แนวทางการฝึกทักษะการบำบัดทางการพยาบาล

การฝึกปฏบิ ตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 48

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

21. กลับมาดแู ลผูป้ ่วยเมอื่ ได้ยนิ สญั ญาณขอความชว่ ยเหลอื ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ
ทา้ ความสะอาดทวารหนักใหใ้ นรายทีท่ า้ เองไมไ่ ด้และทา้

ความสะอาดฝเี ยบ็ ผปู้ ่วยด้วยนา้ สบู่ น้าและเชด็ ใหแ้ หง้

22. เอาผา้ ยางและผา้ ขวางออกหากไม่จ้าเป็น

23. จัดท่าใหผ้ ู้ป่วยนอนอยู่ในท่าท่ีสุขสบาย

24. จดั ส่ิงแวดลอ้ มใหเ้ หมาะสม

25. ล้างมือ

26. บันทกึ ลกั ษณะปรมิ าณอจุ จาระลงในแผ่นบนั ทึกทาง
การพยาบาล รวมทัง้ บนั ทกึ ชนิด ปรมิ าณสารละลายทใ่ี ช้

ผลการประเมนิ ( ) ผ่าน ( ) ไมผ่ า่ น

ขอ้ เสนอแนะ
.......................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

ลงชอื่ ...............................................อาจารยผ์ ู้ประเมิน
(..........................................................)

วันทปี่ ระเมนิ .................................................

การฝกึ ปฏิบตั ทิ กั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 49

คาช้แี จง แนวทางการฝึกปฏบิ ัติการบาบัดทางการพยาบาล
เรอื่ ง การลว้ งอจุ จาระ

ใหท้ าเคร่ืองหมาย / ลงในช่องวา่ ง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

1. แจง้ ให้ผ้ปู ่วยทราบและอธิบายวัตถปุ ระสงค์ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ
2. จัดเตรยี มอุปกรณ์และน้าไปท่เี ตียง
3. จัดสงิ่ แวดลอ้ มใหเ้ หมาะสม กนั้ ม่านหรือปิดประตใู ห้มิดชิด
4. ปผู ้ายางและผ้าขวางเตยี ง
5. จัดท่าผู้ปว่ ยให้นอนตะแคง งอเขา่ และหันหลังใหก้ ับ
พยาบาล คลุมล้าตัวและขาของผู้ปว่ ยใหเ้ หลือเฉพาะสว่ นกน้
6. วางหมอ้ นอนใกลต้ ัวผู้ป่วยดา้ นปลายเตียง
7. สวม disposable gloves (อาจสวมซอ้ น 2 ชั้น) และหลอ่
ลนื่ นิว้ ช้มี อื ดา้ นทีถ่ นัดด้วยวาสลิน
8. สอดน้วิ ชม้ี ือดา้ นท่ถี นดั เขา้ ไปในทวารหนักชา้ ๆ ชไี้ ปทาง
สะดือ ดันนวิ้ มือเขา้ ไปเรอ่ื ยๆ ตามความยาวของช่องทวารหนัก
จนสุดนว้ิ มอื หรือเม่ือสัมผสั กับกอ้ นอจุ จาระที่อดั แน่น
9. ใช้น้ิวรีดหรอื นวดก้อนอจุ จาระเพื่อให้ก้อนอุจจาระที่แข็งนมุ่
ลง และแตกจากกนั หรอื ใช้นว้ิ ทม่ิ อจุ จาระท่แี ข็งมากใหแ้ ตก
ออก โดยท้าอยา่ งนุม่ นวล แลว้ ค่อยๆ ลากอจุ จาระดงึ ลงมาทาง
สว่ นปลายของไสต้ รงและช่องทวารหนัก แลว้ ควกั ออกมาทลี ะ
นอ้ ย ทิ้งลงหมอ้ นอน
10 สังเกตอาการออ่ นเปล้ีย หน้าซดี ชพี จรเปลย่ี นแปลง หยดุ
ทา้ ทันทีถา้ มอี าการ
11. ลว้ งอุจจาระออกใหม้ ากทีส่ ดุ เทา่ ทีจ่ ะทา้ ไดโ้ ดยระหวา่ งการ
ลว้ งต้องให้ผู้ป่วยไดพ้ กั บา้ ง
12. ท้าความสะอาดทวารหนักและบรเิ วณรอบๆ เม่อื ล้วงเสรจ็
(ให้ถอดถุงมอื ขา้ งท่เี ปื้อนอจุ จาระทงิ้ ก่อน)
13. ถอดถุงมอื ทิ้ง
14. จดั ท่านอนให้เหมาะสม บางรายอาจรสู้ กึ อยากถา่ ยให้
ช่วยเหลือพาไปหอ้ งน้าหรอื ใหห้ มอ้ นอนตามความเหมาะสม
15. จัดส่งิ แวดลอ้ มใหเ้ รยี บร้อยและปราศจากกลน่ิ เก็บผ้ายาง
และผา้ ขวางเตยี งและเก็บอุปกรณไ์ ปท้าความสะอาด
16. ล้างมอื ใหส้ ะอาด
17. กลบั มาดูแลผปู้ ่วยในรายที่ใหห้ ม้อนอน

การฝกึ ปฏบิ ัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 50

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์
18. บนั ทึกลกั ษณะอจุ จาระ ปริมาณอจุ จาระท่ีล้วงออก
ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ

ผลการประเมนิ ( ) ผ่าน ( ) ไม่ผา่ น

ข้อเสนอแนะ
.......................................................................................................................................................................
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงช่ือ...............................................อาจารยผ์ ู้ประเมิน
(..........................................................)

วนั ท่ีประเมิน.................................................

การฝึกปฏิบตั ิทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 51

การฝึกปฏิบัติทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เร่ือง การดแู ลเกย่ี วกบั การให้ยา

แนวคิด:
หลายสถานการณท์ ่ีทาใหผ้ ู้ป่วยตอ้ งใช้ยาและหรือไดร้ ับสารละลายทางหลอดเลือดดาเพ่ือการรักษา

เช่น มกี ารติดเชอ้ื มีอาการจากภมู ิแพ้ มีการหลั่งของกรดในกระเพาะอาหารมากเกินจนอาจทาใหก้ ระเพาะ
อาหารเป็นแผลได้ มีภาวะขาดน้าหรอื มคี วามต้องการสารน้าและอาจรวมถงึ มีความต้องการพลังงานเพอ่ื
ชดเชยพลงั งานที่รา่ งกายควรไดร้ บั เป็นตน้ ท้ังนี้ พยาบาลจะต้องดาเนนิ การคานวณยาตามคาส่ังการรักษา
ของแพทย์ และเตรียมยาอยา่ งถูกต้องและเหมาะสม ก่อนท่ีจะนาไปฉดี ให้ผ้ปู ว่ ย ยาที่ผปู้ ่วยได้รบั จะถกู บรรจุ
มาในรูปของ ampule หรือ vial อยา่ งใดอยา่ งหนึ่ง ยาที่อยู่ในรูปของ ampule จะเปน็ ยานา้ ไมต่ ้องผสมตัว
ทาละลายเพ่ิมอีก สว่ นยาท่ถี ูกบรรจใุ นรปู ของ vial จะมีท้งั ท่ีเปน็ น้าและเป็นผง หากเปน็ น้ากไ็ ม่ต้องใสต่ วั ทา
ละลายอกี หากเป็นผงจะต้องใส่ตัวทาละลาย ซึง่ จะเป็น sterile water หรือ ตวั ทาละลายเฉพาะท่บี รรจุ
แยกมาพรอ้ มกับยาผง เพือ่ ละลายใหเ้ ปน็ ยานา้ ก่อน สาหรบั ปรมิ าณยาทีจ่ ะใช้ ข้ึนกบั คาสั่งแพทยว์ ่าจะให้ยา
ขนาดเทา่ ใด ซ่งึ พยาบาลจะต้องคานวณยาใหถ้ ูกต้อง เพ่ือจะใหย้ าผปู้ ่วยอยา่ งถกู ต้อง

วตั ถุประสงค์การเรียนรู้: หลงั จบการฝึกปฏบิ ัติน้ี ผเู้ รียนสามารถ
1. ปฏบิ ตั ิการการดแู ลเกี่ยวกับการใหย้ าไดอ้ ยา่ งถกู ต้องได้แก่ การคานวณยาและการเตรียมยา การ

ฉีดยาเข้าผิวหนังช้นั ลึกและกล้ามเนอ้ื การใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดาอยา่ งต่อเน่ือง

ทบทวนความรกู้ ่อนทากจิ กรรม:
1. ให้ผเู้ รยี นอา่ นเอกสารประกอบการเรยี นการสอน วชิ า NU 111 204 การบาบัดทางการพยาบาล

(สายการพยาบาลผใู้ หญแ่ ละผู้สงู อายุ) หวั ข้อ การดแู ลเก่ยี วกบั การให้ยา คณะพยาบาลศาสตร์
มหาวิทยาลัยขอนแก่น

2. ดู clip VDO ทักษะทางการพยาบาล เร่ือง การเตรียมยา (7.24 นาที) การฉดี ยาเข้าชั้นใต้
ผิวหนงั (1.54 นาท)ี การฉดี ยาเข้าชนั้ กล้ามเนื้อต้นแขน (4.17 นาท)ี การฉีดยาเข้าชนั้ กล้ามเน้อื สะโพก
(1.48 นาท)ี การฉีดยาเข้าเส้นเลือดโดยตรง (3.47 นาที) การเปดิ เสน้ เลอื ดดาเพื่อใหส้ ารละลาย (5.10
นาท)ี การฉดี ยาเขา้ heparin lock (3.10 นาท)ี การฉีดยาเขา้ three way (2.30 นาท)ี

กจิ กรรมการเรียนรู้: ให้ผูเ้ รียนปฏบิ ัตกิ จิ กรรมตามลาดับต่อไปน้ี
1. ทบทวนเร่ืองการดูแลเกี่ยวกับการให้ยากบั อาจารย์ประจากลมุ่ และเตรยี มอปุ กรณ์ท่ใี ช้ในการฝึก

ปฏิบตั ิ

การฝกึ ปฏิบัติทักษะการบาบัดทางการพยาบาล 52

2. ฝกึ ปฏบิ ัตติ ามแนวทางการฝึกปฏิบตั ิทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล เร่ือง การดแู ลเกีย่ วกบั
การให้ยา ได้แก่ การคานวณยาและการเตรียมยา การฉดี ยาเข้าผิวหนงั ช้ันลกึ และกล้ามเนื้อ การให้ยาและ
สารละลายทางหลอดเลือดดาอย่างต่อเนือ่ ง

3. ฝกึ ปฏบิ ตั ิตามแนวทางการฝกึ ปฏิบัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล เรอ่ื ง การดูแลเกยี่ วกับ
การใหย้ า ได้แก่ การคานวณยาและการเตรยี มยา การฉีดยาเข้าผิวหนังช้นั ลึกและกล้ามเนื้อ การใหย้ าและ
สารละลายทางหลอดเลือดดาอยา่ งต่อเน่ือง โดยอาจารย์ประจากลุ่มประเมินการฝกึ ปฏิบัติตามแนวทางการ
ฝกึ ปฏิบตั ิทักษะการบาบัดทางการพยาบาลฯ พร้อมทง้ั ใหข้ ้อเสนอแนะ

4. สรปุ การเรียนรู้ร่วมกบั อาจารย์ประจากลุ่มและทาแบบทดสอบหลังฝึกปฏบิ ัติ

เคร่อื งมอื และอุปกรณ์ทตี่ อ้ งการ:

1. แนวทางการฝกึ ปฏิบัติทักษะการบาบัดทางการพยาบาล เรื่อง การดูแลเกี่ยวกับการให้ยา ได้แก่ การ

คานวณยาและการเตรียมยา การฉดี ยาเข้าผิวหนงั ชั้นลกึ และกล้ามเนื้อ การให้ยาและสารละลายทาง

หลอดเลือดดาอย่างต่อเนื่อง

การใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดา: การฉดี ยาเขา้ หลอดเลือดดาโดยผ่านทาง Injection

plug:

1. IV catheter/Cathlon 1. syringe 5 -20 cc.

2. Intravenous set (IV set) 2. 0.9% NSS 100 cc.

3. สารละลายทางหลอดเลือดดาชนิด ตา่ งๆ เชน่ 3. สาลชี ุบ alcohol

5-10%DW 1000ml., 5%DN/2, RLS 1000 ml., 4. เขม็ ฉดี ยา เบอร์ 23-25 สาหรบั ฉีดยา

0.9 NSS 1000ml, 3%NaCl 500 ml. เปน็ ต้น เบอร์ 18-22 สาหรบั ผสมยา

4. สาลีชุบ alcohol 5. ยาฉีดตามแผนการรักษา

5. transpore tape/hypafix tape 6.ห่นุ ฝกึ ให้ยาและสารละลายทางหลอดเลือดดา

6. สาย tourniquet 7. tray ใส่ syringe ท่ีผสมยาฉดี

7. extension tube (option) (กรณไี ม่ใชร้ ถฉีดยา

8. T-way (option) การฉีดยาเขา้ subcutaneous/muscle:

9. disposable gloves 1. syringe 5 -10 cc.

10. เสาแขวนสารละลาย/ตะขอรูปตัว S 2. สาลีชบุ alcohol

11. หนุ่ ฝึกใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดา 4. เขม็ ฉีดยา เบอร์ 23-25 สาหรบั ฉดี ยา

12. tray ใส่ syringe ที่ผสมยาฉีด 5. ยาฉีดตามแผนการรกั ษา

(กรณีไม่ใช้รถฉีดยา) 6.หนุ่ ฝึกฉดี ยา

13. infusion plug 7. สาลีแหง้

การฝึกปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 53

8. tray ใส่ syringe ท่ีผสมยาฉีด
(กรณีไม่ใชร้ ถฉีดยา

การประเมนิ ผล:
1.การทาแบบทดสอบหลังฝกึ ปฏบิ ตั ิ
2. การมีสว่ นรว่ มในการเรยี นรจู้ ากการฝกึ ปฏบิ ตั ิ

การฝกึ ปฏิบัตทิ กั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 54

แนวทางการฝึกปฏบิ ตั ิทักษะการบาบัดทางการพยาบาล
เร่ือง การคานวณยาและการเตรยี มยา การฉีดยาเขา้ ผิวหนงั ชั้นลกึ และกล้ามเนือ้

คาชี้แจง ให้ทาเคร่อื งหมาย / ลงในช่องวา่ ง

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ

1. การเตรียมการ

1.1 เตรียมผรู้ ับบรกิ ารและสิง่ แวดลอ้ ม

1. ตรวจสอบชอ่ื – สกลุ ผู้ป่วย โดยการซักถาม ตรวจดูปา้ ยข้อมอื และปา้ ยหน้า

เตียง ชื่อนามสกุลต้องตรงกนั

2. แจง้ วัตถปุ ระสงคก์ ารให้ยา อธิบายข้นั ตอนการฉดี ยาและการออกฤทธ์ิของยา

3. จัดทา่ ผู้ป่วยที่เหมาะสมต่อการฉดี ยา

1.2 เตรียมอุปกรณไ์ ด้ถูกตอ้ งและครบถ้วน

1. ลา้ งมือใหส้ ะอาด

2. ตรวจสอบคาสัง่ การรกั ษาและคานวณขนาดยา

3. เตรยี มยาท่ตี ้องการฉดี ตามวธิ ีการเตรยี มยาและหลกั ความถูกตอ้ ง 7R

4. เตรียมอปุ กรณใ์ นการฉีดยา พรอ้ มแฟ้มบนั ทกึ การใหย้ า

2. ขนั้ ตอนและเทคนคิ : ลาดับขน้ั ตอนในการใหย้ าฉดี

2.1 ก่อนใหย้ าฉดี

1. ตรวจสอบชื่อ – สกลุ ผู้ป่วย ซ้าอีกคร้ัง โดยการซกั ถาม ตรวจดปู ้ายขอ้ มือและ

ปา้ ยหน้าเตยี ง

2. ก้นั ม่านใหม้ ิดชดิ เลือกบรเิ วณทจี่ ะฉดี ยาและจัดทา่ ผู้ป่วยในทา่ ทางท่ี

เหมาะสมต่อการฉีดยาเขา้ ผวิ หนงั ชน้ั ลึก

3. สวมถุงมอื สะอาด

2.2 เทคนิคการฉดี ยาเข้าผวิ หนงั ชน้ั ลึก (Subcutaneous injection or Hypodermic injection)

1. ทาความสะอาดบรเิ วณผวิ หนังทจี่ ะฉีดยาด้วยสาลีชบุ แอลกอฮอล์ โดยเชด็ วน

จากด้านในออกดา้ นนอก เสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางประมาณ 5 cm. ทงิ้ ไว้ใหแ้ ห้ง

2. หยิบกระบอกฉดี ยาโดยท่ียงั ไม่ต้องดงึ ปลอดเขม็ จับยดึ หวั เขม็ ใหแ้ นน่ กับ

กระบอกฉดี ยา หงายปลายตดั ของเข็มใหอ้ ยู่ดา้ นบน

3. ดงึ ปลอกเขม็ ออก ใชม้ ือข้างทีถ่ นัดถือกระบอกฉีดยาใหข้ นาดกบั พื้นและอยู่ใน

ระดับสายตา ไล่อากาศในกระบอกฉดี ยาออก

4. เตรยี มสาลแี หง้ ไว้ในองุ้ มืออกี ขา้ งหนึง่

การฝกึ ปฏบิ ัตทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 55

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ

5. ใช้มือข้างทถ่ี นดั ถอื กระบอกฉดี ยา มอื อกี ข้างใชน้ ิ้วหวั แม่มือและนว้ิ ชีจ้ ับ
ผิวหนงั บริเวณฉีดยายกข้นึ (กรณคี นอ้วนใช้น้วิ หวั แมม่ อื และน้ิวช้ีดงึ ผวิ หนัง

บริเวณฉดี ยาให้ตึง)

6. แทงเข็มทามุม 45 – 90 องศา โดยหงายปลายตดั ของเข็มใหอ้ ยดู่ ้านบน

(กรณีคนอ้วน ใหแ้ ทงเข็มทามุม 90 องศา) ลกึ ประมาณ ½ น้วิ

7. เล่อื นมือที่ดึงผวิ หนังมายึดหวั เข็มให้นง่ิ อยู่กับท่ี อีกมอื ดงึ ลกู สูบออกมา
เล็กนอ้ ย ตรวจดวู า่ มเี ลือดออกไหลมาในกระบอกฉดี ยา กรณไี มม่ เี ลอื ดไหล
ออกมา ใหด้ ันยาฉดี เข้าไปอย่างชา้ ๆ จนหมด และกรณีทีม่ เี ลือดไหลออกมา

ใหด้ ึงเขม็ ออกแล้วกดผวิ หนังบริเวณนั้นไว้อย่างนอ้ ย 2 นาที แล้วเปลี่ยน
ตาแหน่งฉีดยา

8. หลงั ยาหมด เลื่อนมือทีด่ ันยามาจบั ทกี่ ระบอกฉดี ยาในลกั ษณะเดียวกับท่ีแทง
เขม็

9. ใชส้ าลีแห้งท่สี ะอาดปราศจากเชอ้ื วางบริเวณท่ฉี ดี กอ่ นดึงเขม็ ออก แลว้ จงึ ดึง

เข็มออกในมมุ เดมิ

2.3 เทคนิคการฉดี ยาเข้าผวิ หนงั ชัน้ กล้ามเนอื้ (Intramuscular Injection)

เลือกตาแหน่งทฉ่ี ีดและจัดทา่ ใหผ้ ปู้ ่วย (ผูใ้ หญ)่ ดังน้ี

 ฉีดเขา้ กล้ามเนอื้ สะโพก dorsal gluteal ให้นอนควา่ หนั หัวแมเ่ ท้า
เขา้ หากนั

 ฉดี เขา้ กล้ามเนอื้ ตน้ แขนให้งอแขนไวด้ า้ นข้างของลาตวั

 ฉดี เข้ากลา้ มเนื้อต้นขาใหน้ ั่งหรือนอนหงาย

1. วัดและคลาหาตาแหน่งทจ่ี ะฉดี

2. ทาความสะอาดบรเิ วณผิวหนังท่ีจะฉดี ยาด้วยสาลชี บุ แอลกอฮอล์ โดยเชด็ วน

จากด้านในออกด้านนอก เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 5 cm. ทิ้งไว้ใหแ้ ห้ง

3. ดงึ ปลอกเขม็ ออก ใช้มอื ขา้ งทถ่ี นัดถอื กระบอกฉีดยาใหข้ นาดกบั พืน้ และอยูใ่ น

ระดบั สายตา ไลอ่ ากาศในกระบอกฉีดยาออก

4. ใชม้ ือขา้ งที่ถนดั ถือกระบอกฉดี ยา ขณะทีม่ สี าลแี หง้ อยใู่ นองุ้ มอื ส่วนมืออีก
ข้างทาผวิ หนังให้ตงึ

5. หงายปลายตดั ของเขม็ แทงเข็มทามมุ ดงั นี้

 กลา้ มเนอ้ื สะโพก ในผใู้ หญ่ให้แทงเข็มทามมุ 90 องศา ลึก 1-1.5 น้ิว

 กล้ามเนอื้ หน้าขา ในผ้ใู หญใ่ หแ้ ทงเขม็ ทามุม 90 องศา ลกึ ประมาณ 2/3
นวิ้

 กล้ามเน้ือตน้ แขน ใหแ้ ทงเขม็ ทามมุ 45-60 องศา ลึก 2/3 น้ิว

การฝกึ ปฏบิ ตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 56

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ

6. เลื่อนมอื ท่ีดึงผวิ หนังมายึดหัวเข็มให้นิง่ อยู่กบั ท่ี อกี มือดึงลกู สบู ออกมา
เล็กนอ้ ย ตรวจดวู ่ามเี ลอื ดออกไหลมาในกระบอกฉดี ยา กรณไี ม่มเี ลอื ดไหล

ออกมา ให้ดนั ยาฉดี เข้าไปอย่างช้าๆ จนหมด (เฉล่ยี 10 วินาท/ี cc.) และกรณี

ท่ีมเี ลือดไหลออกมา ใหด้ ึงเขม็ ออกแลว้ กดผิวหนังบริเวณน้ันไวอย่างน้อย 2

นาที แล้วเปลีย่ นตาแหน่งฉีดยา

8. หลงั ยาหมด เลอ่ื นมือที่ดันยามาจบั ท่ีกระบอกฉีดยาในลกั ษณะเดยี วกบั ทีแ่ ทง
เขม็

9. ใชส้ าลีแหง้ ท่สี ะอาดปราศจากเชือ้ วางบรเิ วณท่ฉี ีดกอ่ นดงึ เขม็ ออก แล้วจึงดงึ

เข็มออกในมุมเดมิ

3. ผลของการปฏบิ ัติ

1. ปฏบิ ัตไิ ดค้ ลอ่ งแคล่วและนุ่มนวล ถกู ต้องตามหลัก 7R

2. ปฏบิ ตั ไิ ด้เรียบร้อย สะอาด

3. ลา้ งอปุ กรณ์และเกบ็ อุปกรณ์เรยี บร้อย

4. การประเมนิ และการบันทกึ

1. ติดตามประเมนิ อาการ การเปล่ยี นแปลงผปู้ ่วยทไ่ี ดร้ บั ยา ท้ังขณะใหย้ าและ

หลังใหย้ า

2. ลงบันทกึ การใหย้ าไดค้ รบถ้วน ถูกตอ้ ง

ผลการประเมนิ ( ) ผา่ น ( ) ไม่ผา่ น

ข้อเสนอแนะ
..........................................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

ลงชือ่ ...............................................อาจารยผ์ ู้ประเมิน
(..........................................................)

วันที่ประเมนิ .................................................

การฝกึ ปฏิบัตทิ กั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 57

แนวทางการฝึกปฏิบัติทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เรื่อง การใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดาอยา่ งต่อเนือ่ ง

คาช้แี จง ให้ทาเคร่ืองหมาย / ลงในช่องวา่ ง

กิจกรรม อาจารย์

ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ

1. การเตรียมการ

1.1 เตรียมผรู้ ับบริการและส่งิ แวดล้อม

1.ตรวจสอบชอื่ – สกลุ ผปู้ ว่ ย โดยการซักถาม ตรวจดูป้ายขอ้ มอื และปา้ ยหน้าเตยี ง ชอ่ื

นามสกลุ ต้องตรงกัน

2. แจง้ วัตถุประสงคก์ ารให้ยาและสารละลายทางหลอดเลอื ดดา อธบิ ายขน้ั ตอนการให้

และการออกฤทธิ์ของยา

3. จดั ทา่ ผู้ป่วยทีเ่ หมาะสมตอ่ การใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดา

4. จดั หาเสาแขวนขวดสารละลายหรืออุปกรณส์ าหรบั แขวนขวด ใหพ้ รอ้ มทเี่ ตียงผปู้ ่วย

1.2 เตรียมอุปกรณไ์ ด้ถกู ต้องและครบถ้วน

1. ล้างมอื ให้สะอาด

2. ตรวจสอบคาสง่ั การรักษา คานวณขนาดยา ชนดิ ของสารละลาย และอัตราการหยด

ของสารละลายตามการรักษา

3. เตรียมยา/สารละลายท่ีตอ้ งการให้ตามวธิ กี ารเตรยี มยาและหลกั ความถกู ตอ้ ง 7R

4. เตรยี มอปุ กรณใ์ นการการให้ยาและสารละลายทางหลอดเลอื ดดา พรอ้ มแฟ้มบันทึก

การใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลอื ดดา

2. ข้ันตอนและเทคนคิ : ลาดบั ขัน้ ตอนในการใหย้ าและสารละลายทางหลอดเลือดดา

2.1 เทคนคิ การฉดี ยาเข้าหลอดเลือดดาโดยผา่ นทาง Injection plug/Heparin lock/Normal saline lock

1. ตรวจสอบตาแหน่งการตดิ ตั้ง Injection plug ของผปู้ ว่ ย

2. ทาความสะอาดบริเวณจุกยาง Injection plug ดว้ ยสาลชี ุบแอลกอฮอล์ ทิง้ ไว้ให้

แห้ง

3. หยบิ กระบอกฉดี ยาบรรจนุ า้ เกลือ (0.9% Normal saline) โดยที่ยงั ไมต่ อ้ งดึงปลอด

เขม็ จับยึดหวั เข็มให้แน่นกบั กระบอกฉีดยา หงายปลายตัดของเข็มใหอ้ ย่ดู ้านบน

4. ดึงปลอกเข็มออก ใชม้ อื ข้างท่ถี นัดถือกระบอกฉีดยาใหข้ นาดกบั พนื้ และอยใู่ นระดับ

สายตา ไลอ่ ากาศในกระบอกฉีดยาออก

5. แทงเขม็ ตรงบริเวณจุกยาง Injection plug ดงึ ลกู สบู ออกมาเล็กนอ้ ย ตรวจดูวา่ มี

เลือดออกไหลมาในกระบอกฉีดยา กรณีทม่ี เี ลอื ดออกแสดงว่าปลายเขม็ ที่ต่อกบั

Injection plug ยังอยใู่ นหลอดเลอื ด ใหด้ ันยาน้าเกลือ (0.9% Normal saline) เข้าไป

อยา่ งช้าๆ ประมาณ 2 cc. แต่กรณีทไ่ี มม่ ีเลือดไหลออกมาหรือฉีดดนั นา้ เกลอื ไม่เขา้

ใหห้ ยุด ดงึ เขม็ ออกแลว้ เปลี่ยนตาแหน่งติดตั้ง Injection plug

การฝกึ ปฏิบตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 58

กจิ กรรม อาจารย์

ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ

6. วางกระบอกฉีดยาบรรจนุ า้ เกลอื (0.9% Normal saline) ท่เี หลอื ไว้บนถาด แล้ว

สวมปลอดเข็ม โดยวธิ ไี ม่ใช้มอื จบั และวางไวก้ อ่ น

7. หยบิ กระบอกฉดี ยาทเ่ี ตรียมยาฉดี ไว้ แทงเขม็ ตรงบริเวณจุกยาง Injection plug

แล้วฉดี ยาเขา้ ไปอยา่ งชา้ ๆ จนยาหมดแลว้ ดงึ เขม็ ออก

8. หยบิ กระบอกฉีดยาบรรจุนา้ เกลอื (0.9% Normal saline) ทเ่ี หลือ แทงเข็มตรง

บรเิ วณจุกยาง Injection plug แลว้ ฉดี เขา้ ไปอย่างชา้ ๆ ประมาณ 2-3 cc. แลว้ ดึงเข็ม

ออก

9. ทาความสะอาดบรเิ วณจกุ ยาง Injection plug ดว้ ยสาลชี ุบแอลกอฮอล์

2.2 การเตรียมยา/สารละลายและชดุ อุปกรณ์การให้สาระลายทางหลอดเลือดดา

1. ล้างมอื ให้สะอาด

2. ตรวจสอบคาสัง่ การรักษา คานวณขนาดยา ชนิดของสารละลาย ขนาดทใี่ ห้ ปรมิ าณ

และระยะเวลาท่กี าหนด

3. เขยี นฉลากตดิ ข้างขวด ระบรุ ายละเอยี ดเก่ียวกับ ชอื่ ผปู้ ว่ ย ชนดิ ของสารละลาย

จานวนสารละลาย วถิ ที างท่ีให้ ระยะเวลาท่ใี ห้ อตั ราหยดที่ใหต้ ่อนาทเี วลาทเ่ี รม่ิ ให้

เวลาที่หมด ผู้เตรียมยา/สารละลายและปดิ ข้างขวดให้เรียบร้อย

4. ขวดสารละลาย แกะฝาจุกสารละลายออกใหเ้ รยี บรอ้ ย ใชส้ าลีแอลกอฮอล์ 70 %

เชด็ บนฝาจุก ทิ้งไว้ใหแ้ หง้

5. เปดิ ชุดให้สารละลาย โดยพยายามไมส่ มั ผสั กับปลายเขม็ สาหรบั แทงจกุ ยาง และ

ส่วนที่ต่อกบั หวั เข็ม

6. หมุนทีห่ นบี สายยางให้แน่น (clamp) โดยให้ท่หี นีบสายยางอยตู่ ่ากวา่ กระเปาะ

ประมาณ 6-8 นวิ้

7. ตอ่ ชุดให้สารละลายเขา้ กบั ขวดสารละลาย โดยถอดทคี่ รอบเขม็ ท่ีแทงจุกยางออก

แลว้ แทงฝาจกุ ยางตรงทม่ี ีเครือ่ งหมายวงกลมใหญ่ โดยกดแรงๆ

2.3 การเตรียมอปุ กรณ์ให้ยา/สารละลายและชุดอุปกรณ์การให้สาระลายทางหลอดเลอื ดดา ทเ่ี ตียงผ้ปู ่วย

1. ตรวจสอบชื่อ – สกลุ ผปู้ ว่ ย ซ้าอกี ครัง้ โดยการซกั ถาม ตรวจดปู ้ายขอ้ มือและปา้ ย

หน้าเตยี ง

2. ยกขวดสารละลายขนึ้ แขวนกบั ท่ีแขวนขวด ใหส้ ูงจากพนื้ เตียง 30 – 36 นวิ้ เหนอื

ระดับหวั ใจ แล้วบีบบรเิ วณกระเปาะให้สารละลายค้างทก่ี ระเปาะประมาณ 2/3

กระเปาะ

3. ดึงท่ีครอบสว่ นที่ต่อกบั เข็มออก หากต้องการตอ่ สายยางเสรมิ (extension tube)

ใหต้ อ่ ปลายหนึง่ ของสายเสริมเข้ากับท่ตี อ่ เข็มแล้วอกี ปลายหน่งึ ตอ่ เข้ากับเข็ม

4. ถอดเข็ม เปดิ ทีห่ นบี สายยางใหส้ ารละลายจากกระเปาะไหลผา่ นสายยางไปท่ปี ลาย

สายแล้วปดิ ท่ีหนีบสายยางเพอ่ื ไลอ่ ากาศ แลว้ สวมเข็มไวเ้ หมือนเดมิ

2.4 แทงเขม็ เข้าหลอดเลอื ดดาเพือ่ ให้สารละลาย (เปดิ เสน้ เลอื ด) กรณีที่ใช้แคนนลู าชนดิ ที่มเี ข็มเหลก็ อยขู่ า้ งใน

การฝึกปฏิบัติทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 59

กิจกรรม อาจารย์

ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ

1. เตรียมพลาสเตอร์ขนาดกว้าง 0.5 น้ิว ยาว 2 นิ้ว ประมาณ 3 – 4 ช้ิน

2. สวมถงุ มือ

3. เลือกหาตาแหน่งทจี่ ะแทงเขม็ ควรเลอื กบริเวณหลงั มือและแขน ใชส้ ายยางรัดเหนอื

ตาแหน่งที่จะแทงเขม็ ประมาณ 5-6 นิว้ ใหป้ ลายสายยางชีข้ ้ึนดา้ นบนและใหผ้ ู้ปว่ ย

กามอื ให้แน่น ถ้าแทงเขม็ บรเิ วณหลงั มอื ให้ผปู้ ว่ ยงอข้อมือเลก็ นอ้ ย

4. ใชส้ ายยางรดั แขนรดั เหนอื ตาแหนง่ ทจี่ ะให้สารละลาย

5. ใชส้ าลชี ุบแอลกอฮอล์ 70% เช็ดผิวหนงั บรเิ วณทีจ่ ะแทงเข็ม วนจากในออกไป

โดยรอบให้กวา้ งประมาณ 2-3 นวิ้ ท้งิ ไว้ใหแ้ ห้ง

6. ถอดปลอกแคนนลู าออก

7. ใชน้ วิ้ หัวแมม่ ือข้างท่ไี มถ่ นัด ดงึ ผวิ หนงั บริเวณที่ตา่ กวา่ ตาแหนง่ ท่ีจะแทงเข็ม

ประมาณ 2-3 น้ิว กดเบาๆ จนผวิ หนังบรเิ วณที่จะแทงตงึ

8. ใชม้ อื ขา้ งทีถ่ นัดจับแกนเข็มด้านบนหรือแคนนูลา หงายปลายตัดของเข็มข้ึน ใหเ้ ข็ม

ทามมุ ประมาณ 15-30 องศา กบั ผวิ หนงั

9. แทงเข็มเขา้ ไปในหลอดเลอื ดดาแลว้ ใหล้ ดมุมเข็มลงให้อยใู่ นแนวเดยี วกับหลอด

เลือดดา แทงเข็มเข้าไปในหลอดเลอื ดดา สงั เกตว่า มเี ลอื ดเขา้ ปลายเข็มค่อยๆดงึ

แกนเขม็ ออกมาเลก็ นอ้ ย พรอ้ มกบั ค่อยๆดนั แกนพลาสติกหรือแคนนูลา เข้าไปใน

หลอดเลอื ดจนสดุ

10.ปลดสายยางรดั แขนออก

11.ใช้นว้ิ มือข้างท่ีไม่ถนดั กดลงบนผวิ หนงั บรเิ วณหลอดเลือดดา ที่หา่ งจากตาแหนง่

ปลายเขม็ เลก็ น้อย และใหม้ ือขา้ งท่ถี นัดดงึ แกนเข็มออก ท้งิ ลงในชามรปู ไต

12. ต่อชดุ ให้สารละลายทาง แคนนลู า (ในกรณที อี่ าจต้องใหย้ าตอ่ ภายหลังจากให้

สารละลายหมดแลว้ ให้ตอ่ injection plug เข้ากับแคนนูลาก่อน แล้วจึงต่อชุดให้

สารละลาย)

13. เปิดทหี่ นบี ให้สารละลายหยด สงั เกตบริเวณกระเปาะวา่ สารละลายหยดดีหรอื ไม่

สงั เกตตาแหน่งท่แี ทงเข็มวา่ บวมหรือไม่

14. ตดิ พลาสเตอรก์ ันแคนนลู าเลื่อนหลุดให้เรียบร้อย

15.ปรับอตั ราการหยดของสารละลายตามการรักษา

2. หลังการให้สาระลายทางหลอดเลือดดา

1. ให้ทิ้งเข็มและกระบอกฉดี ยาในภาชนะทรี่ องรบั หรือกลอ่ งดึงเข็ม

2. จัดท่าผปู้ ่วยใหอ้ ยูใ่ นท่าทางสุขสบาย

3. จัดเก็บอปุ กรณ์ นาไปทาความสะอาดและจดั เกบ็ เขา้ ที่

4. ถอดถงุ มือ และลา้ งมอื

5. ลงบนั ทกึ การใหย้ าและและสารละลายทางหลอดเลอื ดดา ชือ่ ยา ชนดิ สารลาย

จานวนยา/สารละบาย อัตราการใหส้ ารละลาย และลงชื่อผูฉ้ ดี ยา

การฝึกปฏบิ ัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 60

กิจกรรม อาจารย์

ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏิบตั ิ

3. ผลของการปฏบิ ตั ิ

1. ปฏิบตั ิไดค้ ล่องแคลว่ และนมุ่ นวล ถูกตอ้ งตามหลัก 7 R

2. ปฏบิ ตั ไิ ดเ้ รียบร้อย สะอาด

3. ล้างอุปกรณ์และเก็บอุปกรณเ์ รยี บรอ้ ย

4. การประเมนิ และการบนั ทึก

1. ตดิ ตามประเมินอาการ การเปลย่ี นแปลงผูป้ ว่ ยทไ่ี ดร้ บั ยาและและสารละลายทาง

หลอดเลอื ดดา ทัง้ ขณะใหแ้ ละหลังให้

2. ลงบันทึกการให้ยาและและสารละลายทางหลอดเลอื ดดา ไดค้ รบถว้ น ถูกตอ้ ง

ผลการประเมิน ( ) ผา่ น ( ) ไมผ่ า่ น

ข้อเสนอแนะ............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงชือ่ ...............................................อาจารยผ์ ปู้ ระเมนิ
(..........................................................)

วันท่ีประเมิน.................................................

การฝกึ ปฏิบตั ทิ กั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 61

การฝึกปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เร่อื ง การใหอ้ อกซิเจนและส่งเสริมการได้รับออกซเิ จน

แนวคดิ :
ออกซเิ จนเป็นสงิ่ จำเป็นของมนษุ ย์ ถ้ำหำกขำดออกซิเจนมำกกวำ่ 4 นำทจี ะทำให้ถึงแก่ชีวติ ได้

ออกซเิ จนมีควำมสำคญั ในกระบวนกำรสนั ดำป (metabolism) เพอื่ ให้ได้พลังงำนทร่ี ่ำงกำยนำมำใช้ในกำร
ปฏบิ ัติกจิ กรรมต่ำงๆ อย่ำงไรก็ดี มภี ำวะโรคหรอื กำรเจ็บป่วยบำงอย่ำงที่ทำใหร้ ่ำงกำยได้รับออกซิเจนลดลง
เชน่ Thalassemia ภำวะซีด กำรมีเสมหะคงั่ ค้ำงในทำงเดินหำยใจ มีกำรขยำยตวั ของปอดไม่เต็มศกั ยภำพ
มกี ำรแลกเปล่ยี นออกซิเจนท่ีปอดลดลง เป็นต้น พยำบำลจงึ ตอ้ งหำแนวทำงในกำรบำบัดเพ่อื เปน็ กำร
สง่ เสริม/สนับสนุนให้ผู้ป่วยได้รบั ออกซเิ จนที่เพียงพอ เช่น กำรให้ออกซิเจนเพื่อชดเชยออกซเิ จน กำรขจัด
เสมหะออกจำกทำงเดินหำยใจ กำรสง่ เสริมใหป้ อดมีกำรขยำยตวั อยำ่ งเต็มที่ โดยกำรกำรหำยใจอยำ่ งลกึ
(deep breathing respiration) กำรไออย่ำงมปี ระสิทธภิ ำพ (effective cough) เป็นตน้

วตั ถปุ ระสงคก์ ารเรยี นรู้: หลงั จบกำรฝกึ ปฏิบัตนิ ้ี ผเู้ รยี นสำมำรถ
1. ปฏิบัติกำรกำรให้ออกซเิ จนและส่งเสรมิ กำรได้รบั ออกซิเจนไดอ้ ย่ำงถกู ต้อง ได้แก่ กำรให้

ออกซเิ จนทำง nasal cannula, face mask, T-piece และ Tracheostomy mask, สอนใหผ้ ้ปู ว่ ยทำ
deep breathing exercise & effective cough, รวมทั้งกำรดดู เสมหะในหลอดลม

ทบทวนความรกู้ ่อนทากจิ กรรม:
1. ใหผ้ ูเ้ รียนอ่ำนเอกสำรประกอบกำรเรียนกำรสอน วิชำ NU 111 204 กำรบำบดั ทำงกำรพยำบำล

(สำยกำรพยำบำลผูใ้ หญ่และผู้สงู อำยุ) หวั ข้อ กำรให้ออกซเิ จนและสง่ เสรมิ กำรได้รับออกซิเจน คณะ
พยำบำลศำสตร์ มหำวิทยำลัยขอนแก่น

2. ดู clip VDO ทักษะทำงกำรพยำบำล เรือ่ ง กำรให้ออกซเิ จนทำง facial mask (3.28 นำท)ี กำร
ขจัดเสมหะดดู เสมหะออกจำกทอ่ ช่วยหำยใจ (7.32 นำที)

กจิ กรรมการเรยี นรู้: ให้ผู้เรียนปฏิบัตกิ จิ กรรมตำมลำดับต่อไปนี้
1. ทบทวนเร่อื งกำรใหอ้ อกซเิ จนและส่งเสรมิ กำรไดร้ บั ออกซิเจนกบั อำจำรย์ประจำกล่มุ และเตรียม

อุปกรณ์ทีใ่ ชใ้ นกำรฝกึ ปฏิบัติ
2. ฝึกปฏิบตั ิตำมแนวทำงกำรฝึกปฏิบัติทักษะกำรบำบดั ทำงกำรพยำบำล เรื่อง กำรใหอ้ อกซเิ จน

และส่งเสรมิ กำรได้รบั ออกซเิ จน ไดแ้ ก่ กำรใหอ้ อกซเิ จนทำง nasal cannula, face mask, T-piece และ
Tracheostomy mask, สอนใหผ้ ปู้ ว่ ยทำ deep breathing exercise & effective cough, รวมท้งั กำรดดู
เสมหะในหลอดลม

การฝกึ ปฏิบัติทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 62

3. ฝกึ ปฏิบตั ิตำมแนวทำงกำรฝกึ ปฏบิ ัติทกั ษะกำรบำบัดทำงกำรพยำบำล เรื่อง กำรใหอ้ อกซเิ จน
และสง่ เสริมกำรไดร้ ับออกซเิ จน ไดแ้ ก่ กำรให้ออกซเิ จนทำง nasal cannula, face mask, T-piece และ
Tracheostomy mask, สอนใหผ้ ปู้ ว่ ยทำ deep breathing exercise & effective cough, รวมท้ังกำรดดู
เสมหะในหลอดลม โดยอำจำรยป์ ระจำกลมุ่ ประเมนิ กำรฝกึ ปฏบิ ตั ิตำมแนวทำงกำรฝกึ ปฏิบตั ิทกั ษะกำร
บำบัดทำงกำรพยำบำลฯ พรอ้ มทัง้ ให้ข้อเสนอแนะ

4. สรปุ กำรเรียนรรู้ ่วมกบั อำจำรย์ประจำกลุ่มและทำแบบทดสอบหลงั ฝึกปฏิบตั ิ

เครื่องมอื และอุปกรณ์ท่ตี อ้ งการ:

1. แนวทำงกำรฝกึ ปฏิบตั ิทักษะกำรบำบัดทำงกำรพยำบำล เรอื่ ง กำรให้ออกซิเจนและสง่ เสรมิ กำรได้รบั

ออกซิเจน ได้แก่ กำรให้ออกซิเจนทำง nasal cannula, face mask, T-piece และ Tracheostomy

mask, สอนให้ผูป้ ่วยทำ deep breathing exercise & effective cough, รวมทั้งกำรดูดเสมหะใน

หลอดลม

กำรให้ออกซเิ จน: กรณใี ชถ้ งั ออกซเิ จน กำรดดู เสมหะในหลอดลม:

1. ถังออกซเิ จน 1. ambu bag

2. Regulator 2. reservoir bag

3. flow meter 3. สำยต่อออกซเิ จน

4. ขวดทำควำมชน้ื (humidifier/nebulizer) 4. flow meter

พรอ้ มน้ำกล่ันปรำศจำกเช้ือ 3. เคร่ือง suction

5. สำย nasal cannula 4. sterile gloves

6. face mask ชนิด simple face mask, face 5. disposable gloves

mask with reservoir bag 6. สำยดูดเสมหะที่ปรำศจำกเชอื้

7. corrugate tube with T-piece connector 7. สำลชี บุ alcohol

8. reservoir tube 8. น้ำยำ 0.9 % NSS

9. tracheostomy mask 9. ขวดใสน่ ้ำสะอำดไวล้ ้ำงสำย

กรณใี ช้ออกซเิ จนจำก Central pipeline : ฝกึ กำรไอ Effective cough:

อปุ กรณ์ตำมรำยกำรท่ี 3-9 1. หมอนใบเล็กๆ/ผ้ำเชด็ ตวั ม้วน

2. กระดำษชำระ

การประเมินผล:
1.กำรทำแบบทดสอบหลงั ฝึกปฏิบัติ
2. กำรมสี ่วนร่วมในกำรเรยี นรูจ้ ำกกำรฝกึ ปฏิบตั ิ

การฝึกปฏบิ ัตทิ ักษะการบาบัดทางการพยาบาล 63

แนวทางการฝึกปฏิบัติทักษะการบาบัดทางการพยาบาล
เร่ือง Deep breathing exercise

คาชี้แจง ใหท้ ำเครอ่ื งหมำย / ลงในชอ่ งวำ่ ง

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

1. อธิบำยใหผ้ ปู้ ว่ ยเขำ้ ใจถึงควำมสำคญั และขั้นตอนในกำร ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ
ฝกึ หำยใจ
2.จดั ใหผ้ ู้ป่วยอยู่ในท่ำที่สบำย แนะนำใหน้ อนศีรษะสงู อยำ่ งน้อย 30-45 °
ปรับเตยี งยกขำขนึ้ หรอื หนุนหมอนใตเ้ ขำ่
3. ให้ผปู้ ว่ ยวำงมอื ทัง้ 2 ข้ำง บนท้องบรเิ วณใตล้ นิ้ ป่ี

4. สดู ลมหำยใจเขำ้ ลึกๆ ทำงจมกู ใหท้ ้องป่องออกและค้ำงไวป้ ระมำณ 3-6
วินำที สังเกตว่ำมือจะยกขน้ึ
5. ให้ผ่อนลมหำยใจออกทำงจมกู ชำ้ ๆ มอื ท่วี ำงไว้ที่ท้องจะลดลง
6. ให้ทำ 5-10 ครัง้ ทุกๆ 1-2 ชว่ั โมง

ผลการประเมิน ( ) ผ่ำน ( ) ไมผ่ ำ่ น

ขอ้ เสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงชอ่ื ...............................................อำจำรย์ผปู้ ระเมนิ
(..........................................................)

วนั ท่ีประเมิน.................................................

การฝึกปฏบิ ตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 64

แนวทางการฝึกปฏิบตั ิทักษะการบาบัดทางการพยาบาล
เรอ่ื ง Effective cough

คาชี้แจง ใหท้ ำเครอ่ื งหมำย / ลงในชอ่ งวำ่ ง

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

1.อธิบำยควำมสำคญั และวธิ กี ำรไออยำ่ งมปี ระสิทธภิ ำพ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ
2.เตรียมอปุ กรณ์ ไดแ้ ก่ กระดำษชำระสำหรับปิดปำก หมอนใบเลก็ ๆหรือ
ผำ้ เช็ดตวั มว้ นปกปอ้ งแผลหนำ้ ท้อง ภำชนะเก็บเสมหะส่งตรวจ
3. ชว่ ยจัดท่ำผ้ปู ว่ ยใหอ้ ยู่ในท่ำนงั่ หรือไขหวั เตยี งขนึ้ สงู ให้ผปู้ ่วยโนม้ ตวั มำ
ดำ้ นหน้ำเลก็ นอ้ ย
4. วำงมือบริเวณหนำ้ ทอ้ ง กรณมี แี ผลหนำ้ ทอ้ งใชห้ มอนใบเล็กๆหรอื ผำ้ เช็ดตวั
มว้ นประคองแผลไว้
5. บอกใหห้ ำยใจเขำ้ ทำงจมกู ชำ้ ๆและลกึ แลว้ หำยใจออกทำงปำก แบบ
diaphragmatic breathing ทำ 3 ครั้ง
6. เมื่อรู้สึกระคำยเคืองต้องกำรไอ บอกใหห้ ำยใจเข้ำทำงจมูกช้ำๆและลกึ กลนั้ ไว้
พรอ้ มกบั ห่อไหล่ หบุ ต้นแขนทง้ั สองข้ำงแนบชิดทรวงอก
7.ใชก้ ระดำษชำระปดิ ปำกแล้วไอออกแรงๆ 2-3 ครงั้ ตดิ ต่อกนั
8. บว้ นเสมหะ

ผลการประเมนิ ( ) ผำ่ น ( ) ไมผ่ ำ่ น

ขอ้ เสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงชือ่ ...............................................อำจำรยผ์ ปู้ ระเมิน
(..........................................................)

วนั ทป่ี ระเมนิ .................................................

การฝกึ ปฏบิ ัตทิ กั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 65

แนวทางการฝึกปฏิบัติทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เร่อื ง Oxygen Administration: Applying nasal cannula

คาช้ีแจง ใหท้ ำเคร่ืองหมำย / ลงในชอ่ งวำ่ ง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

ปฏิบตั ิ ไม่ปฏิบตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ

1.อธิบำยควำมจำเปน็ ไดร้ บั O2 ขน้ั ตอนและกำรปฏิบตั ติ ัว
2.เตรียมอปุ กรณ์
3.จดั ทำ่ ศรี ษะสงู อย่ำงน้อย 30-45 ° (ถ้ำไม่มีขอ้ หำ้ ม)
4. เตรยี มขวดทำควำมชนื้ โดย เปดิ ฝำขวด เทน้ำกลนั่ ปรำศจำกเชือ้ ใสข่ วด ปดิ ฝำ
ขวดทำควำมชน้ื
5. เตรยี มออกซเิ จน
กรณใี ชถ้ ังออกซเิ จน
5.1 ตอ่ Regulator กับ วำล์วเปดิ -ปดิ ถังออกซิเจน เปิดวำลว์ ถงั ออกซเิ จน
5.2 ต่อ flow meter กบั Regulator
5.3 ตอ่ สำย/ท่อออกซเิ จน nasal cannula ต่อขวดทำควำมชื้น(humidifier) กบั
flow meter
กรณีใชอ้ อกซิเจนจำก Central pipeline
5.1 เปิดจกุ วำล์ว wall outlet
5.2 ตอ่ flow meter กับ wall outlet
5.3 ตอ่ สำย/ท่อออกซเิ จน nasal cannula ต่อขวดทำควำมชน้ื (humidifier) กบั
flow meter
6. เปิด O2 flow rate ตำมแผนกำรรักษำ
7. ตรวจสอบกำรไหล ใช้มืออังรูเปดิ กรณใี ช้ขวดทำควำมชื้น พบกำรปดุ ของน้ำ
8. สวม nasal cannula ในรูจมกู โคง้ ลงดำ้ นหลงั รจู มกู
9. ปรบั สำยให้กระชับ ถำมควำมพอดีและสบำย

ผลการประเมนิ ( ) ผำ่ น ( ) ไมผ่ ำ่ น

ข้อเสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงช่ือ...............................................อำจำรยผ์ ู้ประเมิน
(..........................................................)

วนั ท่ีประเมิน................................................

การฝึกปฏิบตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 66

แนวทางการฝึกปฏบิ ตั ิทักษะการบาบัดทางการพยาบาล
เรื่อง Oxygen Administration: Applying face mask,

Non rebreathing bag, Partial rebreathing bag

คาช้ีแจง ใหท้ ำเคร่อื งหมำย / ลงในช่องว่ำง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

1. อธิบำยควำมจำเป็นได้รับ O2 ข้ันตอนและกำรปฏบิ ตั ติ ัว ปฏิบตั ิ ไม่ปฏิบตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ
2.เตรียมอุปกรณ์
3.จัดทำ่ ศีรษะสงู อย่ำงนอ้ ย 30-45 ° (ถ้ำไม่มีขอ้ หำ้ ม)
4. เตรยี มขวดทำควำมช้ืนโดย เปดิ ฝำขวด เทนำ้ กลนั่ ปรำศจำกเชอ้ื ใสข่ วด ปิดฝำ
ขวดทำควำมชืน้
5. เตรยี มออกซเิ จน

กรณใี ช้ถังออกซเิ จน
5.1 ต่อ Regulator กบั วำล์วเปดิ -ปดิ ถังออกซิเจน เปดิ วำล์วถังออกซิเจน
5.2 ต่อ flow meter กบั Regulator
กรณีใชอ้ อกซเิ จนจาก Central pipeline
5.1 เปิดจุกวำล์ว
5.2 ต่อ flow meter กับ wall outlet
5.3 ตอ่ ขวดทำควำมชน้ื (humidifier) กบั flow meter
กรณใี ช้ simple face mask
5.4 ตอ่ สำย/ทอ่ ออกซเิ จนกับ face mask และขวดทำควำมช้ืน
6. เปดิ O2 flow rate ตำมแผนกำรรกั ษำ (6-10 LPM)
7. ตรวจสอบกำรไหล พบกำรปดุ ของนำ้ ในขวดทำควำมชื้น
กรณใี ช้ face mask with reservoir bag
5.4 ตอ่ สำย/ทอ่ ออกซเิ จนกบั reservoir bag และขวดทำควำมชืน้
6.เปดิ O2 flow rate ตำมแผนกำรรักษำ (6-10 LPM)
7.ใช้นิว้ หัวแม่มอื ปดิ บริเวณคอ mask ให้ reservoir bag โป่ง
8.สวม face mask ใหค้ รอบจมูกและปำกแนบกบั ใบหน้ำใหส้ นิท คล้องสำยรดั
ศีรษะ
9.ปรบั สำยให้กระชบั ปรับแผ่นโลหะใหแ้ นบกบั สันจมูก ถำมควำมพอดีและสบำย

ผลการประเมนิ ( ) ผ่ำน ( ) ไมผ่ ำ่ น

การฝกึ ปฏิบตั ทิ ักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 67

ข้อเสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

ลงชื่อ...............................................อำจำรยผ์ ปู้ ระเมิน
(..........................................................)

วนั ทป่ี ระเมนิ .................................................

การฝึกปฏิบัติทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล 68

แนวทางการฝึกปฏิบัติทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เรือ่ ง Oxygen Administration: Applying T-piece, Tracheostomy mask

คาชีแ้ จง ใหท้ ำเครอื่ งหมำย / ลงในช่องว่ำง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ

1. อธิบำยควำมจำเป็นไดร้ บั O2 ขนั้ ตอนและกำรปฏิบตั ติ วั
2. เตรียมอปุ กรณ์
3. จดั ท่ำศรี ษะสูงอย่ำงน้อย 30-45 ° (ถ้ำไมม่ ขี ้อหำ้ ม)
4. เตรียมขวดทำควำมชนื้ (nebulizer) โดย เปิดฝำขวด เทน้ำกลัน่
ปรำศจำกเชือ้ ใสข่ วด ปิดฝำขวดทำควำมช้นื
5. เตรียมออกซเิ จน

กรณีใชถ้ ังออกซิเจน
5.1 ตอ่ Regulator กับ วำลว์ เปดิ -ปิดถงั ออกซเิ จน เปดิ วำลว์ ถังออกซเิ จน
5.2 ต่อ flow meter กบั Regulator
กรณใี ชอ้ อกซเิ จนจาก Central pipeline
5.1 เปิดจกุ วำลว์
5.2 ต่อ flow meter กบั wall outlet
6. ตอ่ ขวดทำควำมชืน้ (nebulizer) กับ flow meter
7.ตอ่ corrugate tube กบั ขวดทำควำมชน้ื
กรณใี ช้ T-piece
7.1 ต่อ corrugate tube กบั ขวดทำควำมชน้ื และ T-piece tube และ
หรือ reservoir tube
7.2 เช็ดรอบปลำยเปดิ ของ ET-tube หรือ Tracheostomy tube ด้วย
70% alcohol
กรณีใช้ Tracheostomy mask
7.1 ต่อ corrugate tube กบั Tracheostomy mask
8. เปิด O2 flow rate ตำมแผนกำรรักษำ(6-10 LPM)
9. ตรวจสอบกำรไหล พบกำรปดุ ของน้ำในขวดทำควำมชนื้ และละออง
ฝอยสีขำวไหลพงุ่
10. ให้ O2
10.1 ตอ่ T-piece กับปลำยเปดิ ของ ET-tube หรือ Tracheostomy
tube ให้สนทิ
10.2 ตรวจสอบปลำย reservoir tube มลี ะอองฝอย
กรณีใช้ Tracheostomy mask

การฝกึ ปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 69

10.1 ครอบ mask เหนือรูเปดิ ของ Tracheostomy tube

10.2 คลอ้ งสำยผูกรอบคอใหก้ ระชับ ไม่แนน่ จนเกนิ ไป

ผลการประเมิน ( ) ผ่ำน ( ) ไมผ่ ำ่ น

ขอ้ เสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงชื่อ...............................................อำจำรยผ์ ปู้ ระเมิน
(..........................................................)

วนั ท่ปี ระเมิน.................................................

การฝึกปฏิบตั ทิ กั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 70

แนวทางการฝกึ ปฏบิ ตั ิทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เรือ่ ง การดูดเสมหะในหลอดลม (tracheal suctioning): Endotracheal tube,

Tracheostomy tube

คาชี้แจง ให้ทำเครอื่ งหมำย / ลงในชอ่ งวำ่ ง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

1. ล้ำงมือ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไม่ปฏิบตั ิ
2. เตรียมอุปกรณ์

2.1 อุปกรณ์ดดู เสมหะ
2.2 อปุ กรณ์ให้ออกซิเจน (Hyperinflation) ตอ่ Ambu bag กับ
Reservoir bag และตอ่ สำยออกซิเจนกับ Flow meter เปดิ O2 10-15
LPM
3. อธิบำยวธิ กี ำรและกำรปฏิบตั ิตวั ขณะดดู เสมหะ
4. ปดิ มำ่ น
5. สวมอปุ กรณ์ป้องกัน mask, แว่นตำ (goggles) หรอื เสอ้ื คลมุ (ตำมขอ้ บ่งช)้ี
6. จดั ทำ่ semi-Fowler’s หรอื high Fowler’s หรือนอนตะแคงหนำ้ กรณที ีม่ ี
ระดบั ควำมรสู้ กึ ตัวลดลง
7. เปิดเคร่อื งดดู ที่ควำมดัน 120 mmHg ตรวจสอบควำมดนั โดยหกั สำยดดู
เสมหะและปรับแรงดันกำรดูดใหอ้ ยูใ่ นระดับ 80-120 mmHg.
8. สวมถงุ มือปรำศจำกเชื้อ (sterile glove)
9. ผูช้ ่วยเหลือ เปดิ ซองบรรจสุ ำยดดู เสมหะ สง่ ให้ผู้ทำกำรดดู เสมหะ
10. มือขำ้ งที่ถนดั หยบิ สำยดดู เสมหะ มว้ นสำยและกำไว้ในมือ
11. ต่อสำยดูดเสมหะ กับสำยยำงท่ีตอ่ กบั เคร่ืองดดู เสมหะ
12. ผูช้ ่วยเหลอื เช็ดรอบท่อชว่ ยหำยใจ หรอื ท่อเจำะคอด้วยแอลกอฮอร์ ต่อ
ambu bag เข้ำกบั ท่อช่วยหำยใจบีบ ambu bag ใหอ้ อกซิเจน 100% 3-6
ครงั้ หรือประมำณ 30 วินำที
15. สอดใส่สำยดูดเสมหะเขำ้ ไปในทอ่ ชว่ ยหำยใจ หรือ ทอ่ เจำะคอ ขณะเปดิ
วำล์วทีห่ ัวตอ่ สำยดูดเสมหะ
กรณดี ูดเสมหะทางทอ่ ช่วยหายใจ (ET-tube)
● สอดใสส่ ำยดดู เสมหะลกึ ไมเ่ กิน 32 ซม. (12.5 น้ิว) หรอื จนรู้สกึ ตดิ
กรณดี ูดเสมหะทางท่อเจาะคอ (T-tube)
●สอดใสส่ ำยดดู เสมหะลึกประมำณ 10-12.5 ซม. (4-5 น้ิว) หรือจนร้สู ึกวำ่
ติด

การฝึกปฏบิ ตั ทิ ักษะการบาบัดทางการพยาบาล 71

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

16. ถอนสำยดดู ข้นึ ประมำณ 1-2 ซม ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ
17. ดดู เสมหะโดยใช้นิ้วหวั แมม่ ือปดิ วำล์ว หมุนสำยดดู เสมหะแบบวงกลมหรือ
หมนุ ซำ้ ย-ขวำ พร้อมกบั คอ่ ยๆ ดงึ สำยดดู เสมหะขึ้น ใชเ้ วลำไมเ่ กิน 10-15
วนิ ำที หรอื เวลำประมำณเทำ่ กบั กำรกล้นั หำยใจของผู้ดูดเสมหะ
18. ผชู้ ่วยเหลอื ตอ่ ambu bag เขำ้ กับท่อช่วยหำยใจ และบีบ 3-6 คร้งั
(hyperinflation) หรอื ประมำณ 1 นำที
19. ประเมนิ ควำมจำเปน็ ถ้ำยงั มเี สมหะ ดูดซ้ำตำมขอ้ 15-18 ไมค่ วรเกิน 3
ครัง้
20. ล้ำงสำยดูดเสมหะโดยจมุ่ ปลำยสำยดดู เสมหะลงในขวดน้ำสะอำด ดูดน้ำ
ผ่ำนสำยดูดเสมหะ
21. ม้วนสำยดดู เสมหะไวใ้ นมอื แลว้ ปลดสำยดดู เสมหะจำกข้อตอ่ ทง้ิ ถอดถุง
มือและทิ้ง
22. ปดิ เครอื่ งดดู เสมหะ
23. ลำ้ งมือ

ผลการประเมนิ ( ) ผ่ำน ( ) ไม่ผำ่ น

ข้อเสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงช่ือ...............................................อำจำรยผ์ ู้ประเมนิ
(..........................................................)

วนั ทปี่ ระเมิน.................................................

การฝกึ ปฏบิ ัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 72

การฝกึ ปฏิบตั ิทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เรือ่ ง การดแู ลบาดแผล

แนวคิด:
การเกดิ บาดแผลสะท้อนถึงความบกพรอ่ งในการทาหนา้ ทข่ี องผวิ หนงั บาดแผลอาจเกิดขึ้นโดยตง้ั ใจ

และไม่ตงั้ ใจก็ได้ การจาแนกบาดแผลสามารถจาแนกไดห้ ลายลกั ษณะ 1)แบง่ ตามการถูกทาลายของผวิ หนงั
หรอื เนือ้ เยื่อ ได้แก่ แผลปิด (closed wounds) และแผลเปิด (open wounds) ประกอบด้วย บาดแผล
ถลอก (abrasions) แผลถกู แทง (punctures) แผลฉีกขาด (lacerations) แผลถูกตดั ขาด (traumatic
amputation) แผลถกู ยิง และแผลตัดหรอื แผลถกู ฟนั 2)แบง่ ตามการติดเชอื้ ได้แก่ แผลสะอาด และแผล
ติดเชื้อ พยาบาลในฐานะเปน็ ผู้ใหบ้ ริการ จึงต้องมีการสง่ เสรมิ การหายของแผล (promote wound
healing) โดยการใหอ้ าหารท่ีเหมาะสม จดั ส่งิ แวดล้อมท่สี ะอาด รวมถงึ การลดโอกาสการติดเชือ้ และเพิ่ม
โอกาสการหายของแผล ท้งั นี้การทาแผล (wound dressing) เป็นวิธีการหนึ่งที่จะชว่ ยใหแ้ ผลของผปู้ ่วย
ไดร้ บั หรือมีปัจจัยท่ีดีทจ่ี ะสง่ เสรมิ การหายของแผล โดยเป็นทั้งการจดั การความชื้นทเี่ หมาะสม การลดส่งิ
แปลกปลอม และการลดปริมาณเช้อื โรค
วตั ถุประสงค์การเรยี นรู้: หลงั จบการฝึกปฏิบตั นิ ี้ ผู้เรยี นสามารถ

1. ปฏิบัติการทาแผลแบบแหง้ ทาแผลแบบเปียก และทาแผลโดยใช้ Y gauze รวมทัง้ การตัดไหม
ไดอ้ ยา่ งถกู ต้อง
ทบทวนความรกู้ ่อนทากิจกรรม:

1. ให้ผเู้ รียนอา่ นเอกสารประกอบการเรียนการสอน วชิ า NU 111 204 การบาบัดทางการพยาบาล
(สายการพยาบาลผ้ใู หญแ่ ละผู้สงู อาย)ุ หวั ข้อ การดูแลบาดแผล คณะพยาบาลศาสตร์
มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่

2. ดู clip VDO ทักษะทางการพยาบาล เร่ือง การทาแผลแบบแหง้ (5.34 นาท)ี การทาแผลแบบ
เปยี ก (3.39 นาที) และการทาแผลโดยใช้ Y gauze (4.14 นาท)ี
https://www.youtube.com/watch?v=W2cwr16zS2w Suture Removal (12 นาท)ี
https://www.youtube.com/watch?v=tCLZrBRxVEU Surgical Staple Removal (13.03 นาที)

กิจกรรมการเรยี นรู้: ใหผ้ ู้เรียนปฏบิ ตั ิกิจกรรมตามลาดบั ต่อไปน้ี
1. ทบทวนเรอื่ งการดแู ลบาดแผลกบั อาจารยป์ ระจากลมุ่ และเตรียมอุปกรณ์ทีใ่ ช้ในการฝกึ ปฏิบัติ
2. ฝกึ ปฏบิ ตั ติ ามแนวทางการฝึกปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล เรอ่ื ง ทาแผลแบบแห้ง

การทาแผลแบบเปียก และการทาแผลโดยใช้ Y gauze รวมทงั้ การตัดไหม

การฝึกปฏิบัติทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 73

3. ฝกึ ปฏิบัตติ ามแนวทางการฝึกปฏิบัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล เร่ือง ทาแผลแบบแห้ง
การทาแผลแบบเปียก และการทาแผลโดยใช้ Y gauze รวมทงั้ การตัดไหม โดยอาจารย์ประจากลุม่ ประเมนิ
การฝึกปฏบิ ตั ิตามแนวทางการฝกึ ปฏบิ ัติทักษะการบาบัดทางการพยาบาลฯ พร้อมท้ังให้ข้อเสนอแนะ

4. สรุปการเรยี นรรู้ ว่ มกับอาจารย์ประจากลุม่ และทาแบบทดสอบหลงั ฝึกปฏบิ ตั ิ

เครื่องมือและอุปกรณ์ท่ตี ้องการ:

1. แนวทางการฝึกปฏิบตั ิทักษะการบาบัดทางการพยาบาล เรอื่ ง การทาแผลแบบแหง้ การทาแผลแบบ

เปยี ก และการทาแผลโดยใช้ Y gauze รวมท้ังการตัดไหม

การทาแผลแบบแห้งและเปยี ก: การทาแผลโดยใช้ Y gauze:

1. ชุดทาแผลท่ปี ราศจากเช้ือ ในชุดประกอบด้วย 1. อุปกรณ์ 1-6 เชน่ เดียวกับการทาแผลแบบแหง้

ถ้วยใส่นา้ ยา tooth forceps, non-tooth 2. Y gauze หรอื ผา้ ก๊อส 2 ช้ิน (ในกรณีไมม่ ี Y

forceps สาลี ผา้ ก๊อส ผ้าก๊อสหุ้มสาลี gauze ให้ใช้ ผา้ กอ๊ ส 1 ชน้ิ พับทบวางใต้ท่อระบาย

2. สาลี ผ้ากอ๊ ส จานวนตามความเหมาะสม และอีก 1 ชิ้นพับทบวางเหนือทอ่ ระบาย)

3. นา้ ยาทาความสะอาดแผลใช้ 0.9% NSS 3. ผ้ากอ๊ สหุม้ สาลี (top gauze)

4. disposable gloves 4. บาดแผลจาลอง: แผลผา่ ตัดเยบ็ ขอบแผลชดิ มี

5. ชามรปู ไต หรอื ถงุ พลาสตกิ สะอาด ไหมเย็บและมีท่อระบายตดิ อยู่

6. พลาสเตอร์

7. ไม้พนั สาลีปราศจากเช้ือ (เพิม่ ในการทาแผล การตัดไหม/staple removal:

แบบเปียก) 1. อุปกรณ์ 1-6 เชน่ เดียวกบั การทาแผลแบบแหง้

8. นา้ ยา providone iodine หรอื น้ายาตาม 2. กรรไกรตดั ไหม

แผนการรกั ษา (เพิ่มเติมในการทาแผลแบบเปยี ก) 3. บาดแผลจาลอง: แผลผา่ ตัดเยบ็ ขอบแผลชดิ มี

9. บาดแผลจาลอง: แผลผา่ ตัดเยบ็ ขอบแผลชดิ มี ไหมเยบ็

ไหมเยบ็ และแผลตดิ เชื้อท่ีมีหนอง 4. บาดแผลจาลอง: แผลผา่ ตัดขอบแผลชิดมี

10. curette, กรรไกรตัดเน้ือ (option การทา staples ยดึ ไว้

แผลชนิดเปยี ก ) 5. Staple remover

11. ผ้ากอ๊ สหุ้มสาลี (top gauze) (เพมิ่ ในการทา

แผลชนิดเปยี ก)

การประเมนิ ผล:

1.การทาแบบทดสอบหลังฝึกปฏิบัติ

2. การมสี ่วนรว่ มในการเรียนรจู้ ากการฝึกปฏิบัติ

การฝกึ ปฏบิ ตั ทิ ักษะการบาบัดทางการพยาบาล 74

แนวทางการฝึกปฏบิ ตั ิทักษะการบาบดั ทางการพยาบาล
เรอ่ื ง การทาแผลชนิดแหง้ การทาแผลชนดิ เปยี ก การทาแผลโดยใช้ Y gauze และการตัดไหม

คาชแี้ จง ให้ทาเครือ่ งหมาย / ลงในช่องวา่ ง

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

1. การเตรยี มการ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ
1.1 เตรยี มผู้รับบริการและสิ่งแวดลอ้ ม
1. อธบิ ายให้ผ้ปู ว่ ยเข้าใจและบอกวัตถุประสงคก์ ารทาแผล
2. ประเมินสภาพบาดแผลของผปู้ ว่ ย
3. การเตรยี มอปุ กรณ์
- ชุดทาแผลที่ปราศจากเชือ้
- สาลี ผ้ากอ๊ สปราศจากเชื้อ จานวนตามความเหมาะสม
- นา้ ยาทาความสะอาดแผลใช้ 0.9% NSS
- disposable gloves
- ชามรปู ไต หรือถงุ พลาสติกสะอาด
- พลาสเตอร์
4. จดั สิ่งแวดล้อมใหเ้ หมาะสม : ปดิ พัดลม กัน้ ม่าน
5. จดั ทา่ ผปู้ ่วยใหอ้ ยู่ในทา่ ทีส่ ขุ สบายและสะดวกตอ่ การทาแผล
6. จัดอุปกรณใ์ ห้เหมาะสม
1.2 เตรียมอุปกรณ์ได้ถูกต้องและครบถว้ น
2. ข้นั ตอนและเทคนคิ
1. ล้างมือให้สะอาด
2. ผูกผ้าปิดปากและจมกู
3. สวม disposable gloves
4. เปิดแผลและประเมนิ สภาพแผล
5. นาผา้ ปดิ แผลเกา่ ออกโดยมว้ นใหด้ ้านสกปรกอยูด่ า้ นใน
6. ถอดถุงมือค่เู ดมิ ออก
7. ลา้ งมือให้สะอาดกอ่ น (อาจใช้วิธีล้างมอื โดยไมใ่ ชน้ ้า)
8. สวม disposable gloves คู่มอื ใหม่
9. เปิด set ทาแผลโดยยดึ หลกั ปราศจากเช้อื
10. เทนา้ ยาลงในถว้ ยยาที่อยใู่ นชดุ ทาแผล
11. ใช้ non tooth forceps คบี สาลชี ุบ 0.9 % NSS และใช้ tooth forceps
ชว่ ยบดิ สาลใี หห้ มาดๆ

การฝกึ ปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 75

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

12. ใช้ tooth forceps คบี สาลีเชด็ ทาความสะอาดรอบ ๆ แผล โดยเชด็ จาก ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ
ขอบแผลด้านในวนออกดา้ นนอกหรอื เช็ดชิดขอบแผลจากบนลงล่าง แล้วจงึ เชด็
ทาความสะอาดผวิ หนงั รอบ ๆ โดยกวา้ งประมาณ 2 นว้ิ ใชส้ าลี 1-2 ก้อนหรอื
จนกวา่ รอบแผลสะอาด
13. เชด็ บรเิ วณทส่ี ะอาดไปส่บู ริเวณทีไ่ มส่ ะอาด
14. ปิดแผล โดยใช้ non-tooth forceps คีบผ้ากอ๊ สแหง้ แลว้ ใช้ tooth
forceps ชว่ ยในการคีบผา้ ปดิ แผล โดยปรบั ขนาดก๊อสใหเ้ หมาะสมกบั ขนาดของ
แผล
15. ตดิ พลาสเตอร์ โดยตดิ ขวางกบั แนวกล้ามเนือ้
16. จัดเกบ็ อปุ กรณ์ แยกขยะ เกบ็ set ทาแผลใหเ้ รยี บร้อย
17. ถอดถุงมือ
18. จดั ผ้ปู ่วยอยูใ่ นท่าสุขสบายและให้คาแนะนาการปฏิบตั ิตัว
19. เปดิ ม่านกน้ั เตยี ง
20. ล้างมือ
2.2 ลาดับขั้นตอนการทาแผลชนดิ เปยี ก
1. ล้างมอื ใหส้ ะอาด
2. สวม disposable gloves
3. เปิดแผลและประเมินสภาพแผล
4. นาผา้ ปดิ แผลเก่าออกโดยมว้ นให้ด้านสกปรกอย่ดู า้ นใน
5. ถอดถงุ มอื ทิ้งหลงั เปิดแผล
6. ลา้ งมอื ให้สะอาดกอ่ น (อาจใช้วิธลี ้างมือโดยไม่ใช้น้า)
7. สวม disposable gloves คใู่ หม่
8. เปิด set ทาแผลโดยยึดหลักปราศจากเชือ้
9. ใช้ non-tooth forceps คีบสาลีชบุ 0.9 % NSS และใช้ tooth forceps
ช่วยบดิ สาลีใหห้ มาดๆ
10. ใช้ tooth forceps คบี สาลีเชค็ ทาความสะอาดในแผล โดยเรม่ิ จากกลาง
แผลออกมาหาขอบแผล เช็ดแผลจนสะอาด (ในกรณีทมี่ ีสง่ิ คดั หลั่งเปรอะเปอื้ น
บริเวณรอบๆ แผลเป็นจานวนมาก ใหใ้ ชไ้ มพ้ ันสาลีปราศจากเชือ้ ชบุ 0.9% NSS
เชด็ สิ่งคดั หลัง่ ท่เี ปอื้ นออกจนสะอาดก่อน)
11. เชด็ ทาความสะอาดผิวหนงั รอบๆ แผล โดยเช็ดเป็นวงกวา้ งประมาณ 2 น้วิ
ใชส้ าลี 1-2 ก้อนหรอื จนกว่ารอบแผลสะอาด
12. ใช้ non-tooth forceps นาผา้ ก๊อสชนิดบางชบุ น้ายาตามแผนการรักษา บดิ
พอหมาด โดยในขณะบดิ ให้ non-tooth forceps อยู่ดา้ นบน และtooth
forceps ด้านลา่ ง

การฝึกปฏบิ ตั ิทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 76

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

13. คลผี่ ้าก๊อสชบุ นา้ ยาวางปดิ หนา้ แผลอย่างหลวมๆ จนเตม็ แผล ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ
14. ปิดแผล โดยใช้ non-tooth forceps หยิบผา้ กอ๊ สแหง้ แลว้ ใช้ tooth
forceps ช่วยในการหยิบผ้าปดิ แผล ตดิ พลาสเตอรโ์ ดยตดิ ขวางกบั แนว
กล้ามเนื้อ
15. จดั เก็บอปุ กรณ์ แยกขยะ เกบ็ set ทาแผลใหเ้ รียบรอ้ ย
16. ถอดถุงมอื
17. จดั ผปู้ ่วยอยูใ่ นทา่ สขุ สบายและให้คาแนะนาการปฏิบตั ิตัว
18. เปดิ ม่านก้นั เตยี ง
19. ล้างมือ
2.3 ลาดบั ข้ันตอนการทาแผลทีม่ ที ่อระบาย
1. ลา้ งมอื ให้สะอาด
2. ผูกผ้าปิดปากและจมูก
3. สวม disposable gloves
4. เปิดแผลและประเมนิ สภาพแผล
5. นาผา้ ปดิ แผลเกา่ ออกโดยม้วนให้ด้านสกปรกอยดู่ า้ นใน
6. ถอดถุงมือคเู่ ดมิ ออก
7. ล้างมอื ใหส้ ะอาดก่อน (อาจใช้วธิ ีล้างมือโดยไมใ่ ชน้ า้ )
8. สวม disposable gloves ค่ใู หม่
9. เปดิ set ทาแผลโดยยึดหลกั ปราศจากเชื้อ
10. เทน้ายาลงในถว้ ยยาท่ีอย่ใู นชุดทาแผล
11. ใช้ non tooth forceps คีบสาลชี บุ 0.9 % NSS และใช้ tooth forceps
ชว่ ยบดิ สาลใี หห้ มาดๆ
12. ใช้ tooth forceps คบี สาลเี ชด็ ทาความสะอาดแผล โดยเชด็ จากดา้ นในวน
ออกดา้ นนอกหรอื เช็ดชิดขอบแผลจากบนลงลา่ ง แล้วจึงเชด็ ทาความสะอาด
ผิวหนงั รอบ ๆ โดยกวา้ งประมาณ 2 น้ิว ใช้สาลี 1-2 กอ้ นหรอื จนกวา่ รอบแผล
สะอาด
13. ใช้ tooth forceps คีบสาลเี ชด็ โดยถา้ ท่อระบายอย่ตู รงกลางแผลผ่าตดั
เช็ดตามแนวท่เี ย็บแผลจากดา้ นบนมายงั ท่อระบาย และจากด้านล่างไปยงั ทอ่
ระบายแล้วจึงคอ่ ยทารอบ ๆ ทอ่ ระบายโดยเช็ดวนออกด้านนอกใหส้ ะอาด แต่
ถา้ ทอ่ ระบายอย่แู ยกจากแผลผา่ ตดั ใหเ้ ช็ดทาความสะอาดแผลผ่าตัดก่อน
14. สอดผ้าก๊อสรปู ตวั วายรอบท่อระบาย (ในกรณไี ม่มี Y gauze ให้ใช้ ผา้ กอ๊ ส 1
ชน้ิ พับทบวางใต้ท่อระบาย และอกี 1 ชิ้นพบั ทบวางเหนอื ท่อระบาย) แลว้ ปิดทบั
ด้วยผา้ ก๊อสหรือผ้ากอ๊ สหมุ้ สาลตี ามลักษณะของแผล โดยไมใ่ ห้สายระบายหัก พบั
งอ และติดพลาสเตอร์ โดยตดิ ขวางกับแนวกลา้ มเน้ือ

การฝกึ ปฏิบตั ิทกั ษะการบาบดั ทางการพยาบาล 77

กจิ กรรม ตนเอง อาจารย์

15. จัดเกบ็ อปุ กรณ์ แยกขยะ เกบ็ set ทาแผลใหเ้ รยี บร้อย ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ ปฏบิ ตั ิ ไม่ปฏบิ ตั ิ
16. ถอดถุงมือ
17. จัดผู้ปว่ ยอย่ใู นทา่ สุขสบายและใหค้ าแนะนาการปฏบิ ตั ิตวั
18. เปิดม่านกนั้ เตยี ง
19. ลา้ งมอื
2.4 ลาดบั ข้ันตอนการตดั ไหม
1. ลา้ งมือใหส้ ะอาด
2. ผกู ผ้าปิดปากและจมูก
3. สวม disposable gloves
4. เปดิ แผลและประเมนิ สภาพแผล
5. นาผา้ ปิดแผลเกา่ ออกโดยม้วนใหด้ า้ นสกปรกอย่ดู ้านใน
6. ถอดถุงมือคู่เดิมออก
7. ลา้ งมอื ให้สะอาดกอ่ น (อาจใชว้ ิธลี า้ งมอื โดยไม่ใช้น้า)
8. สวม disposable gloves คู่ใหม่
9. เปิด set ทาแผลโดยยึดหลกั ปราศจากเชอื้
10. เทน้ายาลงในถ้วยยาท่อี ยใู่ นชุดทาแผล
11. ใช้ non tooth forceps คบี สาลชี บุ 0.9 % NSS และใช้ tooth forceps
ชว่ ยบดิ สาลีใหห้ มาดๆ
12. ใช้ tooth forceps คบี สาลเี ชด็ ไหมเย็บทกุ ปม
13. ใช้ tooth forceps คีบผา้ ก๊อสวางลงตามแนวแผลเย็บทั้ง 2 ขา้ ง กดเบาๆ ดู
วา่ แผลแยกหรือไม่ จากน้นั เอาผ้ากอ๊ สท้ิง
14. ใช้ tooth forceps คีบผ้าก๊อสวางใกล้ ๆ แผลตามความเหมาะสมเพื่อ
รองรบั ไหมที่ตัด
15. ตดั เสน้ ไหมโดยใช้ tooth forceps คีบปมไหมยกขึน้ และใชก้ รรไกรตดั ใตป้ ม
เสน้ ไหมชิดผวิ หนงั ข้างใดข้างหนงึ่ (จนหมด)
16. เช็ดที่แผล โดยการเชด็ ตามแนวแผล
17. เช็ดทาความสะอาดผิวหนงั รอบ ๆ โดยกว้างประมาณ 2 น้วิ ใช้สาลี 1-2
กอ้ นหรอื จนกว่ารอบแผลสะอาด
18. ปิดแผล โดยใช้ non-tooth forceps คีบผา้ กอ๊ สแหง้ แลว้ ใช้ tooth
forceps ช่วยในการคีบผ้าปดิ แผล โดยปรบั ขนาดกอ๊ สใหเ้ หมาะสมกับขนาด
ของแผล ตดิ พลาสเตอร์โดยตดิ ขวางกบั แนวกล้ามเนือ้
19. จดั เกบ็ อุปกรณ์ แยกขยะ เกบ็ set ทาแผลใหเ้ รยี บร้อย
20. ถอดถงุ มอื
21. จัดผปู้ ่วยอยูใ่ นทา่ สุขสบายและให้คาแนะนาการปฏบิ ตั ติ ัว

การฝึกปฏิบตั ิทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 78

กิจกรรม ตนเอง อาจารย์

22. เปดิ มา่ นก้นั เตยี ง ปฏบิ ตั ิ ไมป่ ฏบิ ตั ิ ปฏิบตั ิ ไมป่ ฏิบตั ิ
23. ลา้ งมอื
3. ผลการปฏบิ ตั ิ
1.ปฏบิ ัตไิ ด้คล่องแคลว่ และนมุ่ นวล
2.ปฏิบัติได้เรยี บรอ้ ย สะอาด
3.เกบ็ อุปกรณ์ออกจากเตยี งผูป้ ว่ ย โดยแยกขยะติดเชอ้ื และขยะไมต่ ดิ เชื้อลงในถัง
ขยะท่เี ตรยี มไว้ได้ถกู ต้อง
4. การประเมินและการบันทกึ
1. สอบถามความรสู้ ึกของผปู้ ่วยหลังทาแผล
2. สงั เกตลกั ษณะของแผล ความผดิ ปกติบรเิ วณแผล และรอบๆ แผล
3. ดูความเรยี บร้อยของผา้ ปดิ แผล คลมุ แผลได้มดิ ชิด และวสั ดปุ ดิ ยึดแผลตดิ ใน
ตาแหนง่ ที่เหมาะสมไมเ่ ลือ่ นหลุด

ผลการประเมนิ ( ) ผ่าน ( ) ไม่ผา่ น

ข้อเสนอแนะ
..............................................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

ลงชือ่ ...............................................อาจารยผ์ ู้ประเมิน
(..........................................................)

วนั ทปี่ ระเมิน.................................................

การฝกึ ปฏบิ ัติทกั ษะการบาบัดทางการพยาบาล 79

บรรณานุกรม

สาขาการพยาบาลผใู้ หญ่. (2561). เอกสารประกอบการเรียนการสอนวชิ า NU 111 204
การบาบดั ทางการพยาบาล (สายการพยาบาลผ้ใู หญ่และผู้สูงอายุ). ขอนแกน่ :
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น.

กลา้ เผชญิ โชคบารุง, ณชิ าภตั ร พฒุ ิคามนิ , อาพน ศรีรักษา. (2561). ทกั ษะทางการพยาบาล
สาหรับการบาบัดทางการพยาบาล. ขอนแก่น: คณะพยาบาลศาสตร์
มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น.

Potter, P. A., Perry, A. G., Stockert, P. A., & Hall A. M. (2013). Fundamentals of
Nursing. 8th ed. St. Louis: Elsevier Mosby.

ส่ือวิดิทศั น์
ทักษะทางการพยาบาล. คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่ .

สอ่ื ออนไลน์
https://www.youtube.com/watch?v=dVIhPoIMyUY Gait Patterns
https://www.youtube.com/watch?v=lMjzmw8sqqQ Digital Removal of Feces
https://www.youtube.com/watch?v=ClWzlL8OMbY Hair care and shampooing
https://www.youtube.com/watch?v=6OVMetPKo90 Donning and Doffing Isolation

Gowns
https://www.youtube.com/watch?v=qilLP_UnaHg How to Wear a Surgical Mask

(loop)
https://www.youtube.com/watch?v=9VbojLOQe94 How to Put on a Surgical Mask

the Right Way (tie)
https://www.youtube.com/watch?v=t6hE_ntz4Ho Range of Motion Exercises
https://www.youtube.com/watch?v=W2cwr16zS2w Suture Removal
https://www.youtube.com/watch?v=tCLZrBRxVEU Surgical Staple Removal
https://www.youtube.com/watch?v=0cOv3k2JRZU Condom catheter