RANCANGAN PEMBELAJARAN
MATA PELAJARAN: BAHASA JAWA
KOMPETENSI DASAR: 3.1
KELAS: XI/G
MATERI POKOK: TEKS GEGURITAN
SATUAN PENDIDIKAN: SMA
ALOKASI WAKTU: 2 X 45 MENIT
KOMPETENSI INTI
Rumusan kompetensi Sikap Spiritual adalah “Menghayati dan mengamalkan ajaran agama
yang dianutnya”. Adapun rumusan Kompetensi Sikap Sosial adalah “Menghayati dan
mengamalkan perilaku jujur, disiplin, tanggungjawab, peduli (gotong royong, kerjasama,
toleran, damai), santun, responsive dan pro-aktif dan menunjukkan sikap sebagai bagian
dari solusi atas berbagai permasalahan dalam berinteraksi secara efektif dengan
lingkungan sosial dan alam serta dalam menempatkan diri sebagai cerminan bangsa dalam
pergaulan dunia.”
d.
KOMPETENSI DASAR
Memahami dan mengerti dari Teks Geguritan
INDIKATOR
Peserta dididk dapat membaca dan mencermati struktur teks geguritan(Mengamati)
Peserta didik dapat mendengarkan,mencatat dan membaca geguritan
Peserta didik bertanya jawab tata cara menyusun geguritan baik dari segi struktur,unusur
kebahasaan maupun kota kata yang digunakan
Peserta didik akan disuruh untuk mencari geguritan dan berdiskusi tentang strukter teks,unsur
kebahasaan dan relevansi isi bacaan
Peserta didik akan mengidentifikasi teknik penulisan dan pesan moral dari geguritan
Peserta didik akan menganalisis dan menyimpulkan geguritan
ANDHARAN MATERI
PANGERTEN GEGURITAN
Miturut kamus utawi bausatra , geguritan menika uran-uran utawi karangan kang
pinathok kados tembang, nanging guru gatra, guru wilangan, lan guru lagunipun
boten ajeg . Menawi miturut Sadlidinata (1994:45), geguritan inggih menika iketaning
basa ingkang memper syair (syair jawi gagrag enggal). Wonten malih ingkang
mastani tembung gegurit asalipun saking tembung gerita . Tembung gerita
lingganipun gita , tegesipun tembung utawi syair geguritan jawi sakawit dipun
panggihaken wonten ing tembang-tembang dolanan. Miturut kamus utawi bausatra ,
geguritan menika uran-uran utawi karangan kang pinathok kados tembang, nanging
guru gatra, guru wilangan, lan guru lagunipun boten ajeg . Menawi miturut
Sadlidinata (1994:45), geguritan inggih menika iketaning basa ingkang memper syair
(syair jawi gagrag enggal). Wonten malih ingkang mastani tembung gegurit asalipun
saking tembung gerita . Tembung gerita lingganipun gita , tegesipun tembung utawi
syair geguritan jawi sakawit dipun panggihaken wonten ing tembang-tembang
dolanan.
Samenika wujud wohing kasusatran piisi warni-warni wujud dhapukanipun.
Adhedasar dhapukanipun ukara lan pangrakiting tembung, warni-warni araning
geguritan kados wonten ngandap menika:
1. Syair kalih gatra sapadan aran gita dwigatra
2. Syair tigang gatra sapadan aran gita trigatra
3. Syair sekawan gatra sapadan aran gita caturgatra
4. Syair gangsal gatra sapadan aran gita pancagatra
5. Syair enem gatra sapadan aran gita sadgatra
6. Syair pitu gatra sapadan aran gita saptogatra
7. Syair wolu gatra sapadan aran gita hastagatra
8. Syair sanga gatra sapadan aran gita nawagatra
9. Syair-syair dhapur sonata
10. Syair bebas
ANDHARAN MATERI
JINISING GEGURITAN
Jinising Geguritan wonten kalih inggih menika
2. Geguritan gagrak anyar
Geguritan gagrag anyar ngginakakén basa Jawa jaman samenika lan
dipunserat ngangge aksara latin, lan sampun ngginakakén kertas/
dluwang. Geguritan gagrag anyar mboten kapérang wonten ing pupuh–
pupuh tembang lan mboten ngangge tembung “sun gegurit”, sampun
mboten kawengku guru gatra, guru lagu, lan guru wilangan, pramila
jinising geguritan gagrag anyar menika saged dipunwastani puisi Jawa
bebas.
UNSUR GEGURITAN
Geguritan nduweni unsur intrinsik kaya Puisi ( bahasa indonesia ) lan karya
sasta liyane,unsur intrinsik sing ana ing geguritan inggig menika
Tema
Bahasa kang endah
Judul Geguritan
Diksi
Crita
Purwakanti
Amanat ing sajrone gegyritan
LATIYAN SOAL
SOAL
Ing ngisor iki ana kalih geguritan kang beda tema,pirsani lan dicermati
“Gusti”
Gusti…
Dalem namung tiyang kang lemah
Kang boten saged mlampah piyambak
Gusti…
Dalem namung tiyang ingkang gampil gripil
Tansah kegoda kesenengan donya
Gusti…
Hamung siji panyuwunku
Tuntun dalem wonten ing margi kang padhang gusti
Duh Gusti…
–Intan Nukhi Adhiya–
(Sumber: basajawaasli.blogspot.co.id)
“Uripe Manungsa”
iki ana cerita
kados uripe manungsa
ingkang rekosa
amarga kakean dosa
ora gelem nindake dawuhe agama
geleme mung nyusahke wong tuwa
ora isoh nyukuri sing diparingi pencipta
isohe malingi duite tetangga
(Sumber: nor-baru.blogspot.co.id)
LATIYAN SOAL
SOAL
Ing ngisor iki ana kalih geguritan kang beda tema,pirsani lan
dicermati lan jawab pitakonan ing ngisor iki
Ing geguritan iki,kalebu sing endi cuplikan
geguritan niki? (LOTS:Critical thinking)
Gancarana maksud geguritan ing dhuwur kangge
basa dhewe? (HOTS:Cricital thinking
Apa pesan moral sing kajupuk lan korelasine ing
panguripan sabendinanae opo? (HOTS:Cricital
thinking
Gaween salah siji geguritan kangge bahasamu
dhewe? (HOTS:Cricital thinking )
PENILAIAN
PENILAIAN
REFRENSI