KENALI 8 JENIS TUMBUHAN UBATAN

KENALI 8 JENIS
TUMBUHAN UBATAN

PERPUSTAKAAN
INSTITUT KEMAHIRAN BAITULMAL

PENGENALAN

Pokok ubat-ubatan adalah merujuk kepada tumbuhan yang boleh dijadikan ubat-
ubatan herba bagi merawat penyakit secara tradisional

Ubat-ubatan herba mengandungi bahan aktif yang diperbuat daripada bahagian
tumbuhan seperti daun, akar atau bunga. Bahagian tumbuhan yang berbeza ini

digunakan untuk rawatan penyakit dan untuk meningkatkan kesihatan dan
kesejahteraan umum.

Sesetengah herba mengandungi bahan-bahan yang kuat dan perlu diambil dengan
tahap berhati-hati yang sama seperti ubat-ubatan moden. Asal-usul perubatan
herba boleh dikesan kembali kepada budaya purba. Malah, banyak ubat moden
adalah berdasarkan versi buatan manusia sebatian yang berlaku secara
semulajadi yang terdapat di tumbuh-tumbuhan.

8 JENIS TUMBUHAN UBATAN

AKAR SAGA KACIP FATIMAH
01 Abrus precatorius 05 Labisia pumila Benth

02 BERTAM SULUR 06 KAPAS HANTU

Corymborkis veratrifolia (Reinw.) Blume Abroma augusta Linn.

HEMPEDU BUMI SENDUDUK
03 Andrographis paniculata 07 Melastoma malabathricum L

JERANGAU TUTUP BUMI
04 Acorus calamus L. 08 Elephantopus scaber L.

01

Akar Saga

Abrus precatorius

Nama Biasa:

Rosary Pea, Jequerity, Crab's Eye, Precatory Bean, Gunja,Ratti
Famili

Leguminosae

PENGENALAN CIRI-CIRI TUMBUHAN TRADISI PERAWATAN

Merupakan tumbuhan yang boleh tumbuh dengan Merupakan pepanjat berkayu dengan bentuk Bijinya yang diproses digunakan dalam rawatan
agak lama dan kebiasaannya melilit pada pokok dahan yang nipis. Bunganya berbentuk seperti aprodisiak, anti kuman, diuretik, ubat kahak,
kacang pea, warna putih hingga kemerahan dan
serta tergolong dalam tumbuhan renek. pencuci perut, penyejuk badan dan berkeupayaan
Tumbuhan dari keluarga kekacang, susunan bersaiz kecil. untuk menenangkan fikiran. Bahagian akar
daunnya secara berpelepah dan mempunyai digunakan untuk merawat gonorea (penyakit
hujung anak daun. Ia juga dikenali sebagai Gunja
dalam bahasa sanskrit atau dalam lain-lain kelamin), penyakit kuning. Minyak ekstrak dari biji
bahasa India. Dikenali sebagai Ratti dalam benih digunakan dalam rawatan rambut. Bijinya
bahasa Hindi. Tumbuhan ini mudah dikenali juga digunakan untuk mencegah kahamilan,
disebabkan oleh rupa bentuk bijinya dan biasanya rawatan kencing manis dan radang buah
digunakan sebagai manik. Bijinya sangat beracun pinggang yang kronik (neftiris) .
disebabkan oleh kehadiran "abrin". Tumbuhan ini
banyak ditemui di Indonesia dan mudah tersebar
khususnya di kawasan yang terdapat pokok ini
dan kadang-kadang dianggap sebagai rumpai .
Kulit bijinya berpintal apabila terbuka dan bijinya

terdedah. Bijinya agak leper dan pendek
berukuran 1.5 - 2.0 cm panjang dan mempunyai

warna yang menarik.

02

Bertam Sulur

Corymborkis veratrifolia (Reinw.) Blume

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
White Cinnamon Orchid

Famili
Orchidaceae

CIRI-CIRI TUMBUHAN

Sejenis orkid yang mempunyai nilai perubatan Sejenis herba terestrial (tumbuhan yang tumbuh Daun segar yang dikunyah boleh menyebabkan
yang kurang dikenali. Namun begitu masyarakat di atas tanah) yang tumbuh secara berumpun. muntah untuk mengubati demam di kalangan
melayu menggunakannya sebagai rawatan untuk Bunganya berwarna putih dan boleh bertahan
hanya beberapa hari sahaja. Dipercayai kanak-kanak dan cirit-birit.
melancarkan perjalanan darah dalam badan. didebungakan oleh rama-rama. Mempunyai
batang yang tumbuh secara menegak. Helaian
daun berukuran kira-kira 22-27 x 4.5-10 cm dan
panjang tangkai daunnya kira-kira 0.5 cm .

Mempunyai urat daun utama yang selari kira-kira
7-9 urat. Permukaan bawah daun berbulu agak
jarang dan nampak seperti berkarat. Ukuran
bunga kira-kira 5-10 cm panjang dan boleh
mencapai sehingga 60 kuntum bunga. Ukuran
sepal adalah lebih kurang 20-30 x 2-3 mm.
Manakala ukuran kelopak bunganya adalah
lebihkurang 25-30 x 3-4 mm.

03

Hempedu Bumi

Andrographis paniculata

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Raja Pahit

Famili
Acanthaceae

CIRI-CIRI TUMBUHAN

Herba ini merupakan sejenis tumbuhan yang Merupakan sejenis tumbuhan yang tumbuh tegak Hempedu bumi umumnya dijumpai secara liar di
mempunyai jangkahayat yang pendek iaitu lebih dengan jangka hayat yang pendek iaitu lebih kawasan tanah terbuka dan kawasan yang
kurang satu tahun. Ia berasal dari Asia Tenggara,
kurang satu tahun dan boleh mencapai ketinggian ditumbuhi rumput. Di Malaysia hempedu bumi
China dan India. Disebabkan oleh keupayaan sehingga 60-70 cm. Mempunyai batang yang biasanya ditanam di kawasan belakang rumah
pembiakan yang tinggi ia dikatakan sebagai berbentuk segi empat dan mempunyai dahan atau di dalam pasu untuk tujuan herba perubatan.
tumbuhan musuh di beberapa tempat. Tumbuhan yang yang banyak. Daunnya berwarna hijau, Tumbuhan ini merupakan tumbuhan yang lasak
ini digunakan sejak berabad yang lalu sebagai susunan daun ringkas, licin. Susunan daunnya dan boleh hidup dengan baik dalam berbagai
perawatan khususnya di China, India dan Jawa. adalah secara 'decussate' iaitu daun yang
berpasangan secara bertentangan. jenis tanah.
Walau bagaimanapun sejak akhir-akhir ini
tumbuhan ini mempunyai keupayaan sebagai
tumbuhan herba dan telah memasuki pasaran

farmasi. Kini tumbuhan ini menjadi herba
perawatan yang boleh mengubati sakit-sakit yang

ringan dan telahpun terbukti ke atas banyak
gejala penyakit yang berkaitan dengan masalah
kesan daripada antibodi yang telah dikeluarkan

untuk melawan bahan yang sedia ada dalam
badan (autoimmune)

04

Jerangau

Acorus calamus L.

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Sweet flag, Calamus root

Famili
Araceae

CIRI-CIRI TUMBUHAN

Jerangau mempunyai sejarah yang sangat Akar jerangau adalah herba saka yang boleh Jerangau dilaporkan telah digunakan sebagai
panjang mengenai penggunaan ubat-ubatan dan membesar dengan mencapai ketinggian sehingga anti-bakteria, antiseptik, antikonvulsi (anti-
ianya digunakan dengan meluas dalam perubatan
herba modern sebagai perangsang aromatik dan 1.0 m. Ia mempunyai daun seperti rumput , kejang), dan boleh menyebabkan muntah . Rizom
tonik ringan. Ia telah digunakan di Asia sekurang- panjang, tirus, menjulur naik dari rizom. Daun digunakan sebagai ubat untuk angin, kembung

kurangnya 2 abad yang lalu oleh orang-orang bersusun secara teratur, ringkas, glabrus, perut, pencernaan yg terganggu dan demam yang
Cina dan India. Di Malaysia, ia ditanam di keseluruhan daun berwarna hijau dengan daun tidak berpanjangan, reumatis, penyakit saraf,
berbentuk bilah memanjang. Urat daun selari dan gangguan usus, cirit-birit di kalangan kanak-
kawasan belakang rumah terutama orang Melayu kanak, jangkitan pada bronkial dan penyakit
dan India, di mana biasanya digunakan pada membentuk sisipan. Daun beraroma. Rizom asma. Jerangau digunakan untuk penyediaan
berbau sangat wangi yang mengandungi minyak
bahagian luaran sebagai bahan tuam atau losyen. beraroma. Keratan rizomnya berwarna putih dan kordial minuman keras, bahan aroma , perisa bir
dan membuat minyak wangi.
sangat berserabut

05

Kacip Fatimah

Labisia pumila Benth

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Selusuh Fatimah
Kacip fatimah merupakan salah satu bahan paling Bahan tampalan yang disediakan dengan
popular dan mujarab yang digunakan dalam Famili mencampur daun Kacip fatimah dan minyak
Myrsinaceae
penyediaan herba tradisional atau 'jamu' untuk kelapa disapukan pada perut bayi untuk
penjagaan tubuh selepas bersalin. .Kacip Fatimah CIRI-CIRI TUMBUHAN melegakan sakit perut. Kacip Fatimah juga telah
secara tradisinya digunakan untuk mengekalkan
sistem peranakan wanita yang sihat serta untuk Kacip fatimah merupakan sejenis herba renek digunakan secara tradisi oleh kebanyakkan
membantu mengetatkan bahagian peranakan dan dengan rizomnya menjalar. Daunnya yang keluar wanita Melayu semasa melahirkan anak dan ia
sedikit lurus dan berwarna hijau tua , manakala di boleh membantu memudahkan proses kelahiran
juga untuk meningkatkan fungsi seksual. Kacip tempat teduh tepi daunnya berwarna hijau muda. dan juga dijadikan sebagai ubat selepas bersalin.
Fatimah kaya dengan "phytoestrogen" dan Tangkai daun agak pendek dan berbentuk sedikit Ia juga membantu saluran kelahiran, dan mampu
leper. Batangnya tumbuh tegak, berwarna perang
"isoflavones" yang mana bahan tersebut boleh dan mempunyai bekas daun (parut) yang nampak memulih semula kekuatan tubuh, mengawal
melegakan gejala menopaus. Di Malaysia, Kacip kitaran haid dan mengelakkan sakit serta
fatimah juga dikenali sebagai "Selusuh Fatimah" dengan jelas. Parut tersebut mampu mengurangkan gejala menopaus. Secara
(secara literal ialah sebagai ubat bersalin Fatimah) mengeluarkan akar dan akar boleh kelihatan
dan "Kacip Fatimah" (gunting sirih Fatimah). Akar tradisinya , tumbuhan ini direbus dan perahan air
menonjol keluar dari parut lama. diambil sebagai minuman. Kegunaan tradisi
Kacip fatimah juga didapati mengandungi
"benzoquinone" dan "resorcinol. lainnya adalah untuk merawat disentri, penyakit
sendi dan gonnorhoea. Tumbuhan ini juga boleh
membantu menegangkan otot abdomen. Kajian
saintifik mendapati bahawa ciri-ciri perubatan dan

aktiviti biologinya adalah disebabkan oleh
kehadiran "phyto estrogen" (estrogen tumbuhan)

secara semula jadi dalam tumbuhan ini.

06

Kapas Hantu

Abroma augusta Linn.

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Devill's cotton

Famili
Sterculiaceae

CIRI-CIRI TUMBUHAN

Kapas hantu merupakan sejenis tumbuhan malar Tumbuhan ini boleh mencapai ketinggian Dalam perawatan Ayurveda, jus daun segar
hijau. Ia berasal dari Asia hingga ke Australia. sehingga 2.5m dan kurang merebak. Lebar adalah digunakan untuk rawatan penyakit
daunnya boleh mencapai 20cm dan mempunyai perempuan seperti penyakit di bahagian saluran
Pokok ini banyak terdapat di beberapa tempat di 3-5 cuping dengan bentuk daun palmat serta kencing dan haid. Ia boleh memperbetulkan
India. Ia boleh didapati di Pakistan dan juga mempunyai urat daun yang jelas. Daun dan pusingan haid serta digunakan sebagai tonik
beberapa Negara di Asia. batangnya mempunyai bulu yang pendek dan untuk perawatan bahagian kencing. Manakala
keras yang menyebabkan kurang selesa apabila bahagian akar yang segar dan kering digunakan
terpegang. Bahagian kulitnya mempunyai gentian untuk merawat sesak nafas dan juga merawat
seperti gentian jut. Bunganya bersaiz lebih kurang neuralgia (sakit saraf terutama di bahagian kepala
5 cm diameter dan kelopak bunganya berbentuk dan muka), merawat kencing yang tidak lawas,
lanseolat serta mempunyai 5 kelopak bunga dan bronkitis (bengkak pada tiub udara di bahagian
berwarna ungu hingga merah kehitaman. Kelopak kerongkong). Bahagian daun digunakan bagi
bunganya berlekuk dan memanjang di bahagian perawatan kencing manis, reumatik dan sinus. Di
bawah dan berbentuk seperti sudu yang besar. Bali, Indonesia bahagian akarnya digunakan
Biji benihnya banyak dan musim berbunga sebagai rawatan kudis buta dengan menampal
biasanya dalam bulan Julai hingga Ogos setiap bahagian tersebut dengan akar yang dilumatkan.(

tahun.

07

Senduduk

Melastoma malabathricum L

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Singapore rhododendron
Pokok daripada famili melastomataceae yang
berasal dari kawasan khatulistiwa dan kawasan- Famili
kawasan subtropik di mana mengandungi lebih Melastomatacea

dari 4,000 spesies di dunia. Di Asia Tenggara CIRI-CIRI TUMBUHAN
sahaja, genus Melastoma mengandungi 22
spesies manakala di Malaysia mengandungi Pokok Senduduk merupakan tumbuhan renek Daun dan pucuk secara tradisinya dimakan untuk
sekurang-kurangnya 12 spesies, yang kecil dan bercabang . Boleh tumbuh sehingga 3m memulihkan cirit-birit. Di Malaysia, daun
tinggi. Daunnya berbentuk ringkas, lanseolat dan
kebanyakkannya digunakan oleh kaum orang asli senduduk yang dibuat ubat pupuk digunakan
sebagai perubatan tradisional.Senduduk panjangnya boleh mencapai sehingga 7 cm. untuk mencegah parut-parut luka kesan daripada
Daunnya hijau, tekstur kasar, ditutupi dengan
merupakan pokok belukar kecil lazimnya didapati bulu-bulu halus. Bunganya besar dan boleh kelemumur atau cacar. Air rebusan akarnya
di kawasan tanah lapang, kawasan terbiar dan digunakan untuk melegakan sakit gigi,
juga di tepi jalan mencapai 5-7 cm lebar
melembutkan kaki dan mengurangkan kembung
perut. Manakala air rebusan daun dan akar
diminum untuk rawatan selepas bersalin. Air

rebusan campuran daun-daun senduduk, cuka,
halia bara (Zingiber officinale) dan bonglai

(Zingiber cassumnar)digunakan untuk rawatan
leucorrhea. Air rebusan campuran daun dan pucuk

senduduk serta dicampur dengan kulit manggis
atau kulit buah manggis yang dibakar menjadi
arang digunakan untuk merawat cirit-birit. Serbuk
daun senduduk juga digunakan untuk merawat
disenteri, luka-luka dan juga digunakan sebagai

tonik

08

Tutup Bumi

Elephantopus scaber L.

PENGENALAN Nama Biasa: TRADISI PERAWATAN
Elephant's foot/Solomon's seal
Disebabkan oleh daunnya yang terhampar dan
menutupi ruang atas lapisan tanah, orang Melayu Famili
mempercayai bahawa tumbuhan ini merupakan Compositae

bekas tapak Sulaiman yang berperanan CIRI-CIRI TUMBUHAN
mengurung Jin yang terdapat di dalam tanah. Di
Tumbuhan ini tumbuh melata dan jangkahayat Tumbuhan ini digunakan sebagai diuretik iaitu
sebabkan namanya sebagai tapak Sulaiman, yang panjang dan boleh tumbuh sehingga 50cm. mengurangkan demam dan mengurangkan
secara tradisinya tumbuhan ini sangat mujarab Daunnya tumbuh dengan padat pada bahagian
untuk merawat semua penyakit. Buat masa ini, kencing tak lawas (anuria) dan mengurangkan
tumbuhan ini tidak ditanam di Malaysia tetapi bawah batang dan susunan daunnya secara pengeluaran mukusa (blennorrhagia). Lain -lain
dikutip secara liar oleh dukun bagi kegunaan berjambak. Tepi daunnya bergerigi, dipenuhi penggunaan adalah sebagai bahan antibiotik,
dengan rerambut berwarna keputihan, bentuk mengurangkan bengkak, anti radang dan untuk
rawatan mereka. melicinkan kulit. Di Malaysia, herba tutup bumi
daun pelbagai bentuk, bujur atau bulat di
bahagian hujung daun dan mengecil pada digunakan untuk melawas kencing,
bahagian pangkal daun. Tangkai daun pendek mengurangkan rasa sakit dan digunakan di
bahagian luar dengan membalut pada tempat
dan berbulu. sakit. Air rebusan akar atau daun yang diminum
boleh dijadikan tonik untuk menghapus cacing
dalam badan, merawat batuk dan penyakit
kelamin. Air rebusan akar yang masih segar

dicampur dengan sirih digunakan untuk
menghalang muntah sementara daunnya
digunakan untuk merawat penyakit yang
disebabkan oleh pengumpulan air dalam badan (

Terima Kasih

CREDITS: This presentation templaUnteit Pwerapusstcarkeaaanted by Slidesgo, including icons
by Flaticon, and Iinnsftiotugt Kreampahhiircasn B&aiitumlmaagl es by Freepik