คัมภีร์โรคนิทาน

ปถวีธาตุ 20 ขาดไป 19 หทยัง ยังอยู่ อาโปธาตุ 12 ขาดไป 11 น้ำ ลาย ยังอยู่ (** ค.ธาตุวิภังค์ น้ำ ดี ยังอยู่) วาโยธาตุ 6 ขาดไป 5 ลมหายใจเข้าออก ยังอยู่ เตโชธาตุ 4 ขาดไป 3 ไฟอุ่นกาย ยังอยู่ 1. มรณะด้วยโบราณโรค คือ ตายโดยปกติ ธาตุทั้ง 4 ค่อยขาดตามลำ ดับ คัมภีร์โรคนิทาน เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย ธาตุทั้ง 4 พิการตามฤดู ลมอุตะรันตะ พัดแต่สะดือถึงลำ คอ ลมปัตตะรันตะ ขัดแต่อกถึงลำ คอ ลมอัสวาตะ ให้ขัดจมูก ลมปรามาศ หายใจขัดอก ลมอนุวาตะ หายใจขาดไป ลมมหาสมดมภ์ ลมจับนิ่งไป 1. เตโชธาตุพิการ : สันตัปปัคคี (เดือน 5-6-7) อาการ เย็นในอก กินอาหารพลันอิ่ม จุกเสียด ขัด อาหารพลันแหลก อยากบ่อย เกิดลม 6 จำ พวก 2. วาโยธาตุพิการ (เดือน 8-9-10) อาการ ผอมเหลือง ครั่นตัว เมื่อยทุกข้อ ทุกลำ แดก ขึ้นแดกลง ลั่นโครก ให้หาวให้เรอ วิงเวียนหน้าตา หูหนัก ร้อนในอก รันทดรันทวยกาย หายใจสั้น เหม็นปาก หวานปาก โลหิตออกจากปาก จมูก หู กินอาหารไม่รู้รส 2. มรณะด้วยปัจจุบันโรค คือ โอปักกะมิกาพาธ ถูกทุบถองโบยตี โดนประหาร ต้องคมดาบ หอก ปืนไฟ อุบัติเหตุ รวมโรคปัจจุบัน เช่น โดนยาพิษ อหิวาตกโรค โควิด-19 เป็นต้น ความมรณะ แบ่งออกเป็น 2 อย่าง มรณะด้วยโบราณโรคและปัจจุบันโรค เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย 1 3. อาโปธาตุพิการ (เดือน 11-12-1) เป็นด้วยกินผักและอาหารทั้งปวงผิดสำ แดง ดีพิการ : ขึ้งโกรธ สะดุ้งใจ เสมหะพิการ : กินอาหารไม่รู้รส หนองพิการ : หืด ไอ โลหิตพิการ : คลั่ง เพ้อพก ให้ร้อน เหงื่อพิการ : เชื่อมซึม มันข้นพิการ : ตัวชาสาก น้ำ ตาพิการ : ปวดศีรษะ เจ็บตา มันเหลวพิการ : บวมมือ/เท้า น้ำ เหลืองตก ผอมแห้ง น้ำ ลายพิการ : เป็นไข้ คอแห้ง ฟันแห้ง น้ำ มูกพิการ : ปวดศีรษะ ไขข้อพิการ : เมื่อยทุกข้อทุกกระดูก มูตรพิการ : ปัสสาวะแดง ขัด ปัสสาวะเป็นโลหิต ปวด เจ็บเนืองๆ

คัมภีร์โรคนิทาน ธาตุทั้ง 4 พิการตามฤดู (ต่อ) 4. ปถวีธาตุพิการ (เดือน 2-3-4) เป็นด้วยนอนผิดเวลา เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย 2 ผมพิการ : คันศีรษะ รังแค เจ็บหนังศีรษะ ขนพิการ : เจ็บทั่วสรรพางค์กายทุกขุมขน ให้ขนลุกพองทั้งตัว เล็บพิการ : เจ็บต้นเล็บ ต้นเล็บเขียว ดำ ช้ำ โลหิต เจ็บๆ เสียวๆ นิ้วมือ นิ้วเท้า ฟันพิการ : เจ็บไรฟัน ฝีรำ มะนาด โลหิตไหลอกทางไรฟัน ฟันคลอน โยก ฟันถอนออก หนังพิการ : ร้อนผิวหนังทั่วสรรพางค์กาย เป็นผื่นดุจเป็นผด แสบร้อนอยู่เนืองๆ เนื้อพิการ : นอนสะดุ้ง หลับสนิท ฟกบวม วงผุดขึ้นเป็นหัวดำ แดง เขียว ทั้งตัว บางทีเป็นดุจ ลมพิษ สมมุตว่าเป็นประดง เหือดหัดต่างๆ เอ็นพิการ : เจ็บสะบัดร้อนสะท้านหนาว ปวดศีรษะ เรียกว่า ลมอัมพฤกษ์กำ เริบ กระดูกพิการ : เมื่อยขบทุกข้อทุกกระดูก สมองพิการ : ปวดศีรษะเนืองๆ ม้ามพิการ : ม้ามหย่อน หฤทัยพิการ : คลุ้มคลั่งดุจเป็นบ้า หรือหิวโหยหาแรงมิได้ ทุรนทุราย ตับพิการ : ตับโต ตับทรุด ฝีในตับ ตับพิการ พังผืดพิการ : เจ็บ อาเจียน จุกเสียด กลับเข้าเป็นเพื่อลม ไตพิการ : ปวดท้องแดกขึ้นแดกลง ปวดขบอยู่เนืองๆ ปอดพิการ : ปอดเป็นพิษ กระหายน้ำ อยู่เนืองๆ ไส้ใหญ่พิการ : สะอึก หาว เรอ ไส้น้อยพิการ : ผะอืดผะอม ท้องขึ้นท้องพอง ท้องมาน กระษัย บางทีลงท้องตกมูกเลือด อาหารใหม่พิการ : ลงท้อง ลงแดง อาเจนียน เป็นป่วง 7 จำ พวก อาหารเก่าพิการ : กินอาหารไม่รู้รส มันสมองพิการ : ปวดศีรษะ ตาแดง คลั่ง เรียก สันนิบาตต่อกันกับลม ปริณามัคคีแตก : ขัดในอกในใจ บวมมือบวมเท้า ไอ เป็นมองคร่อ ปริทัยหัคคีแตก : มือเท้าเย็น ชีพจรไม่เดิน บางทีให้ตัวเย็นดุจน้ำ แต่ภายในร้อน ให้รดน้ำ อยู่มิได้ ขาด บางทีตัวเย็น และเสโทตกดุจเมล็ดข้าวโพด ชิรณัคคีแตก : หน้าผากตึง ตาไม่รู้จักหน้าคน แล้วกลับรู้จักอีก กายสัมผัสสิ่งใดก็ไม่รู้สึกตัว แล้ว กลับรู้สึกอีก สันตัปปัคคีแตก : แก้ไม่ได้ ตายแล 1. 2. 3. 4. ลักษณะเตโชธาตุแตก

คัมภีร์โรคนิทาน ลักษณะวาโยธาตุแตก ลักษณะอาโปธาตุแตก เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย 3 ลมอุทธังคมาวาตาแตก : ดิ้นรน มือเท้าขวักไขว่ พลิกตัวไปมา ทุรนทุราย เรอบ่อยๆ ลมอโธคมาวาตาแตก : ยกมือยกเท้าไม่ได้ เมื่อยขบทุกข้อทุกกระดูก เจ็บปวดยิ่งนัก ลมกุจฉิสยาวาตาแตก : ท้องขึ้น ท้องลั่น เจ็บอก สวิงสวาย แตกขึ้นแดกลง ลมโกฎฐาสยาวาตาแตก : เหม็นคาวคอ อาเจียน จุกเสียด แดกในอก ลมอังคมังคานุสารีวาตาแตก : หูตึง เจรจาไม่ได้ยิน เป็นดุจหิ่งห้อยออกจากตา เมื่อยต้นขาทั้งสองข้างดุจ กระดูกจะแตก ปวดในกระดูกสันหลัง สะบัดร้อนสะบัดหนาว อาเจียนลมเปล่า กินไม่ได้ ลมอัสสาสะปัสสาสะวาตาแตก : ถ้าสิ้นลมหายใจแล้วเมื่อใด ก็ตายเมื่อนั้น 1. 2. 3. 4. 5. 6. ดีแตก : คลังไคล้ ใหลหลง ละเมอเพ้อพก นอนสะดุ้งหวาดหวั่น บางทีลงดุจกินยารุ ลงเขียว/เหลือง/ แดง หาสติมิได้ เสมหะแตก : จับสะบัดร้อนสะบัดหนาวเป็นเวลา บางทีลงท้องเป็นเสมหะ โลหิตเน่าให้ปวดมวน หนองแตก : ทำ ให้ไหลออกมาเนืองๆ กายซูบผอม กินอาหารไม่รู้รส มักเป็นฝีภายใน 7 ประการ โลหิตพิการหรือแตก : แพทย์สมมุติว่าไข้กำ เดา เพราะโลหิตกำ เริบ ถ้าแตกเป็นพิษ ผุดออกมาภายนอก สมมุติเป็นรากสาด ข้าวไหม้ใหญ่ ข้าวไหม้น้อย เปลวไฟฟ้า ประกายเพลิง ลำ ลาบเพลิง ข้างในกระทำ พิษให้อาเจียนเป็นโลหิต บางทีโลหิตแล่นจับหัวใจ คลั่งเพ้อ หาสติไม่ได้ เรียก สันนิบาตโลหิต เป็นเพื่อโลหิตสมุฎฐาน บางทีให้ชักเท้าหงิกมือกำ บางทีให้หนาว ร้อน บางทีให้ขัด ปัสสาวะ น้ำ ปัสสาวะสีดำ แดง ขาว เหลือง ธาตุถ้าแตก 2-5 อย่าง จะแก้ไม่ได้ภายใน 2-3 วัน ถ้าเป็นแค่ 1 หรือ 2 อย่างให้แก้ก่อนที่โลหิตจะแตกซ่านออกมาถึงผิวเนื้อ ให้ประกอบยาที่แก้ไข้ เหนือ ส่วนที่แก้โลหิตทำ ภายใน ให้ประกอบยาที่แก้ลักปิด เหงื่อ ถ้าแตก : ให้เหงื่อตกหนัก ตัวเย็นขาวซีด สวิงสยายหากำ ลังมิได้ น้ำ ตา ถ้าแตกหรือพิการ : ตามัว น้ำ ตาตกหนัก ตาแห้ง ตาเป็นดุจเยื่อผลลำ ไย มันเหลว ถ้าแตก : กระจายออกทั่วสรรพางค์กาย ทำ ให้ตัวเหลือง ตาเหลือง เว้นแต่อุจจาระ ปัสสาวะไม่ เหลือง บางทีลงท้อง อาเจียนดุจเป็นป่่วงลง เพราะโทษน้ำ เหลือง น้ำ ลาย ถ้าแตก : ให้ปากเปื่อย น้ำ ลายเหนียว บางทีเป็นเม็ดยอดขึ้นในลิ้นในคอ น้ำ มูก เมื่อพิการหรือแตก : ปวดในสมอง น้ำ มูกตก ตามัว ปวดศีรษะ มันข้น เมื่อพิการหรือแตก : ซึมซาบออกทางผิวหนังดุจผด ผุดออกเป็นดวง บางทีแตกเป็นน้ำ เหลือง ปวดแสบปวดร้อนยิ่งนัก ไขข้อ เมื่อพิการหรือแตก : เมื่อยในข้อในกระดูกทุกแท่ง ดุจครากจากกัน ให้ขัดให้ตึงทุกข้อ มูตรเมื่อพิการแตก : ปัสสาวะวิปลาส คือ แดง เหลือง เป็นนิ่ว บางทีเป็นดุจน้ำ ข้าวเช็ด ให้ขัดเบา เจ็บหัวเหน่า หัวเหน่าฟก เป็นนิ่ว เป็นมุตกิต เป็นสัณฑฆาต กาฬขึ้นในมูตร ให้มูตรพิการ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.

คัมภีร์โรคนิทาน ธาตุดินพิการ เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย เพจ : เตรียรีมสอบใบประกอบ-แพทย์แย์ผนไทย 4 กาฬผุดขึ้นในตับ ทำให้ตับหย่อน เป็นฝีในตับ ลงเป็นโลหิตสดๆ ออกมา กาฬมูตรผุดขึ้นในตับ ลงเป็นเสมหะโลหิตเน่า ปวดมวนเสมอ ให้ตาแดงเป็นสายโลหิต สมมุติเรียกกระสือ ปีศาจเข้าปลอมกิน เพราะคนไข้เพ้อหาสติมิได้เจรจาด้วยผีหมอจะแก้ยากนัก เป็นด้วยปถวีธาตุแตก ระส่ำระสาย ให้หอบไอ บริโภคอาหารไม่ได้หายใจก็ไม่ถึงท้องน้อย 1. ผมพิการ : เจ็บในสมอง ผมร่วง 2. ขนพิการ : เจ็บทุกขุมขนทั่วสรรพางค์กาย 3. เล็บพิการ : ต้นเล็บช้ำ เขียวดำ บางทีฟกบม หัวเดือนหัวดาว บางทีเล็บขบช้ำ เป็นหนอง เจ็บปวดยิ่งนัก 4. ฟันพิการ : ถ้าเจ็บในไรฟัน รากฟัน ในเหงือก ให้แก้ในทางรำ มะนาด 5. หนังพิการ : หนังสากชา ถ้ามด/แมลงไต่หรือจับไม่รู้สึก ให้แสบร้อน เรียกว่า กัมมิโทษ คือ โทษที่เกิดแต่ กรรม 6. เนื้อพิการ : เนื้อ 500 ชิ้น ถ้าพิการให้เสียวทั้งตัว ฟกบวม ร้อนดุจไฟ ฟกขึ้นดุจประกายดาษประกายเพลิง 7. เอ็นพิการ : เส้นประธาน 10 เส้น บริวาร 2,700 เส้น ที่กล้าก็กล้า ที่แข็งก็แข็ง ที่ตั้งดานก็ตั้งดาน ที่ขอด ก็ขอดเข้าเป็นก้อนเป็นเถา เป็นเหตุแต่จะให้โทษหนัก แต่เส้นชื่อสุมนากับเส้นอัมพฤกษ์ ทำ เหตุให้ระส่ำ ระสาย ให้ร้อน เย็น เมื่อย เสียวไปทุกเส้นเอ็นตั้งแต่บาทาตลอดขึ้นไปศีรษะ ทำ ให้เจ็บเป็นเวลา แต่เส้นอัมพฤกษ์สิ่ง เดียว ให้โทษถึง 11 ประการ ถ้าพร้อมกัน 2,700 เส้น ก็ตาย ถ้าเป็น 2-3 เส้นยังแก้ได้ 8. กระดูกพิการ : กระดูก 300 ท่อน ถ้าพิการโรคนี้จะแก้ยากยิ่งนัก 9. เยื่อในกระดูกพิการ : (คัมภีร์ไม่บอกอาการ บอกแต่ยาแก้) 10. ม้ามพิการ : ม้ามหย่อน 11. ดวงหฤทัยพิการ :ถ้าพิการหรือแตก กระทำ ให้เป็นคนเสียจริต ถ้ายังอ่อนให้คุ้มดีคุ้มร้าย มักขึ้งโกรธ บางทีระส่ำ ระสาย ให้หิวหากำ ลังมิได้ 12. ตับพิการ : ถ้าพิการแตก เป็นเพราะโทษ 4 ประการ คือ 13. พังผืดพิการแตก : อกแห้ง กระหายน้ำ คือ ริดสีดวงแห้ง 14. พุงพิการแตก : ขัดอก ลงท้อง ท้องขึ้นท้องพอง แน่นในอกในท้อง บริโภคอาหารไม่ได้ 15. ปอดพิการแตก : อาการดุจไข้พิษ คือ กาฬขึ้นในปอด ร้อนอก กระหายน้ำ หอบจนโครงลด กินน้ำ จน ปอดลอยจึงหายอยาก บางทีจนอาเจียนน้ำ ออกมาจึงหายอยาก 16. ไส้ใหญ่พิการแตก : กินอาหารผิดสำ แดง ให้ปวดท้อง ขัดอก บางทีให้ลง ให้อาเจียน คือ ลมกัมมัชวาตพัด ให้เสมหะเป็นดานกลับเข้าไปในท้องในทรวงอก ให้ตัดอาหารย่อมว่าไส้ตีบ 17. ไส้น้อยพิการแตก : วิงเวียนหน้าตา ลุกยินขึ้นให้หาว เรอ จุกเสียด เจ็บเอว ให้เสมหะขึ้นคอ ร้อนคอร้อน ท้องน้อย เป็นลม คลื่นเหียน ตกโลหิต ตกหนอง 18. อาหารใหม่พิการแตก : บริโภคอาหารเข้าไปเมื่อใด ทำ ให้ร้อนท้อง บางทีสะอึก แล้วให้จุกเสียดตามชาย โครง ผะอืดผะอม บริโภคอาหารที่ไม่เคยบริโภค เช่น อาหารดิบ หรือลมกุจฉิสยาวาตพัดไม่ตลอด ให้ลง ให้ เป็นพรรดึก แดกขึ้นแดกลง กินอาหารไม่ได้ 19. อาหารเก่าพิการแตก : ซางขโมยกินลำ ไส้ เมื่อพ้นกำ หนดซางคือ ริดสีดวงคูถทวาร 20. สมองศีรษะพิการแตก : ให้เจ็บในศีรษะดังจะแตก ตามืด หูตึง ปากและจมูกเฟดขึ้น ลิ้นกระด้าง เดิม เป็นเพราะสันนิบาตลมปะกัง ถ้ายาใดๆ ก็แก้ไม่หาย