ศิลปวัฒนธรรม ในดินแดนพหุวัฒนธรรม
วันตรุษจีน ถือเป็นวันปีใหม่ของจีน ซึ่งจีนโบราณจะเรียกว่า กั้วเหนียน (过年) เทศกาลตรุษจีน เดิมเป็นเทศกาลเฉลิมฉลองการเก็บเกี่ยวที่ อุดมสมบูรณ์ โดยตรงกับช่วงที่มีรอบการเจริญเติบโตของธัญพืชที่พร้อม เก็บเกี่ยว ซึ่งโดยความจริงแล้ว ค าว่า กั้วเหนียน เดิมไม่ได้หมายถึงการ สิ้นปีเก่าขึ้นปีใหม่ แต่หมายถึงว่าในปีนั้นๆ มี การเก็บเกี่ยวได้อุดม สมบูรณ์ เทศกาลตรุษจีน
เทศกาลโคมไฟ วันเทศกาลนี้ตามปฏิทินจันทรคติคือ วันที่ 15 หลังจากวันตรุษจีน ซึ่ง เป็นวันประเพณีที่ชาวจีน เล่นโคมไฟ จึงเรียกว่าเทศกาลโคมไฟ วัน เทศกาลโคมไฟ จะมีการแสดง เฉลิมฉลอง โดยเฉพาะในชนบทจะมีการ ฉลองเป็นพิเศษ โดยประชาชนจะได้ดูการแสดง และการละเล่นหลาย ชนิดแล้วยังมีการฉลองโคมไฟอีกมากมาย ที่ ผู้คนดูกันมาก ได้แก่ขบวน พาเหรดที่ที่มีการแต่งตัวด้วยเครื่องแต่งกายแบบโบราณ ขณะเดิน เคลื่อนที่ไปก็จะมีการ แสดงประกอบตามไปด้วย ประเพณีนี้มีการฉลอง ทุกภาค ตั้งแต่ภาคเหนือถึงภาคใต้ ต่างมีการแสดงที่ส าคัญคือการ เชิด มังกร และสิงโต
ประเพณีแห่เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว ในวันขึ้น15 ค่ า เดือน 3 ของทุกปี จะมีงานสมโภชเจ้าแม่ลิ้มกอ เหนี่ยวโดยจังหวัดป๎ตตานีจะให้ความส าคัญกับงานนี้ เป็นพิเศษ มหรสพ 2 อย่างที่จะขาดเสียมิได้ คือ งิ้ว และมโนห์รา งิ้วและมโนราห์จะจัดให้ แสดงบนโรงถาวรหน้าศาลเจ้า เพราะถือว่าเจ้าแม่ชอบดูศิลปะการแสดง ทั้ง 2 อย่างนี้มาก นอกจากนี้ยังมีการเชิดสิงโต หนังกลางแปลงจอ ยักษ์ และอื่นๆ อีกมากมาย คืนวันขึ้น 14 ค่ า บริเวณงานจะยิ่งคึกคักเป็นพิเศษ เพราะผู้คนจะ หลั่งไหลมาอย่างเต็มที่ ทางมูลนิธิเทพปูชนียสถานจะจัดการแสดงต่างๆ ที่เร้าใจผู้คนมากยิ่งขึ้น เช่น จัดแห่มังกร นครสวรรค์ และจุดพลุตระการ ตา เด็กๆ วัยรุ่น ผู้ใหญ่ วัยฉกรรจ์ ตระเตรียมจองคานหามกันคึกคัก เพื่อ ร่วมพิธีอันส าคัญยิ่งของงาน นั่นคือ การแห่พระรอบเมือง และการหาม และลุยไฟตอนเช้าตรู่ของวันขึ้น 15 ค่ า ท่ามกลางเสียงกลอง และเสียง ประทัดประดัง ขบวนคานหามเริ่มทยอยออกจากศาลเจ้า โดยธรรม เนียมปฏิบัติ พระหมอจะเป็นคานหามน า ตามด้วยคานหามเจ้าแม่ลิ้มกอ เหนี่ยว เป็นอันดับ 2 แล้วจึงต่อด้วยคานหามพระองค์อื่นๆ ตามความ เหมาะสม
เทศกาลกินเจ การกินเจมีมาตั้งแต่บรรพกาล ซึ่งชาวจีนถือปฏิบัติเป็นประเพณีสืบต่อ กันมาช้านาน โดยเทศกาลกินเจจะเริ่มตั้งแต่ 1 ค่ า ถึง 9 ค่ า เดือน 9 นับตาม ปฏิทินจีน ตามต านานเล่าว่า เมื่อเล่าจื๊อ ศาสดาแห่งลัทธิเต๋าเกิดขึ้นได้ถือ พรตของลัทธิเต๋าแต่นั้นมา เมื่อก่อนการกินเจไม่มีการก าหนด ถือเอาความสะดวกของผู้กิน แต่ส่วน ใหญ่แล้ว ผู้คนนิยมกินเจในช่วงไว้ทุกข์ เพื่อเป็นการปฏิบัติตนในทางที่ดีงาม และอุทิศส่วนกุศลให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้วด้วย ต่อมาเมื่อเกิดกบฏไท้เผ้ง ซึ่งชาวจีนได้รวมตัวกันเพื่อต่อต้านและหวังกอบกู้ แผ่นดินจากพวกแมนจู ผู้ก่อการกบฏถูกจับประหารชีวิต ยังความโศกเศร้า เสียใจให้กับชาวจีน จึงร่วมกันปฏิบัติธรรม โดยกินเจและถือศีล เพื่ออุทิศส่วน กุศลให้กับผู้ถูกประหารชีวิต การกินเจจึงถูกก าหนดให้เป็นเทศกาลตั้งแต่นั้น มา
มโนราห์ เทริด ทับทรวง หางหงส์ ปีกเหน่ง เครื่องรูปป๎ด เหล่านี้คือส่วนหนึ่งใน เครื่องกาย ที่เป็นอัตลักษณ์ชัดเจน ของศิลปะการร่ายร าทางภาคใต้ ที่เรียกขาน กัน ในนาม "โนรา" หรือ "มโนราห์" ไม่เพียงแค่เครื่องแต่งกายที่มีเอกลักษณ์ เท่านั้น บทร้อง ท่าร าของ ศิลปะแขนงนี้ อย่างแตกต่าง กับแขนงอื่นด้วยอัต ลักษณ์ที่ชัดเจน มโนราห์เป็นศิลปะการแสดง ที่สืบทอดมาตั้งแต่บรรพบุรุษ จากรุ่นสู่รุ่น ของภาคใต้ โดยมีประวัติความเป็นมายาวนาน เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้าน ที่ มีท่าร าที่อ่อนช้อย สวยงาม บทร้องเป็นกลอนสด ผู้ขับร้องต้องใช้ปฏิภาณ ไหวพริบ สรรหาค าให้สัมผัสกันได้อย่างฉับไว มีความหมายทั้งบทร้อง ท่าร า และเครื่องแต่งกาย เดิมนิยมใช้ผู้ชายล้วนแสดง แต่ป๎จจุบันมีผู้หญิงเข้าไปแสดง ด้วย โนรา หรือ มโนราห์เป็นศิลปะการแสดงท้องถิ่นที่ผูกพันกับวิถีชีวิตของ คนภาคใต้มาช้านาน เป็นการแสดงที่มีแบบแผนในการร่ายร าและขับร้องที่ งดงามเป็นเอกลักษณ์ฉพาะถิ่น มีดนตรีเป็นลูกคู่ เล่นรับ-ส่งตลอดการแสดง
สงกรานต์ ประเพณีสงกรานต์ ถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ของไทย ซึ่งยึดถือปฏิบัติ สืบเนื่องกันมาแต่โบราณ และเป็นวัฒนธรรมประจ าชาติที่งดงามฝ๎งลึกอยู่ ในชีวิตของคนค าว่า "สงกรานต์" มาจากภาษาสันสฤต แปลว่า ผ่านหรือ เคลื่อนย้าย หมายถึง การเคลื่อนไทยมาช้านาน การ ย้ายของพระ อาทิตย์เข้าไปจักรราศีใดราศีหนึ่ง จะเป็นราศีใดก็ได้ แต่ความหมายที่คน ไทยทั่วไปใช้ หมายเฉพาะวันและเวลาที่พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษ ในเดือนเมษายน เท่านั้น
ง า น บุ ญ ป ร ะ เ พ ณี ข อง ค น ภ า ค ใ ต้โ ด ย เ ฉ พ า ะ ช า ว นครศรีธรรมราชที่ได้รับอิทธิพลด้านความเชื่อมาจากทางศาสนา พราหมณ์โดยมีการผสมผสานกับความเชื่อทางพระพุทธศาสนาโดยมี จุดมุ่งหมายส าคัญเพื่อเป็นการอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไป แล้ว ซึ่งเชื่อว่าได้รับการปล่อยตัวมาจากภูมินรกที่ตนต้องจองจ าอยู่ เนื่องจากผลกรรมที่ตนได้เคยก่อไว้ตอนที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยจะเริ่มปล่อย ตัวจากภูมินรกในทุกวันแรม 1 ค่ า เดือน 10 เพื่อมายังโลกมนุษย์ มี จุดประสงค์เพื่อให้มาขอส่วนบุญส่วนกุศลจากลูกหลานญาติพี่น้องที่ได้ เตรียมการอุทิศไว้ให้ เป็นการแสดงความกตัญํูกตเวทีต่อผู้ล่วงลับ หลังจากนั้นก็จะกลับไปยังภูมินรก ในวันแรม 15 ค่ า เดือน 10 ความเชื่อของคนโบราณในแถบภูมิภาคนี้ ถือว่าเป็นเวลาที่วิญญาณกลับ จากนรก ญาติพี่น้องจึงควรท าบุญ เพื่อแผ่ส่วนกุศลไปให้ ถ้าผู้ล่วงลับ ได้รับส่วนบุญได้อิ่มท้องก็จะให้พร ถ้าไม่มีใครท าบุญไปให้ก็จะเสียใจบาง ทีอาจโกรธและสาปแช่ง จนถือเป็นวันรวมญาติ วันบูชาบรรพบุรุษ ใคร ไม่ร่วมจะโดนดูถูกว่าอกตัญํู สาทรเดือนสิบ
ประเพณีลากพระ ประเพณีชักพระเป็นประเพณีท้องถิ่นของชาวใต้ ซึ่งเป็นประเพณีท าบุญในวัน ออกพรรษา ซึ่งตรงกับ วันแรม 1 ค่ าเดือน 11 ซึ่งเชื่อกันว่า เมื่อครั้งที่ พระพุทธเจ้า เสด็จไปจ าพรรษา ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อโปรดพระมารดา เมื่อครบพรรษาจึงเสด็จมายังโลกมนุษย์ พุทธศาสนิกชนจึงมารอรับเสด็จ แล้วอัญเชิญพระพุทธ เจ้าขึ้นประทับบน บุษบกแล้วแห่ไปรอบเมือง ใช้เชือกแบ่งผูกเป็น 2 สาย เป็นสายผู้หญิงและสายผู้ชาย ใช้โพน ฆ้อง ระฆัง เป็นเครื่องตีให้จังหวะในการลากพระ คนลากจะเบียดเสียดกัน สนุกสนานและประสาน เสียงร้องบทลากพระเพื่อผ่อนแรง ตัวอย่างบทร้องที่ ใช้ลากพระ คือ อี้สาระพา เฮโล เฮโล ไอ้ไหรกลมกลม หัวนมสาวสาว ไอ้ ไหรยาวยาว สาวสาวชอบใจ
ทุกปีในเดือนรอมฎอนซึ่งเป็นเดือนที่ 9 ตามปฏิทินทาง จันทรคติของอิสลาม เป็นช่วงเวลาที่มุสลิมทั่วโลกประมาณ 1,500 ล้าน คนทั้งชายหญิงที่พ้นวัยแห่งความเป็นเด็กแล้วจะต้องปฏิบัติหน้าที่ทาง ศาสนาที่ส าคัญประการหนึ่งนั่นคือ การถือศีลอด (ภาษาอาหรับเรียกว่า "อัศเซาม์" หรือ "ศิยาม") ตามหลักการอิสลาม การเจตนาหลีกเลี่ยง หน้าที่นี้ถือเป็นบาป การถือศีลอดตามความหมายทางศาสนาของอิสลาม คือการ งดเว้นจากการกิน การดื่ม การเสพ และการมีความสัมพันธ์ทางเพศ ตั้งแต่ดวงอาทิตย์ขึ้นจนถึงดวงอาทิตย์ตกตลอดทั้งเดือนรอมฎอนของทุก ปีซึ่งอาจจะมีระยะเวลา 29 หรือ 30 วัน โดยมีเจตนาว่าท าเพื่ออัลลอฮฺ ประเพณีถือศีลอด
ประเพณีฮารีรายอ เป็นวันเฉลิมฉลองของศาสนาอิสลาม อิสลามสนับสนุนให้ชาวมุสลิมได้ เฉลิมฉลองกันอย่างเต็มที่ หลังจากที่ถือศีลอดเป็นเวลาหนึ่งเดือน วันฮารี รายอถือว่าเป็น "วันครอบครัวของศาสนาอิสลาม" "วันฮารีรายอ" ชาวมุสลิมจะเดินทางกลับภูมิล าเนาไปเยี่ยมเยียนพ่อแม่ญาติพี่น้อง เพื่อให้อภัยต่อกันในสิ่งที่ผ่านมา และร่วมประกอบพิธีกรรมทางศาสนาที่ มัสยิดโดยพร้อมเพรียงกันวันเฉลิมฉลองของชาวมุสลิม ๑ ปีมีวันฮารีรา ยอ ๒ ครั้งคือ ๑. วันอีดีลฟิตรี (วันออกบวช) ตรงกับวันขึ้น ๑ ค่ า เดือนเชาวาล ซึ่งเป็นเดือน ๑๐ ตามปฏิทิน อิสลาม ชาวมุสลิมต้องบริจาคทานต่อแก่คนยากจน ๒. วันอีดิลอัฏฮา ตรงกับวันที่ ๑๐ ค่ า เดือนซุลฮิจจญะ หรือตรงกับเดือน ๑๒ ตามปฏิทิน อิสลามถือเป็นวันครบรอบการถือศีลอดของเดือนรอมฏอน
ประเพณีกวนอาซูรอ การกวนข้าวอาซูรอ (ขนมอาซูรอ) เป็นประเพณีท้องถิ่นของชาวไทย มุสลิมในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ค าว่า อาซูรอ เป็นภาษาอาหรับ แปลว่า การผสม การรวมกัน คือการน าสิ่งของที่รับประทานได้ หลายสิ่งหลายอย่างมากวนรวมกัน มีทั้งชนิดคาวและหวาน การกวน ข้าวอาซูรอจะใช้คนในหมู่บ้านมาช่วยกันคนละไม้คนละมือ เพื่อ ความสามัคคีและสร้างความพร้อมเพรียงเป็นน้ าหนึ่งใจเดียวกัน อันมีผลต่อการอยู่ร่วมกันของสังคมอย่างมีความสุข ก่อนจะแจกจ่าย ให้รับประทานกัน เจ้าภาพจะเชิญบุคคลที่นับถือของชุมชนขึ้นมา กล่าวขอพร (ดูอา) ก่อน จึงจะแจกให้คนทั่วไปรับประทานกัน