว

รหสั วิชา 20111-2002 เขยี นแบบงานซอ่ มบำรุง
(Maintenance Drawing Work)

บรรยายโดย ครกู นกวรรณ ทองทวี

การเขยี นสกรหู รอื สลักเกลยี ว

ในการประกอบชิ้นงาน สลักเกลียวและน็อตจะเป็น
ชิ้นส่วนมาตรฐานที่มีหน้าที่ทำให้ชิ้นงานนั้น ยึดติดกัน โดย
อาศัยการขันน็อตให้ชิ้นงานติดกัน และสามารถคลายออกได้
โดยไม่เกิดความเสียหาย นอกจากนั้นสลักเกลียวยังมีบทบาท
หน้าที่อย่างอื่นอีกเช่น การส่งกำลังการเคลื่อนที่ป้องกันการ
รั่วซึม ใช้ในการผ่อนแรงโดยสลักเกลียวและน็อตจะประกอบไป
ดว้ ยเกลียวนอกและเกลียวใน

การเขยี นสกรูหรอื สลกั เกลยี ว (ต่อ)

เกลียวเปน็ ส่วนประกอบชน้ิ ส่วนทีใ่ ชก้ นั มากในวงการ
อตุ สาหกรรม มีลักษณะการใชง้ านพ้นื ฐานของเกลยี ว 3 แบง่ คือ

1. จบั ยดึ ชิน้ งานเขา้ ด้วยกนั โดนจับยดึ ชนิ้ ส่วนให้ให้ติดแนน่
และสะดวกตอ่ การ ถอดประกอบ เชน่ สลกั เกลียว และหมุดเกลียว

2. ปรับตาํ แหน่งหรือระยะของชนิ้ สว่ นแต่ละชน้ิ เช่นสกรู
ปรับความตงึ ของโซ่มอเตอรไ์ ซด์

3. ถา่ ยทอดกำลังและการเคล่อื นท่ขี องชน้ิ สว่ นเครอ่ื งจกั รกล
เชน่ เพลาส่งกำลงั ในเคร่อื งกลึง

การเขยี นสกรหู รอื สลกั เกลยี ว (ต่อ)

เกลียวนอก (External Thread)คอื เกลยี วท่ีเกิดข้นึ ดา้ น
นอกของผวิ งานทม่ี ีลักษณะเปน็ แท่งหรอื เพลา ซ่งึ มรี ปู ร่างลกั ษณะ
ของเกลียวนอก

เกลียวใน (Internal Thread)คอื เกลยี วท่ีเกิดข้ึนทผี่ วิ ดา้ น
ในของรู ซ่งึ มรี ปู รา่ งลกั ษณะของเกลยี วใน

การเขยี นสกรหู รอื สลกั เกลยี ว (ตอ่ )

สลกั เกลียว (Screw) เปน็ เกลียวนอกจะมลี ักษณะเปน็
แท่งหรอื เพลาโดยปลายด้านหน่งึ จะเปน็ เกลยี วและปลายอีกด้าน
หนง่ึ โดยปกติจะเปน็ หวั ซงึ่ จะมบี างชนดิ ทไี่ มม่ ีหวั หรอื อาจจะเป็น
เกลยี วทง้ั สองดา้ น สลกั เกลียวมีอยู่ ดว้ ยกนั หลายชนิด

ลักษณะและสว่ นตา่ งๆ ของเกลียว

1. เกลยี ว (Screw thread) คอื วตั ถุท่ีมรี ูปทรงทเี่ ป็นรอ่ ง
หรือเปน็ ฟันเป็นเกลียวโค้ง (helical curve) วนพันรอบๆ

2. เกลียวตรง (Straight thread) คอื เกลยี วทที่ ํารอบสลกั
รปู ทรงกระบอก

3. เกลยี วเรียว (Taper thread) คือ เกลยี วทท่ี าํ รอบบนวสั ดุ
รปู ทรงกรวย

ลักษณะและส่วนตา่ งๆ ของเกลียว (ตอ่ )

4. เกลียวนอก (External thread) คอื เกลยี วทท่ี ําอยู่รอบนอก
วัสดุ ทรงกระบอก เช่น สลกั เกลียว เกลียวท่ีเพลา
5. เกลยี วใน (Internal thread) คือ เกลยี วทอี่ ยู่ ภายในรู เช่น
แปน้ เกลยี ว เกลยี วในรตู ่างๆ
6. เส้นผา่ นศูนย์กลางใหญ่ (Major diameter) คือ เสน้ ผ่าน
ศูนยก์ ลางทยี่ อดเกลียว (ของเกลยี วนอก และเกลียวใน)

ลักษณะและส่วนตา่ งๆ ของเกลียว (ตอ่ )

7. เสน้ ผ่านศนู ย์กลางเล็ก (Minor diameter) คือ เส้นผ่าน
ศูนยก์ ลางทีโ่ คนเกลยี ว (ทัง้ เกลียวนอก และเกลยี วใน)
8. เสน้ พติ ช์ (Pitch line) คอื เส้นที่สมมตุ ิชน้ิ ให้ลากผา่ นเกลียว
แลว้ ทาํ ให้ความกวา้ งของฟนั เกลียวและรอ่ งฟนั เกลยี วเท่ากนั
9. เสน้ ผ่านศนู ย์กลางพติ ช์ (Pitch diameter) คือ เส้นผ่าน
ศูนยก์ ลางทเ่ี สน้ พติ ช์

ลักษณะและสว่ นต่างๆ ของเกลียว (ตอ่ )

10. ชว่ งนําเกลียว (Lead) คอื เป็นระยะทจ่ี ุด ๆ หนึ่งบนยอด
เกลยี วเคล่อื นทีไ่ ปตามแนวแกน เม่ือหมนุ เกลยี วครบหนง่ึ รอบ
11. ยอดเกลยี ว (Crest) คือ สว่ นปลายสดุ ของตวั ฟนั เกลยี ว
12. ร่องเกลยี ว (Root) คือ สว่ นลา่ งสดุ ของร่องฟนั เกลยี วทเี่ กดิ
จากการตดั กนั ของผิวขา้ งเกลียว 2 ขา้ ง

ลกั ษณะและสว่ นตา่ งๆ ของเกลยี ว (ต่อ)

13. มมุ เกลียว (Thread angle) คอื มุมของฟันเกลยี วหรอื รอ่ ง
เกลียว วดั ที่ผวิ ขา้ งเกลียวของฟันเกลยี ว
14. ผวิ ข้างเกลยี ว (Side) คือ ผวิ ด้านขา้ งของฟันเกลียว
15. ความลกึ ร่องเกลยี ว (Depth of thread) คือ ความลกึ ของรอ่ ง
เกลยี ววัดจาก ยอดเกลียวถงึ ร่องเกลยี ว

รูปแบบของเกลยี ว

เกลียวเมตริกไอเอสโอ (Metric ISO) เป็นเกลยี ว
มาตรฐานที่ตกลงกันใช้ในนาๆ ประเทศ (International
screw thread fastener) ฟันและร่องฟนั เกลียวทํามุม
ประมาณ 60O กับแกน ยอดฟนั และรอ่ งฟนั เกลยี วจะทาํ ให้
เรยี บ (แต่ในทางปฏบิ ัติจะทําให้มน) รูปร่างจะคล้ายกับเกลียว
อเมริกันเนช่นั แนลยนู ฟิ ายล์ (Unifiled) หรือเกลยี วนว้ิ

รูปแบบของเกลยี ว (ตอ่ )

เกลียวสเี่ หล่ยี ม (Square) ใชส้ ําหรับงานส่งกำลงั
ขบั เคล่ือน ใชส้ ่งถา่ ยแรงตามแนวแกนไดท้ ั้งสองทศิ ทาง ฟันและ
ร่องฟนั เกลียวทํามมุ ประมาณ 90O กับแกน มคี วามยากในการ
ทาํ เกลยี วใน การใชง้ านเชน่ สกรูของปากกาจบั ชิน้ งาน

ทมี่ า : บรรเลง, ประเสริฐ (2524)

รูปแบบของเกลยี ว (ต่อ)

เกลยี วสเ่ี หลยี่ มคางหมู (Acme) ดดั แปลงมาจากเกลยี ว
สเ่ี หลี่ยม มีความแข็งแรง กวา่ เพราะมฐี านทก่ี วา้ งกว่า ทาํ มมุ เกลยี ว
29o ใชง้ านไดก้ วา้ งขว้างกวา่ และสามารถทําเกลยี วในได้ ง่าย การใช้
งาน เชน่ เพลาเกลยี วนาํ ของเคร่อื งกลึง

รปู แบบของเกลยี ว (ต่อ)

เกลยี ววทิ เวอช (Whit worth) ใชง้ านไดเ้ หมอื นกบเกลยี ว
เมตรกิ ทั่วไป แตม่ มี มุ เกลียว 55O และใชใ้ นระบบงานท่อ

รปู แบบของเกลียว (ต่อ)

เกลยี วกลม (Knuckle) ยอดฟันและร่องฟันเกลยี วมี
ลกั ษณะกลม โดยท่วั ไปทาํ จากเหลก็ แผนปั้นข้ึนรูป ใช้ในงาน
ประเภทไฟฟา้ เช่น ส่วนตอ่ ของหลอดไฟฟ้า ข้วั หลอดไฟฟา้ และ
หวั เสยี บฟวิ ส์ เกลียว ฝาขวดฯ

รูปแบบของเกลยี ว (ต่อ)

เกลยี วฟนั เลือ่ ย (Buttress) ออกแบบสาํ หรับงาน
ขบั เคลอ่ื นกำลงั ใชส้ ง่ ถา่ ยแรงตามแนวแกนได้ทศิ ทางเดียว

ชนิดของเกลียว

เกลียวขวา เกลียวจะเคล่ือนทีเ่ ข้าไปในรูทท่ี ําเกลียว ถา้
หมุนเกลยี วไปในทิศทางตามเขม็ นาฬิกา และลกั ษณะของฟัน
เกลียวจะเอยี งไปทางด้านขวามือตามแกนเกลียว เมือ่ มองทาง
ด้านลา่ งของเกลยี ว

ชนิดของเกลียว (ต่อ)

เกลียวซา้ ย เกลียวจะเคล่อื นที่เขา้ ไปในรูทท่ี ําเกลยี ว
ถ้าหมนุ เกลยี วไปในทิศทางทวนเขม็ นาฬกิ า และลกั ษณะของ
ฟนั เกลียวจะเอียงไปทางดา้ นซ้ายมอื ตามแกนเกลยี ว เมอ่ื
มองทางดา้ นลา่ งของเกลยี ว ตามปกตนิ ยิ มใช้เกลียวขวา
มากกว่าเกลียวซ้าย

ชนดิ ของเกลยี ว (ตอ่ )

เกลยี วปากเดยี ว ลกั ษณะเกลียวทม่ี ีสันเกลยี ว และ
ร่องเกลียวเพียงอันเดยี วพนั ไปรอบแกนเกลยี ว ทาํ ให้มี
ระยะลีด = ระยะพติ ช์ เส้นยอดฟนั เกลียวเอียง 1/2 พติ ช์

ชนดิ ของเกลียว (ต่อ)

เกลยี วหลายปาก ลักษณะเกลียวก็มสี ันเกลียว และรอ่ ง
เกลยี วหลายอันพนั ไปรอบแกนเกลียวใช้ในงานทต่ี อ้ งการความแนน่
มากๆ ไม่ตอ้ งการความแข็งแรงมาก เช่น เกลยี วปากกาหมึกซมึ
ระบบล้ินท่ีเปิดปดิ ทอ่ นำ้ เกลยี วสองปากมี ระยะลดี = 2 เท่า
ของพิตช์ เส้นยอดฟันเอียง 1 พติ ช์ เกลยี วสามปากมี ระยะลดี = 3
เท่าของพิตช์ เส้นยอดฟนั เอียง 1 1/2 พิตช์ เกลยี ว 4 ปาก (Tetra),
เกลียว 5 ปาก (Penta) และ เกลยี ว 6 ปาก (Hexa)

การเขียนแบบเกลียว

การเขียนแบบเกลยี วจะตอ้ งทราบขนาด และส่วนต่างๆ
ของเกลียว คอื รปู แบบเกลียว เสน้ ผ่านศนู ย์กลางใหญ่
ระยะพิตช์ ความยาวของเกลยี ว เกลยี วนอก หรอื เกลียวใน
เกลียวซา้ ยหรือเกลียวขวา เกลียวปากเดียวหรอื เกลียวหลาย
ปาก จงึ สามารถเขียนแบบเกลียวได้

การเขยี นแบบเกลียว (ต่อ)

การเขยี นแบบเกลียวเมตริกไอเอสโอ กำหนดให้ เขียน
แบบเกลียวเมตรกิ ขนาดเส้นผา่ นศูนยร์ ะบุ 39 มม. ระยะพติ ช์ 4
มม. ทําเกลยี วยาว 40 มม

1. ลากเสน้ ผา่ นศนู ย์กลาง และเขียนสน้ รา่ งแบบห่างกนเท่ากบั
ความโตผา่ นศูนยก์ ลางของเกลยี ว 39 มม. และความกว้างเทา่ กบั
ความยาวเกลียว 40 มม. และทําการแบง่ เส้นตรงเท่ากับ
ระยะพติ ช์ 4 มม. เร่มิ ทจี่ ดุ ปลายเกลียวด้านบน ตลอดความยาว
ที่เปน็ เกลียว

การเขียนแบบเกลยี ว (ต่อ)

2. แบ่งระยะครงึ่ พติ ช์ โดยแบง่ ทีจ่ ดุ ปลายเสน้ ด้านล่างของ
เกลียว ลากเสน้ ตรงจากจุดปลายบนสุดมายงั จุดแบง่ ครึ่ง
พิตชท์ ่ีดา้ นลา่ ง เป็นเสน้ เอียงยอดเกลยี ว แล้วลากเสน้
ขนานจากจดุ แบง่ ทุกจดุ ท่ดี า้ นบนลงมาดา้ นล่าง
เชน่ เดียวกนั จะได้เส้นยอดเกลยี ว

การเขียนแบบเกลยี ว (ต่อ)

3. ลากเสน้ ทาํ มุม 60O ทจ่ี ดุ ยอดเกลียวทงั้ ด้านบน และ
ดา้ นลา่ งลงมาตดั กันจะเปน็ ร่องเกลยี ว และเขยี นเสน้ ตรง
ร่องเกลียว เขยี นเสน้ ขา้ งฟันเกลยี วทง้ั 2 ข้างเป็นเตม็ หนัก
และลากเสน้ ระหวา่ งยอดเกลียวร่องเกลยี ว

การเขยี นแบบเกลียว (ตอ่ )

4. ทาํ การลบมมุ ท่ปี ลายเกลียว 45oโดยเขยี นเสน้ รา่ งจากจดุ โคน
เกลียว (เส้นผา่ นศูนย์กลางวงกลมเล็ก) มาทปี่ ลายเกลียวเขยี นตดั
เส้นยอดฟัน และบอกขนาดเกลียว

การเขียนแบบเกลยี ว (ต่อ)

การเขียนแบบเกลยี วสีเ่ หล่ียม กำหนดให้ เขียนแบบ
เกลยี วส่ีเหลย่ี มขนาดเส้นผ่านศนู ยร์ ะบุ 50 มม. ระยะพติ ช์ 10
มม. ทําเกลยี วยาว 40 มม

1. ลากเสน้ ผ่านเส้นศูนยก์ ลาง และเขียนเสน้ รา่ งแบบห่างกัน
เทา่ กับ ความโต

ผา่ นศนู ย์กลางของเกลยี ว 50 มม. และความกวา้ งเท่ากับความ
ยาวเกลยี ว 40 มม แบง่ เส้นยอดเกลยี วใหม้ ีระยะห่าง ซงึ่ มีความ
ลกึ จากยอดเกลยี วเทา่ กบคร่งึ พติ ช์ 5 มม.

การเขยี นแบบเกลยี ว (ตอ่ )

2. ลากเสน้ ยอดเกลยี วขนานกนั ลงมา มคี วามเอยี งเท่ากับครง่ึ
พิตช์ 5 มม. (เกลยี วปากเดยี ว) แลว้ ตอ่ เสน้ ยอดเกลียวของแตล่ ะคู่

การเขยี นแบบเกลยี ว (ตอ่ )

3. เขยี นเส้นยอดเกลยี วด้านหลังทม่ี องเห็น จากยอดเกลยี วท่ี
อยู่ด้านตรงข้าม

การเขยี นแบบเกลียว (ตอ่ )

4. ลากเสน้ ขนานขอบของโคนเกลยี ว ถึงจดุ ต้งั ฉากจากยอดเกลยี ว
ท่ีมองเหน็ ต่อไปถึงจดุ ศนู ย์กลางเกลียว เขียนเกลยี วที่สมบรู ณ์
และบอกขนาดเกลยี ว

การเขยี นแบบเกลียว (ตอ่ )

การเขยี นแบบเกลยี วสีเ่ หลย่ี มคางหมู

1. ลากเสน้ ผา่ นศนู ย์กลาง และเขียนเสน้ ร่างแบบห่างกัน
เท่ากับ ความโตผา่ น

ศูนยก์ ลางของเกลยี วและความกวา้ งเท่ากบความยาว
เกลยี ว แล้วลากเสน้ ผ่านศูนย์กลางเลก็ ซึ่งมีความลึกจาก
ยอดเกลียวเทา่ กบั คร่งึ พิตช์

การเขยี นแบบเกลียว (ต่อ)

2. เขยี นเส้นพติ ช์ระหวางเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางใหญ่ และเสน้
ผา่ นศูนย์กลางเล็ก มีระยะห่างจากเส้นยอดเกลยี วเท่ากบ
1/4 พติ ช์ แบ่งเสน้ พิตชใ์ หม้ ีระยะห่าง เทา่ กับ 1/2 พิตช์

การเขยี นแบบเกลียว (ต่อ)

3. ที่จดุ แบง่ บนเส้นผ่านศนู ยก์ ลางพิตช์ ลากเสน้ เอียงเป็น เสน้
ผิวข้างฟนั เกลียวทง้ั สองข้างเปน็ มุม 15O การลากเส้นขอบข้าง
ฟันเกลียวดา้ นล่างใหส้ งั เกต ถา้ เป็นเกลียวปากเดียวและเกลยี ว
สามปากยอดฟนั และรอ่ งฟนั จะอยูต่ รงขา้ ม ถ้าเปน็ เกลียว 2
ปากยอดฟัน และร่องฟันจะ อย่ตู รงกัน

การเขียนแบบเกลยี ว (ต่อ)

4. ลากเส้นเอียงต่อระหวา่ งยอดฟนั และโคนฟัน และเขียนเสน้
เอียงของยอดฟนั และโคนฟนั เป็นเกลียวสมบูรณ์ และบอกขนาด
เกลยี ว