เอกสารปะกอบการเรียนเรื่องการละครไทย

เอกสารประกอบการเรียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ (ศ23102) เรื่อง การละครไทย นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 นางสาวสุภัสสร สิขิวัตน์ 6411120018 สาขาวิชานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 2566

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย ก คำนำ เอกสารประกอบการเรียนเรื่องการละครไทย ฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อใช้เป็น สื่อการจัดการเรียนรู้ของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 มีวัตถุประสงค์เพื่อนักเรียนสามารถ อธิบายความเป็นมาของการละครไทยความหมายละครไทย ที่มาของละครไทยและประเภทของการ ละครไทย นักเรียนสามารถบอกลักษณะประเภทของการละครไทย ความหมายของการละครไทย และ ที่มาของละครไทยได้ถูกต้อง นักเรียนสามารถเข้าใจรูปแบบของการละครไทย ความหมายการละคร ไทย ที่มาการละครไทยและประเภทของการละครไทย นักเรียนมีความรักในวัฒนธรรมไทยและชื่นชม และสามารถประยุกต์ในชีวิตประจำวันได้ สาระสำคัญในเล่ม เนื้อหาสาระในเอกสารการเรียนรู้เป็นเนื้อหาเกี่ยวกับประเภทของการแสดง ประกอบด้วย เนื้อหาประจำบท จุดประสงค์ วิธีสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน สื่อการจัดการ เรียนรู้ การวัดผลและประเมินผล แบบทดสอบก่อนเรียน คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบทดสอบ หลังเรียน บรรณานุกรม ภาคผนวก ตามรูปแบบของเอกสารประกอบการเรียนที่มีคุณภาพ ขอขอบคุณผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวัฒน์ ช่างสาน อาจารย์ประจำวิชาการพัฒนาวิจัยและ นวัตกรรมทางการศึกษา ที่ชี้แนะการพัฒนาเอกสารจนสมบูรณ์เป็นสื่อที่ดีมีประโยชน์ ที่เป็นกำลังใจใน การพัฒนาสร้างผลสัมฤทธิ์ที่ดีของงานเอกสารครั้งนี้ จึงขอขอบคุณ ณ โอกาสนี้ นางสาวสุภัสสร สิขิวัตน์ .......14... / .....พ.ย.... / ...2566.....

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย ข สารบัญ หน้า คำนำ .............................................................................................................................. ก สารบัญ .......................................................................................................................... ข สารบัญภาพ .................................................................................................................... ค คำชี้แจง............................................................................................................................ ง-จ มาตรฐานที่ ศ 3.2 ......................................................................................................... 1 ตัวชี้วัด ............................................................................................................................ 1 เนื้อหาประจำบท............................................................................................................. 1 จุดประสงค์การเรียนรู้ ..................................................................................................... 1 วิธีสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน............................................................................ 1 สื่อการจัดการเรียนรู้............... ....................................................................................... 2 การวัดผลและประเมินผล ............................................................................................. 2 แบบทดสอบก่อนเรียน................... ................................................................................. 3-4 คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด ............................................................................................ 18-21 แบบทดสอบหลังเรียน ..................................................................................................... 22-23 กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน............................................................................. 24 บรรณานุกรม ................................................................................................................... 25-26 ภาคผนวก........................................................................................................................ 28

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย ค สารบัญภาพ หน้า ภาพที่ 1 ภาพที่ 2 ภาพที่ 3 ภาพที่ 4 ภาพที่ 5 ภาพที่ 6 ภาพที่ 7 ภาพที่ 8 ภาพที่ 9 ภาพที่ 10 ภาพที่ 11 ภาพที่ 12 ภาพที่ 13 ภาพที่ 14 ภาพที่ 15 ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ...................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ..................................................................................................... ...................................................................................................... ...................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ....................................................................................................... ........................................................................................................ ........................................................................................................ 7 7 8 8 9 10 10 11 11 12 13 13 14 15 14

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย ง คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับครู การใช้เอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ กรณีที่ครูผู้สอนประจำวิชาไม่อยู่ หรือไม่สามารถ ปฏิบัติการสอนได้ ในชั่วโมงนั้น ๆ และเพื่อให้ครูที่สอนแทนมีความมั่นใจในการสอน และใช้นวัตกรรม ได้อย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ควรปฏิบัติตามขั้นตอนการใช้เอกสารประกอบการเรียน ดังนี้ 1. ศึกษาเอกสารประกอบการเรียนเล่มนี้ และทำความเข้าใจเนื้อหาสาระตั้งแต่ต้นจนจบเล่ม ก่อน ล่วงหน้า 2. ศึกษามาตรฐาน ตัวชี้วัด จุดประสงค์การเรียนรู้ ให้เข้าใจก่อนปฏิบัติการสอน 3. อ่านคำชี้แจงการใช้เอกสารประกอบการเรียน สำหรับนักเรียนทุกข้อ และทำความเข้าใจ ให้ถ่องแท้ ในแต่ละข้อ เพื่อปฏิบัติการสอนได้ตามขั้นตอน 4. ครูควรดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิด ในขณะที่นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน และ ทำกิจกรรมท้ายหน่วย เพื่อคอยให้คำแนะนำ และเป็นที่ปรึกษา 5. ควรกำกับ ติดตามการใช้เอกสารประกอบเรียน เป็นระยะๆ และคอยกำชับปลูกฝัง คุณธรรมเรื่องความซื่อสัตย์และการตรงต่อเวลาของนักเรียน ในขณะที่ทำแบบทดสอบก่อนและหลัง เรียนและคำถามทบทวน แบบฝึกหัดท้ายบทเรียน ของแต่ละเรื่อง โดยไม่อนุญาตให้เปิดดูเฉลยก่อน

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย จ คำชี้แจง การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียน การใช้เอกสารประกอบการเรียนสำหรับนักเรียนเล่มนี้เพื่อให้การใช้เอกสารประกอบการ เรียนเล่มนี้ได้ผลตามจุดประสงค์และเจตนารมณ์ของครูผู้สอน ให้นักเรียนทำความเข้าใจโดยอ่านคำ ชี้แจง และปฏิบัติตามข้อกำหนดข้างล่างนี้อย่างเคร่งครัด ดังนี้ 1. ให้นักเรียนใช้เอกสารประกอบการเรียน 1 เล่ม ต่อนักเรียน 1 คน 2. นักเรียนต้องมีความซื่อสัตย์ต่อตนเอง โดยไม่เปิดดูเฉลยก่อนและตรงต่อเวลา 3. นักเรียนต้องปฏิบัติตามขั้นตอนของคำสั่งอย่างเคร่งครัด และตั้งใจจริง 4. ห้ามมิให้ขีดเขียน หรือทำเครื่องหมายใด ๆ ลงในเอกสารประกอบการเรียน 5. ให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียนตามที่ครูกำหนดทีละเรื่องและกิจกรรมท้ายเล่ม ควบคู่กันไปตามเวลาที่กำหนดไว้ โดยใช้สมุดของนักเรียน หรือกระดาษที่ครูแจกให้ 6. ก่อนลงมือศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ก่อน เรียน จำนวน 10 ข้อ 7. เมื่อศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ต้องทำแบบทดสอบหลังเรียน 10 ข้อ เมื่อเรียนจบ และให้ทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์หลังเรียน 10 ข้อ เพื่อตรวจสอบว่ามีความรู้ผ่านจุดประสงค์ทุกข้อ หรือไม่ 8. หากนักเรียนไม่ผ่านจุดประสงค์ใด ให้กลับไปศึกษาเรื่องนั้น ๆ อีกครั้งหนึ่ง

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 1 มาตรฐาน มาตรฐาน ศ 3.2 เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างนาฏศิลป์ ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม เห็น คุณค่าของนาฏศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทยและสากล ตัวชี้วัด มาตรฐาน ศ 3.2 ม.4/3 บรรยายวิวัฒนาการของนาฏศิลป์และการละครไทย ตั้งแต่อดีตจนถึง ปัจจุบัน เนื้อหาประจำบท 1. ความหมายของการละครไทย 2. วิวัฒนาการของละครไทย 2.1. สมัยน่านเจ้า 2.2 สมัยสุโขทัย 2.3 สมัยอยุธยา 2.4 สมัยธนบุรี 2.5 สมัยรัตนโกสินทร์ 3. ประเภทการละครไทย 3.1 ศิลปะละครรำ 3.2 ศิลปะละครร้อง 3.3 ศิลปะละครพูด จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. นักเรียนบอกความหมายของการละครไทยได้ถูกต้อง 2. นักเรียนอธิบายวิวัฒนาการของละครไทยสมัยต่าง ๆ ได้ถูกต้อง 3. นักเรียนสามารถแจกแจงรูปแบบของละครที่เกิดขึ้นตามวิวัฒนาการของการเกิดละครใน ประเทศไทย 4. นักเรียนเข้าใจสามารถวิเคราะห์ลักษณะเด่นของละครประเภทต่าง ๆ ของไทยได้ถูกต้อง 5. นักเรียนเห็นคุณค่าของนาฏศิลป์ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญา ไทยและสากล วิธีสอนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ 1. วิธีสอน ใช้วิธีสอนแบบบรรยายเนื้อหา การศึกษาด้วยตนเอง การทำแบบทดสอบ ก่อนเรียน/หลัง เรียน และการทำแบบฝึกหัดท้ายบท

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 2 2. กิจกรรมการจัดการเรียนรู้ ปฎิบัติกิจกรรมตามคู่มือการใช้เอกสารประกอบการเรียนการละครไทย สำหรับนักเรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 สื่อการจัดการเรียนรู้ 1. แบบทดสอบก่อนเรียน 2. เอกสารประกอบการเรียน เรื่องการละครไทย 3. แบบฝึกหัดทบทวน เรื่องความหมายของการละครไทย 4. แบบฝึกหัดทบทวน เรื่องประเภทการละครไทย 5. สื่อวิดีทัศน์เรื่องความหมายของการละครไทย สื่อวิดีทัศน์ การวัด และประเมินผล 1. วิธีการวัดผล 1.1 ตรวจงานแบบฝึกหัดท้ายบท 1.2 ตรวจงานที่มอบหมายเพิ่มเติม 1.3 ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 1.4 สังเกตพฤติกรรม 2. เครื่องมือวัดผล 2.1 คำถามทบทวน / แบบฝึกหัด 2.2 แบบตรวจสอบงานเพิ่มเติม 2.3 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2.4 แบบสังเกตพฤติกรรม 3. เกณฑ์การประเมิน 3.1 แบบฝึกหัด คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.2 แบบทดสอบ คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.3 ด้านทฤษฏีรวมคะแนนเฉลี่ยอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.4 สังเกตพฤติกรรมคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 3 3.5 สังเกตพฤติกรรมสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 3 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 4 แบบทดสอบก่อนเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท (×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่า ถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ******************************************************************************* 1. คำตอบในตัวเลือกใดตรงกับความหมายของ “ละคร” มากที่สุด ก. การแสดงที่ผูกเป็นเรื่องราว มีเนื้อความเกี่ยวโยงเป็นตอน ๆ ข. รำเพียงอย่างเดียวไม่เกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่อง ค. การแสดงที่รำอย่างพร้อมเพรียงกัน มีตัวเอกของชุด ง. การแสดงสมัยใหม่ทุกอย่างเป็นเรื่องละคร 2. เค้าโครงของการเล่นละครโบราณของไทยส่วนใหญ่พัฒนามาจากตัวเลือกใด ก. การเล่านิทานปากต่อปาก ข. คำพูดติดตลกของคนเฒ่าคนแก่ ค. การทำมาหากินของคนพื้นเมือง ง. นิทานจักร ๆ วงศ์ ๆ 3. ศิลปะละครนอก ละครใน เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยใด ก. สมัยน่านเจ้า ข. สมัยอยุธยา ค. สมัยกรุงธนบุรี ง. สมัยรัตนโกสินทร์ 4. ตัวเลือกใด “ไม่ใช่” ละครรำแบบดั้งเดิม ก. ละครชาตรี ข. ละครใน ค. ละครนอก ง. ละครดึกดำบรรพ์ 5. มีการคาดการณ์ว่าละครชาตรีได้แบบมาจากการละเล่นชนิดใด ก. การเล่นขี่ม้าส่งเมือง ข. การแสดงโนรา ค. การเล่นรีรีข้าวสาร ง. การเล่นมอญซ่อนผ้า

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 5 6. ศิลปะละครตัวเลือกใดที่เข้าใจว่าเกิดในสมัยธนบุรี ก. ละครใน ข. ละครผู้หญิง ค. ละครสังคีต ง. ละครเสถา 7. การเล่านิทานของคนโบราณร้องเป็นกลอนเรียกเสภา ละครเสภาเกิดขึ้นเมื่อใด ก. สมัยอยุธยา ข. สมัยธนบุรี ค. สมัยน่านเจ้า ง. สมัยรัชกาลที่ 5 8. ตัวเลือกใดไม่ใช่ศิลปะละครรำ ก. ละครใน ข. ละครพันทาง ค. ละครดึกดำบรรพ์ ง. ละครร้อง 9. พระมหากษัตริย์ของไทยพระองค์ใดที่พัฒนาละครร้องในประเทศไทย ก. พระเจ้าตากสินมหาราช ข. พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ค. พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ง. พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 10. ละครตัวเลือกใดเกิดหลังสุดในประเทศไทย ก. ละครนอก ข. ละครผู้หญิง ค. ละครร้อง ง. ละครพูด

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 6 การละครไทย การละครไทยเป็นภูมิปัญญาของคนไทย ที่มุ่งส่งเสริมความบันเทิง โดยนำเอานิทานพื้นบ้าน มาเล่าเรื่องเป็นการแสดง ใช้ตัวละครเป็นผู้ถ่ายทอดเรื่องราว ละครไทยมีรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์ มี ปรากฏตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และมีการแสดงเรื่อยมาจนปัจจุบัน จึงเป็นภูมิปัญญาที่สูงค่าของคน ไทยควรมีการอนุรักษ์และสืบสานไว้สำหรับเป็นมรดกของชาติ ในการศึกษาครั้งนี้มุ่งให้เป็นส่วนหนึ่ง ของการอนุรักษ์อย่างสร้างสรรค์ ดังนั้นผู้เรียน จึงควรศึกษาความหมาย วิวัฒนาการของละครไทย และประเภทของละครไทย ดังรายละเอียดต่อไปนี้ ความหมาย ละคร หมายถึง การแสดงประเภทหนึ่ง ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไป หลายชนิด (ราชบัณฑิตยสภา, 2554 : ออนไลน์) ละคร หมายถึง การแสดงรำที่เป็นเรื่องเป็นราว ดำเนินเรื่องไปโดยลำดับ มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ เพราะสมัยโบราณแสดงแต่เรื่องจักร ๆ วงศ์ๆ เป็นเรื่องของกษัตริย์ มีชื่อว่า พระต่าง ๆ เช่น พระอนิรุทธิ์ พระไชยเชษฐ์ พระอภัยมณี ฝ่ายหญิงเรียกว่า ตัวนาง เพราะในเรื่องที่ แสดงมักชื่อว่า นางต่าง ๆ เช่น นางสีดา นางบุษบา นางทิพเกสร ยังไม่มีการแบ่งเป็นนางสาว และนาง ที่มีสามีแล้ว และตัวประกอบอื่น ๆ แล้วแต่ในเรื่องจะมี(มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, 2561, ออนไลน์) ดังนั้น “ละคร” จึงหมายถึง การแสดงประเภทหนึ่ง ที่แสดงเป็นเรื่องราว ดำเนินเรื่องไป ตามลำดับ มีความเกี่ยวโยงกัน ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไป หลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ วิวัฒนาการละครไทย ละครไทย มีการพัฒนามาเป็นยุคสมัย ดังนี้ 1. สมัยน่านเจ้า สมัยน่านเจ้า การเกิดละครไทยในสมัยน่านเจ้า กนกอร สุขุมาลพงษ์ (2549 : 138) และ คึกฤทธิ์ปราโมช (2541 : 11) ได้อธิบายเกี่ยวกับการละครไทยสมัยน่านเจ้า การละคร และนาฏศิลป์ ไทยในสมัยนี้ พบว่าไทยมีนิยายเรื่องหนึ่ง คือ เรื่อง มโนห์รา ซึ่ง ปัจจุบันนี้ก็ยังมีอยู่ในประเทศจีนตอน ใต้ในอาณาจักรน่านเจ้าเดิมนั่นเอง นิยายเรื่องนั้น คือ มโนห์รา เป็นนิยมของพวกไต พวกไต คือไทย เรานี่เอง แต่เป็นพวกที่ไม่อพยพลงมาจาก ดินแดนเดิม เรื่องนางมโนห์รานี้จะนํามาเล่นเป็นละคร หรือไม่นั้น ยังไม่มีหลักฐานปรากฏเด่นชัดและไทยมีนิยายเรื่องหนึ่ง คือ เรื่องมโนห์รา ซึ่งปัจจุบันนี้ก็ยัง มีอยู่ใน ประเทศจีนตอนใต้ในอาณาจักรน่านเจ้าเดิมนั่นเอง นิยายเรื่องนั้น คือ มโนห์รา เป็นนิยายของ พวกไต พวกไตคือไทยเรานี่เอง แต่เป็นพวกที่ไม่อพยพลงมาจากดินแดนเดิม เรื่องนามา โนห์รานี้จะ

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 7 นํามาเล่นเป็นละครหรือไม่นั้นยังไม่มีหลักฐานปรากฎเด่นชัด ส่วนการละเล่นของไทยน่าน เจ้านั้นมีพวก ระบําอยู่แล้ว คือ ระบําหมวก และระบํานกยูง 2. สมัยสุโขทัย การเกิดละครไทยสมัยสุโขทัย ทวีศักดิ์ล้อมลิ้ม (2547 : 51) และ สุรพล วิรุฬรักษ (2543 : 16) ได้อธิบายเกี่ยวกับการละครสมัยสุโขทัย สมัยนี้ไม่มีหลักฐานเกี่ยวกับการละครนัก เป็นสมัยที่เริ่ม มีความสัมพันธ์กับชาติที่นิยม อารยธรรมของอินเดีย เช่น พม่า มอญ ขอม และละว้า ไทยได้รู้จัก ศิลปวัฒนธรรมที่ดีของชาติที่สมาคมด้วย แต่ทั้งนี้มิได้หมายความว่าชาติไทยแต่โบราณจะไม่รู้จักการ ละครฟูอนรํามาก่อน เรามีการ แสดงประเภทระบํา รํา เต้นมาแต่สมัยดึกดําบรรพ์แล้ว เมื่อไทยได้รับ วัฒนธรรมด้านการละครของ อินเดียเข้ามา ศิลปะแห่งการละเล่นพื้นเมืองของไทย คือ รําและระบํา ก็ ได้วิวัฒนาการขึ้น มีการ กําหนดแบบแผนแห่งศิลปะการแสดงทั้ง 3 ชนิดไว้เป็นที่แน่นอน และบัญญัติ คําเรียกศิลปะแห่งการ แสดงดังกล่าวแล้วขั้นต้นว่า โขน ละคร ฟ้อนรํา ส่วนเรื่องละครแก้บนกับละคร ยก อาจมีสืบเนื่องมา ตั้งแต่สมัยสุโขทัยนั้นแล้วเช่นกัน 3. สมัยอยุธยา พบการแสดงแบบศิลปะละครรำ 3 ชนิด คือ 3.1 ละครชาตรี พัฒนามาจากศิลปะละครเร่ ที่เรียกว่าละครยาตรา เชื่อว่าการแสดงชนิดนี้คือการรำ โนราชาตรีของทางภาคใต้ จากนั้นคนสมัยภาคกลางนำไปแสดงเป็นละคร ยุคเริ่มต้นยังเลียนแบบของ ทางภาคใต้คือใช้ผู้แสดงตามตัว ประกอบด้วย ตัวพระ ตัวนาง และตัวตลก ใช้เครื่องดนตรีเบญจ 5 ชิ้น คือ กลอง ทับ โหม่ง ฉิ่ง และกรับ แสดงเรื่องพระสุธนมโนห์รา ต่อมาได้มีการพัฒนาเครื่องดนตรี เครื่อง แต่งกาย และผู้แสดง เรียกว่า ละครชาตรีเข้าเครื่อง ภาพที่ 1 ละครชาตรีเรื่องมโนราห์ตอน "พระสุธนเลือกคู่" ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2563 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 8 1.1 ละครนอก เป็นการแสดงของสามัญชนนอกราชสำนัก ใช้ผู้ชายแสดงล้วน มุ่งตลก ขบขัน การแต่งกายแต่งแบบง่าย ๆ ตามสามัญ เรื่องที่นิยมแสดงเป็นจักร ๆ วงศ์ ๆ นิทานพื้นบ้าน เช่น สังข์ทอง สังข์ศิลป์ชัย โม่งป่า มณีพิชัย ภาพที่ 2 ละครนอก เรื่องสังข์ทอง ตอนรจนาเลือกคู่ ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2554 : ออนไลน์) 1.2 ละครใน เป็นการแสดงของนางในราชสำนัก ใช้ผู้หญิงแสดงล้วน มุ่งความประณีตของผู้แสดง การร่ายรำ เสื้อผ้าเครื่องแต่งกาย ที่วิจิตรงดงาม เรื่องที่แสดงมีเพียง 3 เรื่อง คือ รามเกียรติ์ อุณรุท และอิเหนา ภาพที่ 3 ละครใน เรื่องรามเกียรติ์ ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2559 : ออนไลน์)

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 9 4. สมัยกรุงธนบุรี เมื่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จปราบดาภิเษกในปีพ.ศ.2311 แล้วทรงพยายามเสาะ แสวงหาและรวบรวมศิลปินที่กระจัดกระจายอยู่ในที่ต่างๆเข้ามาในราชธานี เพราะการเสียกรุงแก่พม่า ทำให้ตัวละครและบทละครครั้งกรุงเก่าสูญหายไปมาก ส่วนละครนอกเป็นของราษฎรเล่นกันใน พื้นเมืองแพร่หลาย เมื่อปี พ.ศ.2312 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้เสด็จยาตราทัพไปปราบก๊กเจ้า นครศรีธรรมราช พระฤทธิเทวาได้ส่งตัวเจ้านครศรีธรรมราชกับพวกพ้องพงศ์พันธุ์ ทั้งละครผู้หญิง เครื่องประดับเงินทองมาถวาย สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีโปรดให้มีละครผู้หญิงมาแสดงสมโภชพระบรม ธาตุที่เมืองนครศรีธรรมราช และทรงโปรดให้ตัวละครต่างๆไปสมทบกับละครที่รวบรวมได้จากที่อื่นไป เป็นครูฝึกหัดละครหลวงขึ้นใหม่ ภาพที่ 4 ละครผู้หญิง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (2558,11 : ออนไลน์) 5. สมัยรัตนโกสินทร์ วิวัฒนาการของละครในสมัยรัตนโกสินทร์เป็นไปตามรัชสมัยต่าง ๆ ดังนี้ 5.1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 มีการรวบรวมตำราฟ้อนรำและมีการฝึกหัดโขนทั้งวังหน้าและวังหลวง ทรงได้พระ ราชนิพนธ์บทละครเรื่องรามเกียรติ์ เรื่องอุณรุท และเรื่องดาหลังละครผู้หญิงถือเป็นเครื่องราชูปโภค สำหรับพระมหากษัตริย์ 5.2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 เป็นยุคทองของนาฏศิลป์และการละครพระราชนิพนธ์บทละครรำเรื่องอิเหนา และ บทเสภาเรื่องขุนช้าง-ขุนแผน ๔ ตอน ทั้งยังทรงริเริ่มการขับเสภาประกอบปี่พาทย์มีการรับอิทธิพล จากนาฏศิลป์ในเอเชียมาประดิษฐ์ท่ารำและเริ่มใช้ผู้หญิงแสดงละครนอก โดยแต่งกายแบบโขน 5.3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 มีการยกเลิกละครหลวง จึงทำให้มีการตั้งคณะละครของเจ้านายและเอกชนขึ้นหลาย คณะ ในยุคสมัยนี้

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 10 5.4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ละครหลวงได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ เอกชนฝึกหัดละครผู้หญิงได้ มีการบัญญัติข้อห้าม การจัดการแสดงของเอกชนขึ้นรวมทั้งได้ประกาศกฎหมายภาษีมหรสพขึ้นเป็นครั้งแรก อย่างไรก็ตาม ในยุคสมัยของพระเจ้าตากสินมหาราช มาจนถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 1ถึงรัชกาลที่4 คนไทย ยังมีรูปแบบการแสดงละครเป็นแบบศิลปะละครรำ แบบดั้งเดิม คือละครชาตรี ละครนอก และละคร ใน 5.5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ยกเลิกกฎหมายภาษีมหรสพ รูปแบบการละครไทยเริ่มได้รับอิทธิพลจากตะวันตก และมีละครเกิดใหม่หลายประเภท เรียกว่า ละครรำแบบปรับปรุง อีก 3 ชนิด คือ 5.5.1 ละครพันทาง ปรับปรุงมาจากละครนอก โดยให้แต่งกายตามเชื้อชาติของละครที่เล่น ผู้ แสดงสามารถแสดงได้ตามเชื้อชาติ และภาษา เช่น ราชาธิราช สามก๊ก ผู้ชนะสิบทิศ ภาพที่ 5 ละครพันทาง เรื่อง พญาผานอง ที่มา : หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ กรมศิลปากร : ( 2528,30 ออนไลน์ )

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 11 5.5.2 ละครดึกดำบรรพ์ เป็นละครที่ปรับปรุงโดยให้ตัวละครร้องเพลงเอง จึงได้พัฒนาวงดนตรีเรียกวง ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ สถานที่แสดงเรียกโรงละครดึกดำบรรพ์ ภาพที่ 6 ละครดึกดำบรรพ์เรื่อง สังข์ทอง ตอน ทิ้งพวงมาลัย ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร (2558,23 : ออนไลน์) 5.5.3 ละครเสภา การขับเสภาเป็นการละเล่นของไทยมีปรากฏตั้งแต่สมัยสุโขทัย แต่เริ่มนำตัว แสดงมาพัฒนาเล่นประกอบการขับเสภาในยุคสมัยนี้ เรียกว่าละครเสภานิยมแสดงเรื่องขุนช้างขุนแผน ภาพที่ 7 ละครเสภา เรื่อง ขุนช้างขุนแผน ที่มา : สำนักงานสังคีต กรมศิลปากร (2561,18 : ออนไลน์) 5.6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้มีการตั้งกรมมหรสพและโรงเรียนฝึกหัดนาฏศิลป์ดัดแปลงการแสดง ละคร จนเกิดการแสดงรูปแบบใหม่ ๆ อย่างไรก็ตามในยุคสมัยนี้เกิดเป็นศิลปะละครร้อง คือศิลปะ ละครใช้การขับร้องเป็นตัวดำเนินเรื่อง มี 2 ชนิด คือ ละครร้องแบบปรีดาลัย หรือละครร้องสลับลำ และละครร้องล้วน ๆ มีเฉพาะบทร้องไม่มีบทพูดประกอบในการแสดง

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 12 ภาพที่ 8 ละครร้องสลับพูด เรื่อง พระยาเม็งรายมหาราช ที่มา : คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (2560,10 : ออนไลน์) 5.7 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 มีการยกเลิกกรมมหรสพโอนกรมปี่พาทย์และโขนหลวงไปอยู่ในกระทรวงวัง เกิดการตั้ง กรมศิลปากร เพื่อดูแลศิลปะการแสดงนาฏศิลป์ 5.8 พระบาทสมเด็จพระประเมนทรมหาอนันทมหิดล รัชกาลที่ 8 เกิดละครปลุกใจ แบบละครหลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งเป็นละครปลุกใจให้ประชาชนรัก ชาติ นอกจากนี้ยังมีการแสดงละครสังคีต คือละครร้องสลับพูด ปรีดาลัย เป็นละครร้องสลับลำ ภาพที่ 9 ละครปลุกใจเรื่อง เลือดสุบรรณ ที่มา : สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์(2561,29 : ออนไลน์) 5.9 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่9 ต่อรัชกาลที่ 10 การแสดงละครมีรูปแบบหลากหลายขึ้นตามความเจริญของประเทศชาติ เราจึงพบว่า มีการแสดงละครเวที ผู้แสดงแสดงบนเวที มีการเปลี่ยนฉากตามท้องเรื่อง ละครวิทยุ ผู้แสดงแสดงผ่าน คลื่นเสียงวิทยุ ละครโทรทัษน์ ผู้แสดงผ่านจอแก้ว หรือจอโทรทัศน์ และภาพยนตร์ ผู้แสดงผ่านจอเงิน ในระบบซีนีมาสโคป

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 13 ภาพที่ 10 ละครเวทีเรื่อง วิปลาส ที่มา : คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (2561 : ออนไลน์) ประเภทของละครไทย ประเภทของการแสดงละครไทย สามารถแบ่งรูปแบบได้ ตามลักษณะการแสดง 1. ละครรำ ละครรำ หมายถึง ศิลปะของละครที่ใช้การร่ายรำเป็นตัวดำเนินเรื่อง เป็นละครในยุค แรกของคนไทย ที่เริ่มมีละครแสดง ตามรูปแบบความเป็นอยู่ของคนไทยใกล้ชิดกับการร้อง รำทำเพลง มาแต่อดีต จึงได้นำเอานิทาน จักร ๆ วงศ์ ๆ มาแสดงเป็นเรื่อง ใช้การร่ายรำตามถนัดมานำเสนอ ศิลปะละครรำของไทย มี 2 วิวัฒนาการ คือ 1.1 ละครรำแบบดั้งเดิม เป็นศิลปะละครรำที่เกิดก่อนสุดในสมัยกรุงศรีอยุธยา มี3 รูปแบบ คือ 1.1.1 ละครชาตรีละครชาตรี มีกำเนิดขึ้นมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา มีผู้ สันนิษฐานว่า คงจะเกิดจากการนำเอาการขับร้องและระบำ ฟ้อนรำประกอบดนตรี ซึ่งไทยเรามีอยู่ ตั้งแต่สมัยสุโขทัย มาผสมกับการแสดงละคร มีผู้แสดงเป็นหลัก 3 คน คือตัวนายโรง ตัวนาง และตัว ตลก เครื่องดนตรีมีน้อยชิ้นเข้าใจว่ามีพัฒนาการมาจากการเล่นโนราของทางภาคใต้ สมัยรัชกาลที่ 6 ได้มีผู้นำเอาละครชาตรีกับละครนอกมาผสมกันเรียกว่าละครชาตรีเข้าเครื่อง หรือละครชาตรีเครื่อง ใหญ่ การแสดงแบบนี้บางครั้งก็มีฉากแบบละครนอก แต่บางครั้งก็ไม่มีฉากอย่างละครชาตรี ดนตรี ประกอบก็ใช้แบบผสม คือใช้ เครื่องดนตรีของละครชาตรีผสมกับวงปี่พาทย์ของละครนอก

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 14 ภาพที่11 ละครชาตรีที่มีแสดงอยู่ในปัจจุบัน ที่มา : มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, (2554 : ออนไลน์) 1.1.2 ละครนอก การแสดงละครประเภทนี้แต่เดิมคงมาจากการละเล่นพื้นเมือง ของชาวบ้านรำและร้องแก้กัน เช่น เพลงปรบไก่ เพลงพวงมาลัย แล้วภายหลังจับเป็นเรื่องเปิด เป็น ตอนขึ้น ต่อมาเมื่อได้แบบอย่างจากละครชาตรีจึงได้ผูกขึ้นเป็นเรื่อง โดยนำนิทานพื้นเมืองปัญญาส ชาดกมาแต่งบทแสดงเป็นละครสมัยกรุงศรีอยุธยา ละครนอกที่แสดงเริ่มต้นคงจะมีตัวละครแต่เพียง 3 ตัว 4 ตัวอย่างละครชาตรี ต่อมาเมื่อมีผู้นิยมมากขึ้นจึงได้เกิดกระบวนการแก้ไขรูปแบบการแสดงให้ วิจิตรพิสดารมากกว่าเดิม เช่น เพิ่มตัวละคร พัฒนาเครื่องแต่งกาย นำเรื่องแปลก ๆ เข้ามาแสดงร่วม ด้วย มุ่งหมายในการแสดงเรื่องมากกว่าความประณีตในการร่ายรำ ภาพที่12 ละครนอกเรื่องแก้วหน้าม้า รูปแบบการแสดงที่ใช้ผู้ชายแสดงล้วน ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 79) 1.1.3 ละครใน กร่อนมาจากคำว่า“ละครนางใน”หรือ“ละครข้างใน ละครในพบครั้งแรกใน หนังสือปุณโณวาทคำฉันท์ ได้กล่าวว่าแสดงเรื่องอิเหนา ตอนลักบุษบาหนีเข้าป่า แสดงว่าละครในแสดง แพร่หลายในสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีความมุ่งหมายอยู่ที่ศิลปะของการร่ายรำ ต้องให้ แช่ม ช้อยมีสง่า ไม่นิยมแสดงตลกขบขันโลดโผน ทั้งยังต้องรักษาแบบแผนจารีตประเพณี ผู้ประพันธ์ บท ละครใน จึงต้องพิถีพิถันในการใช้ถ้อยคำให้สละสลวย ระมัดระวังที่จะไม่ให้มีคำตลาดเข้ามาปน เพลง ร้องและปี่พาทย์ต้องมีทำนองและจังหวะนิ่มนวล สละสลวยไม่รุกเร้าเหมือนเพลงละครนอก เพื่อให้ตัว

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 15 ละครได้แสดงศิลปะในการร่ายรำได้งดงามและแสดงท่าทีสละสลวยนวยนาดอย่างที่เรียกว่า “ทีท้าวที พญา” เรื่องที่แสดง คืออุณรุท รามเกียรติ์ และอิเหนา ภาพที่13 อิเหนาละครในของหลวงที่สืบทอดตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาใช้ผู้หญิงแสดงล้วน ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 38) 1.2 ละครรำแบบปรับปรุง 1.2.1 ละครดึกดำบรรพ์ เป็นละครที่เกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 ณ บ้านเจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว.หลาน กุญชร) แสดง ณ โรงละครที่ตั้งชื่อว่า“โรงละครดึกดำบรรพ์” เจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์ วิวัฒน์ ได้เดินทางไปยุโรปเมื่อปี พ.ศ.2434 และมีโอกาสได้ชมละครโอเปร่า (opera) ซึ่งท่านชื่นชมการ แสดงมาก เมื่อกลับมาจึงคิดทำละครโอเปร่าให้เป็นแบบไทย จึงเล่าถวายสมเด็จพระเจ้า บรมวงศ์เธอ เจ้าพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ก็โปรดเห็นว่าดีในการสร้างละครดึกดำบรรพ์ครั้งนี้ การแสดงจะผิดแปลก จากละครแบบดั้งเดิมเพราะผู้แสดงต้องร้องเองรำเอง ไม่มีบรรยายกิริยาของตัวละคร ได้มีการปรับปรุง การแสดงความเป็นไปในเนื้อเรื่อง พยายามแสดงให้สมจริงสมจังมากที่สุด มีการตกแต่งฉากและ สถานที่ใช้แสง สี เสียง ประกอบฉาก นับเป็นต้นแบบในการจัดฉากของการแสดงของโขน ละครต่อมา 1.2.2 ละครพันทาง เป็นละครแบบผสมผสาน ผู้ให้กำเนิดคือเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) เป็นเจ้าของคณะละครมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้ไปยุโรป จึงนำ แบบละครยุโรปมาปรับปรุงละครนอกของท่านให้มีแนวแปลกออกไป ลักษณะการแสดงจะใช้ชายจริง หญิงแท้ โดยแสดงตามบทบาทตัวละครที่ปรกกฎ ลักษณะการแต่งกาย ไม่แต่งกายตามแบบ ละคร รำทั่วไปแต่จะแต่งกายตามลักษณะเชื้อชาติอาทิ แสดงเกี่ยวกับเรื่องมอญจะแต่งแบบมอญ แสดง เกี่ยวกับเรื่องพม่าก็จะแต่งแบบพม่า บทละครที่นำมาแสดงมักดัดแปลงมาจากบทละครนอก เรื่องที่แต่ง ขึ้นในระยะหลังก็มี เช่น พระอภัยมณี เรื่องที่แต่งขึ้นจากพงศาวดารของไทยเองและของชาติต่าง ๆ เช่น จีน แขก มอญ ลาว

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 16 ภาพที่14 ละครพันทางราชาธิราชชุดศึกพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 51) 1.2.3 ละครเสภา สมัยรัชกาลที่ 5 ได้มีผู้คิดเอาตัวละครเข้ามาแสดงการรำ และทำบทบาทตาม คำขับเสภาและร้องเพลง เรียกว่า“เสภารำ”สมัยนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กวีช่วยกันแต่งเสภา เรื่อง“นิทราชาคริต”เพื่อใช้ขับเสภาในเวลาทรงเครื่องใหญ่ การแสดงละครเสภาจำแนกตามลักษณะ การแสดงได้คือ เสภาทรงเครื่อง และเสภารำ ภาพที่15 ละครเสภาไกรทอง ที่มา : สำนักการสังคีต กรมศิลปากร, (2558 : 20) 2. ละครร้อง กำเนิดขึ้นในตอนปลายสมัยรัชกาลที่ 5 ต้นกำเนิดมาจากการแสดงของชาวมลายู เรียกว่า “บังสาวัน” (Malay Opera) พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงแก้ไขปรับปรุงเป็น ละครร้องเล่นที่โรงละครปรีดาลัย ละครของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์นี่ต่อมา ภายหลังได้เปลี่ยนเรียกชื่อว่า“ละครหลวงนฤมิตร”ละครนี้ได้นิยมกันมาจนถึงสมัยรัชกาลที่ 6 และ รัชกาลที่ 7 ละครร้องแบ่งเป็น 2 ชนิดคือ ละครร้องสลับพูด และละครร้องล้วน ๆ ดังนี้ 2.1 ละครร้องสลับพูด พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ เป็นผู้พระ นิพนธ์บท และกำกับการแสดง เรื่องที่แสดง ได้แก่ ตุ๊กตายอดรัก ขวดแก้วเจียระไน เครือณรงค์ กากี มี ทั้งบทร้องและบทพูด ยึดถือการร้องเป็นส่วนสำคัญ บทพูดเจรจาสอดแทรกเข้ามาเพื่อทวนบทที่ตัว ละครร้องออกมา

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 17 2.1 ละครร้องล้วน ๆ ตัวละครขับร้องโต้ตอบกัน และเล่าเรื่องเป็นทำนองแทน การพูด ดำเนินเรื่องด้วยการร้องเพลงล้วน ๆ ไม่มีบทพูดแทรก มีเพลงหน้าพาทย์ประกอบกิริยาบถของตัวละคร จัดฉากตามท้องเรื่องใช้เทคนิคอุปกรณ์แสง สีเสียง เพื่อสร้างบรรยากาศให้สมจริง เครื่องดนตรี บรรเลงด้วยวงปี่พาทย์ไม้นวม ใช้เพลงชั้นเดียวหรือเพลง 2 ชั้น ที่มีลำนำทำนองไพเราะ ละครร้องทั้ง 2 ประเภทที่กล่าวนี้สามารถแสดงได้ในโรงละครทั่วไป 2.2 ละครสังคีต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงปรับปรุงละครขึ้นอีก แบบหนึ่ง มีทั้งร้องเพลงและพูด ทั้งบทร้องและบทพูดมีความสำคัญในการดำเนินเรื่องด้วยกัน จะตัด อย่างหนึ่งอย่างใดออกไม่ได้เนื้อเรื่องจะขาดตอนไป ละครแบบนี้ทรงเรียกว่า “ละครสังคีต” 3. ละครพูด เริ่มขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการแสดงละครพูดสมัครเล่นเป็นครั้งแรก ละครพูดแบ่งเป็นประเภทใหญ่ ๆ คือ 3.1 ละครพูดล้วน ๆ หรือละครพูดแบบร้อยแก้ว สมัยโบราณใช้ผู้ชายแสดงล้วนต่อมา นิยมผู้แสดงชายจริงหญิงแท้ลักษณะการแต่งกายจะแต่งกายตามสมัยนิยมไปตามเนื้อเรื่อง โดย คำนึงถึงสภาพความเป็นจริงของตัวละคร 3.2 ละครพูดแบบร้อยกรอง ใช้ผู้แสดงทั้งชายและหญิง มีบุคลิกและการแสดง เหมาะสมตามลักษณะที่บ่งไว้ในบทละคร โดยมีลักษณะที่สำคัญคือน้ำเสียงแจ่มใสชัดเจนดี เสียงกังวาน พูดจาฉะฉานไหวพริบดีลักษณะการแต่งกายให้เหมาะสมถูกต้องตามบุคลิกของตัวละครและยุคสมัยที่ บ่งบอกไว้ในบทละคร 3.3 ละครพูดสลับลำ ใช้ผู้แสดงทั้งชายและหญิง เหมือนละครพูดแบบร้อยกรอง ใช้การ แต่งกายเหมือนละครพูดล้วน ๆ หรือแต่งกายตามท้องเรื่อง เรื่องที่ใช้แสดง ได้แก่ เรื่องชิงนางและ ปล่อยแก่ โดยยืดถือบทพูดว่ามีความสำคัญในการดำเนินเรื่องแต่เพียงอย่างเดียว บทร้องเป็นเพียงบท แทรกเพื่อเสริมความ ย้ำความ ประกอบเรื่องไม่เกี่ยวกับเนื้อเรื่อง ปัจจุบันนี้ได้มีการนำเอา ละครพูดมาแสดงบนเวทีที่แตกต่างกันออกไป ตามรูปแบบการ นำเสนอผ่านสื่อต่าง ๆ ได้ เช่น ละครเวที ละครวิทยุ ละครโทรทัศน์ และภาพยนตร์

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 18 สรุป ละคร คือ การแสดงประเภทหนึ่ง ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไปหลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ เพราะสมัยโบราณแสดงแต่เรื่องจักร ๆ วงศ์ๆ เป็นเรื่องของ กษัตริย์ มีชื่อว่า พระต่าง ๆ เช่น พระอนิรุทธิ์ พระไชยเชษฐ์ พระอภัยมณี ฝ่ายหญิงเรียกว่า ตัวนาง เพราะในเรื่องที่แสดงมักชื่อว่า นางต่าง ๆมีวิวัฒนาการมาตามยุคสมัย ในสมัยน่านเจ้าและสุโขทัยนั้นไม่ ปรากกฎการแสดงเป็นเรื่องราวแต่มีการปรากฏบทละคร สมัยอยุธยา พบการแสดงแบบศิลปะละครรำ 3 ชนิด คือ ละครชาตรี ละครนอก และละครใน สมัยธนบุรีโปรดให้มีละครผู้หญิงมาแสดงสมโภชพระ บรมธาตุที่เมืองนครศรีธรรมราช และทรงโปรดให้ตัวละครต่าง ๆ ไปสมทบกับละครที่รวบรวมได้จากที่ อื่นไปเป็นครูฝึกหัดละครหลวงขึ้นใหม่ สมัยรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 1 ทรงรวบรวมตำราฟ้อนรำและมี การฝึกหัดโขนทั้งวังหน้าและวังหลวง ทรงได้พระราชนิพนธ์บทละครเรื่องรามเกียรติ์ เรื่องอุณรุท และ เรื่องดาหลังละครผู้หญิงถือเป็นเครื่องราชูปโภคสำหรับพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 2 เป็นยุคทองของ นาฏศิลป์และการละครพระราชนิพนธ์บทละครรำเรื่องอิเหนา และบทเสภาเรื่องขุนช้าง-ขุนแผน รัชกาลที่ 3 มีการยกเลิกละครหลวง รัชกาลที่ 4 ละครหลวงได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ รัชกาลที่ 5 ยกเลิก กฎหมายภาษีมหรสพ และมีละครเกิดใหม่หลายประเภท เรียกว่า ละครรำแบบปรับปรุง คือละคร พันทาง ละครดึกดำบรรพ์ ละครเสภา รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ ให้มีการตั้งกรมมหรสพและโรงเรียน ฝึกหัดนาฏศิลป์ดัดแปลงการแสดงละคร รัชกาลที่ 7 มีการยกเลิกกรมมหรสพ รัชกาลที่ 8 เกิดละครปลุกใจ แบบละครหลวงวิจิตรวาทการ รัชกาลที่ 9 ต่อรัชกาลที่ 10 การแสดงละครมีรูปแบบ หลากหลายขึ้นตามความเจริญของประเทศชาติ ละครเวที ละครวิทยุ ละครโทรทัศน์ และภาพยนตร์ ประเภทของการแสดงละครไทย สามารถแบ่งรูปแบบได้ เป็นละครรำ ละครร้อง และละครพูด ดัง รายละเอียดที่กล่าวแล้วข้างต้น

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 19 คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบฝึกหัดที่ 1 เรื่อง ความหมายและวิวัฒนาการของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง 1. โปรดบอกความหมายของละครมาให้ถูกต้อง ตอบ................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. ................................................................................................................................................................. 2. โปรดสรุปวิวัฒนาการของละครไทย และระบุรูปแบบละครไทยที่เด่น ๆ แต่ละสมัยมาให้ถูกต้อง ตอบ สมัย รูปแบบละครที่ปรากฏ

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 20 แบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง 1. ละครไทย มีกี่ประเภท อะไรบ้าง ตอบ ............................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. 2. โปรดวิเคราะห์ลักษณะเด่นของประเภทของละครไทย มาพอสังเขป ตอบ 1. ศิลปะละครรำ ......................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. 2. ศิลปะละครร้อง ........................................................................................................................ ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. 3. ศิลปะละครพูด ............................................................................................................................ ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 21 แบบทดสอบหลังเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท(×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่า ถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ****************************************************************************************** 1. ละครตัวเลือกใดเกิดหลังสุดในประเทศไทย ก. ละครนอก ข. ละครผู้หญิง ค. ละครร้อง ง. ละครพูด 2. พระมหากษัตริย์ของไทยพระองค์ใดที่พัฒนาละครร้องในประเทศไทย ก. พระเจ้าตากสินมหาราช ข. พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ค. พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ง. พระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว 3. ตัวเลือกใดไม่ใช่ศิลปะละครรำ ก. ละครใน ข. ละครพันทาง ค. ละครดึกดำบรรพ์ ง. ละครร้อง 4. ศิลปะละครตัวเลือกใดที่เข้าใจว่าเกิดในสมัยธนบุรี ก. ละครใน ข. ละครผู้หญิง ค. ละครสังคีต ง. ละครเสถา 5. การเล่านิทานของคนโบราณร้องเป็นกลอนเรียกเสภา ละครเสภาเกิดขึ้นเมื่อใด ก. สมัยอยุธยา ข. สมัยธนบุรี ค. สมัยน่านเจ้า ง. สมัยรัชกาลที่ 5

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 22 6. . ตัวเลือกใด “ไม่ใช่” ละครรำแบบดั้งเดิม ก. ละครชาตรี ข. ละครใน ค. ละครนอก ง. ละครดึกดำบรรพ์ 7. มีการคาดการณ์ว่าละครชาตรีได้แบบมาจากการละเล่นชนิดใด ก. การเล่นขี่ม้าส่งเมือง ข. การแสดงโนรา ค. การเล่นรีรีข้าวสาร ง. การเล่นมอญซ่อนผ้า 8. ศิลปะละครนอก ละครใน เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยใด ก. สมัยน่านเจ้า ข. สมัยอยุธยา ค. สมัยกรุงธนบุรี ง. สมัยรัตนโกสินทร์ 9. เค้าโครงของการเล่นละครโบราณของไทยส่วนใหญ่พัฒนามาจากตัวเลือกใด ก. การเล่านิทานปากต่อปาก ข. คำพูดติดตลกของคนเฒ่าคนแก่ ค. การทำมาหากินของคนพื้นเมือง ง. นิทานจักร ๆ วงศ์ ๆ 10. คำตอบในตัวเลือกใดตรงกับความหมายของ “ละคร” มากที่สุด ก. การแสดงที่ผูกเป็นเรื่องราว มีเนื้อความเกี่ยวโยงเป็นตอน ๆ ข. รำเพียงอย่างเดียวไม่เกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่อง ค. การแสดงที่รำอย่างพร้อมเพรียงกัน มีตัวเอกของชุด ง. การแสดงสมัยใหม่ทุกอย่างเป็นเรื่องละคร ง. ละครพูด

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 23 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 24 บรรณานุกรม

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 25 บรรณานุกรม สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. (2561). ละครปลุกใจเรื่อง เลือดสุบรรณบรรพ์. สืบค้นเมื่อ2566 พฤศจิกายน : 14 จากhttp://bpi.ac.th/images/bpi_document/2563/Book_ list_FDA2020.pdf คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น. (2561) ละครเวทีเรื่อง วิปลาส สืบค้น เมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://thth./KKUShow/posts/ 1694350417283403 คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี. (2560). ละครร้องเรื่อง สาวเคลือฟ้า สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.fa.rmutt.ac.th/ ราชบัณฑิตยสภา. (2554). ความหมายละคร สืบค้นเมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://dictionary.orst.go.th/ มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน. (2561). ความหมายละคร. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://saranukromthai.or.th/index2.php สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ. (2554). ละครซาตรี. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://saranukromthai.or.th/sub/Ebook/Ebook.php สำนักการสังคีต กรมศิลปากร. (2530). ละครใน สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://m.facebook.com _________. (2558). ละครดึกดำบรรพ์. สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.finearts.go.th/performing _________. (2561). ละครเสภา เรื่องขุนช้างขุนแผน. สืบค้นเมื่อ 25566 พฤศจิกายน : 14 จาก https://www.nlt.go.th/ หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่ กรมศิลปากร. (2528). ละครพันทาง สืบค้นเมื่อ 2566 พฤศจิกายน : 14 จากhttps://www.finearts.go.th/chiangmailibrary

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 26 ภาคผนวก

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 27 ภาคผนวกภาค ก เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ข้อที่ ก ข ค ง 1. ก 2. ก 3. ข 4. ง 5. ข 6. ข 7. ง 8. ง 9. ง 10. ง เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน ข้อที่ ก ข ค ง 1. ง 2. ง 3. ง 4. ข 5. ง 6. ง 7. ข 8. ข 9. ก 10. ก

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 28 ภาคผนวก ภาค ข คำถามทบทวน คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบฝึกหัดที่ 1 เรื่อง ความหมายและวิวัฒนาการของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง 1. โปรดบอกความหมายของละครมาให้ถูกต้อง ตอบ “ละคร” หมายถึง การแสดงประเภทหนึ่ง ที่แสดงเป็นเรื่องราว ดำเนินเรื่องไปตามลำดับ มี ความเกี่ยวโยงกัน ผู้แสดงเรียกว่า ตัวละคร มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน มีเวทีหรือสถานที่ใช้ใน การแสดง มีบทให้ตัวละครแสดงตามเนื้อเรื่อง โดยมากมีดนตรีประกอบ มีลักษณะแตกต่างกันออกไปหลายชนิด มีตัวเอกของเรื่อง ฝ่ายชายเรียกว่า ตัวพระ 2. โปรดสรุปวิวัฒนาการของละครไทย และระบุรูปแบบละครไทยที่เด่น ๆ แต่ละสมัยมาให้ถูกต้อง ตอบ สมัย รูปแบบละครที่ปรากฏ น่านเจ้า ยังไม่มีละคร มีแต่อ้างว่ามีละครมโนห์รา ระบำหมวก และระบำนกยูง สุโขทัย ไทยได้รับวัฒนธรรมด้านการละครของ อินเดียเข้ามา ศิลปะแห่งการละเล่น พื้นเมืองของไทย คือ รําและระบํา ก็ได้วิวัฒนาการขึ้น มีการ กําหนดแบบ แผนแห่งศิลปะการแสดงทั้ง 3 ชนิดไว้เป็นที่แน่นอน และบัญญัติคําเรียก ศิลปะแห่งการแสดงดังกล่าวแล้วขั้นต้นว่า โขน ละคร ฟ้อนรํา อยุธยา มีศิลปะละครรำแบบดั้งเดิม 3 แบบ คือละครชาตรี ละครนอก และละคร ใน ธนบุรี มีละครผู้หญิง รัตนโกสินทร์ 1. สมัยรัชกาลที่ 4 ต่อรัชกาลที่ 5 มีศิลปะละครรำแบบปรับปรุง ขึ้น 3 แบบ คือ ละครพันทาง ละครดึกดำบรรพ์ และละครเสภา และมีศิลปะ ละครร้องสลับลำ เรียกว่า ละครปรีดาลัย 2. สมัยรัชกาลที่ 6 มีละครร้องล้วน ๆ หรือละครร้องแบบพระมงกุฎ 3. สมัยรัชกาลที่ 7 มีละครร้องสลับพูด หรือละครสังคีต 4. สมัยรัชกาลที่ 8-10 มีศิลปะละครพูด แสดงผ่านวิทยุเรียก ละครวิทยุ แสดงผ่านโทรทัศน์ เรียกละครโทรทัศน์ และเสนอผ่านจอเงิน เรียก ภาพยนตร์

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 29 แบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง ประเภทของละครไทย *************************************************************************** คำชี้แจง นักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้มาให้ถูกต้อง (ข้อละ.........คะแนน) 1. ละครไทย มีกี่ประเภท อะไรบ้าง ตอบ ละครไทยแบ่งตามรูปแบบของการแสดง ได้ 3 ประเภท คือ แบบศิลปะละครรำ แบบ ศิลปะละครร้อง และ แบบศิลปะละครพูด 2. โปรดวิเคราะห์ลักษณะเด่นของประเภทของละครไทย มาพอสังเขป ตอบ 1. ศิลปะละครรำ เป็นศิลปะการแสดงที่ใช้การร่ายรำเป็นตัวดำเนินเรื่อง ศิลปะละครรำของไทยมี 2 รูปแบบ คือ ละครรำแบบดั้งเดิม ประกอบด้วย ละครชาตรี ละครนอก ละครใน และละครรำ แบบปรับปรุง คือ ละครดึกดำบรรพ์ ละครพันทาง และละครเสภา 2. ศิลปะละครร้อง เป็นศิลปะการแสดงที่ใช้การร้องเพลงเป็นตัวดำเนินเรื่อง ละครร้องในประเทศ ไทย มี 3 รูปแบบ คือ ละครร้องสลับลำ หรือละครปรีดาลัย ละครร้องล้วน ๆ ใช้การร้องเพลงสื่อสาร ไม่ใช้คำพูด และละครร้องสลับพูด หรือละครสังคีต ที่มีบทร้องและบทพูดสำคัญเท่า ๆ กัน 3. ศิลปะละครพูด เป็นศิลปะการแสดงที่ใช้การพูดเป็นตัวดำเนินเรื่อง สามารถพูดแบบร้อยแก้ว หรือ ร้อยกรอง (คำกลอน) ก็ได้ ละครพูดมีหลายรูปแบบ ถ้าเสนอผ่านวิทยุ เรียกละครวิทยุ ถ้าเสนอผ่าน โทรทัศน์ เรียกละครโทรทัศน์ ถ้าเสนอผ่านจอเงิน เรียกภาพยนตร์

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 30 ภาคผนวก ภาค ค ประวัติผู้เขียน ประวัติส่วนตัว ชื่อ นางสาวสุภัสสร นามสกุล สิขิวัตน์ ชื่อเล่น กิ๊ฟ เกิดเมื่อ วันศุกร์ ที่ 23 สิงหาคม 2545 สัญชาติ ไทย ศาสนาพุทธ ประวัติการศึกษา 2563 สำเร็จการศึกษา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนทุ่งใหญ่วิทยาคม อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช 80240 2566 กำลังศึกษาอยู่ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช คณะครุศาสตร์ สาขาวิชา นาฏศิลป์ ศึกษาชั้นปีที่ 3 ประสบการณ์ทางวิชาการ 2565 พัฒนาเอกสารประกอบการเรียน เรื่องโนราบทครูสอน บทสอนรำ บทปฐม บทระไว ระเวก ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 31

เอกสารประกอบการเรียน การละครไทย 32