รายว ิชาการบัญชีเบื้องต้น เรื่อง การว ิ เคราะหร ์ ายการค้า ครเ ู กศน ี ย ์ แก ่ กล ้ า
หน่วยท ี่3 เร ื่อง การว ิ เคราะหร ์ ายการค ้ า 1.รปูแบบของกิจการ รูปแบบของกิจการค้าแต่ละประเภทจะแตกต่างกันออกไปตามสภาพการลงทุนในกิจการ ลักษณะการจัดตั้ง การด าเนินงาน และความส าคัญทางเศรษฐกิจ แบ่งได้ดังนี้ 1.กิจการเจ้าของคนเดียว (Single Proprietorship) ได้แก่ กิจการขนาดเล็กที่มี บุคคลคนเดียวเป็น เจ้าของ เช่น รายค้าย่อย ส านักงานผู้ประกอบวิชาชีพอิสระ การ จัดตั้งท าได้ง่าย เจ้าของด าเนินงานเองและรับผิดชอบในหนี้สินของร้านโดยไม่จ ากัด จ านวน ข้อเสียของกิจการค้าเจ้าของคนเดียวคือ เงินทุนมีจ านวนจ ากัด การขยาย กิจการท าได้ยาก อายุของกิจการจะสิ้นสุดเท่าอายุเจ้าของกิจการหรือน้อยกว่านั้น 2. ห้างห้นุส่วน (Partnership) คือ กิจการที่มีบุคคลตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปร่วมกันเป็น เจ้าของโดยมีสัญญาตกลงรวมทุนกันเป็นหุ้นส่วนประกอบการค้าเพื่อหวังก าไร โดยผู้ เป็นหุ้นส่วนจะมีทุนเท่ากันหรือไม่เท่ากันก็ได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ห้าง หุ้นส่วนแบ่งได้เป็น 2 ประเภท 2.1 ห้างหุ้นส่วนสามัญ (Ordinary Partnership) คือ ห้างหุ้นส่วนประเภทที่ผู้เป็น หุ้นส่วนทุกคนต้องรับผิดชอบร่วมกันในหนี้สิน โดยไม่จ ากัดจ านวน ห้างหุ้นส่วนประเภท นี้จะจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลก็ได้หรือไม่จดทะเบียนก็ได้
2.2 ห้างหุ้นส่วนจ ากัด (Limited Partnership) คือ ห้างหุ้นส่วนที่ประกอบด้วยผู้ เป็นหุ้นส่วน 2 จ าพวก คือ จ าพวกจ ากัดความรับผิดชอบ และไม่จ ากัดความรับผิดชอบ ห้างหุ้นส่วนจ ากัด กฎหมายบังคับให้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล 3. บริษทัจา กดั (Company Limited or Corporation) คือ กิจการที่ตั้งขึ้นใน รูปของนิติบุคคลด้วยการแบ่งทุนเป็นหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน ผู้ที่ลงทุน ซื้อหุ้นของกิจการ เรียกว่า “ผู้ถือหุ้น” (Shareholders) ผู้ถือหุ้นต้องรับผิดจ ากัดเพียงไม่เกินจ านวนเงินที่ตน ส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ การบริหารงานของบริษัทกระท าโดยคณะกรรมการชุด หนึ่ง ซึ่งที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นเป็นผู้แต่งตั้ง และบริษัทจ ากัดต้องจดทะเบียนเป็นนิติบุคคล แยกต่างหากจากผู้ถือหุ้น ผู้ถือหุ้นจะได้รับส่วนแบ่งก าไรเป็นเงินปันผล (Dividends) บริษัทจ ากัดแบ่งเป็น 2 ประเภท 3.1 บริษัทเอกชนจ ากัด (Private Company Limited) มีจ านวนผู้ถือหุ้นตั้งแต่ 7 คนขึ้นไป (ป.พ.พ. มาตรา 1097) 3.2 บริษัทมหาชนจ ากัด (Public Company Limited) มีจ านวนผู้ถือหุ้นตั้งแต่ 15 คนขึ้นไป (พ.ร.บ. บริษัทมหาชน จ ากัด พ.ศ. 2535 มาตรา 16) และต้องจองหุ้นรวมกัน อย่างน้อย 5 % ของทุนจดทะเบียน แต่ละคนถือหุ้นไม่เกิน 10 % ของทุนจดทะเบียน
และตั้งขึ้นมาโดย มีวัตถุประสงค์ เพื่อเสนอขายหุ้นต่อประชาชนทั่วไป ต้องมีค าน าหน้า ชื่อว่า “บริษัท” และค าลงท้ายว่า “จ ากัด (มหาชน)” 2. รายการค้า(Business Transaction) รายการค้า หมายถึง การด าเนินงานในทางการค้าที่ท าให้เกิดการโอนเงินหรือ สิ่งของมีค่าเป็นเงินระหว่างกิจการค้ากับบุคคล ภายนอก ซึ่งอาจจะแตกต่างกันออกไป ตามลักษณะของกิจการค้า ตวัอย่างรายการค้า 1. น าเงินสดหรือสินทรัพย์มาลงทุน 2. ถอนเงินสดหรือสินค้าไปใช้ส่วนตัว 3. ซื้อสินทรัพย์เป็นเงินสด (ซื้อคอมพิวเตอร์เป็นเงินสด) 4. ซื้อสินทรัพย์เป็นเงินเชื่อ (ซื้อรถยนต์เป็นเงินเชื่อ) 5. ซื้อสินค้าเป็นเงินสดหรือซื้อสินค้าเป็นเงินเชื่อ 6. ขายสินค้าเป็นเงินสดหรือขายสินค้าเป็นเงินเชื่อ 7. รับรายได้ค่าบริการ 8. จ่ายช าระหนี้ 9. รับช าระหนี้ 10. จ่ายค่าใช้จ่ายต่าง ๆ (จ่ายเงินเดือน) 11. กู้เงินจากบุคคลภายนอก 12. เจ้าของกิจการถอนใช้ส่วนตัว 13. น าเงินไปฝากธนาคาร
ตวัอย่างที่ไม่ใช่รายการค้า 1. การจัดแสดงสินค้า 2. การเชิญชวนและต้อนรับลูกค้า 3. การสาธิตสินค้า 4. การเขียนจดหมายโต้ตอบ 5. การสอบถามราคา • การวิเคราะหร ์ ายการค้า (Business Transaction Analysis) การวิเคราะหร ์ ายการค้าเป็นจุดเริ่มต้นของวงจรบัญชีเป็นขั้นแรกของการ จัดท าบัญชี ซึ่งส าคัญมาก เพราะหากวิเคราะห์รายการค้า ผิดก็จะท าให้ขั้นตอนต่อ ๆ ไป ผิดไปด้วย เช่น การบันทึกบัญชีในสมุดรายวัน การผ่านบัญชีไปสมุดบัญชีแยกประเภท ตลอดจนถึงการ จัดท างบการเงินก็ผิดไปด้วย 1. วิเคราะห์รายการค้าที่เกิดขึ้นว่าท าให้สินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ กิจการเปลี่ยนแปลงโดยการเพิ่มขึ้นหรือลดลง อย่างไรบ้าง 2. รายการค้าที่เกิดขึ้นเมื่อวิเคราะห์แล้ว การเปลี่ยนแปลงของสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของนั้นจะต้องท าให้สมการบัญชีเป็นจริงเสมอ กล่าวคือ เมื่อ วิเคราะหร ์ ายการค้าแลว้สินทรพัยท ์ ี่เปลี่ยนแปลง จะต้องเท่ากบั หนี้สินที่เปลี่ยนแปลงบวกด้วยส่วนของเจ้าของที่เปลี่ยนแปลงเสมอ หลกัในการวิเคราะห์รายการค้า 5ประการ คือ 1. สินทรพัยเ์พิ่ม (+) ส่วนของเจ้าของเพิ่ม (+) = A+, OE+ 2.สินทรพัยล์ด (-) ส่วนของเจ้าของลด (-) = A-, OE3. สินทรพัยอ์ย่างหนึ่งเพิ่ม (+) สินทรพัยอ์ ีกอย่างหนึ่งลด (-) = A+, A4. สินทรพัยเ์พิ่ม (+) หนี้สินเพิ่ม (+) = A+, L+ 5. สินทรพัยล์ด (-) หนี้สินลด (-) = A-, L-
ตวัอย่างที่1 จงวิเคราะหร ์ ายการค้าต่อไปนี้ ล าดับ รายการค้า การวิเคราะห ์ 1 เจ้าของกิจการน าเงินสดมาลงทุน เงินสด (สินทรัพย์) เพิ่ม ทุน (ส่วนของเจ้าของ ) เพิ่ม 2 ซื้อเครื่องเสียงเป็นเงินเชื่อ เครื่องเสียง (สินทรัพย์) เพิ่ม เจ้าหนี้ (หนี้สิน) เพิ่ม 3 รับเงินสดเป็นค่ารับจ้างขนของ เงินสด (สินทรัพย์) เพิ่ม รายได้ (ส่วนของเจ้าของ ) พิ่ม 4 จ่ายค่าน ้ามันรถ เงินสด (สินทรัพย์) ลด ค่าน ้ามัน (ส่วนของเจ้าของ ) ลด 5 กู้เงินจากเพื่อนสนิท เงินสด (สินทรัพย์) เพิ่ม เงินกู้ (หนี้สิน) เพิ่ม 6 ให้บริการขนส่งสินค้าแต่ยังไม่ได้ รับเงิน ลูกหนี้ (สินทรัพย์) เพิ่ม รายได้ (ส่วนของเจ้าของ ) เพิ่ม 7 จ่ายค่าแรงให้คนขับรถ เงินสด (สินทรัพย์) ลด ค่าแรง (ส่วนของเจ้าของ ) ลด 8 ซื้อแม่แรงเป็นเงินสด แม่แรง (สินทรัพย์) เพิ่ม เงินสด (สินทรัพย์) ลด 9 ซื้อสายไฟและหลอดไฟเป็นเงินสด สายไฟฟ้า (สินทรัพย์) เพิ่ม เงินสด (สินทรัพย์) ลด 10 จ่ายช าระหนี้ให้เพื่อนสนิท เงินสด (สินทรัพย์) ลด เจ้าหนี้ (หนี้สิน) ลด
ตวัอย่างที่2 จงวิเคราะหร ์ ายการค้าต่อไปนี้ ล าดับ รายการค้า การวิเคราะห ์ 1 เจ้าของกิจการน าเงินสด 25,000บาท และรถกระบะ มูลค่า 350,000 บาท มาลงทุน สินทรัพย์ + เงินสด + 25,000 รถกระบะ + 350,000 ส่วนของเจ้าของ + ทุน + 375,000 2 ซื้อเครื่องซักผ้าราคา 9,500 บาท เป็นเงินเชื่อ สินทรัพย์ + เครื่องซักผ้า + 9,500 หนี้สิน + เจ้าหน้า + 9,500 3 รับเงินสดเป็นค่าซักผ้า 3,000 บาท สินทรัพย์ + เงินสด + 3,000 ส่วนของเจ้าของ + รายได้ค่าบริการ + 3,000 4 ให้บริการซักผ้าแก่ลูกค้า ยัง ไม่ได้รับเงินจ านวน 5,000 บาท สินทรัพย์ + ลูกหนี้ + 5,000 ส่วนของเจ้าของ + รายได้ค่าบริการ + 5,000 5 รับช าระหนี้จากลูกหนี้1,500 บาท สินทรัพย์ + เงินสด + 1,500 สินทรัพย์ – ลูกหนี้ – 1,500 6 จ่ายช าระหนี้ให้เจ้าหนี้2,000 บาท สินทรัพย์ – เงินสด – 2,000 หนี้สิน – เจ้าหนี้ - 2,000 7 จ่ายค่าตรวจสภาพรถและ ค่าน ้ามันรถ 500 บาท สินทรัพย์ – เงินสด - 500 ส่วนของเจ้าของ – ค่าน ้ามัน - 500 8 ซื้อเครื่องอบผ้า 26,000 บาท โดยผ่อนช าระ 5 งวดไม่มี ดอกเบี้ย จ่ายเงินดาวน์ให้ 6,000 บาท สินทรัพย์ +,สินทรัพย์ - เครื่องซักผ้า + 26,000 เงินสด – 6,000 หนี้สิน + เจ้าหนี้ + 20,000 9 น าเงินสดไปเปิดบัญชีเงินฝาก ธนาคาร 5,000 บาท สินทรัพย์ + เงินฝากธนาคาร + 5,000 สินทรัพย์ – เงินสด – 5,000 10 เจ้าของกิจการถอนเงินฝาก ธนาคารไปใช้ส่วนตัว 1,000 บาท สินทรัพย์ – เงินสด – 1,000 ส่วนของเจ้าของ – ถอนใช้ส่วนตัว – 1,000
การวิเคราะหร ์ ายการค้าตามหลกัการบญัชีคู่Double – Entry หลักการบัญชีคู่ เป็นหลักการบัญชีที่ได้รับการยอมรับและใช้กันทั่วไปในปัจจุบัน ซึ่งก็คือรายการค้าทุกรายการที่เกิดขึ้น เมื่อได้ท าการ วิเคราะห์แล้วก็จะน าไปบันทึกบัญชี 2 ด้านเสมอ • จ านวนเงินที่แสดงทางด้านซ้ายของบัญชี • การลงรายการทางด้านซ้ายของบัญชี หรือการผ่าน บัญชีที่ท าให้ สินทรัพย์ หรือค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น • การลงรายการทางด้านซ้ายของบัญชีหรือการผ่านบัญชี ที่ท าให้ หนี้สิน รายการเงินทุนหรือรายได้ลดลง ด้านเดบิต (Debit) หมายถึง • จ านวนเงินที่แสดงทางด้านขวาของบัญชี • การลงรายการทางด้านขวาของบัญชี หรือการผ่าน บัญชีที่ท าให้ สินทรพัยห์รือค่าใช้จ่ายลดลง • การลงรายการทางด้านขวาของบัญชี หรือ ผ่านบัญชีที่ ท าให้ หนี้สิน รายการเงินทุนหรือรายได้เพิ่มขึ้น ด้านเครดิต (Credit) หมายถึง
หลักการบันทึกบัญชี 1.ประเภทสินทรัพย์ • สินทรัพย์ เพิ่ม บันทึกบัญชีทางด้าน เดบิต (Dr.) • สินทรัพย์ ลด บันทึกบัญชีทางด้าน เครดิต (Cr.) 2. ประเภทหนี้สิน • หนี้สิน เพิ่ม บันทึกบัญชีทางด้าน เครดิต (Cr.) • หนี้สิน ลด บันทึกบัญชีทางด้าน เดบิต (Dr.) 3. ประเภทส่วนของเจ้าของ • ส่วนของเจ้าของ (ทุน) เพิ่ม บันทึกบัญชีทางด้าน เครดิต (Cr.) • ส่วนของเจ้าของ (ทุน) ลด บันทึกบัญชีทางด้าน เดบิต (Dr.) การตงั้ชื่อบญัชีจากการวิเคราะห์รายการค้า 1. บัญชีประเภทสินทรัพย์ ให้น าชื่อของสินทรัพย์นั้น มาตั้งเป็นชื่อบัญชี เช่น บัญชีเงินสด บัญชีลูกหนี้ บัญชีอุปกรณ์บัญชีเครื่องตกแต่ง เป็นต้น 2. บัญชีประเภทหนี้สิน ให้น าชื่อของหนี้สินนั้นๆ มาตั้งเป็นชื่อบัญชี เช่น บัญชีเจ้าหนี้ร้าน นานา บัญชีเงินกู้ –ธนาคารกรุงธน เป็นต้น 3. บัญชีประเภทส่วนของเจ้าของ (ทุน) ให้น าชื่อส่วนที่เกี่ยวข้องกับเจ้าของมาตั้งเป็นชื่อบัญชี เช่น บัญชีทุน-นางสาวยอดมณี บัญชีถอนใช้ส่วนตัว บัญชีรายได้ค่าเสริมสวย บัญชี เงินเดือน เป็นต้น 4. ลักษณะของบัญชีทุน จะถูกบันทึกทางด้านเครดิตเมื่อมีการลงทุนครั้งแรก ลงทุนเพิ่มและ จะถูกบันทึกด้านเดบิตเมื่อมีการถอนทุน
5. ลักษณะของบัญชีถอนใช้ส่วนตัว จะถูกบันทึกทางด้านเดบิต เพราะท าให้ส่วนของเจ้าของ ลดลง 6. ลักษณะของบัญชีรายได้จะถูกบันทึกทางด้านเครดิตเมื่อมีรายได้เกิดขึ้น เพราะท าให้ส่วน ของเจ้าของเพิ่มขึ้น 7. ลักษณะของบัญชีค่าใช้จ่าย จะถูกบันทึกทางด้านเดบิตเมื่อมีค่าใช้จ่ายเกิดขึ้น เพราะท าให้ ส่วนของเจ้าของลดลง
แบบฝึ กทักษะ ข้อ 1 จงพิจารณารายการค้าต่อไปนี้ว่ามีผลต่อสินทรัพย์หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ โดยเขียนเครื่องหมาย ✓ลงในช่องที่ต้องการ ล าดับ รายการค้า สินทรพัย์หนี้สิน ส่วนของ เจ้าของ 1 เจ้าของกิจการน าสินทรัพย์มา ลงทุน ✓ ✓ 2 ซื้อเครื่องซักผ้าเป็นเงินเชื่อ ✓ ✓ 3 รับเงินสดเป็นค่ารักษาความ ปลอดภัย ✓ ✓ 4 จ่ายค่าทางด่วนและค่ารถรับจ้าง ✓ ✓ 5 จ่ายค่าเครื่องเขียน ✓ ✓ 6 จ่ายค่าอาหารและเครื่องดื่ม ✓ ✓ 7 ให้บริการท าความสะอาดส านักงาน แก่ลูกค้า แต่ยังไม่ได้รับเงิน ✓ ✓ 8 ซื้อเครื่องถ่ายเอกสารเป็นเงินสด ✓ 9 รับช าระหนี้จากลูกหนี้ ✓ 10 จ่ายช าระหนี้ให้เจ้าหนี้ ✓ ✓
ข้อ 2 จงวิเคราะห์รายการค้าต่อไปนี้โดยเขียนเครื่องหมาย ✓ลงในช่องที่ต้องการ ล าดับ รายการค้า สินทรพัย์หนี้สิน ส่วนของ เจ้าของ เพิ่ม ลด เพิ่ม ลด เพิ่ม ลด 1 เจ้าของกิจการน าเงินสด เครื่องถ่ายเอกสารและ เจ้าหนี้มาลงทุน ✓ ✓ ✓ 2 ซื้อเครื่องถ่ายเอกสารและ กระดาษถ่ายเอกสารเป็น เงินเชื่อ 3 รับเงินสดเป็นค่าถ่าย เอกสาร 4 ให้บริการถ่ายเอกสารแก่ ลูกค้า ยังไม่ได้รับเงิน 5 รับช าระหนี้จากลูกหนี้ 6 จ่ายช าระหนี้ให้เจ้าหนี้ 7 จ่ายค่าเบี้ยเลี้ยงให้ นักเรียน ฝึกงาน 3 คน 8 ซื้อเครื่องท าน ้าเย็นโดย ผ่อนช าระ 3 งวด จ่ายเงิน ดาวน์ให้บางส่วน 9 เจ้าของกิจการถอนเงินสด ไปใช้ส่วนตัว 10 ให้บริการถ่ายเอกสารแก่ ลูกค้า ลูกค้าจ่ายเงินให้ บางส่วน ที่เหลือขอ แบ่งช าระ 2 งวด
ข้อ 3 ต่อไปนี้เป็นรายการค้าของส านักงานจัดหางานพานทองเหลือง ระหว่างเดือน มิถุนายน 25X1 ให้ท า 1) วิเคราะห์รายการค้า โดยใส่เครื่องหมายบวก + แทนเพิ่ม และเครื่องหมายลบ - แทนลด 2) รวมยอดสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของ พ.ศ. 25X1 รายการค้า สินทรพัย์หนี้สิน ส่วนของ เดือน วันที่ เจ้าของ มิ.ย. 1 นายพานทองเหลืองน าเงินสด 45,000 บาท รถกระบะราคา 425,000 บาท รถจักรยานยนต์ราคา 30,000 บาท และ เงินกู้จ านวน 75,000 บาท มาลงทุน + 500,000 +75,000 + 425,000 3 ซื้ออุปกรณ์ส านักงาน 12,000 บาท และ วัสดุส านักงาน 1,500 บาท เป็นเงินสด 7 จ่ายค่าเช่าส านักงาน 3,500 บาท 9 รับค่าบริการจัดหางานให้คนงานไปท างาน ที่ประเทศญี่ปุ่นจ านวน 5 คน คนละ 10,000 บาท 14 จ่ายค่าธรรมเนียม 5,000 บาท 16 จ่ายค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับรถกระบะ 6,500 บาท 18 จ่ายค่าอาหารและเครื่องดื่มรับรองคนงาน 800 บาท 22 จ่ายค่าโฆษณาทางอินเทอร์เน็ต 2,000 บาท 27 จ่ายช าระหนี้เงินกู้15,000 บาท 30 จ่ายเงินเดือน 12,000 บาท รวม
แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง การวิเคราะหร ์ ายการค้า